Trả lời phỏng vấn kênh Fox News vào ngày 15/5, Tổng thống Donald Trump xác nhận Mỹ đã cho phép 3 tàu chở dầu Trung Quốc chở đầy dầu của Iran đi qua eo biển Hormuz vào đầu tuần này.
Ông Trump nói rằng các tàu này được phép đi qua eo biển Hormuz “vì chúng tôi đã cho phép điều đó xảy ra”.
Tổng thống Trump vừa trở về Mỹ sau chuyến thăm Trung Quốc và có các cuộc gặp với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Ông Trump cho biết các tàu Trung Quốc đã được phép rời khỏi eo biển Hormuz trước chuyến thăm.
Trước đó, truyền thông nhà nước Iran đưa tin rằng khoảng 30 tàu, bao gồm ít nhất một tàu Trung Quốc, đã đi qua eo biển Hormuz kể từ tối 13/5, đồng thời cho biết hoạt động này diễn ra “với sự cho phép của Iran”.
Theo Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, trong cuộc gặp tại Bắc Kinh, Tổng thống Trump đã thảo luận với Chủ tịch Tập Cận Bình về cuộc chiến Iran và việc phong tỏa eo biển Hormuz.
Ông Rubio khẳng định Washington không đề nghị Bắc Kinh giúp đỡ trong vấn đề Iran. Tuy nhiên, ông nói: “Phía Trung Quốc cho biết họ không ủng hộ việc quân sự hóa eo biển Hormuz, không ủng hộ một hệ thống thu phí, và đó cũng là lập trường của chúng tôi”.
Ông Trump từng được kỳ vọng sẽ tìm kiếm sự hỗ trợ của nhà lãnh đạo Trung Quốc trong việc chấm dứt cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel với Iran và giải quyết bế tắc tại eo biển Hormuz, một tuyến đường vận tải biển quan trọng đối với hoạt động trung chuyển năng lượng toàn cầu.
Iran trên thực tế đã đóng cửa eo biển Hormuz sau khi Mỹ và Israel phối hợp mở chiến dịch không kích Iran, làm gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu và khiến giá xăng dầu tăng vọt.
Trong khi đó, Mỹ đã phong tỏa hải quân đối với Iran. Mỹ đã triển khai lực lượng quân sự theo dõi và ngăn các tàu ra vào các cảng của Iran.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent nhấn mạnh việc mở lại eo biển Hormuz cũng phục vụ lợi ích của Trung Quốc và ông tin rằng Bắc Kinh sẽ làm những gì có thể để mở lại tuyến đường thủy chiến lược này.
Trung Quốc, quốc gia có quan hệ chặt chẽ với Iran, đã chỉ trích các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, và kêu gọi một giải pháp ngoại giao cho cuộc chiến.
Ông Rubio cho biết ông Trump và ông Tập đã tìm thấy tiếng nói chung về vấn đề Iran, khi Trung Quốc nhắc lại sự phản đối đối với việc Tehran phát triển vũ khí hạt nhân.
Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết các quan chức cấp cao Mỹ và Trung Quốc nhất trí rằng không nước nào được phép áp đặt phí lưu thông đối với tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz – tuyến hàng hải huyết mạch với hoạt động vận tải dầu mỏ toàn cầu.
Vụ nổ xảy ra lúc 1 giờ 23 ngày 26.4.1986 tại lò phản ứng số 4 của nhà máy điện hạt nhân Chernobyl ở miền bắc Ukraine, khi đó còn là một phần của Liên Xô.
Vụ nổ đã phá hủy bên trong tòa nhà, phún xuất cột khói phóng xạ vào khí quyển, với nhiên liệu hạt nhân cháy trong hơn 10 ngày. Hàng ngàn tấn cát, đất sét và thỏi chì đã được trực thăng thả xuống để ngăn chặn phóng xạ rò rỉ. Trong những ngày tiếp theo, đám mây phóng xạ đã gây ô nhiễm nặng nề cho Ukraine, Belarus và Nga trước khi lan rộng ra nhiều khu vực châu Âu.
Theo một báo cáo của LHQ vào năm 2005, số người chết được xác nhận vào khoảng 4.000 người ở 3 quốc gia bị ảnh hưởng nặng nhất. Đến năm 2006, tổ chức Greenpeace ước tính thảm họa đã khiến gần 100.000 người chết.
Sau thảm họa hạt nhân Chernobyl, có tổng cộng hơn 2.200 km2 diện tích ở miền bắc Ukraine và 2.600 km2 ở miền nam Belarus thực tế là không thể sinh sống được. Theo Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), con người sẽ không thể sinh sống an toàn tại các khu vực này trong 24.000 năm tới.
Trong một diễn biến khác, các bên ký kết Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) sẽ họp tại LHQ từ ngày 27.4 - 22.5 nhằm tìm kiếm đồng thuận cho việc duy trì hiệu lực của hiệp ước. Trong 2 cuộc họp trước đó, 191 quốc gia ký kết NPT không đạt được thỏa thuận về văn bản cuối cùng, và giới quan sát dự đoán sự kiện năm nay cũng sẽ có kết quả tương tự, theo AFP.
Hãng tin Reuters cho biết khi xuất hiện trên chương trình Good Morning America của Đài ABC vào sáng 15-6 (giờ Mỹ), Phó tổng thống JD Vance tiết lộ thỏa thuận chấm dứt xung đột đã được Mỹ và Iran "ký dưới dạng điện tử" vào hôm 14-6, trước khi lễ ký chính thức diễn ra vào ngày 19-6 ở Geneva, Thụy Sĩ.
Một nguồn tin quan chức cấp cao Mỹ sau đó cho biết Tổng thống Donald Trump, Phó tổng thống JD Vance và Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Qalibaf đã ký một bản ghi nhớ về chấm dứt xung đột, trước lễ ký chính thức sắp tới ở Geneva.
Không rõ liệu đây có phải văn bản đã được ký điện tử mà ông Vance đề cập hay không.
Trong khi đó, tờ New York Post cho biết hiện nội bộ Đảng Cộng hòa đang có nhiều lo ngại trước thông tin Iran có thể nhận được nguồn tài chính lớn để tái thiết hậu chiến.
Ông Vance xác nhận Tehran sẽ được tiếp cận quỹ tái thiết trị giá 300 tỉ USD, nhưng chỉ khi nước này đáp ứng các nghĩa vụ chấm dứt chương trình hạt nhân. Dù vậy, khoản tiền này sẽ không đến từ Mỹ.
Ngoài ra, Mỹ sẽ chỉ nới lỏng trừng phạt nếu Iran có hành động cụ thể như loại bỏ kho uranium được làm giàu và cho phép áp dụng cơ chế kiểm chứng cần thiết để bảo đảm nước này không chế tạo vũ khí hạt nhân.
Phó tổng thống Vance lưu ý việc ký kết sẽ không kích hoạt quy trình giải ngân các tài sản bị phong tỏa của Iran.
Trước đó, ngày 14-6, Mỹ và Iran thông báo đã đạt được đồng thuận về thỏa thuận hòa bình, chấm dứt xung đột và mở lại eo biển Hormuz.
Sau lễ ký ở Geneva, hai bên sẽ bắt đầu đàm phán kỹ thuật kéo dài 60 ngày về các vấn đề như chương trình hạt nhân của Tehran.
Ông Vance nói nội dung cụ thể của thỏa thuận sẽ được công bố trong tuần này và cho biết thêm Ngoại trưởng và Chủ tịch Quốc hội Iran sẽ đại diện Tehran tham dự lễ ký chính thức tại Geneva, trong khi phía Mỹ chưa công bố thành phần tham dự.
Sáng 15-6, Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội Truth Social "các con tàu đang bắt đầu di chuyển" và nhiều tàu chở dầu đã rời eo biển Hormuz.
Trong cuộc phỏng vấn với CNBC cùng ngày, ông Vance cho biết Mỹ kỳ vọng eo biển Hormuz sẽ được mở lại mà không áp dụng phí quá cảnh trong dài hạn. Tuy nhiên, Bộ Ngoại giao Iran nói nước này có kế hoạch thu một số khoản phí dịch vụ trong tương lai.
"Chúng tôi không chấp nhận đàm phán dưới những lời đe dọa. Trong hai tuần qua, chúng tôi đã chuẩn bị để tung ra những quân bài mới trên chiến trường", Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, trưởng phái đoàn đàm phán hòa bình của Tehran, viết trên mạng xã hội ngày 20/4.
Ông Ghalibaf cáo buộc Tổng thống Donald Trump muốn "biến đàm phán thành nơi Iran phải đầu hàng hoặc lấy cớ để Mỹ tiếp diễn xung đột", chỉ trích lệnh phong tỏa cảng biển do Washington áp đặt là vi phạm thỏa thuận ngừng bắn với Tehran.
Trong khi đó, Tổng thống Trump vẫn thể hiện tự tin rằng Iran sẽ ngồi vào bàn đàm phán, đồng thời cảnh báo về những hậu quả nếu điều này không diễn ra. "Họ sẽ đàm phán thôi. Nếu không làm như vậy, họ sẽ gặp phải những vấn đề chưa từng có trước đây", ông nói ngày 20/4.
Tổng thống Mỹ cũng bày tỏ hy vọng Iran sẽ đạt được "thỏa thuận công bằng và tái thiết lại đất nước", thêm rằng khi Tehran "sẽ không còn vũ khí hạt nhân" khi làm được điều này.
Theo các nguồn thạo tin, Phó tổng thống Mỹ JD Vance dự kiến lên đường đến Pakistan trong ngày 21/4 để tham dự vòng đàm phán thứ hai với Iran. Khả năng sự kiện diễn ra vẫn rất mong manh, do hai bên liên tục có những lời lẽ gay gắt nhằm vào đối phương.
Iran cũng chưa xác nhận có tham gia đàm phán hay không. Tổng thống Masoud Pezeshkian nói rằng Iran vẫn duy trì "sự ngờ vực sâu sắc mang tính lịch sử" đối với chính phủ Mỹ, đồng thời chỉ trích "những tín hiệu mâu thuẫn, không mang tính xây dựng" từ các quan chức Mỹ.
Kể từ khi chiến sự bùng phát hôm 28/2, Mỹ - Iran mới chỉ tiến hành một phiên đàm phán kéo dài 21 giờ tại Islamabad và không đạt được thỏa thuận, dù công tác chuẩn bị cho các cuộc đối thoại tiếp theo vẫn tiếp tục.
Theo đánh giá của tình báo Mỹ được New York Times dẫn lại cuối tuần trước, Iran vẫn đủ năng lực quân sự để đe dọa hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz, dù ngành công nghiệp vũ khí của nước này đã bị tổn hại đáng kể trong xung đột với Mỹ - Israel.
Các quan chức Mỹ ước tính kho UAV tầm xa của Iran còn khoảng 40% so với trước chiến sự. Dù có thể bị tàu chiến đánh chặn, số UAV này vẫn được xem là mối đe dọa lớn đối với tàu thương mại. Iran còn duy trì khoảng một nửa số bệ phóng tên lửa tại thời điểm ngừng bắn, sau đó khôi phục thêm khoảng 100 tổ hợp, đạt năng lực vận hành khoảng 60% so với trước xung đột.
