Bài viết Không được yêu cầu học thuộc bài mẫu để kiểm tra cuối năm đăng trên Báo Thanh Niên hôm 4.5 nhận được nhiều phản hồi từ độc giả.
Bạn V.Năng gửi ý kiến về Báo Thanh Niên “Tôi thấy cả học kỳ 2, giáo viên bắt học sinh viết đi viết lại bài văn tả mẹ. Cô sửa bài nhiều lần đến nỗi đọc xong không còn nhận ra mẹ của mình luôn”.
Phụ huynh An Nguyễn chia sẻ: “Con tôi học lớp 3. Cô chủ nhiệm cho 3 bài tập làm văn đã được cô chỉnh sửa, bắt học thuộc lòng để cô kiểm tra trước ngày thi. Mong Bộ Giáo dục chấn chỉnh lại cả hệ thống để trả lại giáo dục trong sáng cho các em”.
Phụ huynh Trà Giang kể lại một kỷ niệm ngày con của chị học lớp 7, được bồi dưỡng thi học sinh giỏi văn, con rất hăm hăm hở và tự hào. Cho tới ngày bồi dưỡng, cô giáo của con bắt học thuộc 12 dàn ý.” Lúc đó vừa trở lại trường sau dịch Covid-19, tối tối đúng 7 giờ phải mở Zoom lên trả bài. Con năn nỉ mẹ xin cô để ra khỏi đội, mình nói thôi cố gắng gần tới ngày thi rồi. Sáng hôm đi thi, con nói hy vọng không vô mấy đề cô đã bắt học, con sẽ điểm thấp và năm sau không chọn đi thi nữa. Từ đó, con cũng cụt hứng với môn văn”.
Phụ huynh Thiên Thanh, cho hay con của chị học lớp 5, mấy tối nay bé nhờ mẹ trả bài văn “với điều kiện không được sai 1 chữ, không là cô kiểm tra cô la”.
Bạn đọc Mỹ Đức Đặng chia sẻ: “Bây giờ thật sự mà nói con nít đi học khác nào con vẹt. Văn thì con phải tự diễn tả viết theo suy nghĩ của con chứ. Còn đằng này làm theo văn mẫu có sẵn”.
Bạn đọc Hung.nguyen kể: “Tôi năm nay 69 tuổi, tôi thấy trước đây, học sinh bậc tiểu học thời tôi học rất nhàn nhã, thời nay thấy đứa cháu nội tôi học mà thấy thương, học liên tục từ sáng đến 7, 8 giờ tối”.
Bạn đọc Hùng Đỗ thẳng thắn: “Vấn đề khó nhất là thay đổi nhận thức của giáo viên về việc kiểm tra đánh giá học sinh như thế nào. Học sinh và phụ huynh không thể quyết định về vấn đề này”.
Thầy Nguyễn Hải Phong (tên nhân vật đã được thay đổi), từng là giáo viên tiểu học một trường công lập tại TP.HCM, kể với PV Báo Thanh Niên, cho biết có tình trạng những bài văn na ná nhau ở học sinh tiểu học. Một phần đến từ sự nôn nóng của giáo viên chủ nhiệm, nhiều thầy cô lo học sinh không thể làm tốt bài kiểm tra định kỳ, sẽ ảnh hưởng thành tích học tập của học sinh, tập thể lớp. Do đó, để an toàn hơn, một số giáo viên sẽ có cách làm là cho học sinh viết trên lớp, cô sửa lại cho chuẩn chỉnh, học sinh căn cứ bài mẫu để học theo, làm theo.
“Khi ấy tôi dạy lớp 4, vào đầu năm học, mới nhận lớp, tôi cho học sinh viết bài tập làm văn và thu lại thì thấy buồn vô cùng, gần 40 bài tập làm văn na ná nhau. Cảm xúc của một người thầy khi đọc gần 40 bài văn mà bài nào cũng giông giống bài nào nó chán vô cùng. Tôi đã thay đổi lại toàn bộ cách dạy và học tập làm văn mà các em đã được học, dạy các em cách lập dàn ý. Để học sinh có nhiều ý để viết, tôi và học sinh chơi trò chơi hỏi đáp, thầy phỏng vấn, trò trả lời, từ những câu trả lời, các em có thể phát triển bài của mình”, thầy giáo nói.
“Sở dĩ phần viết văn của học sinh tiểu học là “tập làm văn”, tức là giai đoạn này, các con cần được “tập” làm, tập viết văn, chứ không phải học thuộc lòng bài văn mẫu, học thuộc lòng ý tưởng của người khác, như thế không thể phát triển tư duy lâu dài được”, thầy giáo tiểu học thẳng thắn.
Cô Nguyễn Mộng Tuyền, sáng lập Học viện ngôn từ, giáo viên dạy viết văn sáng tạo cho học sinh tiểu học cũng là người ôn luyện ngữ văn cho học sinh THCS, THPT, có dịp được quan sát nhiều thế hệ học sinh viết văn, sử dụng ngôn từ trong bài văn. Có một thực trạng mà cô Tuyền nhận thấy hiện nay là nhiều học sinh tiểu học học thuộc bài mẫu để ứng phó với các kỳ kiểm tra định kỳ, thậm chí, nhiều học sinh tiểu học đã rất “rành” dùng các công cụ AI như ChatGPT hoặc Gemini để gợi ý bài mẫu để làm theo.
Việc dùng AI khi đứng trước một đề văn lại càng phổ biến hơn với học sinh THCS, THPT. Đồng thời, câu đầu tiên mà nhiều học sinh thường hỏi cô giáo khi tiếp nhận đề văn là “có bài mẫu, bài tham khảo không cô ơi”.
Kết quả là nhiều bài văn được “sản xuất” ra na ná nhau. Nhiều bài có cách diễn đạt đọc là biết được viết bởi “máy”, tưởng là rất trôi chảy nhưng không có cảm xúc, thiếu đi trải nghiệm cá nhân. Nhiều bài lại đưa cả văn nói, câu thiếu chủ ngữ vị ngữ, thậm chí cả những từ thô tục vào bài viết, mà học sinh không hề ý thức được điều đó là không nên.
“Khi dạy viết văn, giáo viên cũng dạy học sinh cách tư duy, cách đặt câu hỏi, phản biện với vấn đề được đưa ra. Nhưng nếu học sinh khi đã quen với việc có bài mẫu, quen với việc viết văn cũng được học thuộc, được gợi ý, được mớm trước ý tưởng thì sinh ra việc lười suy nghĩ, thui chột ngôn từ, mất dần khả năng sáng tạo, mất dần khả năng đặt câu hỏi lật ngược vấn đề. Dần dần, việc học thuộc bài mẫu, học theo văn mẫu cũng khiến học sinh chán học văn”, cô Tuyền nói.
Trong khi, điều rất nguy hiểm là, ở những năm tháng tiểu học, học sinh cần giữ được sự tưởng tượng, ước mơ, sự sáng tạo bay bổng, nhìn thế giới bằng nhiều màu sắc. Thế nhưng, nếu tư duy của các bạn đã bị đóng khung trong cách diễn đạt, định hình ý tưởng của giáo viên, thì khi học sinh học lên THCS, THPT, muốn thay đổi lại cách dạy, cách học, định hình lại cho các bạn cách viết văn tư duy – lập luận khoa học cũng rất khó, mất rất nhiều thời gian.
Cô Nguyễn Mộng Tuyền cho rằng, cùng với sự nỗ lực đổi mới của giáo viên, phụ huynh cũng cần đồng hành cùng hành trình đọc – viết của con, từ tiểu học. Những hoạt động đọc sách cùng con được khuyến khích, trò chuyện cùng con trước một đề văn, xây dựng dàn bài, phát triển ý bằng các câu hỏi – đáp cùng con, từ đó gợi lại cho con những kỷ niệm, cảm xúc cá nhân trước đề bài được nêu tên, tham khảo cách diễn đạt hay từ thầy cô giáo, bạn bè, từ đó con có nhiều ý tưởng, cảm xúc có thể giúp con tự hoàn thành bài viết của mình…
Trường THPT Hàm Yên ở Tuyên Quang đang được nhiều người nhắc đến vì một quy định lạ. Mỗi tối, sau giờ tự học ở nhà, học sinh quay video trình bày lại kiến thức vừa nắm được rồi đăng lên phần bình luận trên fanpage công khai của trường để nộp bài.
Hàng trăm video xuất hiện dưới mỗi bài đăng hằng ngày, khuôn mặt và giọng nói của học sinh hiện diện trên không gian mạng không giới hạn người xem, không giới hạn thời gian lưu trữ. Dư luận chia làm hai luồng ý kiến. Phụ huynh khen hay. Một số chuyên gia giáo dục khen sáng tạo. Nhưng theo góc độ pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân và quyền trẻ em, câu chuyện không đơn giản là cách làm này hay hay dở về mặt sư phạm. Điều cần xem xét là nhà trường có quyền pháp lý để làm điều này hay không.
Hiệu trưởng nhà trường khẳng định với báo chí rằng hoạt động này có sự đồng thuận gần như tuyệt đối từ giáo viên, phụ huynh và học sinh ngay từ đầu năm. Phòng Đảng ủy họp trước, sau đó tổ chức hội nghị có đầy đủ các bên, lấy ý kiến, phân tích, rồi mới triển khai. Chỉ có 2 người không đồng ý trong cả trường. Đây là cách đại diện nhà trường lý giải tính hợp lệ của quy định.
Nhưng lý giải đó đang nhầm lẫn giữa sự đồng thuận xã hội và sự cho phép của pháp luật. Đây là 2 phạm trù hoàn toàn khác nhau. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 có hiệu lực thi hành từ ngày 1.1.2026, tức là đang có hiệu lực pháp lý đầy đủ tại thời điểm Trường THPT Hàm Yên triển khai hoạt động này vào tháng 4.2026.
Luật xác lập rõ các quyền dữ liệu cơ bản của công dân, trong đó có quyền đồng ý, quyền truy cập, và quyền yêu cầu xóa dữ liệu. Quan trọng hơn, việc im lặng không được coi là đồng ý xử lý dữ liệu cá nhân theo quy định của luật này.
Hình ảnh khuôn mặt và giọng nói trong video là dữ liệu cá nhân. Khi học sinh đăng video lên fanpage công khai của trường theo yêu cầu, nhà trường đang là bên kiểm soát và xử lý dữ liệu cá nhân của người dưới 18 tuổi. Theo luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025, việc xử lý dữ liệu cá nhân của trẻ em nhằm công bố, tiết lộ thông tin về đời sống riêng tư và bí mật cá nhân của trẻ em từ đủ 7 tuổi trở lên phải có sự đồng ý của trẻ em và người đại diện theo pháp luật.
Sự đồng ý đó phải là sự đồng ý thực chất, cụ thể và có thể rút lại bất cứ lúc nào. Một cuộc họp đầu năm học trong đó đa số giơ tay tán thành không đáp ứng tiêu chuẩn đó. Vấn đề không chỉ dừng lại ở quy trình lấy đồng ý mà còn phải hỏi nhà trường dựa vào thẩm quyền nào để đặt ra yêu cầu bắt buộc trong thời gian học sinh ở nhà.
Điều 19 Thông tư 32/2020/TT-BGDĐT quy định rằng các hoạt động giáo dục thực hiện theo kế hoạch giáo dục của nhà trường, được tổ chức trong và ngoài giờ lên lớp, trong và ngoài khuôn viên nhà trường, nhằm thực hiện chương trình các môn học và hoạt động giáo dục trong chương trình giáo dục phổ thông do Bộ trưởng Bộ GD-ĐT ban hành. Yêu cầu quay video nộp lên mạng xã hội công khai không nằm trong bất kỳ chương trình giáo dục nào do Bộ GD-ĐT ban hành.
Do đó việc này là sáng kiến đơn phương của một hiệu trưởng và kéo theo hệ quả pháp lý mà người đưa ra dường như chưa nhận thức đầy đủ.
Từ thực tế này cần phân biệt rõ 2 việc. Thứ nhất là phương pháp sư phạm, thuộc về không gian tự chủ chuyên môn của giáo viên và nhà trường, vốn được pháp luật tôn trọng. Thứ hai là hình thức thực hiện phương pháp đó, khi nó đụng chạm đến quyền của người dưới 18 tuổi trên không gian mạng thì phải tuân thủ pháp luật.
Việc yêu cầu học sinh trình bày lại kiến thức sau giờ tự học là ý tưởng sư phạm hoàn toàn có thể ủng hộ. Nhưng nền tảng thực hiện ý tưởng đó là fanpage công khai thay vì nhóm riêng tư nội bộ thì đây không còn là vấn đề sư phạm nữa mà là vấn đề pháp lý.
Có thể hiểu vì sao nhà trường chọn fanpage công khai. Như hiệu trưởng giải thích, dung lượng video trên Zalo nhóm lớp bị giới hạn nên phải chuyển sang Facebook. Đây là lý do kỹ thuật, không phải lý do pháp lý. Lý do kỹ thuật không thể hợp thức hóa việc xử lý dữ liệu cá nhân trái quy định. Giải pháp đúng trong trường hợp này là tìm nền tảng phù hợp khác có khả năng kiểm soát quyền truy cập, chứ không phải dùng không gian công khai vì tiện lợi hơn.
Điều đáng lo ngại hơn là không có bất kỳ cơ quan nào lên tiếng về tính hợp lệ pháp lý của hoạt động này trước khi báo chí đưa tin. Khi vụ việc thành tin tức, phản ứng của các bên liên quan chủ yếu xoay quanh hiệu quả sư phạm, không ai đặt câu hỏi về vấn đề bảo vệ dữ liệu cá nhân. Đây là khoảng trống thể chế rõ ràng.
Bộ GD-ĐT đến nay chưa có bất kỳ hướng dẫn chuyên biệt nào về việc nhà trường được và không được làm khi thu thập, xử lý và công bố dữ liệu cá nhân của học sinh trên các nền tảng mạng xã hội, trong khi luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân đã có hiệu lực hơn 4 tháng.
Vụ việc ở trường THPT Hàm Yên không phải là trường hợp cá biệt. Đây chỉ là trường hợp đủ lớn để dư luận quan tâm. Khắp nơi, nhà trường đang sử dụng Facebook, Zalo, YouTube để triển khai các hoạt động giáo dục mà không có khung pháp lý rõ ràng làm nền tảng. Sự đồng thuận của cộng đồng trong một buổi họp đầu năm không thể thay thế cho nghĩa vụ tuân thủ pháp luật. Và sự im lặng của cơ quan quản lý không có nghĩa là hành vi đó được phép.
Điều cần thiết lúc này không phải là phán xét hiệu trưởng Trường THPT Hàm Yên, người đang hành động bằng thiện chí thực sự với học sinh. Điều cần thiết là Bộ GD-ĐT ban hành hướng dẫn cụ thể về việc nhà trường được phép sử dụng nền tảng mạng xã hội ở mức độ nào trong hoạt động giáo dục, với điều kiện gì và với những biện pháp bảo vệ dữ liệu nào cho học sinh. Bởi vì câu chuyện yêu cầu học sinh quay video tự học mỗi ngày ở Tuyên Quang hôm nay sẽ còn xảy ra ở nhiều nơi khác, với nhiều hình thức khác nhau, và "đa số đồng ý" sẽ không bao giờ là câu trả lời pháp lý đúng.
Theo đó, kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, TP.HCM có tổng số 142.899 thí sinh đăng ký trong đó có 7.978 thí sinh đã tốt nghiệp (thí sinh tự do).
Số lượng đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT năm 2026 theo môn như sau:
Ông Nguyễn Văn Phong, Phó giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM, cho biết với số lượng thí sinh đăng ký dự thi như trên, TP.HCM là địa phương có quy mô tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT lớn nhất trên cả nước.
Ông Phong nhận xét học sinh chọn nhóm môn khoa học tự nhiên và ngoại ngữ chiếm tỷ trọng cao. Trong cơ cấu đăng ký môn tự chọn, nhóm khoa học tự nhiên dẫn đầu với tổng 113.328 lượt đăng ký, trong đó vật lý chiếm 44,90% (64.162 thí sinh), hóa học chiếm 26,68% (38.120 thí sinh) và sinh học chiếm 7,73% (11.046 thí sinh). Song song đó, ngoại ngữ ghi nhận 65.475 thí sinh đăng ký (45,82%) cao nhất trong tất cả các môn tự chọn xét riêng lẻ. Qua đó cho thấy học sinh TP.HCM ngày càng chú trọng năng lực ngoại ngữ phục vụ hội nhập quốc tế.
Bên cạnh đó, nhóm môn khoa học xã hội vẫn thu hút một lượng thí sinh đáng kể. Tuy nhiên, tổng tỷ trọng nhóm này vẫn thấp hơn so với nhóm khoa học tự nhiên, tiếp tục phản ánh định hướng đặc trưng của học sinh TP.HCM theo các ngành kỹ thuật – công nghệ, phù hợp với cơ cấu kinh tế năng động của thành phố.
Nhằm chuẩn bị đầy đủ các điều kiện tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 bảo đảm an toàn, nghiêm túc, khách quan, đúng quy chế, đồng thời giúp học sinh lớp 12 làm quen với phương thức thi, cấu trúc định dạng đề thi theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, Sở GD-ĐT đề nghị các đơn vị nghiêm túc triển khai thực hiện công tác tổ chức thi thử.
Các trường căn cứ điều kiện thực tế xây dựng kế hoạch tổ chức thi thử phù hợp và hoàn thành tổ chức thi thử trước ngày 31.5. Mục tiêu nhằm đánh giá thực chất mức độ đáp ứng yêu cầu cần đạt của học sinh theo Chương trình GDPT 2018; xác định các nội dung kiến thức học sinh còn hạn chế để điều chỉnh kế hoạch dạy học và ôn tập. Rèn luyện kỹ năng làm bài, kỹ năng quản lý thời gian, tâm lý phòng thi cho học sinh. Tập huấn thực tế cho đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên về nghiệp vụ tổ chức kỳ thi theo đúng quy định hiện hành.
Ông Phong yêu cầu các trường rà soát điều kiện cơ sở vật chất, hệ thống kỹ thuật, công tác bảo mật, quy trình điều hành và khả năng xử lý các tình huống phát sinh trong quá trình tổ chức kỳ thi.
"Việc tổ chức thi thử phải bảo đảm nghiêm túc, an toàn, khách quan, đúng tinh thần quy chế thi tốt nghiệp THPT. Không gây áp lực quá mức cho học sinh; kết quả thi thử chủ yếu phục vụ công tác đánh giá, điều chỉnh hoạt động dạy học, ôn tập và hỗ trợ học sinh. Đề thi thử phải bám sát cấu trúc, định dạng đề thi tham khảo của Bộ GD-ĐT, bảo đảm tính chính xác, khoa học và phù hợp yêu cầu cần đạt của chương trình. Khuyến khích các trường trong cùng địa bàn phối hợp tổ chức thi thử liên trường nhằm tăng tính khách quan trong đánh giá kết quả học sinh", Phó giám đốc Sở GD-ĐT Nguyễn Văn Phong lưu ý.
Sáng nay (5.4), hơn 135.000 thí sinh bước vào đợt 1 kỳ thi đánh giá năng lực của ĐH Quốc gia TP.HCM. Kỳ thi diễn ra đồng thời tại 119 điểm thi, 4.321 phòng thi tại 15 tỉnh/thành phố, với sự tham gia của 9.910 cán bộ coi thi
Đáng chú ý, kỳ thi này của ĐH Quốc gia TP.HCM có sự tham gia phối hợp tổ chức của 57 trường ĐH-CĐ từ TP.Huế trở vào. Riêng TP.HCM có tới 25 trường ĐH-CĐ tham gia tổ chức.
Ghi nhận từ Cụm thi số 10 Trường ĐH Công nghiệp TP.HCM có 4 điểm thi với 213 phòng thi và 6.759 thí sinh được phân bổ. Tiến sĩ Nguyễn Trung Nhân, Trưởng phòng Đào tạo nhà trường, cho hay trường huy động 696 nhân sự tham gia kỳ thi. "Sáng nay, hội đồng thi ghi nhận nhiều thí sinh đến nhầm điểm thi. Nhà trường cho xe chở các em từ trụ sở Nguyễn Văn Bảo sang cơ sở Nguyễn Văn Dung và ngược lại. Ngoài ra nhà trường huy động rất nhiều lực lượng tình nguyện viên cũng đã hỗ trợ hướng dẫn thí sinh trước và sau thời gian thi", tiến sĩ Nhân cho hay.
Cũng theo tiến sĩ Nhân, năm nay nhiều trường THPT tổ chức các hoạt động hỗ trợ đưa học sinh đến điểm thi. Đáng chú ý, thầy Huỳnh Thanh Phú, Hiệu trưởng Trường THPT Bùi Thị Xuân (P.Bến Thành, TP.HCM) đã có mặt tại điểm thi từ 6 giờ sáng để cổ vũ, động viên tinh thần học sinh của trường trong kỳ thi.
Cụm thi Trường ĐH Công thương TP.HCM cũng ghi nhận 2.100 thí sinh dự thi tại 70 phòng thi, với 144 cán bộ coi thi. Tỷ lệ dự thi toàn cụm được ghi nhận ở mức trên 98%.
Thạc sĩ Phạm Thái Sơn, Trưởng phòng Tuyển sinh và Truyền thông nhà trường, cho hay: "Ngay từ sáng sớm, nhiều trường THPT đã chủ động bố trí xe đưa học sinh đến điểm thi đúng giờ. Giáo viên chủ nhiệm, Đoàn trường trực tiếp đi cùng vừa hỗ trợ thủ tục vừa động viên tinh thần trước giờ làm bài. Một số trường còn chuẩn bị nước uống, đồ ăn nhẹ và phương án dự phòng cho các tình huống phát sinh, thể hiện sự đồng hành sát sao với học sinh trong kỳ thi quan trọng này". Nêu ví dụ, thạc sĩ Sơn cho biết cụm thi đã ghi nhận Trường THCS-THPT Lê Thánh Tôn đã bố trí xe loại 50 chỗ đưa học sinh của trường trực tiếp đến điểm thi.
Năm nay, Trường ĐH Bách khoa TP.HCM là cụm thi có quy mô lớn nhất với 7 điểm thi, 155 phòng thi tại cả 2 cơ sở, phục vụ cho 5.581 thí sinh. Tham gia công tác hỗ trợ và ổn định thí sinh sáng nay có 546 cán bộ giảng viên trong ban coi thi và 120 tình nguyện viên.
Trong khi đó, điểm thi Trường ĐH Khoa học tự nhiên TP.HCM (cơ sở Khu đô thị ĐH Quốc gia TP.HCM) ghi nhận trường hợp thí sinh Thạch Thị Tuyền (học sinh Trường THPT Gò Đen, Tây Ninh) bị gãy chân đã có mặt từ sớm và được cán bộ coi thi linh hoạt hỗ trợ vào phòng trước giờ làm bài.
Theo ghi nhận, thí sinh di chuyển khó khăn với chân bó bột, chủ động đến điểm thi đánh giá năng lực sớm để tránh ảnh hưởng đến quá trình dự thi. Nhận thấy tình huống đặc biệt, cán bộ coi thi đã sắp xếp cho thí sinh vào phòng trước nhằm ổn định chỗ ngồi và tâm lý. Việc hỗ trợ diễn ra nhanh chóng, đảm bảo đúng quy định nhưng vẫn tạo điều kiện thuận lợi cho thí sinh.
