Có nên trữ cơm nguội trong tủ lạnh ăn dần?

Theo CNN hôm 18/5, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) đã kích hoạt Điều khoản 42, một điều luật y tế công cộng cho phép hạn chế nhập cảnh vào Mỹ trong thời gian bùng phát các bệnh truyền nhiễm, có hiệu lực trong ít nhất 30 ngày.

Điều khoản 42 được ban hành từ năm 1944 nhưng mới chỉ được áp dụng hai lần. Lần đầu tiên là từ tháng 3/2020 đến tháng 5/2023, trong đại dịch Covid-19. Động thái ứng phó với dịch Ebola hôm qua là lần thứ hai điều luật được sử dụng.

Bộ Y tế Việt Nam hôm 17/5 cũng phát đi khuyến cáo người dân không hoang mang nhưng cần tự theo dõi sức khỏe 21 ngày nếu trở về từ vùng dịch.

CDC châu Phi hôm qua công bố đợt bùng phát hiện gây ra 395 ca nghi nhiễm và 106 trường hợp tử vong tại Congo và Uganda. Tổng giám đốc CDC châu Phi Jean Kaseya đánh giá con số thương vong này là "không thể chấp nhận".

Ngay khi Uganda phát hiện hai ca bệnh xâm nhập cuối tuần qua, WHO lập tức ban bố tình trạng khẩn cấp y tế toàn cầu. Chính phủ Uganda sau đó quyết định hoãn sự kiện tôn giáo lớn nhằm ngăn rủi ro đám đông hành hương lây lan mầm bệnh.

Giới chức y tế Mỹ xác định ít nhất 6 công dân nước này đã phơi nhiễm virus Ebola trong quá trình làm việc tại châu Phi. Tổ chức từ thiện Serge xác nhận bác sĩ truyền giáo Peter Stafford dương tính với Ebola sau khi tiếp xúc nguồn bệnh tại Congo. Chính phủ Mỹ đang điều động phương tiện sơ tán nam bác sĩ cùng vợ, 4 người con và một đồng nghiệp tới Trung tâm Y tế Khu vực Landstuhl (Đức) để cách ly và điều trị.

Đây là bệnh viện lớn nhất của Mỹ ngoài lãnh thổ, đồng thời là trung tâm sơ tán và điều trị trọng yếu cho các thương bệnh binh thuộc quân đội Mỹ tại khu vực châu Phi, châu Âu và Trung Đông. Cơ sở y tế 65 giường bệnh này từng đảm nhận vai trò tương tự trong giai đoạn bùng phát Ebola tại Tây Phi năm 2014-2015, thời điểm Mỹ triển khai 3.000 quân nhân để hỗ trợ kiểm soát dịch bệnh.

Nhằm kiểm soát rủi ro, Bộ Ngoại giao Mỹ cảnh báo công dân tránh đến Congo và Uganda, đồng thời cử chuyên gia y tế hỗ trợ các nước truy vết dịch tễ.

Các chuyên gia xác định chủng virus Bundibugyo khiến đợt dịch bùng phát là hiếm gặp, lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể của người nhiễm hoặc vật dụng bị ô nhiễm. Loại virus này chưa có vaccine hay thuốc đặc trị, tỷ lệ tử vong 25-40%. Nguyên thị trưởng Mongbwalu Jean Pierre Badombo cho biết dịch bùng phát từ giữa tháng 4 sau một đám tang lớn ở tỉnh Ituri và âm thầm lây lan suốt nhiều tuần.

Chuyên gia y tế công cộng Ahmed Ogwell nhận định thói quen sinh hoạt gắn liền với rừng rậm khiến người dân dễ tiếp xúc với loài dơi quả mang mầm bệnh. Các tổ chức quốc tế hiện gấp rút chi viện nhân lực và vật tư đến tâm dịch để khắc phục rào cản từ tình trạng nghèo đói và bất ổn an ninh tại khu vực.

Tin Gốc: Vnexpress

Nếu trước đây uống cà phê không vấn đề gì nhưng nay lại thấy hồi hộp hoặc khó chịu, đó không phải do “tâm lý”. Khi lớn tuổi, các enzyme gan hoạt động kém hiệu quả hơn, khiến caffeine tồn tại lâu hơn trong cơ thể. Điều này có thể gây ra cảm giác lo lắng, hồi hộp bất thường, bồn chồn, tim đập nhanh.

Bên cạnh đó, biểu hiện khó ngủ hoặc ngủ không sâu cũng là dấu hiệu phổ biến nhất của việc tăng nhạy cảm với caffeine (ngay cả khi dùng caffeine trước giờ ngủ khoảng 6 tiếng), dễ dẫn đến mệt mỏi ban ngày và giảm chất lượng cuộc sống.

Khi sử dụng ở mức vừa phải, caffeine có thể mang lại một số lợi ích sức khỏe như sau.

Hỗ trợ nhận thức: Những người uống cà phê hằng ngày được ghi nhận có tỷ lệ mắc Alzheimer và suy giảm nhận thức thấp hơn. Một số nghiên cứu cho thấy caffeine có thể giúp bảo vệ hàng rào máu não và giảm tích tụ beta-amyloid - yếu tố liên quan đến Alzheimer.

Cải thiện tâm trạng: Các hợp chất tự nhiên trong cà phê có thể giúp tinh thần thoải mái hơn, đồng thời liên quan đến nguy cơ trầm cảm thấp hơn.

Lợi ích thể chất: Uống caffeine hợp lý có thể giúp giảm nguy cơ tiểu đường và một số loại ung thư. Gan cũng được cho là hưởng lợi từ cả cà phê thường lẫn cà phê decaf (chứa rất ít caffeine).

Chuyển sang cà phê ít caffeine hoặc decaf: Đây là cách đơn giản nhất để giảm tác động của caffeine.

Thử các thức uống “không caffeine”: Trà hoa cúc, trà bạc hà, trà gừng, những loại này vừa tạo cảm giác thư giãn, vừa hỗ trợ tiêu hóa mà không gây tác động mạnh như caffeine.

Ngoài ra, để hạn chế tác động tiêu cực của caffeine, người lớn tuổi có thể uống thêm nước để hạn chế cơ thể mất nước.

Caffeine có thể tương tác với nhiều loại thuốc và đôi khi làm giảm hiệu quả thuốc. Do đó, nên trao đổi kỹ với bác sĩ trước khi dùng nếu bạn đang có bệnh nền hoặc tình trạng sức khỏe đặc biệt; bác sĩ sẽ giúp đánh giá mức độ phù hợp dựa trên các bệnh tim mạch, độ mất ngủ, lo âu, thuốc đang sử dụng và mức độ nhạy cảm của từng người, theo Front Porch (Mỹ).

Tin Gốc: Thanh Niên

Chàng trai làm nghề kinh doanh online, thuộc nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới, vốn hiểu rõ nguy cơ và luôn kiểm tra sức khỏe định kỳ. Nhưng khi bước vào mối quan hệ mới, anh nới lỏng phòng ngừa vì tin tưởng bạn tình. Giờ đây, anh tự trách mình và chọn im lặng, không dám chia sẻ với ai.

Tại TP HCM, HIV đang tập trung ở nhóm người trẻ với hàng nghìn ca nhiễm mới mỗi năm. Số liệu năm 2025 cho thấy nhóm 15-29 tuổi chiếm 42% ca nhiễm mới, cao hơn tất cả nhóm tuổi khác. Đáng lo ngại, 81% ca nhiễm lây qua quan hệ tình dục không an toàn, thay thế hoàn toàn đường tiêm chích ma túy như trước. Trong các nhóm nguy cơ cao chiếm 90% tổng số ca mới, nam quan hệ tình dục đồng giới đứng đầu với 54%.

TS.BS.CK2 Trà Anh Duy từ Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men's Health thường xuyên tiếp nhận những ca bệnh phát hiện HIV rất tình cờ. Nhiều bệnh nhân là người trẻ có học vấn cao, chủ động tìm hiểu và trang bị các biện pháp phòng tránh như bao cao su hay PrEP (điều trị dự phòng trước phơi nhiễm), nhưng vẫn nhiễm bệnh.

Như chàng trai 19 tuổi đến phòng khám chỉ vì sốt nhẹ và nổi hạch bẹn. Bạn trai cũ đưa anh đến trong tình trạng mệt mỏi, sốt âm ỉ. Cả hai nghĩ đến nhiễm trùng thông thường. Nhưng sau khi tầm soát các bệnh lây truyền qua đường tình dục, chàng trai sốc nặng khi biết mình dương tính HIV và viêm gan B sau những lần "tìm vui" qua mạng.

Bác sĩ Duy cho biết điều khiến ông trăn trở không chỉ là tuổi đời còn quá trẻ của bệnh nhân mà còn là rào cản tâm lý. Chàng trai sống kín đáo, giấu kín xu hướng tính dục, gần như sụp đổ và hoang mang kéo dài. "Đây không chỉ là câu chuyện của virus mà còn là câu chuyện của cô độc và thiếu chỗ dựa tâm lý", bác sĩ Duy nói.

Điểm mù lớn nhất của nhóm người trẻ có tri thức là tự tin vào hiểu biết của mình. Họ nghĩ "biết nhiều" đồng nghĩa "luôn an toàn" và đánh giá thấp rủi ro trong những tình huống như "chỉ một lần thôi", "người này chắc an toàn" hoặc "mình kiểm soát được".

Thực tế, lây nhiễm đến từ những kẽ hở rất nhỏ như dùng bao cao su không đúng cách, sự cố khi quan hệ, bỏ liều PrEP, dùng PrEP chưa đủ thời gian bảo vệ, không xét nghiệm định kỳ hoặc tin vào lời cam kết của bạn tình thay vì kết quả xét nghiệm.

"Virus không hỏi bằng cấp, cũng không nể người đọc nhiều tài liệu. Nó chỉ cần một cơ hội", bác sĩ Duy nói. Khi cảm xúc, sự tin tưởng, men say, cô đơn hay áp lực muốn "chiều lòng đối phương" chen vào, kiến thức bị đẩy ra băng ghế dự bị.

Thạc sĩ Tâm lý Lâm sàng Vương Nguyễn Toàn Thiện, Giám đốc Chuyên môn Trung tâm Tâm lý Lumos, cho biết ở những người trẻ có kiến thức, cú sốc tâm lý không đến từ thiếu hiểu biết về bệnh mà từ cảm giác niềm tin vào bản thân bị lung lay. Họ mang tâm thế: "Mình hiểu biết, mình đã cẩn thận, tại sao chuyện này vẫn xảy ra?". Chính sự đổ vỡ trong cảm giác kiểm soát khiến phản ứng tâm lý của nhóm này đôi khi nặng nề hơn.

Nhiều bạn trẻ rơi vào trạng thái tự trách, cảm giác tội lỗi mạnh mẽ, liên tục hồi tưởng để tìm "sai sót" và đặt trách nhiệm quá mức lên bản thân. Ngoài nỗi lo sức khỏe, họ phải trải qua khủng hoảng về bản sắc cá nhân: tự nhìn nhận chính mình thế nào, người khác nhìn mình ra sao và liệu tương lai tình cảm, công việc, gia đình có còn như trước.

Theo thạc sĩ Thiện, phản ứng tâm lý thường gặp nhất là sốc và chối bỏ, tiếp theo là chuỗi trạng thái tức giận, thương lượng, trầm buồn và dần chấp nhận. Trạng thái choáng váng, đầu óc "trống rỗng" không thể xử lý thông tin là phản ứng điển hình khi não bộ cố trì hoãn việc chấp nhận sự thật. Ở nhóm có học thức, sự phủ nhận diễn ra âm thầm thông qua việc liên tục yêu cầu xét nghiệm lại, đọc nhiều tài liệu để tìm kiếm các trường hợp ngoại lệ.

Xu hướng tự cô lập, né tránh người thân và bạn bè xuất hiện khá sớm. Thạc sĩ Thiện lưu ý vẻ ngoài bình tĩnh không đồng nghĩa họ đang ổn. Những người kiểm soát cảm xúc tốt thường che giấu khủng hoảng rất sâu, khiến nhu cầu hỗ trợ tâm lý dễ bị bỏ sót.

Nhóm người trẻ tri thức có xu hướng tìm kiếm sự giúp đỡ từ các hội nhóm kín trên mạng xã hội như Facebook, Reddit, Telegram thay vì đến các trung tâm tham vấn truyền thống. Các chuyên gia đánh giá xu hướng này giúp họ dễ tìm thấy sự đồng cảm, bớt cô độc qua những câu nói "mình cũng từng như bạn". Tuy nhiên, rủi ro đi kèm rất lớn: thông tin sai lệch, coi kinh nghiệm cá nhân là phác đồ, lời khuyên cực đoan, trì hoãn điều trị hoặc bị dẫn dắt đến các dịch vụ không uy tín.

Sự tự kỳ thị cũng là rào cản lớn. Dù hiểu HIV là bệnh mạn tính có thể kiểm soát, nhiều người vì ý thức rõ về hình ảnh xã hội (nghề nghiệp, uy tín, kỳ vọng gia đình) nên coi việc bước vào phòng khám HIV như một sự thừa nhận mà họ chưa sẵn sàng đối diện. Sự trì hoãn vì sợ bị phát hiện, sợ bị nhìn bằng ánh mắt khác vô tình làm tăng mức độ khủng hoảng tâm lý, trong khi thực tế nhiều người sau khi điều trị ARV ổn định vẫn học tập, làm việc và duy trì chất lượng sống bình thường.

Bác sĩ Duy nhấn mạnh truyền thông hiện nay đừng chỉ lặp lại những câu khẩu hiệu "hãy dùng bao cao su", "hãy dùng PrEP", "hãy xét nghiệm" vì người trẻ đều đã biết. Cái họ cần là truyền thông chạm vào các tình huống thực tế: khi say thì làm gì, khi bạn tình từ chối dùng bao cao su thì xử lý ra sao, quên uống PrEP phải làm thế nào, tin người yêu thế nào là đủ, xét nghiệm bao lâu một lần và khi lỡ có nguy cơ thì đi đâu ngay.

"Truyền thông phải bớt kiểu dạy bài, tăng tính đồng hành. Không hù dọa, không đạo đức hóa, không làm người trẻ xấu hổ mà phải nói thẳng, nói thật và sát với đời sống", bác sĩ Duy nói. Nhiều ca thất bại không phải vì thiếu kiến thức mà vì thiếu một kế hoạch ứng phó khi đời thực không diễn ra như sách giáo khoa.

Các chuyên gia khẳng định can thiệp tâm lý không phải phần bổ trợ mà là trụ cột song hành với điều trị ARV, ảnh hưởng trực tiếp đến sự tuân thủ thuốc và kết quả điều trị lâu dài. Để đạt hiệu quả tối ưu, mô hình thực hiện cần tích hợp dịch vụ tâm lý ngay tại cơ sở điều trị HIV, phối hợp đa chuyên ngành giữa bác sĩ, chuyên gia tâm lý, nhân viên xã hội. Cần có hệ thống sàng lọc định kỳ trầm cảm, lo âu, sử dụng chất và kết hợp hài hòa giữa tư vấn cá nhân với các nhóm hỗ trợ.

HIV ngày nay không còn là "án tử" nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng. Việc phòng ngừa không quá phức tạp: sử dụng bao cao su đúng cách, xét nghiệm định kỳ và cân nhắc PrEP nếu có nguy cơ lặp lại.

Trong trường hợp vừa phát sinh hành vi nguy cơ cao (quan hệ không bảo vệ, rách bao), cần nghĩ ngay đến PEP (điều trị dự phòng sau phơi nhiễm) và sử dụng càng sớm càng tốt, tối ưu nhất trong vòng 72 giờ.

Người có nguy cơ không nên đợi đến khi có triệu chứng mới đi khám mà cần chủ động tầm soát định kỳ HIV kèm các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác như giang mai, lậu, chlamydia, viêm gan B, viêm gan C vì chúng thường có xu hướng đi kèm nhau.

Khi tiếp nhận ca bệnh của chàng trai 25 tuổi, bác sĩ Duy không phán xét mà kéo bệnh nhân quay lại với cơ sở điều trị, ổn định tâm lý để họ hiểu rằng HIV hiện nay có thể kiểm soát tốt nếu điều trị đúng. "Đời thực vốn không vận hành như một bài trắc nghiệm y khoa", bác sĩ Duy nói.

Tin Gốc: Vnexpress