Ngày 8.5, HĐND TP.HCM phối hợp Trường đại học Luật TP.HCM tổ chức hội thảo khoa học cấp quốc gia “Luật Đô thị đặc biệt – Đột phá thể chế cho TP.HCM”.
Tại hội thảo, trình bày tham luận về xây dựng cơ chế phân cấp, phân quyền triệt để trong luật Đô thị đặc biệt, ông Lê Minh Đức, Phó trưởng ban Pháp chế HĐND TP.HCM cho biết việc xem xét việc ban hành luật Đô thị đặc biệt là một quyết sách mang tính lịch sử.
Bởi tại buổi làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy TP.HCM vào ngày 27.4, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã khẳng định sự ủng hộ của Bộ Chính trị, Quốc hội, Chính phủ để TP.HCM xây dựng dự thảo luật Đô thị đặc biệt “phản ánh đúng vị thế, tầm vóc, sứ mệnh của TP.HCM; tập trung tạo đột phá về thể chế và quản trị”.
Theo ông Đức, sau khi hoàn tất sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp từ tháng 7.2025, không gian phát triển của TP.HCM được mở rộng đáng kể, đi kèm với áp lực đô thị hóa mạnh mẽ.
Theo đại diện Ban Pháp chế HĐND TP.HCM, thành phố không thể tiếp tục vận hành hiệu quả trong “chiếc áo chật” của các quy định pháp luật đồng nhất vốn không tính đến các đặc thù của một đô thị đặc biệt.
Từ thực tiễn quản lý, Ban Pháp chế HĐND TP.HCM đề xuất dự thảo luật Đô thị đặc biệt cần tập trung phân quyền ở 6 lĩnh vực lớn.
Thứ nhất là mô hình quản trị siêu đô thị hiện đại, trong đó thành phố được chủ động hơn về tổ chức bộ máy, biên chế và nhân sự. Theo ông Đức, TP.HCM cần được quyền quyết định số lượng biên chế, người lao động trong các cơ quan của hệ thống chính trị dựa trên nhu cầu thực tiễn và khối lượng công việc, thay vì bị đóng khung bởi chỉ tiêu giao từ Trung ương.
“Với tính chất là một siêu đô thị có nhiều thách thức về hạ tầng và an sinh, mô hình quản lý giống như các tỉnh, thành thông thường sẽ thiếu sức lan tỏa và dễ làm bộ máy quá tải”, ông Đức phân tích.
Thứ hai là cơ chế đãi ngộ linh hoạt, cạnh tranh để thu hút nhân tài. Ông Đức cho rằng TP.HCM đang đối mặt với tình trạng “chảy máu chất xám” do thang bảng lương hành chính còn cứng nhắc, trong khi các cơ chế thí điểm trước đây mới chỉ dừng ở mức hệ số, chưa đủ sức cạnh tranh với khu vực tư nhân và doanh nghiệp FDI.
Do đó, luật Đô thị đặc biệt cần trao quyền cho thành phố áp dụng cơ chế sử dụng, quản lý, đãi ngộ cán bộ, công chức, viên chức, chuyên gia, nhà khoa học theo hướng linh hoạt hơn. Thành phố cần được tự quyết định thu nhập, phụ cấp, nhà ở và các phúc lợi khác đối với các vị trí trọng yếu, đòi hỏi chuyên môn sâu.
“Thành phố cần đội ngũ kiến trúc sư thể chế và chuyên gia đầu ngành để hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược. Luật hóa cơ chế đãi ngộ linh hoạt là giải pháp gốc rễ để thu hút nhân tài tinh hoa”, ông Đức nêu.
Thứ ba là đột phá trong quản lý tài chính, ngân sách và đầu tư. Theo ông Đức, luật cần quy định rõ thẩm quyền tự chủ ngân sách của TP.HCM gắn với hiệu quả sử dụng ngân sách; đồng thời luật hóa các cơ chế chính sách ưu đãi về tài chính, cho phép thành phố thí điểm huy động vốn ngoài đầu tư công theo phương thức đối tác công – tư trong các lĩnh vực văn hóa, thể thao, khoa học công nghệ.
Thứ tư là đột phá về đầu tư và FDI, đặc biệt trong tháo gỡ rào cản đất đai. Ông Đức đề xuất phân quyền triệt để cho TP.HCM trong chuyển mục đích sử dụng đất, điều chỉnh cục bộ quy hoạch đô thị, quy hoạch sử dụng đất mà không phải qua quá nhiều khâu trung gian thẩm định. Thành phố cũng cần được chủ động ban hành cơ chế đặc thù về định giá, bồi thường, hỗ trợ tái định cư để xử lý dứt điểm vướng mắc trong giải phóng mặt bằng.
Thứ năm là đột phá về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Theo ông Đức, luật cần thiết lập khung pháp lý cho cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ, quy trình, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới. TP.HCM cũng cần được tự quyết định áp dụng một số tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật vượt trội, phù hợp với định hướng xây dựng đô thị hiện đại.
Thứ sáu là thẩm quyền lập quy. Ông Đức đề xuất giao cho TP.HCM quyền chủ động ban hành văn bản quy phạm pháp luật để hướng dẫn thi hành luật, thậm chí được quy định khác với nghị định, thông tư trong một số lĩnh vực đã được phân quyền, với điều kiện không trái Hiến pháp, không xâm phạm an ninh quốc gia, quyền con người và quyền công dân.
Bên cạnh phân quyền mạnh mẽ, ông Đức nhấn mạnh luật Đô thị đặc biệt phải thiết kế đồng bộ cơ chế trách nhiệm giải trình và kiểm soát quyền lực.
“Quyền lực mạnh mẽ phải đi đôi với cơ chế kiểm tra hiệu quả để ngăn chặn lạm quyền và trục lợi”, ông Đức nói.
Ông Đức cũng đề xuất áp dụng nguyên tắc quản trị hiện đại với tinh thần “sáu rõ”: rõ người, rõ việc, rõ quy trình, rõ trách nhiệm, rõ thời gian, rõ kết quả và rõ hiệu quả. Mọi thẩm quyền, nguồn lực khi được phân cấp, ủy quyền phải được cụ thể hóa bằng chỉ tiêu, tiêu chí định lượng, gắn với đánh giá năng lực cá nhân người đứng đầu và tập thể.
Theo ông, cách làm này nhằm xóa bỏ tình trạng “trách nhiệm chung chung, hòa cả làng”, cũng như thói quen đùn đẩy, xin ý kiến lòng vòng do phân định nhiệm vụ không rõ.
Một nội dung quan trọng khác là thể chế hóa cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung. Ông Đức cho rằng nếu không có cơ chế bảo vệ rõ ràng, một bộ phận cán bộ sẽ tiếp tục rụt rè, e ngại trách nhiệm, tạo ra vòng luẩn quẩn trong xử lý công việc.
Luật cần làm rõ ranh giới pháp lý, cơ chế miễn trừ trách nhiệm kỷ luật và trách nhiệm hình sự đối với cán bộ, công chức, chuyên gia nếu họ đã tuân thủ đúng quy trình, minh bạch động cơ, không tư lợi, nhưng kết quả không đạt như kỳ vọng do rủi ro khách quan, nhất là trong các lĩnh vực nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và cơ chế thử nghiệm.
Đại diện Bộ Xây dựng cho biết ngày 15/5 tới sẽ tổ chức chương trình Roadshow nhằm khảo sát thị trường quốc tế để đánh giá năng lực cũng như mức độ quan tâm của các đơn vị đối với gói thầu TV02 (Tư vấn lập Báo cáo nghiên cứu khả thi). Chủ đầu tư dự kiến cung cấp thông tin tổng quan về quy mô, tình hình triển khai dự án và giới thiệu mục tiêu, yêu cầu, các tiêu chí cơ bản phục vụ tuyển chọn nhà thầu thực hiện gói thầu TV02.
Báo cáo nghiên cứu khả thi sẽ làm rõ các tham số then chốt nhằm xác định chính xác công nghệ, quy mô, hướng tuyến, tổng mức đầu tư, phương án phân chia thành các dự án thành phần, thiết kế kỹ thuật tổng thể. Đây là cơ sở quan trọng để cấp có thẩm quyền xem xét, lựa chọn hình thức đầu tư, bao gồm đầu tư công, đầu tư theo phương thức PPP và đầu tư kinh doanh; qua đó bảo đảm tính khả thi về tài chính, tiến độ cũng như khả năng tham gia của doanh nghiệp trong nước.
Theo chỉ đạo của Chính phủ, các thủ tục lựa chọn tư vấn lập Báo cáo nghiên cứu khả thi cần hoàn thành trong quý II, làm cơ sở triển khai các bước tiếp theo và tiến tới khởi công dự án vào cuối năm nay.
Song song với quá trình chuẩn bị đầu tư, các địa phương cũng được yêu cầu chủ động quy hoạch phát triển không gian kinh tế dọc tuyến nhằm khai thác hiệu quả các lợi ích mà tuyến đường sắt tốc độ cao mang lại.
Để đẩy nhanh tiến độ, dự án đã được áp dụng 20 cơ chế, chính sách đặc thù, tập trung vào các mục tiêu then chốt như rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư, huy động tối đa nguồn lực xã hội, tăng cường phân cấp, phân quyền, phát triển nguồn nhân lực và thúc đẩy công nghiệp đường sắt trong nước.
Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc Nam có tổng chiều dài 1.541 km, đi qua 15 tỉnh, thành phố (trước khi sắp xếp đơn vị hành chính là 20 tỉnh, thành phố). Tuyến được đầu tư mới hoàn toàn theo tiêu chuẩn đường đôi, khổ 1.435 mm, tốc độ thiết kế 350 km/h, tải trọng 22,5 tấn/trục; gồm 23 ga hành khách và 5 ga hàng hóa, với hệ thống phương tiện, thiết bị đồng bộ, hiện đại.
Tổng mức đầu tư sơ bộ của dự án hơn 1.713.540 tỷ đồng, tương đương 67,34 tỷ USD, sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước và các nguồn vốn hợp pháp khác.
Dự án được triển khai theo hình thức đầu tư công, kết hợp phương thức PPP và đầu tư kinh doanh đối với một số hạng mục phù hợp. Báo cáo nghiên cứu khả thi bắt đầu lập từ năm 2025 và phấn đấu cơ bản hoàn thành toàn tuyến vào năm 2035.
Ngày 22.4, thông tin từ Công an tỉnh Quảng Ninh cho biết, đơn vị vừa ra quyết định khởi tố 2 đối tượng để điều tra về hành vi sản xuất dấm giả.
Trước đó, qua công tác trinh sát, Phòng Cảnh sát kinh tế phát hiện Công ty TNHH MTV Tuấn Hằng (P.Quang Hanh) có dấu hiệu sản xuất dấm giả với quy mô lớn. Sản phẩm "Dấm nếp ủ men từ gạo" được đưa ra thị trường với số lượng lớn nhưng không đúng quy trình sản xuất truyền thống.
Kiểm tra đột xuất tại doanh nghiệp, cơ quan công an bắt quả tang Phạm Thanh Tuấn (41 tuổi) đang sử dụng a xít acetic pha loãng với nước máy theo tỷ lệ 6 lít a xít/200 lít nước để sản xuất dấm giả, thay vì phương pháp lên men tự nhiên.
Tại hiện trường, lực lượng chức năng thu giữ 1.794 chai dấm (loại 450 ml), tương đương hơn 807 lít, cùng 2 can a xít acetic và nhiều thiết bị, tem nhãn phục vụ sản xuất.
Mở rộng điều tra, cơ quan công an xác định bà Vũ Thị Dung (66 tuổi - mẹ của Tuấn), là người thành lập công ty và trực tiếp tham gia sản xuất dấm giả từ năm 2018.
Dù đã dừng hoạt động một thời gian, bà Dung vẫn tiếp tay cho con trai tiếp tục sử dụng hóa chất để sản xuất và tiêu thụ dấm giả nhằm thu lợi.
Theo cơ quan chức năng, việc sản xuất dấm giả bằng a xít acetic tiềm ẩn nguy cơ nghiêm trọng đối với sức khỏe, có thể gây ngộ độc, rối loạn thần kinh, thậm chí tăng nguy cơ ung thư nếu sử dụng lâu dài.
Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Quảng Ninh đã ra lệnh bắt người trong trường hợp khẩn cấp, khởi tố vụ án "sản xuất hàng giả là lương thực, thực phẩm", đồng thời khởi tố bị can đối với Phạm Thanh Tuấn và Vũ Thị Dung.
Tại họp báo kinh tế - xã hội chiều 23.4, ông Nguyễn Đỗ Anh Tú, Phó trưởng phòng Quản lý xây dựng giao thông đường bộ (Sở Xây dựng TP.HCM) cho biết thành phố sắp có thêm bãi đỗ xe ngầm hoặc nổi.
Theo đó, Sở Xây dựng đang nghiên cứu làm cơ sở đề xuất đầu tư bổ sung các bãi đỗ xe ngầm hoặc nổi tại các bến bãi do Trung tâm Quản lý giao thông công cộng quản lý (như các bến xe buýt công viên 23 Tháng 9, Tân Phú và Chợ Lớn… nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân gửi xe cá nhân, chuyển sang sử dụng phương tiện giao thông công cộng.
Sau khi có chủ trương, Sở Xây dựng sẽ triển khai đầu tư hoàn thành đưa vào sử dụng trong giai đoạn 2026 - 2027 nhằm tăng cường vận tải hành khách công cộng, góp phần kéo giảm ùn tắc giao thông trên địa bàn thành phố.
Hiện nay, để giảm áp lực dừng, đỗ xe khu vực trung tâm, Sở Xây dựng đã triển khai các giải pháp như điều chỉnh linh hoạt thời gian cấm dừng, đỗ xe theo từng đoạn đường/tuyến đường, tổ chức thu phí sử dụng tạm thời lòng đường để đỗ xe ô tô tại 20 tuyến đường khu vực trung tâm (quận 1, quận 5, quận 10 cũ) theo Nghị quyết số 01/2018 của HĐND TP.HCM.
Trong tổ chức giao thông đô thị, Sở Xây dựng phối hợp Công an TP.HCM và các đơn vị liên quan triển khai nhiều giải pháp linh hoạt, phù hợp thực tế như lập vành đai hạn chế xe tải, xe khách giường nằm vào nội đô; hạn chế một số phương tiện theo khung giờ, ngày trong tuần hoặc theo ngày chẵn - lẻ; đồng thời điều chỉnh cấm rẽ trái, cấm quay đầu tại các giao lộ và điểm mở dải phân cách.
Ngoài ra, Sở Xây dựng đang triển khai phương án tổ chức phân làn đường linh hoạt theo thời gian trong ngày trên đường Cộng Hòa (đường 3 chiều), dự kiến hoàn thành trước ngày 15.5.2026.
