Cà phê không chỉ giúp tỉnh táo mà còn được ghi nhận giảm nguy cơ mắc bệnh tiểu đường type 2, suy giảm nhận thức và một số bệnh mạn tính. Gần đây, các nhà khoa học cũng nghiên cứu tác động của cà phê đối với quá trình lão hóa sinh học – cách cơ thể “già đi” ở cấp độ tế bào.
Tuổi sinh học thường được đánh giá thông qua độ dài telomere – các đoạn ADN nằm ở hai đầu nhiễm sắc thể có vai trò bảo vệ tế bào. Telomere càng dài thường được xem là dấu hiệu tế bào “trẻ” hơn, trong khi telomere ngắn hơn liên quan nguy cơ cao mắc bệnh tim mạch, sa sút trí tuệ và ung thư.
Nghiên cứu đăng trên tạp chí BMJ Mental Health năm 2025 do Đại học King’s College London phối hợp các viện nghiên cứu tại Na Uy và Anh thực hiện, sử dụng dữ liệu thu thập giai đoạn 2007-2018 trên 436 người mắc rối loạn tâm thần nặng. Người tham gia được chia thành 4 nhóm theo lượng cà phê tiêu thụ mỗi ngày gồm không uống, 1-2 tách, 3-4 tách và từ 5 tách trở lên. Nhóm nghiên cứu sau đó lấy mẫu máu để đo độ dài telomere.
Kết quả cho thấy những người uống 3-4 tách cà phê mỗi ngày có telomere dài hơn rõ rệt so với nhóm không uống, ước tính tương đương tuổi sinh học trẻ hơn khoảng 5 năm. Tuy nhiên, lợi ích này giảm dần ở nhóm uống quá nhiều. Các tác giả nhấn mạnh đây là nghiên cứu quan sát nên chưa thể khẳng định cà phê trực tiếp làm chậm lão hóa. Kết quả chỉ cho thấy mối liên hệ giữa việc uống cà phê điều độ và quá trình lão hóa sinh học chậm hơn.
Các chuyên gia cho rằng lợi ích tiềm năng của cà phê có thể liên quan hàm lượng polyphenol – nhóm chất chống oxy hóa và chống viêm tự nhiên có trong loại đồ uống này. Polyphenol có thể giúp giảm viêm và hạn chế tổn thương tế bào do stress oxy hóa, một trong những cơ chế thúc đẩy lão hóa. Uống cà phê mức vừa phải cũng được ghi nhận liên quan nguy cơ thấp hơn đối với một số bệnh mạn tính như tiểu đường và tim mạch. Đây đều là những yếu tố có thể khiến tuổi sinh học tăng nhanh hơn.
Dù cà phê liên quan đến nhiều lợi ích sức khỏe, song tiêu thụ quá nhiều caffeine có thể gây tăng huyết áp, tim đập nhanh, lo âu, buồn nôn và rối loạn giấc ngủ. Theo đó, lợi ích của cà phê đối với tuổi sinh học bắt đầu giảm khi lượng tiêu thụ vượt quá 4 tách mỗi ngày. Một trong những nguyên nhân có thể là caffeine ảnh hưởng chất lượng giấc ngủ.
Theo Lee Ryan, Giáo sư tâm lý học và Giám đốc Phòng thí nghiệm Nhận thức và Hình ảnh thần kinh, Đại học Arizona, Mỹ, caffeine tác động khác nhau ở mỗi người. Một số người có thể mất ngủ hoặc ngủ không sâu dù chỉ dùng lượng nhỏ.
Theo ông, giấc ngủ đóng vai trò quan trọng với sức khỏe não bộ nên mọi người không nên tiêu thụ caffeine theo cách làm ảnh hưởng việc nghỉ ngơi.
Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) khuyến cáo người trưởng thành nên giới hạn lượng caffeine ở mức khoảng 400 mg mỗi ngày, tương đương khoảng 4 tách cà phê dung tích 240 ml. Các chuyên gia cho rằng uống cà phê điều độ, kết hợp ngủ đủ giấc, ăn uống lành mạnh và vận động thường xuyên mới là cách hỗ trợ quá trình lão hóa khỏe mạnh lâu dài.
Tuy không phải là yếu tố quyết định trực tiếp, nhưng một số nghiên cứu cho thấy thời điểm sử dụng caffeine có thể ảnh hưởng đến các quá trình trong cơ thể hoặc hành vi có lợi cho việc kiểm soát cân nặng, theo Health (Mỹ).
Các hợp chất trong cà phê có thể góp phần vào quá trình giảm hoặc duy trì cân nặng theo một số cách như.
Giảm mỡ cơ thể: Uống cà phê với lượng vừa phải (1-7 tách mỗi tuần) có thể giúp giảm tổng lượng mỡ trong cơ thể, đặc biệt là mỡ vùng thân và mỡ nội tạng (VAT) có hại cho sức khỏe.
Giảm cảm giác thèm ăn: Cà phê có thể giúp một số người duy trì cân nặng và lượng mỡ cơ thể thấp hơn nhờ tác động lên cảm giác thèm ăn. Cụ thể, uống cà phê trước bữa ăn được cho là có thể giúp giảm cảm giác đói.
Tăng tiêu hao năng lượng: Cà phê giúp cơ thể đốt cháy nhiều calo hơn nhờ làm tăng nhẹ tốc độ chuyển hóa khi nghỉ ngơi - tức lượng calo cơ thể tiêu hao ngay cả khi không vận động. Caffeine cũng có thể thúc đẩy quá trình oxy hóa chất béo (phân giải mỡ trong cơ thể).
Tuy nhiên, chỉ uống cà phê thôi là chưa đủ để giảm cân. Một chế độ ăn giàu vitamin, khoáng chất, protein, chất xơ và kiểm soát tổng lượng calo nạp vào vẫn là yếu tố quan trọng nhất để giảm cân và duy trì cân nặng khỏe mạnh.
Dùng cà phê có caffeine khoảng 60 phút trước khi tập có thể hỗ trợ cải thiện hiệu suất và mức năng lượng. Điều này giúp buổi tập hiệu quả hơn, từ đó hỗ trợ kiểm soát cân nặng.
Tuy nhiên, cần tránh uống cà phê vào buổi tối quá gần giờ đi ngủ vì có thể làm rối loạn giấc ngủ, kể cả trong ngắn hạn. Thiếu ngủ có thể ảnh hưởng đến chuyển hóa và khiến việc đốt calo, giảm cân trở nên khó khăn hơn.
Bản thân cà phê là thức uống ít calo, không chứa chất béo, không có carbohydrate (tinh bột) và chỉ có lượng protein rất nhỏ. Tuy nhiên, khi bạn bắt đầu thêm đường hoặc chất tạo ngọt, lợi ích hỗ trợ giảm cân của cà phê có thể bị mất đi.
Một nghiên cứu năm 2023 cho thấy, dù uống cà phê nhìn chung có liên quan đến xu hướng giảm cân, nhưng việc thường xuyên thêm một thìa cà phê đường vào tách cà phê lại có thể làm tăng nguy cơ tăng cân.
Thay vào đó, các chuyên gia khuyên nên thêm các loại gia vị ấm, thơm như quế, sữa thực vật hoặc một ít sữa tươi nếu bạn không quen uống cà phê đen.
Nghiên cứu do Đại học Jyväskylä (Phần Lan), thực hiện, bao gồm 29 người trưởng thành có thói quen nghe nhạc trong khi tập luyện như đi bộ, đạp xe...
Trong nghiên cứu, những người tham gia được thử nghiệm với bài tập đạp xe. Tất cả hoàn thành 2 bài kiểm tra đạp xe riêng biệt ở cùng mức cường độ cao (khoảng 80% công suất tối đa của họ). Một buổi tập không nghe nhạc, trong khi buổi còn lại, người tham gia được nghe những bản nhạc yêu thích của mình.
Kết quả đã phát hiện khi nghe nhạc, người tham gia đạp xe trung bình 35,6 phút, so với chỉ 29,9 phút lúc không nghe nhạc.
Nghe nhạc giúp người tham gia có thể tiếp tục đạp xe thêm gần 6 phút trước khi cảm thấy đuối sức, so với không nghe nhạc.
Các nhà nghiên cứu mô tả đây là mức cải thiện đáng kể gần 20% về sức bền, theo trang tin khoa học Science Daily.
Dù tập lâu hơn và tiêu hao nhiều năng lượng hơn, người tham gia vẫn có nhịp tim và mức độ mỏi cơ tương đương ở cuối cả hai bài kiểm tra. Điều này cho thấy âm nhạc không làm giảm cường độ vận động mà giúp người tập chịu đựng cảm giác khó chịu và duy trì nỗ lực lâu hơn.
Các nhà nghiên cứu giải thích rằng âm nhạc cho phép người tập duy trì lâu hơn trong "vùng đau" mà không tăng cảm giác khó khăn khi tập luyện.
Các nhà nghiên cứu kết luận rằng nghe nhạc yêu thích trong khi tập luyện như đi bộ, chạy bộ, đạp xe… tạo động lực giúp tăng thời gian tập luyện chất lượng, cải thiện khả năng tuân thủ việc tập luyện và duy trì hoạt động thể chất lâu dài hơn.
Nhiều người khi thấy đường huyết cao thường mắc sai lầm là cắt bỏ hoàn toàn tinh bột như cơm, mì vì cho rằng đó là thủ phạm. Tuy nhiên, bác sĩ chuyên khoa giảm cân và chuyển hóa Hsiao Chieh-chien đã chứng minh điều ngược lại qua một ca lâm sàng, bệnh nhân giảm được 10 kg trong 4 tháng, thu nhỏ 10 cm vòng eo và đưa chỉ số đường huyết từ mức nguy hiểm về mức hoàn hảo chỉ trong 4 tháng mà vẫn ăn cơm trắng đều đặn.
Phân tích về trường hợp này, bác sĩ Hsiao cho hay nữ bệnh nhân trên đã chọn cách loại bỏ đường tinh luyện và thực phẩm siêu chế biến, thay vào đó là thực phẩm tự nhiên. Cô sử dụng các nguồn tinh bột nguyên bản như cơm trắng làm nhiên liệu chất lượng cao cho cơ thể, kết hợp cùng các bài tập aerobic và tập luyện kháng lực (resistance training) theo nguyên tắc ăn nhiều hơn vào ngày tập luyện và giảm bớt vào ngày nghỉ.
Theo bác sĩ Hsiao, chìa khóa nằm ở phương pháp "xoay vòng tinh bột" (carbohydrate cycling), tức là điều chỉnh lượng ăn tùy theo mức độ vận động trong ngày. Khi tập luyện cường độ cao hoặc tập tạ, các khối cơ giống như một miếng bọt biển đang khô hạn và khát năng lượng.
Lúc này, lượng cơm trắng nạp vào sẽ được cơ bắp hấp thụ trực tiếp và chuyển hóa thành nguồn năng lượng mạnh mẽ, ngăn chặn tình trạng đường dư thừa trong máu gây ra các vấn đề sức khỏe, từ đó giúp ổn định đường huyết hiệu quả.
Ông cho hay cơ bắp chính là "cỗ máy" tiêu thụ đường lớn nhất của cơ thể. Khi khối lượng cơ bắp tăng lên, khả năng hấp thụ tinh bột của cơ thể cũng tự nhiên tăng theo, đồng thời độ nhạy insulin được cải thiện đáng kể. Nhờ áp dụng phương pháp này, nữ bệnh nhân không chỉ đạt được các chỉ số hình thể lý tưởng mà chỉ số đường huyết trung bình (HbA1c) cũng giảm từ 9,7% xuống còn 5,8%. Trước đây, cô không thể nhấc nổi đứa trẻ 18 kg nhưng giờ có thể vừa bế trẻ nặng 31 kg vừa đi bộ.
Thực tế, giới y khoa hiện đại ngày càng chú trọng hơn vào "chất lượng tinh bột". Thay vì cực đoan cắt giảm tinh bột về mức bằng không, bác sĩ khuyên quan tâm hơn đến nguồn gốc thực phẩm, ưu tiên các loại tinh bột tự nhiên và kết hợp với việc rèn luyện cơ bắp định kỳ. Cách làm này sẽ giúp cơ thể nâng cấp từ "chế độ tích trữ" sang "chế độ đốt cháy hiệu quả", giúp những người đang giảm cân không còn phải đối mặt với nỗi sợ hãi mỗi khi nhìn thấy bát cơm trắng.
