Ihor Fedirko, CEO Hội đồng Công nghiệp Quốc phòng Ukraine (UCDI), cho biết quân đội Ukraine dự định mua 25.000 thiết bị không người lái mặt đất trong nửa đầu năm 2026. Nếu xe điện không bị áp thuế giá trị gia tăng đến 20% từ tháng 1, họ đã đủ sức mua thêm 5.000 chiếc.
"Đó là con số rất lớn đối với quân đội", ông cho hay.
UCDI là hiệp hội công nghiệp được thành lập năm 2025 để đại diện và điều phối hoạt động của các nhà sản xuất quốc phòng tư nhân ở Ukraine.
Fedirko cho biết mức thuế mới đã khiến ngành công nghiệp thiết bị không người lái (drone) mặt đất nội địa của Ukraine rơi vào hỗn loạn từ đầu năm nay. Các nhà sản xuất đã trải qua nhiều tháng không có hợp đồng, một số doanh nghiệp lớn thậm chí suýt phá sản.
Nina Yuzhanina, nghị sĩ Ukraine thuộc đảng Đoàn kết châu Âu, tuần trước nói rằng thuế giá trị gia tăng (VAT) với xe điện đã khiến nguồn cung drone mặt đất cho binh sĩ ở một số khu vực "gần như bị đình trệ". Một số chính trị gia cho rằng loại thuế này đang kìm hãm ngành công nghiệp quan trọng mà Ukraine đang cố gắng mở rộng.
Giới lập pháp Ukraine đang gấp rút tìm cách hủy bỏ thuế VAT đối với drone mặt đất. Bà Yuzhanina cùng 44 nghị sĩ hôm 19/5 đưa ra dự luật nhằm giải quyết khúc mắc cốt lõi, đó là hệ thống phân loại hàng hóa của nước này đang xếp drone mặt đất chung với xe điện.
Dự luật mới sẽ xác định drone mặt đất là hàng hóa riêng, giúp thiết bị này không phải chịu thuế VAT 20%. Dự luật sẽ được thảo luận trong vòng hai tuần tới, song nghị sĩ Yuzhanina thừa nhận ngay cả khi nó được thông qua ngay lập tức, vẫn cần khoảng hai tháng để tác động có thể lan tỏa đầy đủ và khôi phục hoạt động sản xuất.
Bộ Quốc phòng Ukraine dự tính mua tổng cộng 50.000 drone mặt đất trong năm nay. Mỗi thiết bị có giá 5.000-100.000 USD tùy chủng loại và cấu hình. "Được miễn thuế sẽ giúp tiết kiệm khoảng 200 triệu USD. Đây là con số rất lớn với chúng tôi", ông Fedirko cho hay.
Trong thời kỳ thiết quân luật, hầu hết sản phẩm thuộc ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine đều không bị áp thuế. Xe điện cũng được miễn thuế từ năm 2018, song điều này chỉ kéo dài trong vòng 7 năm và đã hết hạn ngày 1/1.
Bước sang năm 2026, các bộ phận phụ trách mua sắm quân sự đột ngột phát hiện cần tăng thêm 20% ngân sách dành cho drone mặt đất. Họ cảm thấy bối rối trước quy trình mới, do vũ khí và thiết bị quân sự vốn mặc định được miễn thuế VAT.
Các nhà sản xuất drone không ký được hợp đồng nào với nhà nước trong suốt 3 tháng, dù đây vốn là nguồn sống của nhiều hãng lớn. "3 tháng mà không có ai mua hàng là điều điên rồ. Chúng tôi không thể sống thiếu hợp đồng được", lãnh đạo UCDI cho hay.
Bộ Quốc phòng Ukraine hồi tháng 4 thừa nhận vấn đề, cho biết đang nhanh chóng "gỡ rối" cho các hợp đồng và đẩy nhanh tiến độ giao hàng. Cơ quan này cũng đảm bảo với các nhà sản xuất rằng sẽ mua 25.000 drone mặt đất trong nửa đầu năm 2026.
Trong khi đó, nhiều công ty phải chật vật tìm cách tồn tại. Bị giảm đi 20% ngân sách có thể là đòn giáng chí mạng đối với ngành công nghiệp đang khát tiền này. Thuế VAT còn khiến các doanh nghiệp quốc phòng mất thêm nhiều tuần để xử lý thủ tục hành chính, do phải liên hệ với cơ quan thuế và kê khai quy trình mua sắm.
Ông Fedirko cho biết một số công ty có thể đã phải giảm sản lượng xuống còn 30% so với năm ngoái để duy trì hoạt động, cũng như cắt giảm nhân sự.
Một vài doanh nghiệp đã tìm cách phân loại drone mặt đất thành xe tăng hoặc thiết giáp, trong khi những công ty khác bán sản phẩm cho các tổ chức tình nguyện như Come Back Alive, đơn vị cung cấp trang thiết bị cho quân đội theo kênh không chính thống.
Tencore, hãng chế tạo drone mặt đất TerMIT đang được sử dụng rộng rãi, cho biết phải dựa vào những tổ chức tình nguyện do không ký hợp đồng với nhà nước trong 5 tháng. "Đối với các nhà sản xuất drone mặt đất, thuế VAT không đơn thuần chỉ là vấn đề sổ sách kế toán", đại diện công ty cho hay.
Ukraine mất gần 6 tháng để bắt đầu giải quyết vấn đề áp thuế đối với drone mặt đất, vì đây là thiết bị rất mới và khiến giới lập pháp gặp khó khăn khi định nghĩa. Quy định về hàng hóa của Liên minh châu Âu, vốn là cơ sở để Ukraine xây dựng hệ thống phân loại trong nước, cũng chưa có tiêu chuẩn rõ ràng dành cho drone mặt đất.
Dù hoạt động mua sắm drone được nối lại từ mùa xuân, tức là khoảng tháng 3 ở Ukraine, các nhà sản xuất như Tencore cho biết sự chậm trễ đã khiến binh sĩ ở tiền tuyến lâm vào cảnh thiếu hụt thiết bị cần thiết.
"Đối với Ukraine, 6 tháng dài như vô tận", ông Fedirko nói, dường như đề cập quãng thời gian tính từ lúc thuế VAT có hiệu lực đến khi giới lập pháp đưa ra dự luật gỡ rối.
Bộ Quốc phòng Ukraine từ chối bình luận về dự luật, cho biết không được phép gây ảnh hưởng tới quá trình xem xét hoặc tranh luận. Dù vậy, cơ quan này tuyên bố số công ty sản xuất drone mặt đất nội địa đã tăng lên hơn 280, với 550 sản phẩm đang được chào bán.
Quân đội Ukraine ngày càng phụ thuộc nhiều hơn vào drone mặt đất để tiến hành nhiệm vụ ở tiền tuyến, trong đó có hậu cần, sơ tán và tấn công. Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết chỉ riêng trong 3 tháng đầu năm, quân đội Ukraine đã sử dụng drone mặt đất để thực hiện hơn 22.000 nhiệm vụ.
Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov cũng nêu mục tiêu để "các hệ thống robot" đảm nhận 100% nhiệm vụ hậu cần ở tiền tuyến.
Tin Gốc: Vnexpress
