Khi Nga tiến gần hơn đến việc triển khai ngư lôi hạt nhân Poseidon trên tàu ngầm Khabarovsk chuyên dụng, vũ khí này ngày càng nổi lên như một cuộc thử nghiệm về năng lực răn đe, kiểm soát vũ khí và chiến tranh dưới biển.
Mới đây, Naval News đưa tin, Nga đang đẩy mạnh phát triển vũ khí chiến lược dưới nước Poseidon bằng cách chế tạo tàu ngầm Khabarovsk, một tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân được thiết kế riêng, hiện đang được trang bị tại Severodvinsk ở vùng Bắc Cực của Nga, theo những chi tiết mới được tổng hợp từ ảnh vệ tinh và phân tích nguồn mở.
Tàu ngầm này là một phần trong nhóm vũ khí chiến lược “bất khả chiến bại” của Nga, được công bố năm 2018 và được thiết kế độc quyền để triển khai phương tiện tự hành dưới nước (UUV) Poseidon, một ngư lôi liên lục địa chạy bằng năng lượng hạt nhân, có đầu đạn hạt nhân.
Nó có thể né tránh hệ thống phòng thủ tên lửa thông thường và đe dọa các thành phố ven biển, cơ sở hạ tầng chiến lược và có khả năng cả các nhóm tác chiến tàu sân bay.
Theo các dữ liệu mới nhất tính đến tháng 11/2025, tàu có chiều dài ước tính khoảng 135m và chiều ngang 13,5m, mang cấu trúc lai ghép giữa những lớp tàu ngầm hạt nhân hiện đại nhất của Nga.
Nó còn sở hữu thiết kế độc đáo khi tích hợp phần đuôi của tàu ngầm lớp Borei và phần mũi của lớp Belgorod. Mặc dù dựa trên các nền tảng tàu ngầm lớn nhất thế giới, Khabarovsk có chiều dài ngắn hơn do không có khoang trung tâm. Ở lớp Borei, khoang này là nơi chứa ống phóng tên lửa đạn đạo Bulava, còn lớp Belgorod được sử dụng làm bến chứa cho các tàu lặn sâu.
Về hệ thống động lực, phần đuôi của Khabarovsk phát triển từ biến thể Borei-A, nhiều khả năng được trang bị lò phản ứng hạt nhân OK-650V. Hệ thống này giúp giảm đáng kể tiếng ồn và tăng cường khả năng tàng hình khi hoạt động. Khác với dòng Borei, khoang thoát hiểm của Khabarovsk được đặt ngay trong tháp chỉ huy thay vì ở thân sau. Đặc điểm này phù hợp với truyền thống thiết kế tàu ngầm Nga nhưng tháp chỉ huy được thu nhỏ đáng kể so với kích thước tàu.
Theo các nguồn tin, con tàu này có thể mang tới 6 ngư lôi Poseidon trong các khoang chứa bên hông ngập nước, cùng với một số lượng ngư lôi thông thường hạn chế, nhấn mạnh vai trò chiến lược chuyên biệt của nó.
Việc Nga phát triển ngư lôi Poseidon và tàu ngầm mang ngư lôi Khabarovsk đang thử thách giới hạn của hệ thống phòng thủ dưới biển của Mỹ, đồng thời đặt ra những câu hỏi lớn hơn về năng lực răn đe, kiểm soát vũ khí và tương lai của răn đe hạt nhân dưới biển.
Một báo cáo của Viện Chatham (Anh) vào tháng 9/2021 mô tả Poseidon là một ngư lôi hạt nhân tự hành cỡ lớn có khả năng đạt tốc độ khoảng 70 hải lý/giờ. Tài liệu này nêu rõ, nó có một lò phản ứng hạt nhân thu nhỏ để cung cấp năng lượng, giúp nó có tầm bắn gần như không giới hạn và cho phép nó lặn xuống độ sâu lên đến 1km, nằm ngoài tầm với của các tàu ngầm có người lái hiện có.
Báo cáo cho biết, các quan chức Nga giới thiệu Poseidon là một vũ khí “đa năng”, có khả năng mang đầu đạn thông thường hoặc hạt nhân để tấn công các nhóm tàu sân bay, công sự ven biển và các mục tiêu cơ sở hạ tầng. Trong các thử nghiệm mới nhất, Poseidon đã lần đầu tiên sử dụng lò phản ứng hạt nhân để di chuyển theo lộ trình định sẵn dưới nước sau khi được phóng từ tàu ngầm.
Về số lượng ngư lôi Poseidon và tàu ngầm chuyên dụng mà Nga có thể chế tạo, chuyên gia Norman Polmar lưu ý trong một bài báo trên tạp chí Proceedings hồi tháng 1 rằng Nga đặt mục tiêu chế tạo 30 ngư lôi Poseidon để triển khai trên 4 tàu ngầm – hai chiếc cho Hạm đội phương Bắc và hai chiếc cho Hạm đội Thái Bình Dương.
Về các kịch bản hoạt động khả thi, chuyên gia Thomas Siu lưu ý trong một bài báo trên tạp chí Proceedings vào tháng 1/2022 rằng Poseidon có thể trở thành một vũ khí phản công bán tự động khi được tích hợp với hệ thống chỉ huy và kiểm soát hạt nhân Perimeter của Nga.
Theo chuyên gia Siu, Perimeter còn giúp đảm bảo khả năng phản công ngay cả khi hệ thống chỉ huy và kiểm soát hạt nhân của Nga bị phá hủy. Ông lưu ý rằng, thông qua sự kết hợp giữa việc mất tín hiệu từ Moscow và dữ liệu từ mạng lưới các cảm biến địa chấn, bức xạ và áp suất không khí, hệ thống Perimeter có thể gửi tín hiệu phóng đến tất cả các vũ khí hạt nhân còn lại của Nga.
Ông cũng lưu ý rằng trong trường hợp Nga bị tấn công hạt nhân, hệ thống Perimeter có thể điều khiển các ngư lôi Poseidon đang tuần tra ở Đại Tây Dương và Thái Bình Dương tấn công các thành phố cảng của Mỹ nằm ngoài tầm bắn hiệu quả của các ngư lôi Mỹ có thể được sử dụng để chống lại chúng.
Thách thức lớn với Mỹ
Điều này đặt ra thách thức đối với khả năng chống tàu ngầm của Mỹ, vì Hải quân nước này có thể thiếu vũ khí để chống lại mối đe dọa như vậy kể từ khi họ loại tên lửa chống tàu ngầm UUM-44 Subroc vào năm 1992.
Subroc là một tên lửa chống tàu ngầm phóng từ tàu ngầm với tầm bắn 55km, được trang bị đầu đạn hạt nhân W-55. Nó được bắn từ ống phóng ngư lôi tiêu chuẩn, mang theo một quả bom chìm hạt nhân chống lại tàu ngầm địch ở tầm xa, khiến mục tiêu hầu như không có cảnh báo trước khi va chạm.
Tuy nhiên, sự kết thúc của Chiến tranh Lạnh đồng nghĩa với việc dự án Subroc – và dự án kế nhiệm dự kiến “Sea Lance”, có khả năng mang ngư lôi thông thường Mark 50 hoặc đầu đạn hạt nhân W89 – đã bị hủy bỏ.
Với việc hủy bỏ Subroc và Sea Lance, Hải quân Mỹ hiện không còn vũ khí chống tàu ngầm tầm xa nào – một khoảng trống về năng lực thậm chí có thể trở nên nguy hiểm hơn với sự ra mắt của Khabarovsk.
Xét về vị trí của Poseidon trong học thuyết hạt nhân của Nga, nội dung báo cáo tháng 8/2025 của Viện Nghiên cứu Quân sự Hoàng gia Anh (RUSI) nhấn mạnh “nó là một phần trong nỗ lực của Moscow nhằm duy trì khả năng tấn công hạt nhân trả đũa đáng tin cậy trước những gì họ coi là mối đe dọa ngày càng tăng từ lực lượng phản công và hệ thống phòng thủ tên lửa của Washington”.
Báo cáo mô tả các hệ thống như Poseidon như những biện pháp phòng ngừa trước điểm yếu bị tấn công phủ đầu trong bối cảnh Nga lo ngại các hệ thống tấn công chính xác, phòng thủ tên lửa và hệ thống hạt nhân năng suất thấp của Mỹ có thể làm suy yếu sự ổn định chiến lược.
Nga đã tăng tốc thử nghiệm Poseidon trong giai đoạn Moscow ngày càng coi năng lực răn đe của Washington. Bài viết cũng mô tả Poseidon như một công cụ hỗ trợ cho trọng tâm rộng hơn của Nga trong việc đảm bảo lực lượng phản công có khả năng sống sót và duy trì uy tín trong việc leo thang xung đột trong học thuyết hạt nhân đang phát triển của nước này.
Mặc dù có những tác động chiến lược đó, vẫn còn nhiều câu hỏi quan trọng về tính khả thi của khái niệm ngư lôi Poseidon.
Chuyên gia Lukas Trakimavicius, trong một báo cáo tháng 10/2021 cho Trung tâm Xuất sắc về An ninh Năng lượng NATO, đã nhấn mạnh rằng tính hữu dụng quân sự của Poseidon bị hạn chế bởi tốc độ 70 hải lý/giờ, vì theo đó nó phải mất một ngày hoặc hơn để đến được bờ biển của đối phương từ vùng biển ven bờ phía Tây.
Ngược lại, một tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) Minuteman III phóng từ đất liền của Mỹ có thể tiếp cận các mục tiêu chiến lược trong khoảng một giờ. Ông cũng cho biết, khi Poseidon tăng tốc có thể phát ra nhiều tiếng ồn hơn, khiến ngư lôi dễ bị hệ thống sonar phát hiện hơn.
Theo các chuyên gia, dù Poseidon có chứng tỏ là một vũ khí mang tính cách mạng hay chỉ là một năng lực chuyên dụng đắt đỏ, quá trình phát triển của nó đã và đang định hình lại các tính toán răn đe hạt nhân và buộc Mỹ cùng các đồng minh phải suy nghĩ lại về vấn đề cạnh tranh hạt nhân dưới biển.
CNN ngày 23/4 dẫn lời các nguồn tin am hiểu tình hình cho biết quân đội Mỹ đang xem xét những phương án tác chiến và mục tiêu mới, trong đó có "linh động nhắm mục tiêu" vào các lực lượng Iran triển khai quanh eo biển Hormuz, trong trường hợp lệnh ngừng bắn giữa Washington và Tehran kết thúc mà không có thỏa thuận.
Trong số mục tiêu tiềm năng có xuồng cao tốc, phương tiện rải thủy lôi và những khí tài phi đối xứng mà Iran dùng để phong tỏa tuyến hàng hải này.
Ở giai đoạn đầu xung đột, Mỹ đã tập kích loạt vị trí của hải quân Iran, phần lớn nằm ngoài eo biển Hormuz, nhằm mở đường tấn công sâu hơn vào lãnh thổ đối phương. Trong khi đó, kế hoạch tác chiến mới dự kiến tập trung vào khu vực xung quanh tuyến hàng hải chiến lược này.
Theo CNN, lượng lớn tên lửa phòng thủ bờ của Iran vẫn còn nguyên vẹn sau hơn 6 tuần chiến sự. Tehran cũng còn nhiều xuồng cao tốc và tàu thuyền nhỏ, có thể tấn công phương tiện đi qua eo biển Hormuz và làm phức tạp thêm nỗ lực của Washington nhằm mở lại tuyến hàng hải này.
Các nguồn tin, trong đó có một nhà môi giới vận tải biển cấp cao, đánh giá chiến dịch nhằm vào mạng lưới phòng thủ Iran quanh eo biển Hormuz khó có thể giúp mở lại tuyến hàng hải này trong thời gian ngắn.
"Trừ khi có thể chứng minh chắc chắn rằng 100% sức mạnh quân sự Iran đã bị phá hủy hoặc Mỹ có thể giảm thiểu rủi ro bằng năng lực của mình, mọi chuyện sẽ phụ thuộc vào việc Tổng thống Donald Trump sẵn sàng chấp nhận rủi ro đến mức nào và bắt đầu thúc đẩy tàu thuyền đi qua khu vực", theo một nguồn tin.
Quân đội Mỹ cũng có thể thực hiện lời đe dọa tấn công mục tiêu lưỡng dụng và hạ tầng trọng yếu của Iran, trong đó có cơ sở năng lượng, các nguồn tin cho biết.
Ngoài ra, Mỹ còn có khả năng nhắm vào năng lực quân sự còn lại của Iran như tên lửa, bệ phóng, cơ sở công nghiệp quốc phòng chưa bị phá hủy hoặc đã được di dời đến nơi khác sau khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực. Ước tính Iran còn giữ được một nửa số bệ phóng tên lửa và hàng nghìn máy bay không người lái (UAV) tự sát sau 6 tuần xung đột.
Một kế hoạch khác là nhắm vào lãnh đạo quân đội Iran và những người mà Mỹ cho là đang cản trở quá trình đàm phán. Một nguồn tin cho biết trong số này có tư lệnh Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) Ahmad Vahidi.
Khi được hỏi về thông tin trên, một quan chức Lầu Năm Góc từ chối bình luận với lý do bảo đảm an ninh tác chiến. "Quân đội Mỹ vẫn tiếp tục cung cấp cho Tổng thống Trump các lựa chọn và tất cả đang được xem xét", quan chức này cho hay.
CNN thêm rằng ông Trump dường như đang thận trọng với phương án tái khởi động chiến dịch nhằm vào Iran và muốn tìm kiếm giải pháp ngoại giao. Tuy nhiên, nhiều nguồn tin cho biết lãnh đạo Mỹ không gia hạn ngừng bắn vô thời hạn và quân đội sẽ sẵn sàng tiếp tục tấn công nếu được lệnh.
Iran ngày 18/4 tuyên bố tái áp đặt kiểm soát ở eo biển Hormuz, đảo ngược thông báo mở cửa hoàn toàn cho tàu thương mại đưa ra một ngày trước đó. Trong khi đó, hải quân Mỹ cũng thực thi lệnh phong tỏa bên ngoài vịnh Oman, cảnh báo sẽ bắt giữ bất cứ tàu nào đến hoặc rời đi từ cảng Iran, cũng như đã nộp phí cho Tehran.
Tình trạng này khiến các tàu thương mại đối mặt với vòng "phong tỏa kép" khi hoạt động ở eo biển Hormuz. Căng thẳng tại tuyến hàng hải trọng yếu này vẫn ở mức cao dù Mỹ ngày 21/4 gia hạn lệnh ngừng bắn nhằm tạo điều kiện cho các nỗ lực đàm phán.
Hai nguồn tin cho biết chính quyền Tổng thống Trump đã đánh giá thấp ý định của Iran phong tỏa tuyến hàng hải trọng yếu, do đó không triển khai đủ lực lượng để ngăn chặn hoặc đáp trả.
Theo Hãng tin AFP, Bolivia giải thích quốc gia Nam Mỹ này trục xuất đại sứ Colombia vì cáo buộc "can thiệp", sau khi Tổng thống Gustavo Petro của Colombia gọi các cuộc biểu tình ở Bolivia là "cuộc nổi dậy của nhân dân".
Trong nhiều tuần qua, nông dân, công nhân và thợ mỏ ở Bolivia đã xuống đường biểu tình phản đối các chính sách kinh tế của Tổng thống Bolivia Rodrigo Paz.
Cũng trong ngày 20-5, Bộ Ngoại giao Colombia thông báo đại sứ Bolivia tại Bogota sẽ phải rời khỏi nước này.
"Theo nguyên tắc có đi có lại, chúng tôi thông báo chấm dứt nhiệm kỳ của ông Ariel Percy Molina Pimentel, người đang là đại sứ Bolivia tại Colombia" - Bộ Ngoại giao Colombia ra tuyên bố.
Ông Petro - vốn nổi tiếng với các chỉ trích mạnh mẽ nhằm vào những chính quyền cánh hữu - đã gọi các cuộc biểu tình cuối tuần qua ở Bolivia là cuộc nổi dậy chống lại "sự kiêu ngạo địa chính trị" và đề xuất làm trung gian hòa giải khủng hoảng.
Bộ Ngoại giao Bolivia cho biết việc trục xuất Đại sứ Colombia Elizabeth Garcia xuất phát từ "nhu cầu bảo vệ các nguyên tắc chủ quyền, không can thiệp và tôn trọng lẫn nhau giữa các quốc gia".
Tuy nhiên cơ quan này không nói rõ thời điểm bà Garcia phải rời khỏi Bolivia.
Ông Petro chỉ trích động thái trục xuất, cho rằng điều này cho thấy Bolivia "đang trượt dần sang chủ nghĩa cực đoan".
Phát biểu trên Đài Caracol Radio của Colombia, ông cảnh báo rằng nếu Chính phủ Bolivia không tiến hành "đối thoại quốc gia rộng rãi", nước này có thể đối mặt với "một cuộc thảm sát dân chúng".
Chính quyền của Tổng thống Paz cho rằng các cuộc biểu tình là âm mưu đảo chính do cựu tổng thống cánh tả Evo Morales - người đang đối mặt với cáo buộc buôn người - đứng sau. Washington đã bày tỏ ủng hộ mạnh mẽ đối với ông Paz và cũng đồng tình với cáo buộc "đảo chính" của ông.
Đầu tuần này, lực lượng cảnh sát chống bạo động tại La Paz đã đối đầu nhiều giờ với những người biểu tình yêu cầu Tổng thống Paz từ chức.
Trong một tuyên bố ngày 21.4, NATO nhấn mạnh "cam kết mạnh mẽ" đối với việc thực hiện đầy đủ Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT), đồng thời cáo buộc Nga vi phạm các thỏa thuận kiểm soát vũ khí và đưa ra những phát ngôn hạt nhân "thiếu trách nhiệm". NATO cũng cho rằng Trung Quốc đang mở rộng nhanh kho vũ khí hạt nhân nhưng thiếu minh bạch.
Tuyên bố được đưa ra trước thềm hội nghị rà soát NPT tại Liên Hiệp Quốc ở New York (Mỹ) vào tuần tới, trong bối cảnh môi trường an ninh toàn cầu gia tăng bất ổn. Hội nghị được kỳ vọng thúc đẩy minh bạch và giảm rủi ro hạt nhân, dù hai kỳ họp gần nhất không đạt đồng thuận, theo Reuters.
Trợ lý Tổng thư ký NATO Boris Ruge cho rằng việc Nga sử dụng tên lửa có khả năng mang đầu đạn hạt nhân trong xung đột Ukraine là dấu hiệu "phát tín hiệu hạt nhân" đáng lo ngại, đồng thời nhấn mạnh Moscow đã rút khỏi nhiều cơ chế kiểm soát vũ khí.
Phía Nga hồi tháng 2 khẳng định vẫn là một cường quốc hạt nhân "có trách nhiệm" sau khi hiệp ước New START hết hiệu lực, đồng thời chỉ trích kế hoạch mở rộng năng lực hạt nhân của Pháp là "gây bất ổn nghiêm trọng". NATO bác bỏ, cho rằng đây là phản ứng "hợp lý và minh bạch" trước các mối đe dọa hiện nay.
Ông Ruge bảo vệ động thái của Pháp, gọi đó là "phản ứng có chừng mực, hợp lý và minh bạch trước những mối đe dọa mà chúng ta đang phải đối mặt". "Chúng tôi là một liên minh phòng thủ. Chúng tôi không phô trương vũ khí hạt nhân. Chúng tôi không tham gia vào những lời lẽ hạt nhân thiếu trách nhiệm, điều mà chúng ta thường xuyên nghe thấy từ Tổng thống Nga Vladimir Putin", ông nói.
Trong khi đó, một phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc ngày 21.4 bác bỏ cáo buộc và khẳng định: "Chúng tôi luôn duy trì sức mạnh hạt nhân ở mức tối thiểu cần thiết cho an ninh quốc gia và sẽ không bao giờ tham gia vào cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân".
Trong báo cáo quốc gia về việc thực hiện NPT được Bộ Ngoại giao Trung Quốc công bố ngày 20.4, Bắc Kinh đã kêu gọi Mỹ thể hiện "sự chân thành" trong việc giải quyết vấn đề hạt nhân của Iran, đồng thời cảnh báo về các cuộc thảo luận của Nhật Bản về việc sở hữu vũ khí hạt nhân, theo tờ South China Morning Post.
Báo cáo cũng bác bỏ đề xuất đàm phán kiểm soát vũ khí hạt nhân 3 bên Trung - Mỹ - Nga, cho rằng những đề xuất đó là "không công bằng, vô lý và không khả thi". Trung Quốc cho rằng các nước sở hữu kho vũ khí lớn nhất cần tiếp tục cắt giảm đáng kể.
Theo ước tính của Liên đoàn các nhà khoa học Mỹ, Nga hiện sở hữu khoảng 4.400 đầu đạn hạt nhân, Mỹ có 3.700 và Trung Quốc có khoảng 620, Pháp có khoảng 290 và Anh có khoảng 225 đầu đạn.
