Bài viết Không được yêu cầu học thuộc bài mẫu để kiểm tra cuối năm đăng trên Báo Thanh Niên hôm 4.5 nhận được nhiều phản hồi từ độc giả.
Bạn V.Năng gửi ý kiến về Báo Thanh Niên “Tôi thấy cả học kỳ 2, giáo viên bắt học sinh viết đi viết lại bài văn tả mẹ. Cô sửa bài nhiều lần đến nỗi đọc xong không còn nhận ra mẹ của mình luôn”.
Phụ huynh An Nguyễn chia sẻ: “Con tôi học lớp 3. Cô chủ nhiệm cho 3 bài tập làm văn đã được cô chỉnh sửa, bắt học thuộc lòng để cô kiểm tra trước ngày thi. Mong Bộ Giáo dục chấn chỉnh lại cả hệ thống để trả lại giáo dục trong sáng cho các em”.
Phụ huynh Trà Giang kể lại một kỷ niệm ngày con của chị học lớp 7, được bồi dưỡng thi học sinh giỏi văn, con rất hăm hăm hở và tự hào. Cho tới ngày bồi dưỡng, cô giáo của con bắt học thuộc 12 dàn ý.” Lúc đó vừa trở lại trường sau dịch Covid-19, tối tối đúng 7 giờ phải mở Zoom lên trả bài. Con năn nỉ mẹ xin cô để ra khỏi đội, mình nói thôi cố gắng gần tới ngày thi rồi. Sáng hôm đi thi, con nói hy vọng không vô mấy đề cô đã bắt học, con sẽ điểm thấp và năm sau không chọn đi thi nữa. Từ đó, con cũng cụt hứng với môn văn”.
Phụ huynh Thiên Thanh, cho hay con của chị học lớp 5, mấy tối nay bé nhờ mẹ trả bài văn “với điều kiện không được sai 1 chữ, không là cô kiểm tra cô la”.
Bạn đọc Mỹ Đức Đặng chia sẻ: “Bây giờ thật sự mà nói con nít đi học khác nào con vẹt. Văn thì con phải tự diễn tả viết theo suy nghĩ của con chứ. Còn đằng này làm theo văn mẫu có sẵn”.
Bạn đọc Hung.nguyen kể: “Tôi năm nay 69 tuổi, tôi thấy trước đây, học sinh bậc tiểu học thời tôi học rất nhàn nhã, thời nay thấy đứa cháu nội tôi học mà thấy thương, học liên tục từ sáng đến 7, 8 giờ tối”.
Bạn đọc Hùng Đỗ thẳng thắn: “Vấn đề khó nhất là thay đổi nhận thức của giáo viên về việc kiểm tra đánh giá học sinh như thế nào. Học sinh và phụ huynh không thể quyết định về vấn đề này”.
Thầy Nguyễn Hải Phong (tên nhân vật đã được thay đổi), từng là giáo viên tiểu học một trường công lập tại TP.HCM, kể với PV Báo Thanh Niên, cho biết có tình trạng những bài văn na ná nhau ở học sinh tiểu học. Một phần đến từ sự nôn nóng của giáo viên chủ nhiệm, nhiều thầy cô lo học sinh không thể làm tốt bài kiểm tra định kỳ, sẽ ảnh hưởng thành tích học tập của học sinh, tập thể lớp. Do đó, để an toàn hơn, một số giáo viên sẽ có cách làm là cho học sinh viết trên lớp, cô sửa lại cho chuẩn chỉnh, học sinh căn cứ bài mẫu để học theo, làm theo.
“Khi ấy tôi dạy lớp 4, vào đầu năm học, mới nhận lớp, tôi cho học sinh viết bài tập làm văn và thu lại thì thấy buồn vô cùng, gần 40 bài tập làm văn na ná nhau. Cảm xúc của một người thầy khi đọc gần 40 bài văn mà bài nào cũng giông giống bài nào nó chán vô cùng. Tôi đã thay đổi lại toàn bộ cách dạy và học tập làm văn mà các em đã được học, dạy các em cách lập dàn ý. Để học sinh có nhiều ý để viết, tôi và học sinh chơi trò chơi hỏi đáp, thầy phỏng vấn, trò trả lời, từ những câu trả lời, các em có thể phát triển bài của mình”, thầy giáo nói.
“Sở dĩ phần viết văn của học sinh tiểu học là “tập làm văn”, tức là giai đoạn này, các con cần được “tập” làm, tập viết văn, chứ không phải học thuộc lòng bài văn mẫu, học thuộc lòng ý tưởng của người khác, như thế không thể phát triển tư duy lâu dài được”, thầy giáo tiểu học thẳng thắn.
Cô Nguyễn Mộng Tuyền, sáng lập Học viện ngôn từ, giáo viên dạy viết văn sáng tạo cho học sinh tiểu học cũng là người ôn luyện ngữ văn cho học sinh THCS, THPT, có dịp được quan sát nhiều thế hệ học sinh viết văn, sử dụng ngôn từ trong bài văn. Có một thực trạng mà cô Tuyền nhận thấy hiện nay là nhiều học sinh tiểu học học thuộc bài mẫu để ứng phó với các kỳ kiểm tra định kỳ, thậm chí, nhiều học sinh tiểu học đã rất “rành” dùng các công cụ AI như ChatGPT hoặc Gemini để gợi ý bài mẫu để làm theo.
Việc dùng AI khi đứng trước một đề văn lại càng phổ biến hơn với học sinh THCS, THPT. Đồng thời, câu đầu tiên mà nhiều học sinh thường hỏi cô giáo khi tiếp nhận đề văn là “có bài mẫu, bài tham khảo không cô ơi”.
Kết quả là nhiều bài văn được “sản xuất” ra na ná nhau. Nhiều bài có cách diễn đạt đọc là biết được viết bởi “máy”, tưởng là rất trôi chảy nhưng không có cảm xúc, thiếu đi trải nghiệm cá nhân. Nhiều bài lại đưa cả văn nói, câu thiếu chủ ngữ vị ngữ, thậm chí cả những từ thô tục vào bài viết, mà học sinh không hề ý thức được điều đó là không nên.
“Khi dạy viết văn, giáo viên cũng dạy học sinh cách tư duy, cách đặt câu hỏi, phản biện với vấn đề được đưa ra. Nhưng nếu học sinh khi đã quen với việc có bài mẫu, quen với việc viết văn cũng được học thuộc, được gợi ý, được mớm trước ý tưởng thì sinh ra việc lười suy nghĩ, thui chột ngôn từ, mất dần khả năng sáng tạo, mất dần khả năng đặt câu hỏi lật ngược vấn đề. Dần dần, việc học thuộc bài mẫu, học theo văn mẫu cũng khiến học sinh chán học văn”, cô Tuyền nói.
Trong khi, điều rất nguy hiểm là, ở những năm tháng tiểu học, học sinh cần giữ được sự tưởng tượng, ước mơ, sự sáng tạo bay bổng, nhìn thế giới bằng nhiều màu sắc. Thế nhưng, nếu tư duy của các bạn đã bị đóng khung trong cách diễn đạt, định hình ý tưởng của giáo viên, thì khi học sinh học lên THCS, THPT, muốn thay đổi lại cách dạy, cách học, định hình lại cho các bạn cách viết văn tư duy – lập luận khoa học cũng rất khó, mất rất nhiều thời gian.
Cô Nguyễn Mộng Tuyền cho rằng, cùng với sự nỗ lực đổi mới của giáo viên, phụ huynh cũng cần đồng hành cùng hành trình đọc – viết của con, từ tiểu học. Những hoạt động đọc sách cùng con được khuyến khích, trò chuyện cùng con trước một đề văn, xây dựng dàn bài, phát triển ý bằng các câu hỏi – đáp cùng con, từ đó gợi lại cho con những kỷ niệm, cảm xúc cá nhân trước đề bài được nêu tên, tham khảo cách diễn đạt hay từ thầy cô giáo, bạn bè, từ đó con có nhiều ý tưởng, cảm xúc có thể giúp con tự hoàn thành bài viết của mình…
Nội dung nằm trong đề án Xây dựng mô hình "Trường học xã hội chủ nghĩa" giai đoạn 2026 - 2030 và những năm tiếp theo, được Hải Phòng phê duyệt hai ngày trước. Đây là địa phương đầu tiên của cả nước triển khai mô hình này.
Cụ thể, 9 trường ở ba cấp học được chọn làm mẫu, tập trung ở các xã Vĩnh Am (mầm non Tam Cường, Tiểu học Vĩnh Tiến - Cổ Am, THCS Tam Cường), phường Thủy Nguyên (mầm non Sao Mai, Tiểu học Núi Đèo, THCS Lê Ích Mộc), phường Thạch Khôi (tiểu học Liên Hồng), phường Lê Thanh Nghị (tiểu học Tân Bình, THCS Võ Thị Sáu).
Mục tiêu là tạo nền tảng cho hệ thống giáo dục tiên tiến, công bằng, nhân văn và hội nhập, hướng tới phát triển con người Hải Phòng toàn diện theo các giá trị xã hội chủ nghĩa, góp phần phát triển bền vững thành phố.
Đề án đưa ra bộ tiêu chí chi tiết về cơ sở vật chất, đội ngũ nhà giáo, phẩm chất và năng lực của học sinh, dạy học và các hoạt động giáo dục, môi trường giáo dục.
Như với cấp tiểu học, 100% phòng học đáp ứng được ứng dụng công nghệ thông tin, có ít nhất một phòng học STEM, 30% giáo viên đạt trình độ trên chuẩn (trên đại học), 80% sử dụng AI thành thạo, có ít nhất một giáo viên dạy được một số môn khoa học bằng tiếng Anh...
Với cấp THCS, 80% giáo viên có khả năng sử dụng tiếng Anh giao tiếp, có 1-2 giáo viên mỗi môn đủ năng lực dạy bằng tiếng Anh, 30% tiết học ứng dụng Công nghệ thông tin và AI...
Để đạt được các tiêu chí trên, TP Hải Phòng dự kiến đầu tư gần 252 tỷ đồng cho 9 trường từ nay đến năm 2030. Kinh phí chủ yếu từ kế hoạch đầu tư công trung hạn và các nguồn khác.
Hải Phòng hiện có gần 1.700 trường mầm non đến đại học với quy mô gần 1,1 triệu học sinh, sinh viên.
Tại hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai thực hiện nghị quyết Hội nghị Trung ương 10 (khóa XIV) hồi tháng 10/2024, Tổng Bí thư Tô Lâm nêu Hải Phòng, Đà Nẵng cần đi đầu xây dựng mô hình xã hội chủ nghĩa gắn với con người xã hội chủ nghĩa ở từng địa phương, tạo cơ sở rút kinh nghiệm, nhân rộng trong cả nước.
Từ 9 trường trên, Hải Phòng dự kiến nhân rộng ra toàn thành phố trong 5 năm tiếp theo.
Không trong danh sách, nhưng sáng 13/5, trường Tiểu học Lê Hồng Phong, phường Phù Liễn đã ra mắt mô hình này.
Hiệu trưởng Phạm Văn Xình khẳng định tính ưu việt của mô hình giáo dục xã hội chủ nghĩa là đặt con người ở vị trí trung tâm của sự phát triển. Giáo dục không chỉ dừng lại ở truyền đạt tri thức mà còn là quá trình hình thành nhân cách, đạo đức, lý tưởng sống, khát vọng cống hiến và tinh thần trách nhiệm cho học sinh.
Theo ông Xình, mô hình "trường học xã hội chủ nghĩa" có ý nghĩa thiết thực để xây dựng lớp học sinh phát triển toàn diện cả về đức, trí, thể, mỹ, trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế sâu rộng và chịu nhiều tác động đa chiều của kinh tế thị trường.
Đến đầu tháng 4, hầu hết đại học đưa ra phương án tuyển sinh dự kiến năm 2026. Trong đó, 64 trường đã công bố bảng quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế, phổ biến là IELTS, sang điểm môn Tiếng Anh. Điểm này thường được kết hợp với điểm thi tốt nghiệp THPT hoặc học bạ hai môn khác trong tổ hợp để xét tuyển.
11 trường quy đổi IELTS từ 4.0. Đây là mức điểm thấp nhất, cũng là mức giúp thí sinh được miễn thi tốt nghiệp môn Tiếng Anh theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Trong đó, Đại học Sài Gòn và Yersin Đà Lạt tính 7,5 điểm với mốc này.
Quy đổi từ mốc 4.5 IELTS là Đại học Điện lực, Mở Hà Nội, Công nghệ Giao thông vận tải, Học viện Hàng không Việt Nam..., phổ biến bằng 7-8 điểm môn tiếng Anh.
Số còn lại hầu hết yêu cầu IELTS từ 5.0. Nếu có IELTS từ 7.0 trở lên, nhiều trường tính cho thí sinh thành 10 điểm Tiếng Anh, như Đại học Bách khoa Hà Nội, Công nghiệp Hà Nội, Thương mại...
Trong khi đó, 6 trường chỉ tính mức tối đa môn Tiếng Anh nếu có IELTS từ 8.0 trở lên, ví dụ Đại học Ngoại thương, Khoa học và Công nghệ Hà Nội, CMC, Khoa học Tự nhiên TP HCM, Bách khoa TP HCM, Nguyễn Tất Thành.
Danh sách đại học quy đổi điểm IELTS năm 2026 tính đến đầu tháng 4 như sau:
Theo quy chế tuyển sinh ban hành giữa tháng 2, bảng quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ phải có tối thiểu 5 mức điểm chênh lệch.
Ngoài quy đổi, nhiều trường cộng điểm khuyến khích cho thí sinh có IELTS như Đại học Kiến trúc Hà Nội, Y tế công cộng, Luật TP HCM, Học viện Kỹ thuật mật mã, Tòa án... Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định thí sinh đã quy đổi điểm chứng chỉ ngoại ngữ thì không được cộng điểm khuyến khích.
Nhìn lại 10 năm xét tuyển IELTS vào đại học
Năm ngoái, hơn 70 đại học quy đổi IELTS thành điểm môn Tiếng Anh để xét kết hợp với điểm thi tốt nghiệp THPT hoặc học bạ, cũng với mức từ 4.0 trở lên.
Buổi tọa đàm nằm trong khuôn khổ lễ phát động Cuộc thi toàn quốc về marketing xã hội Social Pioneers 2026, do Đại học Kinh tế quốc dân phối hợp cùng Quỹ xã hội Phan Anh và dự án Heritex tổ chức.
Tại tọa đàm, vấn đề ranh giới giữa sáng tạo và sai lệch lịch sử được nhiều sinh viên quan tâm, đặt câu hỏi đến các chuyên gia.
Trong đó một nam sinh cho biết thời gian gần đây đã được xem nhiều kênh thông tin chia sẻ các nội dung về lịch sử, để lan tỏa tình yêu lịch sử cho người trẻ. Bên cạnh những kênh thông tin hoàn thành tốt nhiệm vụ, có một số kênh thông tin lại bị cư dân mạng chỉ trích vì đã làm sai lệch thông tin lịch sử. Nam sinh mong muốn các chuyên gia chỉ rõ gianh giới giữa sáng tạo và sai lệch lịch sử.
Một sinh viên khác băn khoăn khi khai thác các chất liệu lịch sử để truyền thông cần bám chặt vào những yếu tố cốt lõi nào để thông điệp đưa ra vừa hấp dẫn, vừa tôn trọng sự thật tuyệt đối.
Trả lời sinh viên, nhà sử học Dương Trung Quốc cho rằng vấn đề hiện nay là làm thế nào để dạy lịch sử tốt, để lịch sử trở thành nguồn cảm hứng, chứ không phải khổ sai về trí nhớ.
Trong thời đại công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ, bên cạnh nỗ lực của những nhà giáo dạy lịch sử, thì mỗi người dân cần phải có bản lĩnh tiếp cận những nguồn thông tin lịch sử ngày một to lớn nhưng cũng đầy cạm bẫy.
Theo ông, hiện chúng ta đang có những công cụ công nghệ rất lớn, không thể quay lưng lại với nó. Các bạn trẻ cần dũng cảm đương đầu, tìm cách tiếp cận tốt nhất, phải đóng góp thêm cho mạng xã hội những nguồn thông tin ngày càng chính xác, tích cực, có trách nhiệm về lịch sử, góp phần đẩy lùi các thông tin sai lệch, độc hại.
"Lịch sử sẽ sống mãi. Mảnh đất sống của lịch sử là sự trao truyền qua những thế hệ", ông Quốc nói.
Còn nhà văn Hồ Bá Thược nhấn mạnh một nhà văn phải có trách nhiệm với lịch sử, phải tôn trọng lịch sử, thông qua lịch sử để giáo dục con người - đây là những điều cốt lõi.
Theo ông, các tác phẩm văn học hồi ký, bút ký, phỏng vấn phải là sự thật. Để viết được, người viết phải có vốn sống, phải đi nhiều, hiểu nhiều, biết nhiều, học nhiều, đọc nhiều, cảm nhận được những tinh túy nhất… Không thể ngồi một chỗ tự hư cấu không có cơ sở. Đây cũng là điều ông Thược muốn gửi gắm đến các bạn trẻ trước khi tạo ra một sản phẩm sáng tạo từ chất liệu lịch sử.
Tiến sĩ Nguyễn Thị Hoàn - Trưởng khoa lý luận chính trị, Đại học Kinh tế quốc dân - chia sẻ với các môn lý luận chính trị, nhiều bạn trẻ coi đây là môn học bắt buộc, mang tâm lý "bị học", không phải "được học".
Theo bà Hoàn, để sinh viên thay đổi suy nghĩ trên, có hai yếu tố quan trọng là người dạy và người học. Trong đó người dạy phải biết thổi hồn cho kiến thức, mềm hóa kiến thức bằng những câu chuyện, nhân vật lịch sử, áp dụng công nghệ, giúp thế hệ trẻ kết nối được quá khứ - hiện tại - tương lai.
Chiều cùng ngày, Đại học Kinh tế quốc dân cùng các đơn vị tổ chức đã phát động Cuộc thi toàn quốc về marketing xã hội Social Pioneers 2026 với chủ đề "Phục dựng cội nguồn, khởi tạo kỷ nguyên".
Thí sinh dự thi có độ tuổi 16 - 24, được chia thành 2 bảng học sinh và sinh viên. Bốn vòng thi sẽ diễn ra từ ngày 15-5 đến 14-8.
Các đội thi sẽ tham gia trả lời trắc nghiệm kiến thức marketing; nghiên cứu xây dựng ý tưởng, kế hoạch sơ bộ cho dự án; thực hiện hóa sản phẩm truyền thông vòng bán kết; trình bày dự án và tranh luận với các đội thi trong vòng chung kết.
PGS.TS Nguyễn Đình Toàn - Phó trưởng khoa marketing, Đại học Kinh tế quốc dân - cho biết việc lựa chọn chủ đề thi năm nay xuất phát từ thực tiễn, thế hệ trẻ đang sống trong một môi trường thông tin tốc độ cao, nội dung ngắn, thuật toán định hình sự chú ý và thói quen tiếp nhận thông tin.
Trong bối cảnh đó, lịch sử và các giá trị văn hóa truyền thống có nguy cơ trở nên xa cách nếu vẫn được truyền tải theo mô thức một chiều, đồng thời cũng đối mặt với những rủi ro bị cắt xén, đơn giản hóa hoặc sai lệch khi lan truyền trên các nền tảng số.
"Cuộc thi năm nay đặt bài toán kết nối lịch sử, giới trẻ, công nghệ dưới lăng kính marketing xã hội. Chúng tôi tin rằng lịch sử thực sự sống khi được thế hệ trẻ tiếp nhận, đối thoại và tiếp nối", ông Toàn nhấn mạnh.
Năm ngoái, có khoảng 2.100 thí sinh tham gia dự thi, đến từ hơn 150 trường THPT, cao đẳng và đại học tại 23/34 tỉnh, thành phố.
