Tổng thống Nga Vladimir Putin ngày 19/5 tới Bắc Kinh, bắt đầu chuyến thăm hai ngày đến Trung Quốc với tiêu điểm là cuộc hội đàm với Chủ tịch Tập Cận Bình. Đây là lần thứ hai ông Putin gặp ông Tập trong vòng một năm, sau chuyến công du 4 ngày của lãnh đạo Nga cuối tháng 8/2025.
Cuộc gặp diễn ra khi chiến sự Nga – Ukraine vẫn chưa có dấu hiệu kết thúc và xung đột Iran đã làm rung chuyển thị trường năng lượng toàn cầu. Các vấn đề này được cho là đang thúc đẩy Nga và Trung Quốc xích lại gần nhau hơn để tìm kiếm lợi ích chung.
“Quan hệ giữa Trung Quốc và Nga phản ánh lựa chọn của hai quốc gia độc lập trong việc thúc đẩy phát triển, bảo đảm an ninh và mở rộng hợp tác cùng có lợi, dựa trên lợi ích của mỗi nước cũng như mục tiêu duy trì ổn định khu vực và toàn cầu”, tờ China Daily của Trung Quốc viết trong bài xã luận đăng ngày 19/5.
Chuyến thăm lần này của Tổng thống Putin trùng dịp kỷ niệm 30 năm Nga – Trung thiết lập quan hệ đối tác hợp tác chiến lược và 25 năm Hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác Nga – Trung, văn kiện đặt nền móng cho quan hệ song phương sau nhiều thập kỷ nghi kỵ.
Sau nhiều năm chịu sức ép từ phương Tây, Moskva ngày càng thúc đẩy quan hệ với Bắc Kinh về thương mại, công nghệ và năng lượng. Trong khi đó, Trung Quốc coi Nga là đối tác chiến lược quan trọng nhằm bảo đảm an ninh năng lượng và gia tăng ảnh hưởng trên trường quốc tế.
Nhu cầu về công nghệ và ‘lối thoát kinh tế’ của Nga
Trong video đăng trước thềm chuyến thăm, Tổng thống Putin cho biết quan hệ Nga – Trung đã đạt “mức độ chưa từng thấy về hiểu biết và tin cậy lẫn nhau”.
Sau khi chiến sự Ukraine bùng phát cuối tháng 2/2022, Mỹ và nhiều nước châu Âu đã áp hàng loạt lệnh trừng phạt Nga để trả đũa. Khi hầu hết doanh nghiệp phương Tây rời đi, nhiều tuyến thương mại bị gián đoạn, Trung Quốc đã trở thành “phao cứu sinh” giúp Nga duy trì hoạt động kinh tế và thích nghi với môi trường bị cô lập hơn trước. Kim ngạch thương mại hai chiều Nga – Trung đạt 237 tỷ USD vào năm 2024, gấp đôi so với năm 2020.
“Với Nga, chuyến thăm của ông Putin rất quan trọng”, Sergei Guriev, hiệu trưởng Trường Kinh doanh London, Anh, nói với CNBC. “Nga còn phụ thuộc vào Trung Quốc về công nghệ, hàng tiêu dùng và hàng hóa sản xuất”.
Một báo cáo gần đây của Bloomberg cho thấy Nga nhập từ Trung Quốc hơn 90% mặt hàng công nghệ bị phương Tây siết kiểm soát, trong đó có nhiều linh kiện quan trọng phục vụ sản xuất máy bay không người lái (UAV) và công nghiệp quốc phòng.
Trung Quốc là một trong những khách hàng lớn nhập khẩu dầu thô, khí đốt và nhiều nguyên liệu khác từ Nga, thay thế phần nào vai trò của thị trường châu Âu trước đây. Nhiều công ty Trung Quốc đã nhanh chóng lấp khoảng trống do doanh nghiệp phương Tây để lại trong các lĩnh vực công nghệ, điện tử và viễn thông ở Nga.
Tuy nhiên, cán cân thương mại có điểm bất đối xứng. Trong khi Trung Quốc là đối tác lớn nhất của Nga, Moskva lại chỉ chiếm khoảng 4% tổng kim ngạch thương mại của Bắc Kinh.
Trung Quốc cần an ninh năng lượng và vai trò địa chính trị
Ở chiều ngược lại, quan hệ với Nga cũng mang lại nhiều lợi ích chiến lược cho Trung Quốc, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng và địa chính trị.
Trong bối cảnh bất ổn tại Trung Đông và nguy cơ gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz, Bắc Kinh ngày càng chú trọng đến các nguồn cung năng lượng ổn định qua đường bộ. Nga, với trữ lượng dầu khí khổng lồ và đường biên giới dài hơn 4.300 km với Trung Quốc, trở thành đối tác phù hợp.
Yury Ushakov, trợ lý chính sách đối ngoại của Tổng thống Putin, cho biết xuất khẩu dầu thô từ Nga sang Trung Quốc tăng 35% trong quý I. “Trong cuộc khủng hoảng Trung Đông, Nga vẫn là một nhà cung ứng năng lượng đáng tin cậy và Trung Quốc là bên tiêu thụ có trách nhiệm”, ông Ushakov nói.
Một trong những dự án được chú ý là đường ống khí đốt “Power of Siberia 2”, dự kiến vận chuyển khoảng 50 tỷ m3 khí đốt Nga sang Trung Quốc mỗi năm. Dự án đã được thảo luận nhiều năm nhưng đang nhận được sự quan tâm lớn hơn trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu biến động.
Quan hệ với Nga còn mang ý nghĩa chiến lược với Trung Quốc, bởi Moskva là thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, sở hữu kho vũ khí hạt nhân lớn và có vai trò quan trọng trong nhiều vấn đề quốc tế. Hai nước thường phối hợp lập trường trong các vấn đề đối ngoại và cùng phản đối điều họ gọi là trật tự quốc tế do Mỹ dẫn dắt.
Theo giới quan sát, chiến sự Ukraine cũng giúp Trung Quốc có thêm cơ hội đánh giá thực tế chiến tranh hiện đại, từ hiệu quả của UAV cho tới khả năng chống chịu trước các lệnh trừng phạt quy mô lớn.
Nhà phân tích Bobo Lo, cựu phó đại sứ Australia tại Moskva, nhận định Nga – Trung “không phải đồng minh, mà là quan hệ đối tác chiến lược linh hoạt”.
Theo ông, chính sự linh hoạt này giúp quan hệ giữa hai nước bền vững hơn so với mô hình liên minh quân sự truyền thống, bởi cả Moskva và Bắc Kinh đều không bị ràng buộc phải bảo vệ bên kia trong mọi tình huống.
Giới hạn của mối quan hệ
Trên thực tế, quan hệ Nga – Trung vẫn tồn tại khác biệt đáng kể. Nền kinh tế Trung Quốc có quy mô lớn hơn, được đánh giá là có lợi thế hơn trong đàm phán song phương. Bắc Kinh cũng tránh gây áp lực quá mức với Moskva, nhằm không tạo cảm giác Nga bị lép vế hoàn toàn.
Các nhà phân tích cho rằng Nga nhận thức rõ rủi ro của sự phụ thuộc ngày càng lớn vào Trung Quốc. Trong một bài bình luận gần đây, Dmitry Trenin, Chủ tịch Hội đồng Các vấn đề Quốc tế Nga, nhấn mạnh Moskva không muốn trở thành “đối tác cấp dưới” của Bắc Kinh.
“Điều quan trọng là duy trì vị thế bình đẳng trong quan hệ với Trung Quốc và ghi nhớ rằng Nga là một cường quốc”, ông Trenin viết.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy Moskva và Bắc Kinh đều có ít lựa chọn khác đủ để thay thế vai trò của nhau. Nga cần thị trường, công nghệ và đối tác chiến lược để giảm tác động từ sức ép phương Tây. Trung Quốc cần nguồn năng lượng ổn định và một đối tác có khả năng hỗ trợ quá trình cạnh tranh ảnh hưởng với Mỹ.
“Quan hệ đối tác Trung – Nga vẫn bền vững. Cả hai đều hiểu rằng mối quan hệ này quan trọng đến mức không thể làm tổn hại”, Bobo Lo nhận định với BBC.
Ông Mojtaba Khamenei bị thương ở lưng và đầu gối trong cuộc không kích đã làm cha ông và cũng là người tiền nhiệm, ông Ali Khamenei thiệt mạng vào ngày đầu xung đột 28.2, theo tờ The Wall Street Journal ngày 10.5. Từ đó đến nay, ông Mojtaba chưa hề xuất hiện công khai.
Hãng thông tấn Fars dẫn lời quan chức phụ trách nghi lễ Mazaher Hosseini của Văn phòng Lãnh tụ tối cao Iran cho biết ông Mojtaba Khamenei bị nhiều chấn thương trong cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào khu nhà của lãnh đạo Iran vào ngày 28.2, theo đài TRT World.
Bản thân ông Hosseini cũng có mặt tại khu nhà vào thời điểm đó. Vị quan chức cho hay nhiều địa điểm đã bị san phẳng, gồm nơi cố Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei thiệt mạng.
Ngôi nhà của ông Mojtaba Khamenei cũng bị tấn công, khiến vợ ông thiệt mạng. Vụ nổ thổi văng ông Mojtaba xuống đất khi ông đang chạy tới ngôi nhà, làm ông bị thương ở đầu gối và lưng.
"Chấn thương ở lưng đã cải thiện và chấn thương ở xương bánh chè cũng sẽ sớm lành. Ông ấy đang hoàn toàn khỏe mạnh", ông Hosseini nói, bác bỏ tin đồn rằng lãnh đạo bị thương ở trán. Ông cho hay vị lãnh đạo chỉ bị một vết rách nhỏ sau tai nhưng đã được điều trị.
Đây là lần đầu tiên Iran công khai tình hình thương tích của Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei. Ông Mojtaba Khamenei được chọn làm Lãnh tụ tối cao Iran vào ngày 9.3 sau khi cha ông qua đời. Từ khi nắm quyền, tân lãnh tụ chỉ liên lạc với công chúng qua các văn bản.
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ngày 7.5 tiết lộ đã có cuộc gặp Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei. Ông Pezeshkian cho biết ông Mojtaba Khamenei "mang tinh thần giản dị, khiêm tốn, chân thành và tôn trọng lẫn nhau".
Một chú chim nhỏ màu trắng với sọc màu nâu và chiếc mỏ rộng màu đen lắc lư thân hình tròn trịa trên màn hình điện thoại của Li Jiahe, 24 tuổi, sinh viên Trung Quốc đang theo học ngành kỹ thuật ở Hà Lan. Anh dừng lướt màn hình, khựng lại và nhíu mày khi biết loài chim này còn hiếm hơn cả gấu trúc và đang được bảo hộ ở mức cao nhất tại Trung Quốc.
Quảng Tây ghi nhận 14 cá thể chim rẽ mỏ thìa dọc theo bờ biển thị trấn Tây Trường của thành phố Bắc Hải năm 2021, con số giúp vùng đất ngập nước này đủ điều kiện xếp vào danh sách có "tầm quan trọng quốc tế" theo các tiêu chí bảo tồn quốc tế.
Bất chấp thực tế này, kế hoạch xây dựng một đường cao tốc trong khu vực đã được tiến hành. Là một phần trong mạng lưới đường cao tốc quốc gia của Trung Quốc, tuyến đường cao tốc 6 làn xe sẽ chạy dọc bờ biển tỉnh Quảng Tây, rút ngắn thời gian di chuyển giữa vùng nông thôn và Bắc Hải, thành phố cảng ở bờ biển phía nam của tỉnh.
Tuyến đường dài khoảng 47 km với tổng vốn đầu tư là 5,1 tỷ nhân dân tệ (710 triệu USD) và thời gian xây dựng dự kiến kéo dài ba năm. Theo báo cáo đánh giá tác động môi trường công bố hôm 7/4, dự án sẽ chiếm dụng hơn 24 ha "sinh cảnh quan trọng" và "các vùng sinh thái nhạy cảm" như rừng ngập mặn, nơi có gần 20.000 cá thể chim thuộc 46 loài dừng lại nghỉ ngơi trong mùa di cư và mùa đông. Trong số này có chim rẽ mỏ thìa, loài nằm trong danh sách nguy cấp và khắp thế giới chỉ còn 443 cá thể.
Theo luật pháp Trung Quốc, tất cả các dự án trước khi triển khai bắt buộc phải có báo cáo đánh giá tác động môi trường. Báo cáo lập luận rằng tuyến đường cao tốc này đủ điều kiện để được miễn trừ theo Luật Bảo vệ Động vật hoang dã của Trung Quốc với lý do đây là dự án cơ sở hạ tầng quốc gia lớn và khó tìm được phương án thay thế do "địa hình ven biển và mạng lưới giao thông hiện có còn hạn chế".
Báo cáo khiến Li và nhiều người nữa quyết định hành động. Li đã gửi email cho Công ước Ramsar, còn được gọi là Công ước về các Vùng Đất ngập nước, một tổ chức hiệp ước liên chính phủ mà Trung Quốc là thành viên, từ giữa tháng 4.
"Đây là lần đầu tiên tôi hành động vì một vấn đề như thế này", Li nói. "Tôi không muốn bất kỳ loài nào bị tuyệt chủng trong thế hệ của chúng ta".
Cùng thời gian đó, Liu Yang, chuyên viên pháp lý 24 tuổi sống tại Quảng Tây, cũng nhìn thấy tin tức này. Ngoài giờ làm việc, Liu còn có sở thích ngắm chim và điều hành một nhóm ngắm chim trực tuyến với hơn 200 thành viên. Liu và các bạn liên tục gọi điện tới các cơ quan môi trường và gửi email đến chính quyền địa phương.
"Chim chóc không thể tự lên tiếng. Chúng ta có trách nhiệm phải lên tiếng thay cho chúng", Liu nói.
Ảnh chế và tranh hoạt hình về chim rẽ mỏ thìa mang thông điệp "Hãy cứu tôi" được chia sẻ khắp mạng xã hội Trung Quốc. Nhiều người kêu gọi giúp đỡ loài chim này và giống Li, đây là lần đầu tiên họ hành động vì bảo tồn động vật hoang dã.
"Rẽ mỏ thìa và nhiều loài chim bờ biển khác phụ thuộc rất lớn vào các vùng đất ngập nước bãi bùn ven biển trong suốt quá trình di cư và trú đông", Giáo sư Ma Zhijun, nhà sinh thái học về chim tại Đại học Phúc Đán ở Thượng Hải, cho biết. "Chúng cũng rất trung thành với các địa điểm cụ thể".
"Đối với các loài chim, những vùng đất ngập nước này giống như các trạm tiếp nhiên liệu của máy bay", ông Ma nói. "Nếu bạn phá hủy một trạm, máy bay không thể dừng ở đó và nhiên liệu từ chặng dừng trước đó sẽ không đủ. Kết quả là tai nạn sẽ xảy ra".
Ông dẫn chứng việc cải tạo quy mô lớn các bãi triều ở Hàn Quốc vào năm 2006, động thái đã làm chết khoảng 90.000 cá thể rẽ lớn, một loài chim bờ biển khác.
Jia Yifei, phó giáo sư về sinh thái và bảo tồn thiên nhiên tại Trung tâm Nghiên cứu Đường bay Đông Á - Australia thuộc Đại học Lâm nghiệp Bắc Kinh, cho biết rẽ mỏ thìa phụ thuộc vào các sinh cảnh trải dài ở hơn 10 quốc gia. Mỗi mùa thu, các loài chim di cư từ vùng đông bắc Siberia băng qua Hoàng Hải để đến các bãi trú đông ở miền nam Trung Quốc, Đông Nam Á và Nam Á.
Bất chấp nỗ lực của các nhà hoạt động, chính quyền tỉnh ngày 30/4 đã phê duyệt dự án. Bất ngờ xảy ra khi một đoàn thanh tra môi trường trung ương tới Quảng Tây ngày 9/5 để kiểm tra định kỳ và người dùng mạng Trung Quốc đã hướng dẫn nhau khiếu nại trực tiếp đến đường dây nóng của đoàn thanh tra.
Ngày 25/5, chính quyền trung ương và tỉnh kết luận báo cáo môi trường của dự án thiếu cơ sở khoa học và ra lệnh dừng thi công. Chính quyền tỉnh cam kết sẽ tìm kiếm các tuyến đường thay thế và tổ chức tham vấn ý kiến chuyên gia cũng như công chúng.
Bảo vệ sinh thái được chính quyền Trung Quốc thúc đẩy trong nhiều thập kỷ, nhưng làm thế nào để cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo tồn thiên nhiên, cũng như cân bằng sự khác biệt giữa ưu tiên của trung ương và địa phương, vẫn là một thách thức.
Li và nhiều nhà hoạt động cảm thấy phấn khởi trước sự thay đổi của chính quyền, nhưng họ vẫn lo ngại về hiệu quả của việc nâng cao nhận thức cộng đồng trong giải quyết các vấn đề môi trường.
"Tôi không biết kết quả cuối cùng sẽ ra sao", Li nói. "Tất cả chúng tôi đều là những người bình thường và nhỏ bé. Nhưng nếu có thể nâng cao nhận thức và gieo một hạt giống vào tâm trí mọi người đã là tốt rồi".
Phó giáo sư Jia đánh giá quyết định đình chỉ của chính quyền tỉnh cho thấy "một số ranh giới đỏ phải được tôn trọng". Theo ông, việc chuyển dịch tuyến đường đi vài km có thể bảo toàn cả mục tiêu giao thông lẫn sinh cảnh quan trọng.
Giáo sư Ma cho rằng bảo vệ sinh thái và phát triển kinh tế không phải lúc nào cũng xung đột. Ở một số vùng của Trung Quốc, việc bảo tồn chim đã giúp vùng nông thôn phát triển ngành du lịch ngắm chim, tạo ra nguồn thu nhập mới. Sở thích ngắm chim đang ngày càng phổ biến ở Trung Quốc với khoảng 340.000 thành viên tính đến năm 2023.
"Chúng tôi thường nói rằng với những loài chim nguy cấp như rẽ mỏ thìa, mỗi năm đều có thể là một trong những cơ hội cuối cùng để nhìn thấy chúng", Liu nói. "Tôi hy vọng các thế hệ tương lai có cơ hội được nhìn thấy những sinh vật đáng yêu này".
Theo Hãng tin Reuters, phát biểu tại Phòng Bầu dục ngày 30-4 giờ địa phương, ông Trump cho biết việc cắt giảm lực lượng tại hai quốc gia Nam Âu này là điều "có thể xảy ra", đồng thời đặt câu hỏi ngược lại rằng tại sao Mỹ không nên làm vậy.
"Ý tôi là họ không thực sự ủng hộ chúng tôi. Có thể tôi sẽ làm vậy. Tại sao lại không? Ý chẳng giúp ích gì, còn Tây Ban Nha thì rất tệ, cực kỳ tệ", ông Trump giải thích.
Tuyên bố trên được đưa ra chỉ một ngày sau khi ông Trump xác nhận chính quyền đang "nghiên cứu và xem xét" khả năng giảm quân số tại Đức - nơi hiện có hơn 36.000 binh sĩ Mỹ đồn trú, chiếm hơn một nửa lực lượng Mỹ tại châu Âu.
Theo số liệu tính đến cuối năm 2025, Mỹ có khoảng 12.662 binh sĩ tại Ý và 3.814 binh sĩ tại Tây Ban Nha.
Động thái trên phản ánh sự bất mãn ngày càng tăng của Washington đối với các đồng minh thuộc Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), khi nhiều nước không tham gia hoặc không ủng hộ chiến dịch quân sự của Mỹ - Israel nhằm vào Iran, cũng như không hỗ trợ bảo vệ hoạt động vận tải dầu qua eo biển Hormuz.
Không chỉ dừng lại ở lời chỉ trích, chính quyền ông Trump còn được cho là đang cân nhắc các biện pháp cứng rắn hơn.
Một email nội bộ của Lầu Năm Góc do Hãng tin Reuters tiết lộ cho biết Mỹ đã xây dựng các phương án "trừng phạt" những đồng minh bị cho là không hỗ trợ chiến dịch, trong đó có khả năng đình chỉ tư cách thành viên NATO của Tây Ban Nha.
Trước đó, ông Trump cũng từng đe dọa áp đặt lệnh cấm vận thương mại toàn diện đối với Madrid, sau khi nước này từ chối cho phép quân đội Mỹ sử dụng các căn cứ để phục vụ các đợt không kích Iran. Ngoài ra ông còn nhiều lần chỉ trích Tây Ban Nha vì không tăng chi tiêu quốc phòng theo kỳ vọng của Washington.
Quan hệ với Ý cũng xuất hiện rạn nứt. Trong cuộc phỏng vấn đầu tháng 4 với báo Corriere della Sera, ông Trump bất ngờ công kích Thủ tướng Giorgia Meloni, cho rằng bà "thiếu dũng khí" trong vấn đề Iran, dù trước đó hai bên được xem là có quan hệ gần gũi.
Các nước châu Âu nhìn chung đều từ chối tham gia trực tiếp vào xung đột giữa Mỹ với Iran, thay vào đó kêu gọi giải pháp ngoại giao - điều khiến ông Trump thể hiện rõ thái độ không hài lòng.
Tổng thống Trump từng cân nhắc lại vai trò của Mỹ trong NATO, gọi liên minh này là "con hổ giấy".
Trong khi đó, Ý cũng phản ứng trước các chỉ trích từ Washington. Bộ trưởng Quốc phòng Guido Crosetto cho biết Rome "không hiểu lý do" cho các phát biểu của ông Trump, nhấn mạnh dù Ý không sử dụng eo biển Hormuz nhưng vẫn đề xuất tham gia nhiệm vụ bảo vệ vận tải biển - điều mà quân đội Mỹ từng đánh giá cao.
