Tổng thống Nga Vladimir Putin ngày 19/5 tới Bắc Kinh, bắt đầu chuyến thăm hai ngày đến Trung Quốc với tiêu điểm là cuộc hội đàm với Chủ tịch Tập Cận Bình. Đây là lần thứ hai ông Putin gặp ông Tập trong vòng một năm, sau chuyến công du 4 ngày của lãnh đạo Nga cuối tháng 8/2025.
Cuộc gặp diễn ra khi chiến sự Nga – Ukraine vẫn chưa có dấu hiệu kết thúc và xung đột Iran đã làm rung chuyển thị trường năng lượng toàn cầu. Các vấn đề này được cho là đang thúc đẩy Nga và Trung Quốc xích lại gần nhau hơn để tìm kiếm lợi ích chung.
“Quan hệ giữa Trung Quốc và Nga phản ánh lựa chọn của hai quốc gia độc lập trong việc thúc đẩy phát triển, bảo đảm an ninh và mở rộng hợp tác cùng có lợi, dựa trên lợi ích của mỗi nước cũng như mục tiêu duy trì ổn định khu vực và toàn cầu”, tờ China Daily của Trung Quốc viết trong bài xã luận đăng ngày 19/5.
Chuyến thăm lần này của Tổng thống Putin trùng dịp kỷ niệm 30 năm Nga – Trung thiết lập quan hệ đối tác hợp tác chiến lược và 25 năm Hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác Nga – Trung, văn kiện đặt nền móng cho quan hệ song phương sau nhiều thập kỷ nghi kỵ.
Sau nhiều năm chịu sức ép từ phương Tây, Moskva ngày càng thúc đẩy quan hệ với Bắc Kinh về thương mại, công nghệ và năng lượng. Trong khi đó, Trung Quốc coi Nga là đối tác chiến lược quan trọng nhằm bảo đảm an ninh năng lượng và gia tăng ảnh hưởng trên trường quốc tế.
Nhu cầu về công nghệ và ‘lối thoát kinh tế’ của Nga
Trong video đăng trước thềm chuyến thăm, Tổng thống Putin cho biết quan hệ Nga – Trung đã đạt “mức độ chưa từng thấy về hiểu biết và tin cậy lẫn nhau”.
Sau khi chiến sự Ukraine bùng phát cuối tháng 2/2022, Mỹ và nhiều nước châu Âu đã áp hàng loạt lệnh trừng phạt Nga để trả đũa. Khi hầu hết doanh nghiệp phương Tây rời đi, nhiều tuyến thương mại bị gián đoạn, Trung Quốc đã trở thành “phao cứu sinh” giúp Nga duy trì hoạt động kinh tế và thích nghi với môi trường bị cô lập hơn trước. Kim ngạch thương mại hai chiều Nga – Trung đạt 237 tỷ USD vào năm 2024, gấp đôi so với năm 2020.
“Với Nga, chuyến thăm của ông Putin rất quan trọng”, Sergei Guriev, hiệu trưởng Trường Kinh doanh London, Anh, nói với CNBC. “Nga còn phụ thuộc vào Trung Quốc về công nghệ, hàng tiêu dùng và hàng hóa sản xuất”.
Một báo cáo gần đây của Bloomberg cho thấy Nga nhập từ Trung Quốc hơn 90% mặt hàng công nghệ bị phương Tây siết kiểm soát, trong đó có nhiều linh kiện quan trọng phục vụ sản xuất máy bay không người lái (UAV) và công nghiệp quốc phòng.
Trung Quốc là một trong những khách hàng lớn nhập khẩu dầu thô, khí đốt và nhiều nguyên liệu khác từ Nga, thay thế phần nào vai trò của thị trường châu Âu trước đây. Nhiều công ty Trung Quốc đã nhanh chóng lấp khoảng trống do doanh nghiệp phương Tây để lại trong các lĩnh vực công nghệ, điện tử và viễn thông ở Nga.
Tuy nhiên, cán cân thương mại có điểm bất đối xứng. Trong khi Trung Quốc là đối tác lớn nhất của Nga, Moskva lại chỉ chiếm khoảng 4% tổng kim ngạch thương mại của Bắc Kinh.
Trung Quốc cần an ninh năng lượng và vai trò địa chính trị
Ở chiều ngược lại, quan hệ với Nga cũng mang lại nhiều lợi ích chiến lược cho Trung Quốc, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng và địa chính trị.
Trong bối cảnh bất ổn tại Trung Đông và nguy cơ gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz, Bắc Kinh ngày càng chú trọng đến các nguồn cung năng lượng ổn định qua đường bộ. Nga, với trữ lượng dầu khí khổng lồ và đường biên giới dài hơn 4.300 km với Trung Quốc, trở thành đối tác phù hợp.
Yury Ushakov, trợ lý chính sách đối ngoại của Tổng thống Putin, cho biết xuất khẩu dầu thô từ Nga sang Trung Quốc tăng 35% trong quý I. “Trong cuộc khủng hoảng Trung Đông, Nga vẫn là một nhà cung ứng năng lượng đáng tin cậy và Trung Quốc là bên tiêu thụ có trách nhiệm”, ông Ushakov nói.
Một trong những dự án được chú ý là đường ống khí đốt “Power of Siberia 2”, dự kiến vận chuyển khoảng 50 tỷ m3 khí đốt Nga sang Trung Quốc mỗi năm. Dự án đã được thảo luận nhiều năm nhưng đang nhận được sự quan tâm lớn hơn trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu biến động.
Quan hệ với Nga còn mang ý nghĩa chiến lược với Trung Quốc, bởi Moskva là thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, sở hữu kho vũ khí hạt nhân lớn và có vai trò quan trọng trong nhiều vấn đề quốc tế. Hai nước thường phối hợp lập trường trong các vấn đề đối ngoại và cùng phản đối điều họ gọi là trật tự quốc tế do Mỹ dẫn dắt.
Theo giới quan sát, chiến sự Ukraine cũng giúp Trung Quốc có thêm cơ hội đánh giá thực tế chiến tranh hiện đại, từ hiệu quả của UAV cho tới khả năng chống chịu trước các lệnh trừng phạt quy mô lớn.
Nhà phân tích Bobo Lo, cựu phó đại sứ Australia tại Moskva, nhận định Nga – Trung “không phải đồng minh, mà là quan hệ đối tác chiến lược linh hoạt”.
Theo ông, chính sự linh hoạt này giúp quan hệ giữa hai nước bền vững hơn so với mô hình liên minh quân sự truyền thống, bởi cả Moskva và Bắc Kinh đều không bị ràng buộc phải bảo vệ bên kia trong mọi tình huống.
Giới hạn của mối quan hệ
Trên thực tế, quan hệ Nga – Trung vẫn tồn tại khác biệt đáng kể. Nền kinh tế Trung Quốc có quy mô lớn hơn, được đánh giá là có lợi thế hơn trong đàm phán song phương. Bắc Kinh cũng tránh gây áp lực quá mức với Moskva, nhằm không tạo cảm giác Nga bị lép vế hoàn toàn.
Các nhà phân tích cho rằng Nga nhận thức rõ rủi ro của sự phụ thuộc ngày càng lớn vào Trung Quốc. Trong một bài bình luận gần đây, Dmitry Trenin, Chủ tịch Hội đồng Các vấn đề Quốc tế Nga, nhấn mạnh Moskva không muốn trở thành “đối tác cấp dưới” của Bắc Kinh.
“Điều quan trọng là duy trì vị thế bình đẳng trong quan hệ với Trung Quốc và ghi nhớ rằng Nga là một cường quốc”, ông Trenin viết.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy Moskva và Bắc Kinh đều có ít lựa chọn khác đủ để thay thế vai trò của nhau. Nga cần thị trường, công nghệ và đối tác chiến lược để giảm tác động từ sức ép phương Tây. Trung Quốc cần nguồn năng lượng ổn định và một đối tác có khả năng hỗ trợ quá trình cạnh tranh ảnh hưởng với Mỹ.
“Quan hệ đối tác Trung – Nga vẫn bền vững. Cả hai đều hiểu rằng mối quan hệ này quan trọng đến mức không thể làm tổn hại”, Bobo Lo nhận định với BBC.
Theo Hãng tin AFP, ngày 3-5, Bộ Tư lệnh châu Phi của quân đội Mỹ (AFRICOM) vừa thông báo hai binh sĩ nước này tham gia cuộc tập trận đa quốc gia "African Lion 2026" (Sư tử châu Phi 2026) tại miền nam Morocco đã mất tích từ tối 2-5 (giờ địa phương).
Vụ việc xảy ra gần một vách đá tại khu vực Cap Draa, thuộc địa phận Tan Tan ở miền nam Morocco. Đây là một trong những địa điểm huấn luyện chính của cuộc tập trận năm nay.
Thông báo trên website của AFRICOM nêu: "Các nguồn lực của Mỹ, Morocco và các lực lượng khác tham gia cuộc tập trận Sư tử châu Phi đã lập tức triển khai các hoạt động tìm kiếm và cứu nạn phối hợp, bao gồm lực lượng trên bộ, trên không và trên biển.
Vụ việc hiện đang được điều tra và công tác tìm kiếm vẫn tiếp tục. Ưu tiên hàng đầu của chúng tôi là các quân nhân liên quan và gia đình của họ. Thông tin bổ sung sẽ được cung cấp khi có thêm chi tiết mới".
AFRICOM không nêu danh tính cụ thể các binh sĩ mất tích, cũng như hoàn cảnh mất tích của họ.
Lực lượng vũ trang Hoàng gia Morocco cũng đưa ra những thông báo tương tự trên các kênh truyền thông của mình.
Theo Hãng tin Reuters, Sư tử châu Phi là cuộc tập trận chung thường niên quy mô lớn nhất của AFRICOM, nhằm tăng cường khả năng phối hợp tác chiến giữa các lực lượng Mỹ, đồng minh NATO và các quốc gia đối tác ở châu Phi.
Cuộc tập trận năm nay diễn ra từ ngày 27-4 đến 8-5 tại bốn quốc gia gồm Ghana, Morocco, Senegal và Tunisia. Phần lớn nội dung diễn tập được tổ chức tại Morocco với sự tham gia của khoảng 5.000 quân nhân đến từ hơn 40 nước, theo AFRICOM.
Bộ trưởng Quốc phòng Latvia Andris Spruds từ chức vào ngày 10.5 sau khi 2 chiếc UAV của Ukraine rơi trúng bể chứa dầu tại quốc gia Baltic vào hôm 7.5, theo Reuters.
Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha xác nhận đó là UAV của Ukraine, và cho rằng những thiết bị này nhắm vào mục tiêu tại Nga nhưng bị hệ thống tác chiến điện tử của Moscow cố tình làm lạc hướng bay sang Latvia. Moscow chưa bình luận về cáo buộc này.
Lực lượng cứu hỏa cho biết vụ việc làm 4 bể chứa nhiên liệu hư hại nhưng không cho bể nào chứa sản phẩm xăng dầu vào lúc đó.
Thủ tướng Latvia Evika Silina ngày 10.5 đã yêu cầu Bộ trưởng Quốc phòng từ chức và phê bình lực lượng phòng không đã không phản ứng nhanh nhạy. Bà Silina bổ nhiệm đại tá lục quân Raivis Melnis làm Bộ trưởng Quốc phòng thay ông Spruds.
Latvia và nước láng giềng Lithuania hôm 7.5 kêu gọi NATO tăng cường phòng không tại khu vực sau sự cố UAV Ukraine.
Ngoại trưởng Ukraine Sybiha đã xin lỗi Latvia và Lithuania, Estonia cùng Phần Lan vì UAV Ukraine rơi xuống lãnh thổ của các nước này.
Ông cho hay các cơ quan chuyên trách của Ukraine đang phối hợp chặt chẽ để giảm thiểu nguy cơ tái diễn và cân nhắc cử chuyên gia sang giúp tăng cường an ninh không phận tại các quốc gia Baltic.
Phần Lan và các nước Baltic đã liên tục nhận báo cáo phát hiện UAV trong lãnh thổ trong vài tháng qua, theo TASS.
Moscow cáo buộc các thành viên NATO âm thầm cho phép Ukraine tấn công lãnh thổ Nga, đặc biệt là các cơ sở năng lượng ở vùng Leningrad phía tây bắc. Tuy nhiên, từ cuối tháng 3, ngoại trưởng Latvia, Lithuania và Estonia đã ra tuyên bố chung để phủ nhận thông tin 3 nước này mở không phận cho Ukraine tấn công Nga.
Trong vài tuần qua, Estonia, Latvia, Lithuania và Phần Lan đã ghi nhận nhiều trường hợp UAV của Ukraine rơi xuống lãnh thổ của mình.
Đến ngày 10.5, Bộ trưởng Quốc phòng Estonia Hanno Pevkur nói Ukraine không nên sử dụng không phận Estonia để tiến hành các cuộc tấn công bằng UAV nhằm vào Nga.
"Chắc chắn cách dễ nhất để người Ukraine giữ UAV tránh xa lãnh thổ Estonia là kiểm soát tốt hơnhoạt động của UAV", ông Pevkur nói.
Đầu tuần trước, Thủ tướng Phần Lan Petteri Orpo cũng cho biết ông đã nói với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky rằng Helsinki coi việc UAV Ukraine xâm nhập không phận nước này là "không thể chấp nhận được".
Bức tranh kinh tế Mỹ đang chứng kiến những sức ép lớn từ tác động kép của lạm phát và căng thẳng địa chính trị. Theo Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS), chỉ số giá tiêu dùng (CPI) của Mỹ trong tháng 5 tăng 4,2% so với năm ngoái. Đây là lần đầu tiên lạm phát Mỹ vượt 4% kể từ đầu năm 2023, chủ yếu do giá năng lượng tăng cao liên quan đến chiến sự Mỹ - Iran.
Dù chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 6 đã hạ nhiệt xuống mức 3,5%, chi phí sinh hoạt vẫn là gánh nặng lớn với người Mỹ. Tình hình càng thêm căng thẳng khi lệnh ngừng bắn tháng 6 sụp đổ và Mỹ nối lại chiến dịch tấn công Iran.
Đứt gãy này ngay lập tức khiến giá dầu thô Brent bật tăng 10 USD chỉ trong vòng 24 giờ, chạm mốc 87 USD/thùng. Kéo theo đó, dữ liệu từ Hiệp hội Xe hơi Mỹ (AAA) ngày 18/7 cho thấy giá xăng thông thường đã nhanh chóng quay đầu tăng lên 3,99 USD/gallon (gần 3,8 lít), đe dọa trực tiếp đến ngân sách đi lại hàng ngày của hàng triệu hộ gia đình.
Giữa vòng xoáy bão giá đó, cuộc sống của gia đình anh Bùi Định ở ngoại ô Chicago, bang Illinois đang trải qua những thay đổi rõ rệt để thích ứng.
"Năm ngoái, tiền đi chợ của nhà tôi một tháng tầm 400-500 USD, nhưng năm nay đã tăng lên khoảng 700 USD", anh Định nhẩm tính về sự hao hụt trong ví tiền.
Tại khu vực anh Định sinh sống, giá thịt lợn xay từng ở mức 99 cent một pound (khoảng 60.000 đồng một kg), thịt cốt lết chưa tới 2 USD/pound, nhưng các mặt hàng này năm nay đều tăng giá gấp đôi, thậm chí gấp ba.
Mỗi tháng, gia đình ba người nhà anh Định chi khoảng 4.400 USD cho chi phí sinh hoạt, trong đó khoản lớn nhất là tiền thuê nhà cùng chi phí điện, nước, Internet, điện thoại khoảng 1.900 USD. Học phí cho đứa con 4 tuổi là 1.500 USD/tháng, còn chi phí cho thực phẩm khoảng 500-600 USD.
Sau khi xung đột Iran nổ ra, phần tiết kiệm hàng tháng của gia đình anh cũng hao hụt, một phần do sinh hoạt phí tăng cao, một phần do công ty của vợ anh cắt giảm giờ làm. Trước đây, mỗi tuần vợ anh có thể làm 40-45 giờ, nhưng nay chỉ còn 20-30 giờ.
Để tiết kiệm chi phí khi vật giá leo thang, nhà anh Định hiếm khi đi ăn bên ngoài, ưu tiên mua hàng tại các chuỗi siêu thị hay có chương trình giảm giá. Mỗi khi săn được một mặt hàng giảm giá sâu, gia đình anh sẽ mua tích trữ với số lượng lớn.
Anh cũng đành tạm gác kế hoạch mua nhà trong năm nay, bởi giá nhà ở Illinois đã tăng hơn 10%, dù từng rất ổn định ở mức khoảng 350.000 USD trước năm 2022.
"Săn sale" cũng là giải pháp mà chị Kim Út, sống tại bang Washington, áp dụng để đối phó với tình trạng giá thực phẩm được chị mô tả là "tăng khủng khiếp". Chị cho hay giá thịt bò trước đây là 7,99-8,99 USD một pound (khoảng hơn 400 g), nhưng giờ đã lên 11,99 USD, đắt gần gấp rưỡi.
Mỗi khi siêu thị có chương trình giảm giá, chị Út sẽ mua với số lượng lớn, trữ đầy tủ đông trong nhà, một giải pháp được chị đánh giá là "vừa tiện vừa tiết kiệm", bởi gia đình hiếm khi đi ăn ngoài. "Mình chịu khó theo dõi sale hàng tuần nên bù qua bù lại thì cũng không quá khó khăn", chị nói.
Gia đình chị Út năm nay nhận được khoản hoàn thuế cao hơn nhờ Đạo luật To Đẹp của Tổng thống Donald Trump, nhưng đạo luật cũng cắt giảm ngân sách hỗ trợ năng lượng sạch cho các bang như Washington và California, khiến chi phí điện, nước, khí đốt tự nhiên tại những nơi này tăng cao.
Washington và California hiện là nơi có giá xăng cao nhất nước Mỹ (5,36-5,61 USD/gallon) do ảnh hưởng từ chính sách đánh thuế năng lượng sạch. "Điện tăng 30% trong 5 năm, nước 10-15%, khí đốt tự nhiên khoảng 20%, một phần do chính sách năng lượng sạch của bang", chị Út cho hay.
Để tiết kiệm chi phí nhiên liệu, chị Út ưu tiên sử dụng xe điện, hạn chế chạy xe xăng. Chị cũng thường xuyên gia cố thêm vật liệu cách nhiệt trong nhà để giảm tiêu thụ năng lượng sưởi ấm vào mùa đông.
Ở thành phố Seattle, một trong những nơi đắt đỏ ở Mỹ, hai vợ chồng chị Mai Phạm cùng một con nhỏ trước đây mỗi tháng chi tiêu khoảng 7.000 USD, bao gồm tiền điện nước, ăn uống, xăng dầu, tiền thuê nhà, tiền học của con. Tuy nhiên, chi phí này giờ đã tăng lên 8.000 USD, dù các khoản chi không thay đổi.
Chị Mai cho hay so với thời điểm gia đình mới sang Mỹ 8 năm trước, giá trứng, sữa đã cao gấp đôi qua. Lạm phát cũng khiến chi phí ăn uống, xăng dầu tăng khoảng 10-15%.
"Những mặt hàng đó tăng giá dần dần nên cũng không quá sốc, nhưng giờ nhìn lại mới bất ngờ", chị Mai nói. "Tôi phải cân đối chi tiêu bằng cách rà soát, cắt những khoản không thật sự cần thiết như ăn ngoài, đi du lịch".
Để đề phòng những biến cố bất ngờ, gia đình chị cố gắng để ra một khoản tiết kiệm cố định và khoản dự phòng đủ trang trải 3-4 tháng sinh hoạt. Tuy nhiên, do chi phí sinh hoạt tăng, tiền tiết kiệm của gia đình hụt đi, nên "chắc sẽ không nghỉ hưu sớm được như dự tính", chị Mai chia sẻ.
Với gia đình anh Định, để bù đắp cho khoản tiết kiệm bị hao hụt hàng tháng, anh đang chuyển hướng sang đầu tư cổ phiếu, với một số danh mục đầu tư đã tăng 10% trong nửa năm. Anh cho biết việc chủ động kiếm tiền và lập quỹ dự phòng có thể giúp phần nào ứng phó lạm phát. "Chỉ có mua nhà là khó", anh cười, nói thêm.
