CNN ngày 20/5 dẫn nguồn thạo tin về tình báo Mỹ cho biết trong 6 tuần ngừng bắn với Mỹ, Iran đã tái khởi động một số dây chuyền sản xuất máy bay không người lái (UAV) từng bị tổn hại do các cuộc không kích của Mỹ và Israel. Đây được coi là dấu hiệu cho thấy Iran đang hồi sinh một số năng lực quân sự với tốc độ nhanh hơn dự tính của tình báo Mỹ.
“Iran đã vượt xa mọi mốc thời gian mà cộng đồng tình báo Mỹ từng dự đoán cho quá trình phục hồi năng lực quân sự của họ”, một quan chức Mỹ nói.
Theo nguồn tin, việc tái thiết năng lực quân sự, bao gồm xây dựng lại các bãi phóng tên lửa, khôi phục bệ phóng và năng lực sản xuất những hệ thống vũ khí chủ chốt bị phá hủy trong xung đột, đồng nghĩa Iran vẫn là mối đe dọa đáng kể đối với các đồng minh của Mỹ trong khu vực nếu Tổng thống Donald Trump nối lại chiến dịch không kích.
Điều này cũng đặt ra nghi vấn về những tuyên bố mà ông Trump và Lầu Năm Góc đưa ra rằng các cuộc không kích của Mỹ và Israel đã “gần như xóa sổ” năng lực quân sự Iran về lâu dài.
Dù thời gian khôi phục sản xuất đối với từng loại linh kiện vũ khí khác nhau, một số đánh giá tình báo Mỹ cho thấy Iran có thể tái lập hoàn toàn năng lực tấn công bằng UAV chỉ trong vòng 6 tháng.
Các cuộc tấn công bằng UAV của Iran từng khiến các đồng minh của Mỹ trong khu vực lo ngại. Nếu xung đột tái diễn, Iran có thể bù đắp cho năng lực sản xuất tên lửa, vốn đã bị suy giảm đáng kể, bằng cách gia tăng những đợt phóng UAV nhắm vào Israel và các quốc gia vùng Vịnh nằm trong tầm bắn của cả hai loại vũ khí này.
Tổng thống Trump nhiều lần đe dọa nối lại chiến dịch quân sự nếu hai nước không đạt được thỏa thuận chấm dứt xung đột. Ông hôm 19/5 thậm chí còn công khai nói đã ra quyết định nối lại chiến dịch không kích nhưng sau đó hoãn lại để tạo điều kiện cho đàm phán.
Một nguồn tin tình báo Mỹ cho biết Iran có thể phục hồi nhanh hơn dự kiến nhờ nhiều yếu tố kết hợp, từ “sự hỗ trợ của bên ngoài” cho tới việc Mỹ và Israel không gây ra mức độ thiệt hại lớn như hai nước kỳ vọng.
Theo các đánh giá tình báo Mỹ gần đây, Iran vẫn duy trì được năng lực tên lửa đạn đạo, tấn công bằng UAV và phòng không bất chấp thiệt hại nghiêm trọng do các cuộc không kích của Mỹ và Israel gây ra. Điều đó có nghĩa quá trình tái thiết năng lực sản xuất quân sự của Iran không phải bắt đầu lại từ con số không.
Người phát ngôn Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) từ chối bình luận về thông tin này, với lý do cơ quan này không thảo luận các vấn đề liên quan đến tình báo.
Trong khi đó, phát ngôn viên Lầu Năm Góc Sean Parnell nói “quân đội Mỹ là lực lượng mạnh nhất thế giới và có mọi phương tiện cần thiết để hành động vào thời gian và địa điểm mà Tổng thống lựa chọn”.
“Chúng tôi đã thực hiện nhiều chiến dịch thành công, đồng thời bảo đảm quân đội Mỹ sở hữu kho vũ khí hùng hậu để bảo vệ người dân và lợi ích của mình”, ông Parnell nói thêm.
CNN hồi tháng 4 đưa tin tình báo Mỹ đánh giá Iran vẫn còn khoảng một nửa số bệ phóng tên lửa sau các cuộc không kích của Washington. Một báo cáo gần đây nâng con số này lên 2/3, một phần do lệnh ngừng bắn đã tạo thời gian để Iran đào lại các bệ phóng có thể từng bị vùi lấp.
Đánh giá của tình báo Mỹ có thể bao gồm cả những bệ phóng hiện chưa thể tiếp cận, chẳng hạn hệ thống bị chôn vùi dưới lòng đất do không kích nhưng chưa bị phá hủy hoàn toàn.
Hai nguồn tin trước đó cho hay tình báo Mỹ cũng xác định Iran vẫn còn hàng nghìn UAV, tương đương khoảng 50% năng lực UAV của nước này.
Các đánh giá tình báo cho thấy phần lớn tên lửa hành trình phòng thủ ven biển của Iran vẫn còn nguyên vẹn, phù hợp với thực tế Mỹ không tập trung chiến dịch không kích vào khí tài ven biển dù vẫn tấn công tàu chiến của Tehran. Những tên lửa này là năng lực then chốt để Iran đe dọa hoạt động vận tải hàng hải tại eo biển Hormuz.
Nhìn tổng thể, các báo cáo tình báo Mỹ gần đây cho thấy cuộc chiến đã làm suy giảm nhưng chưa thể phá hủy hoàn toàn năng lực quân sự Iran, đồng thời chứng minh Tehran có khả năng hạn chế tác động lâu dài của chiến sự bằng cách nhanh chóng phục hồi sau các đợt không kích. Điều đó bao gồm cả việc tái thiết nền công nghiệp quốc phòng, lĩnh vực mà Tư lệnh CENTCOM, Đô đốc Brad Cooper, hôm 19/5 tuyên bố đã bị “xóa sổ 90%” và “không thể phục hồi trong nhiều năm”.
Tuyên bố này trái ngược rõ rệt với đánh giá tình báo Mỹ về khả năng Iran tái thiết năng lực quân sự cũng như thời gian cần thiết để họ làm được điều đó. Hai nguồn tin nói với CNN rằng thông tin tình báo Mỹ thu thập được không nhất quán với mô tả mà Tư lệnh CENTCOM đưa ra.
Một nguồn tin nắm được các đánh giá tình báo gần đây cho biết thiệt hại đối với nền công nghiệp quốc phòng Iran có thể chỉ khiến tiến trình phục hồi của nước này chậm lại vài tháng, không phải nhiều năm. Nguồn tin cũng lưu ý một phần nền công nghiệp quốc phòng Iran vẫn còn nguyên vẹn, giúp rút ngắn thời gian khôi phục một số năng lực quân sự nhất định.
Ở vị trí bộ trưởng nông nghiệp, người được bổ nhiệm là ông Bassel Sweidan, người cũng đang đứng đầu ủy ban phụ trách đàm phán các thỏa thuận với những doanh nhân có liên hệ với giới tinh hoa dưới thời cựu Tổng thống Bashar al-Assad. Ông Sharaa cũng thay tổng thư ký mới cho phủ tổng thống, vị trí trước đó do một người em trai của ông đảm nhiệm.
Thống đốc tại các tỉnh Homs, al Quneitra và Deir Ezzor - tỉnh miền đông nơi tập trung phần lớn các mỏ dầu của Syria, cũng được thay thế trong đợt này. Đây là đợt cải tổ đầu tiên kể từ khi ông al-Assad bị lật đổ cách đây khoảng một năm rưỡi, theo Reuters. Giới chức không nêu lý do chính thức cho các thay đổi nhân sự nói trên.
Hãng thông tấn nhà nước Lebanon NNA cho biết Israel đã tiến hành các cuộc không kích mới nhằm vào miền nam nước này trong ngày 2/6. Quân đội Lebanon nói hai binh sĩ đã bị thương sau cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Israel nhằm vào con đường nằm giữa hai thị trấn Habboush và Deir al-Zahrani tại khu vực Nabatieh.
Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) thông báo lực lượng phòng không đã đánh chặn hai quả đạn được phóng từ Lebanon nhằm vào miền bắc nước này, được cho là do nhóm vũ trang Hezbollah thực hiện.
Hezbollah cũng tuyên bố các tay súng của họ đã dùng tên lửa, đạn pháo tấn công xe tăng Israel ở thị trấn Haddatha và Bayada, miền nam Lebanon.
Các thông tin trên xuất hiện sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 1/6 tuyên bố đã trao đổi riêng rẽ với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và các đại diện của giới lãnh đạo Hezbollah.
"Họ đã đồng ý ngừng bắn vào Israel và binh sĩ nước này. Tương tự, Israel cũng đồng ý ngừng bắn vào họ", ông Trump viết trên mạng xã hội.
Theo đại sứ quán Lebanon tại Washington, Hezbollah đã chấp thuận đề xuất của Mỹ về "ngừng tấn công lẫn nhau".
"Các cuộc tập kích của Israel nhằm vào khu vực ngoại ô phía nam Beirut sẽ chấm dứt, đổi lại Hezbollah sẽ không tấn công Israel. Chúng tôi sẽ nỗ lực để đảm bảo lệnh ngừng bắn được mở rộng ra toàn bộ lãnh thổ Lebanon", văn phòng Tổng thống Lebanon cho biết.
Dù vậy, cả Hezbollah lẫn Israel đều chưa công khai xác nhận đã chấp thuận ngừng bắn.
Xung đột giữa Israel và Hezbollah leo thang nghiêm trọng vài ngày qua, trong đó quân đội Israel đã có lần xâm nhập sâu nhất vào lãnh thổ Lebanon trong vòng hai thập kỷ, đồng thời tiến hành các đợt oanh tạc dữ dội và đe dọa tập kích vùng ngoại ô phía nam của thủ đô Beirut, nơi được coi là thành trì của nhóm vũ trang Hezbollah.
Trước khi ông Trump thông báo Israel và Hezbollah đã nhất trí ngừng bắn, hãng thông tấn Tasnim cho biết Iran đã đình chỉ đối thoại với các bên làm trung gian đàm phán giữa nước này với Mỹ, nhằm phản đối việc Israel mở rộng chiến dịch tại Lebanon để đối phó Hezbollah, đồng minh của Tehran.
Trang tin Axios ngày 1/6 dẫn lời hai quan chức Mỹ và một nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết Tổng thống Trump đã chỉ trích mạnh mẽ Thủ tướng Netanyahu khi điện đàm về tình hình Lebanon, cáo buộc ông gây ảnh hưởng đến nỗ lực hòa đàm với Iran.
Lebanon bị kéo vào xung đột Trung Đông từ ngày 2/3, khi nhóm vũ trang Hezbollah khai hỏa rocket nhằm vào lãnh thổ Israel để trả đũa vụ lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei bị sát hại trong chiến dịch không kích của Mỹ - Israel. Iran cũng yêu cầu bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào giữa nước này và Mỹ cũng phải có điều khoản về Lebanon.
Trong cuộc phỏng vấn được CNN công bố hôm 22/4, Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết Ukraine tiếp cận được vũ khí do Mỹ sản xuất nhờ chương trình Danh sách Yêu cầu Ưu tiên của Ukraine (PURL), trong đó các nước thành viên NATO mua những khí tài này cho Kiev.
"Thông qua chương trình, chúng tôi có thể mua tên lửa chống vũ khí đạn đạo cho hệ thống phòng không Patriot và một số khí tài quan trọng khác. Các nước láng giềng châu Âu không có những thứ đó. Dĩ nhiên, tất cả những gói vũ khí này đều đang gặp rủi ro bởi thách thức lớn từ cuộc chiến ở Trung Đông", ông nói.
Lãnh đạo Ukraine cho biết nước này chỉ nhận được số lượng hạn chế vũ khí do năng lực sản xuất của Mỹ cũng có hạn, dù nguồn cung chưa bị gián đoạn và Washington vẫn tiếp tục chia sẻ thông tin tình báo cho Kiev. "Sẽ không tốt nếu xung đột tiếp diễn hoặc lệnh ngừng bắn bị trì hoãn. Có lẽ chúng tôi sẽ gặp nhiều rủi ro hơn trong nỗ lực chống vũ khí đạn đạo", Tổng thống Zelensky cho hay.
Ông nhắc lại rằng Ukraine đang chia sẻ với các nước Trung Đông kinh nghiệm tích lũy được trong hơn 4 năm đối phó máy bay không người lái (UAV) Nga, phần nhiều trong số đó là mẫu Geran có thiết kế bắt nguồn từ Iran. Ukraine đã ký thỏa thuận với Qatar, Arab Saudi và Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE).
"Chúng tôi sẽ tiếp tục hợp tác với những quốc gia khác. Ukraine sẵn sàng chia sẻ kiến thức chuyên môn của mình cũng như hỗ trợ nhiệm vụ huấn luyện", ông Zelensky nói.
Washington được cho là đã tiêu hao lượng lớn đạn dược trong xung đột với Tehran. Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) hôm 21/4 ước tính quân đội Mỹ đã khai hỏa gần một nửa kho dự trữ tên lửa của tổ hợp phòng không Patriot, cũng như hơn 50% đạn dành cho Hệ thống Phòng thủ Tầm cao Giai đoạn cuối (THAAD).
Ngoài ra, lực lượng Mỹ cũng tiêu tốn khoảng 45% tên lửa đạn đạo PrSM thế hệ mới, 20% tên lửa hành trình tàng hình JASSM, 30% tên lửa phòng không tầm xa SM-3 và ít nhất 10% đạn SM-6 trong xung đột. Khoảng 27% số tên lửa hành trình Tomahawk trong kho dự trữ cũng đã được khai hỏa.
CSIS ước tính Mỹ sẽ phải mất 1-4 năm để khôi phục các kho dự trữ tên lửa về mức trước khi xung đột bùng phát.
Ukraine từ lâu đã phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt tên lửa cho hệ thống Patriot. Trong cuộc phỏng vấn được truyền thông Đức công bố hôm 14/4, Tổng thống Zelensky tiết lộ tình trạng này "hiện không thể tệ hơn được nữa". Một chỉ huy đơn vị Patriot Ukraine cho biết họ hiện chỉ khai hỏa một quả đạn để đối phó mỗi tên lửa Nga, thay vì 2-4 quả như học thuyết phòng không tiêu chuẩn.
