Mới nhất ngày 8-5, Cơ quan An ninh y tế Anh thông báo phát hiện một trường hợp nghi nhiễm vi rút Hanta là một người Anh từng là hành khách trên du thuyền này.
Các chuyên gia cho hay dù căn bệnh này không mới, nhưng nguy hiểm ở chỗ triệu chứng ban đầu rất dễ nhầm với cúm thông thường, trong khi bệnh có thể chuyển nặng gây suy hô hấp cấp, sốc tuần hoàn và tử vong chỉ trong vài giờ.
Theo thông tin được cập nhật tại khóa đào tạo, chùm ca bệnh đáng chú ý nhất hiện nay xuất hiện trên một tàu du lịch quốc tế khởi hành từ Argentina đầu tháng 4-2026, đi qua nhiều khu vực sinh thái đặc biệt như Nam Cực, đảo Nam Georgia, Tristan da Cunha và Saint Helena.
Đến nay đã có 3 trường hợp tử vong. Các bệnh nhân ban đầu chỉ sốt, đau bụng, buồn nôn nhưng nhanh chóng chuyển sang viêm phổi nặng, hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển (ARDS) và sốc tuần hoàn. Điều khiến giới chuyên môn lo ngại là khả năng lây truyền từ người sang người của chủng Andes vi rút, đặc tính hiếm gặp nhưng từng được ghi nhận tại Nam Mỹ.
Theo ThS Nguyễn Quốc Thái, Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai, vi rút Hanta là nhóm vi rút RNA thuộc họ Hantaviridae, tồn tại tự nhiên chủ yếu ở các loài gặm nhấm như chuột cống, chuột đồng, chuột nhắt… Vi rút có thể sống lâu dài trong cơ thể vật chủ mà không gây bệnh cho chúng nhưng đặc biệt nguy hiểm khi lây sang người.
Vi rút Hanta được chia thành hai nhóm chính. Nhóm “Thế giới cũ” phổ biến ở châu Á và châu Âu, thường gây sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS). Trong khi đó, nhóm “Thế giới mới” tại châu Mỹ gây hội chứng tim phổi do vi rút Hanta (HPS/HCPS), đây là thể bệnh có tỉ lệ tử vong lên tới 40–50%.
“Điểm đáng sợ nhất của bệnh là tốc độ diễn tiến rất nhanh. Người bệnh có thể chỉ sốt nhẹ, đau cơ như cúm nhưng sau đó nhanh chóng rơi vào suy hô hấp cấp, phù phổi, tụt huyết áp và sốc tim”, bác sĩ Thái cho biết.
Không giống nhiều bệnh truyền nhiễm khác lây qua muỗi hay côn trùng, vi rút Hanta chủ yếu lây sang người khi hít phải bụi khí dung chứa nước tiểu, phân hoặc nước bọt của chuột nhiễm bệnh.
Nguy cơ thường xuất hiện khi người dân dọn kho cũ, gác xép, chuồng trại, kho thóc hoặc những nơi có nhiều phân chuột nhưng quét khô, dùng chổi hoặc máy hút bụi khiến vi rút phát tán vào không khí. Vi rút cũng có thể lây qua vết cắn của chuột hoặc khi vết thương hở tiếp xúc trực tiếp với chất thải của động vật mang bệnh.
Theo TS.BS Đoàn Thu Trà, Quyền Viện trưởng Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai, hiện chưa có thuốc kháng vi rút đặc hiệu cũng như vắc xin phòng bệnh do vi rút Hanta gây ra. Vì vậy, việc điều trị chủ yếu dựa vào hồi sức tích cực và chăm sóc hỗ trợ.
Trong các trường hợp nặng, bệnh nhân có thể phải thở máy, lọc máu hoặc can thiệp ECMO (hệ thống tim phổi nhân tạo ngoài cơ thể) để duy trì sự sống. “Không có thuốc điều trị tận gốc nên phát hiện muộn sẽ làm tăng đáng kể nguy cơ tử vong”, bác sĩ Trà nhấn mạnh.
Theo các chuyên gia, đến nay Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh Hanta mới trong đợt cảnh báo hiện tại. Trước đó, vào khoảng năm 2012 từng có ghi nhận một số ca nhiễm rải rác phía Nam. Tuy nhiên, nguy cơ xuất hiện ca bệnh là hoàn toàn hiện hữu do quần thể chuột và các loài gặm nhấm tại Việt Nam rất phổ biến, sinh sống sát khu dân cư.
Một số nghiên cứu dịch tễ học (như nghiên cứu huyết thanh năm 2025 trên nhóm người chăn nuôi động vật hoang dã tại một vài tỉnh thành) đã phát hiện ra tỉ lệ nhỏ người dân có kháng thể chống lại vi rút Hanta, cho thấy họ đã từng vô tình phơi nhiễm với mầm bệnh này trong tự nhiên.
Vì vậy, dù bệnh hiếm gặp, Bộ Y tế khuyến cáo người dân không được chủ quan. Biện pháp tốt nhất hiện nay là kiểm soát chuột, giữ vệ sinh nhà cửa, bịt kín khe hở ngăn chuột vào nhà, giữ vệ sinh môi trường và đặc biệt luôn xịt ẩm, đeo găng tay, khẩu trang thay vì quét khô khi dọn dẹp những khu vực nghi ngờ có phân chuột.
Bác sĩ Trà cũng cho biết thêm hệ thống y tế Việt Nam hiện có đủ năng lực xét nghiệm và chẩn đoán nếu xuất hiện ca nghi ngờ nhiễm bệnh.
Nếu xuất hiện sốt cao, đau cơ, khó thở sau khi làm việc ở kho bãi, đồng ruộng hoặc môi trường có nhiều chuột, người dân cần đến cơ sở y tế sớm để được thăm khám, tránh chủ quan vì bệnh có thể diễn tiến rất nhanh.
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cho biết ngoài yếu tố thời tiết, nhiều thói quen tưởng chừng vô hại trong đời sống hằng ngày lại là "đòn bẩy" khiến nguy cơ đột quỵ tăng lên.
Đầu tiên là thay đổi nhiệt độ môi trường quá đột ngột. Nhiều người có thói quen ngồi lâu trong phòng máy lạnh ở mức 24-25 độ C rồi bước ngay ra ngoài trời nắng 36-37 độ C, hoặc ngược lại. Sự chênh lệch nhiệt độ lớn khiến mạch máu co hoặc giãn đột ngột. Nhiều trường hợp đi nắng về lập tức tắm nước lạnh sâu cũng khiến cơ thể chưa kịp thích nghi.
"Chênh lệch nhiệt độ khiến cơ thể không thích nghi kịp thời, dẫn đến co mạch đột ngột, choáng váng", bác sĩ nói. Nhiều trường hợp sốc nhiệt, thậm chí đột quỵ ở nhóm nguy cơ như người cao tuổi, trẻ nhỏ hoặc người lao động làm việc ngoài trời. Lúc này, cơ thể cần một giai đoạn chuyển tiếp để hạ nhiệt và thích nghi dần với nhiệt độ, không đột ngột từ nóng sang lạnh hoặc ngược lại.
Thói quen tắm nước quá nóng trong phòng kín sau thời gian dài ở ngoài trời cũng tiềm ẩn nguy cơ. Nước nóng làm giãn mạch nhanh, huyết áp tụt đột ngột, kết hợp với không gian kín, thiếu thoáng khí có thể khiến người tắm choáng, ngất trong nhà tắm.
Một sai lầm khác là tập thể dục không đúng thời điểm hoặc quá sức. Trong những ngày nắng nóng, nhiều tuyến đường, sân bãi vẫn còn giữ nhiệt cao ngay cả vào sáng sớm. Việc đạp xe, chạy bộ cường độ cao trên nền nhiệt như vậy làm cơ thể vừa sinh nhiệt do vận động, vừa nhận thêm nhiệt từ mặt đường, khiến hệ tuần hoàn, hô hấp bị quá tải.
"Tập dưới trời nắng gắt buổi trưa, đầu giờ chiều càng làm tăng nguy cơ say nắng, kiệt sức, rối loạn nhịp tim và đột quỵ", bác sĩ nói.
Thói quen uống rượu bia, cà phê, nước ngọt có gas để "giải nhiệt" cũng là hiểu lầm thường gặp. Rượu bia làm giãn mạch, tăng mất nước qua đường tiểu, đồng thời làm giảm khả năng nhận biết các dấu hiệu mệt, chóng mặt, choáng váng của cơ thể. Đồ uống chứa caffeine và đường có tác dụng lợi tiểu, khiến cơ thể mất nước nhiều hơn.
Chế độ ăn nhiều muối, nhiều mỡ trong mùa nóng cũng gây bất lợi. Ăn mặn với lượng muối, nước chấm, đồ hộp cao làm tăng giữ nước, tăng huyết áp, tạo gánh nặng cho tim và mạch máu não.
Ăn nhiều thịt đỏ, món chiên xào nhiều dầu mỡ, đồ ngọt, thức ăn nhanh... thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch, làm hẹp lòng mạch, khiến nguy cơ nhồi máu não, nhồi máu cơ tim tăng lên, nhất là khi kết hợp với mất nước, tăng thân nhiệt do thời tiết.
Bác sĩ khuyên người có nguy cơ cao như người trên 65 tuổi, người tăng huyết áp, tiểu đường, bệnh tim mạch, béo phì, người từng bị đột quỵ... cần khám sức khỏe định kỳ, tuân thủ điều trị thuốc và được gia đình hỗ trợ nhắc nhở uống nước, tránh ra ngoài lúc nắng gắt. Khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như nhức đầu dữ dội, chóng mặt, nói khó, méo miệng, yếu liệt tay chân một bên, rối loạn ý thức... cần nghĩ đến khả năng đột quỵ hoặc sốc nhiệt, gọi cấp cứu hoặc đưa đến bệnh viện gần nhất có khả năng xử trí.
Tuyệt đối không vội vã cạo gió, chích lể, cho uống nước, nước chanh muối hoặc tự cho dùng thuốc hạ sốt. Với sốc nhiệt và đột quỵ, những cách làm này không những không giải quyết được nguyên nhân mà còn có thể làm mất "thời gian vàng" để đưa nạn nhân đến cơ sở y tế.
Nên hạn chế ra đường trong khung giờ nắng gắt từ khoảng 10 đến 16 giờ, trừ trường hợp bất khả kháng. Người phải làm ngoài trời, trong đó có tài xế taxi, xe công nghệ, shipper, công nhân xây dựng nên chia nhỏ thời gian làm việc, xen kẽ nghỉ ngơi ở nơi có bóng râm, thoáng gió, uống nước đều đặn.
Khi ra đường, cần đội mũ rộng vành, đeo kính râm, che kín vùng gáy, mặc quần áo sáng màu, mỏng, thấm hút mồ hôi tốt, dùng kem chống nắng phù hợp để giảm bớt tác hại của bức xạ.
Thói quen đi bộ đều đặn mang lại nhiều lợi ích với sức khỏe thể chất, tinh thần như bảo vệ tim mạch, hỗ trợ giảm cân, giảm stress, cải thiện tuần hoàn máu, kiểm soát đường huyết. Người trưởng thành nên đi bộ khoảng 30-45 phút mỗi ngày. Dưới đây là những kỹ thuật đi bộ tốt cho sức khỏe xương khớp, khả năng giữ thăng bằng.
Đi bằng gót chân
Bài tập biến thể này nhắm vào phần cẳng chân, đặc biệt có lợi cho những người ngồi lâu. Đi bộ bằng gót chân giúp kích thích lưu thông máu, tăng cường sức mạnh cho mắt cá chân. Những người thường xuyên thực hiện bài tập này có thể giảm sưng hoặc tích nước ở chân, giữ thăng bằng tốt, hỗ trợ sự linh hoạt của các khớp do ít vận động.
Đi bộ xoay hông
Xoay hông khi đi bộ làm giãn khớp hông bị căng cứng do ngồi lâu hoặc ít vận động. Bài tập này tăng độ linh hoạt cho khớp và cột sống, cải thiện sự thoải mái trong sinh hoạt hằng ngày. Về lâu dài, có thể giảm đau lưng và duy trì dáng đi thư thái.
Đi bộ ngang
Đi bộ ngang bao gồm bước sang ngang ở tư thế đứng thẳng, với các chuyển động phối hợp, giúp tăng cường sức mạnh cơ đùi trong, ngoài, cơ hông. Bài tập kích hoạt nhiều nhóm cơ thường bị bỏ qua khi đi bộ thường.
Bạn có thể thực hiện bài tập tại chỗ, lý tưởng cho những người có diện tích tập luyện hạn chế. Luyện tập thường xuyên có thể cải thiện sức mạnh phần thân dưới, sức bền tổng thể, duy trì thăng bằng tốt.
Đi lùi
Đi lùi (còn gọi là đi bộ ngược) là bài tập hiệu quả để bảo vệ đầu gối, cải thiện sức khỏe khớp. Động tác này có tác dụng tăng cường cơ bắp xunh quanh đầu gối, cải thiện khả năng phối hợp. Mỗi người thực hiện từ 5 phút mỗi ngày cũng góp phần giảm đau khớp. Bạn có thể thực hiện tại nhà, văn phòng, trong sân vườn...
Khi đi bộ, nên giữ lưng thẳng, vai thả lỏng, đầu ngẩng cao và mắt nhìn về phía trước. Vung tay tự nhiên theo nhịp hoặc hơi cong khuỷu tay để tăng hiệu quả vận động. Tư thế sai có thể gây đau cổ, đau lưng dưới kéo dài.
Nên chọn giày vừa chân, đế mềm, phù hợp để tránh phồng rộp, cùng trang phục thoáng mát, thoải mái. Nên uống đủ nước trước, trong và sau khi tập.
Để tối ưu khả năng kiểm soát đường huyết, đậu bắp nên kết hợp với những món sau:
Khi ăn đậu bắp cùng các thực phẩm giàu protein như cá, thịt nạc, trứng hoặc đậu hũ, cơ thể sẽ tiêu hóa chậm hơn. Điều này có nghĩa là đường glucose được giải phóng vào máu từ từ thay vì tăng nhanh sau bữa ăn.
Protein có khả năng kích thích tiết hoóc môn giúp điều hòa đường huyết, đồng thời làm chậm quá trình tiêu hóa. Trong khi đó, chất xơ hòa tan trong đậu bắp tạo thành một lớp gel trong ruột, làm chậm quá trình hấp thu tinh bột. Khi hai yếu tố này kết hợp, hiệu quả kiểm soát đường huyết sẽ rõ rệt hơn.
Ví dụ đơn giản là canh đậu bắp nấu cá, đậu bắp xào thịt nạc hoặc đậu bắp hấp kèm trứng luộc. Đây đều là những cách ăn dễ áp dụng mà vẫn hỗ trợ tốt cho kiểm soát đường huyết.
Một nguyên tắc quan trọng là không chỉ nhìn vào từng món ăn riêng lẻ mà cần xem xét cả bữa ăn. Đậu bắp nên được kết hợp với các thực phẩm có chỉ số đường huyết thấp như gạo lứt, yến mạch hoặc khoai lang.
Những thực phẩm này giải phóng đường glucose vào máu chậm hơn so với tinh bột trắng như cơm hoặc bánh mì. Khi ăn cùng đậu bắp, hiệu ứng làm chậm hấp thu đường sẽ càng rõ hơn, giúp đường huyết ổn định sau ăn. Ngược lại, nếu ăn đậu bắp nhưng vẫn dùng nhiều tinh bột tinh chế, đường huyết vẫn có thể tăng nhanh.
Polyphenol là nhóm hợp chất chống ô xy hóa có trong nhiều thực phẩm như trà xanh, nghệ, rau củ màu đậm hoặc quả mọng. Những chất này có khả năng giảm viêm và cải thiện độ nhạy insulin.
Đậu bắp cũng chứa polyphenol, đặc biệt là các flavonoid như quercetin. Khi kết hợp với các thực phẩm giàu polyphenol khác, hiệu quả chống ô xy hóa sẽ được tăng cường, từ đó giúp kiểm soát đường huyết tốt hơn. Mọi người có thể kết hợp đậu bắp với rau củ nhiều màu như cà chua, ớt chuông, hoặc các món có nghệ.
Chất béo lành mạnh như dầu ô liu, dầu mè, quả bơ hoặc các loại hạt cũng quan trọng với mục tiêu ổn định đường huyết. Khi được dùng trong bữa ăn, chất béo sẽ làm chậm quá trình tiêu hóa và hấp thu tinh bột. Điều này giúp đường huyết không tăng vọt sau ăn mà duy trì ổn định hơn.
Trong khi đó, đậu bắp chứa nhiều hợp chất chống ô xy hóa. Khi kết hợp với chất béo tốt, hiệu quả bảo vệ chuyển hóa sẽ được tăng cường. Mọi người có thể thử đậu bắp luộc chấm dầu mè, trộn với dầu ô liu hoặc nấu chung với cá. Những cách chế biến này vừa ngon miệng vừa có lợi cho đường huyết.
