Trong thời kỳ bão giá, nhiều người tìm mọi cách để thắt chặt chi tiêu, song việc tiết kiệm không đúng chỗ lại dẫn đến hậu quả phải tiêu tốn gấp hàng chục lần khi nhập viện. Bác sĩ Liêu Kế Đỉnh (Liao Chi-ting), chuyên gia ung bướu tại Bệnh viện Tưởng niệm Trường Canh Lâm Khẩu, Đài Loan (Trung Quốc), cảnh báo những quyết định “tiết kiệm tiền” trong vô thức ở cuộc sống hàng ngày có thể dần dần đẩy con người đến gần hơn với giường bệnh. Ông cảnh báo: “Ung thư thực sự có thể do tích cóp, tiết kiệm sai chỗ mà ra”.
Mối nguy hại đầu tiên đến từ việc tiết kiệm thực phẩm. Trên kênh YouTube cá nhân, bác sĩ Liêu chia sẻ câu chuyện về một gia đình 3 người cùng bị ung thư đường tiêu hóa do có thói quen ăn thức ăn thừa suốt một thời gian dài. Chuyên gia ung bướu với 30 năm kinh nghiệm giải thích tủ lạnh giúp thức ăn lâu hỏng hơn nhưng không thể ngăn chặn hoàn toàn sự phát triển của vi khuẩn. Đặc biệt, các loại rau xanh khi để qua đêm có thể sản sinh ra lượng lớn nitrite, một chất nếu hấp thụ thường xuyên sẽ làm tăng nguy cơ mắc các bệnh ung thư hệ tiêu hóa. Vì vậy, tốt nhất nên nấu lượng thức ăn vừa đủ và dùng hết ngay trong một bữa.
Bác sĩ cho hay thế hệ đi trước thường coi trọng đức tính cần kiệm và giữ tư duy thực phẩm hễ còn nhìn thấy ăn được thì không nên vứt bỏ. Lối suy nghĩ này dẫn đến thói quen mua các loại rau củ quả giảm giá không còn tươi ngon hoặc tích trữ thực phẩm quá hạn trong tủ lạnh với lầm tưởng chỉ cần cắt bỏ phần hư hại là có thể tiếp tục sử dụng. Tuy nhiên, chuyên gia cho rằng những hành vi tưởng chừng như thông minh và tránh lãng phí này thực chất lại đang gieo mầm tai họa cho sức khỏe lâu dài.
Theo bác sĩ Liêu, một khi thực phẩm đã bị nấm mốc, chúng có thể sản sinh ra aflatoxin, một chất gây ung thư nhóm 1, và việc tiêu thụ lâu dài sẽ làm tăng nguy cơ mắc bệnh ung thư gan. “Người tiêu dùng có thể chỉ nhìn thấy một vùng mốc nhỏ bằng mắt thường nhưng các sợi nấm thực tế đã đâm sâu vào những vị trí không thể nhìn thấy. Việc đánh đổi sức khỏe để tiết kiệm một chút chi phí hoàn toàn không xứng đáng”, bác sĩ Liêu nói.
Thực phẩm quá hạn đồng nghĩa với nguy cơ vi khuẩn sinh sôi, gây viêm dạ dày ruột, nôn mửa và các triệu chứng khó chịu cho cơ thể. Về lâu dài, tình trạng này sẽ làm tổn thương chức năng tiêu hóa, dẫn đến khả năng hấp thụ kém, từ đó làm suy giảm hệ miễn dịch và tạo cơ hội cho các tế bào ung thư phát triển.
Bên cạnh đó, nhiều người thường xuyên sử dụng các loại thực phẩm siêu chế biến như xúc xích nhằm mục đích tiết kiệm thời gian và chi phí. Tuy nhiên, các nhóm thực phẩm này chứa hàm lượng lớn đường, muối cùng nhiều loại chất phụ gia. Việc tiêu thụ chúng trong thời gian dài không chỉ gây tổn hại nghiêm trọng đến sức khỏe mà còn làm tăng nguy cơ dẫn đến bệnh ung thư.
Một thói quen tiết kiệm sai lầm khác là việc tái chế dầu ăn nhiều lần. Bác sĩ Liêu dẫn chứng trường hợp một nam bệnh nhân ngoài 50 tuổi bị ung thư gan cách đây vài năm do thói quen tiết kiệm, thường xuyên giữ lại dầu ăn đã qua sử dụng để chiên rán nhiều lần thay vì vứt bỏ. Ông cho biết dù nguyên nhân dẫn đến ung thư gan rất phức tạp nhưng dầu ăn bị đun nóng lặp đi lặp lại sẽ sản sinh ra các axit béo chuyển hóa và các sản phẩm oxy hóa. Những chất này gây áp lực kéo dài lên gan, trở thành một trong những tác nhân quan trọng kích thích tế bào ung thư phát triển.
Ngoài ra, việc tắt máy hút mùi ngay sau khi nấu xong để tiết kiệm điện cũng là một tác nhân gây bệnh dễ bị bỏ qua. Bác sĩ Liêu cho hay nhiều gia đình có thói quen tắt máy hút mùi ngay sau khi nấu nướng, tuy nhiên khói bếp chứa nhiều chất độc hại, đặc biệt là các hạt bụi mịn lơ lửng và các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi sinh ra từ quá trình chiên xào ở nhiệt độ cao. Việc hít phải lượng khói này trong thời gian dài sẽ làm tăng nguy cơ mắc bệnh ung thư phổi. Cách xử lý đúng là bật máy trước khi nấu và duy trì thêm từ 3 đến 5 phút sau khi tắt bếp nhằm đảm bảo không khí lưu thông hoàn toàn.
Bên cạnh lối sống và chế độ ăn uống, việc bỏ qua kiểm tra sức khỏe định kỳ vì tiếc chi phí hoặc mang tâm lý né tránh cũng khiến nhiều người mất đi giai đoạn vàng để điều trị. Bác sĩ cho biết nhiều bệnh ung thư hoàn toàn không có triệu chứng ở giai đoạn đầu, đến khi cơ thể xuất hiện các dấu hiệu khó chịu thì bệnh thường đã tiến triển đến giai đoạn giữa hoặc cuối. Hơn nữa, việc điều trị ung thư giai đoạn đầu tương đối đơn giản và ít tốn kém, trong khi ở giai đoạn muộn, không chỉ độ khó của phác đồ tăng lên đáng kể mà chi phí cũng nhân lên gấp nhiều lần.
“Khám sức khỏe định kỳ giống như việc mua bảo hiểm; bình thường có thể thấy chưa cần thiết nhưng lại có thể cứu mạng bạn vào những thời khắc quyết định”, ông nói.
Cuối cùng, lối sống ít vận động do ngại chi phí phòng tập hoặc bận rộn cũng làm tăng nguy cơ béo phì, bệnh tim mạch và ung thư. Bác sĩ gợi ý mỗi người chỉ cần tận dụng khoảng thời gian đi làm, giờ nghỉ trưa hoặc sau bữa tối để đi bộ khoảng 30 phút mỗi ngày nhằm bảo vệ sức khỏe một cách hiệu quả nhất.
Chiều 27-6, ông Nguyễn Phước Lộc - Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM, dẫn đầu đoàn công tác khảo sát và làm việc với trung tâm y tế các khu vực Phú Mỹ và Hồ Tràm.
Theo báo cáo, Trung tâm Y tế khu vực Phú Mỹ là đơn vị y tế hạng III với quy mô 100 giường bệnh và đang chăm sóc sức khỏe cho khoảng 300.000 dân.
Thời gian qua, Trung tâm Y tế khu vực Phú Mỹ đối mặt với các áp lực về thiếu hụt nhân sự (nhất là bác sĩ chuyên khoa sâu), cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ, nhiều hạng mục xuống cấp, trang thiết bị còn hạn chế, công nghệ thông tin chưa đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số, tỉ lệ chuyển tuyến lên đến 60%.
Do đó, Trung tâm Y tế Phú Mỹ kiến nghị xây dựng mô hình Trung tâm Cấp cứu chấn thương, chuẩn hóa quy trình chuyên môn. Đồng thời đẩy mạnh đào tạo, chuyển giao kỹ thuật và đầu tư trang thiết bị, nâng cao toàn diện chất lượng khám chữa bệnh cho nhân dân.
Trong khi đó, Trung tâm Y tế khu vực Hồ Tràm là đơn vị y tế hạng II với 13 khoa phòng, 159 nhân sự cùng hơn 220 giường bệnh; là một trong những đơn vị đầu tiên phía đông TP.HCM tiên phong triển khai mô hình luân phiên bác sĩ.
Đến nay, trung tâm đã ghi nhận bước chuyển biến vượt bậc: lượt khám ngoại trú tăng gần 13%, điều trị nội trú tăng hơn 23%, thực hiện thành công nhiều ca phẫu thuật ngoại khoa và chấn thương chỉnh hình phức tạp…
Phát biểu kết luận buổi làm việc, Phó bí thư Nguyễn Phước Lộc cho biết ngành y tế TP.HCM đang định hướng phát triển theo mô hình đa tầng, đa cực, đa trung tâm với mục tiêu cốt lõi là bảo đảm bao phủ y tế toàn diện.
Thông qua đó từng bước xóa bỏ khoảng cách về địa lý và giao thông, bảo đảm mọi người dân đều được tiếp cận, thụ hưởng dịch vụ y tế một cách công bằng.
Phó bí thư Thành ủy TP.HCM yêu cầu khẩn trương rà soát, xây dựng đề án nâng cấp Trung tâm Y tế khu vực Phú Mỹ thành bệnh viện quy mô khoảng 700-800 giường. Hiện địa phương đang định hướng bố trí một bệnh viện khu vực và một bệnh viện tư nhân.
Lãnh đạo Thành ủy TP.HCM nhấn mạnh quan điểm không phân biệt đầu tư công hay tư, miễn là nhà đầu tư có đủ năng lực đáp ứng yêu cầu phát triển. Trường hợp nhà đầu tư tư nhân không đáp ứng được các điều kiện, quỹ đất dành cho y tế sẽ được chuyển sang đầu tư công.
Ông Nguyễn Phước Lộc khẳng định đây là "thời điểm vàng" để quy hoạch hệ thống y tế. Trong đó, quy hoạch phải đi trước một bước, có tầm nhìn dài hạn, xác định rõ trọng tâm, trọng điểm thì mới tạo cơ sở để huy động nguồn lực đầu tư.
Mặt khác, cần chuẩn bị quỹ nhà công vụ cho đội ngũ y tế và giáo dục nhằm thu hút, giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao đến làm việc lâu dài.
Ông yêu cầu lãnh đạo địa phương và ngành y tế khi đề xuất đầu tư phải dựa trên các cơ sở khoa học, đặc biệt là các thông số về mô hình bệnh tật được cập nhật từ chương trình khám sức khỏe toàn dân. Từ đó đưa ra các quyết định đầu tư phù hợp, hiệu quả.
Ở khu vực Hồ Tràm, Phó bí thư Nguyễn Phước Lộc chia sẻ định hướng phát triển y tế tại đây phải gắn chặt với kinh tế biển và du lịch, đáp ứng yêu cầu chăm sóc sức khỏe cho người dân, du khách và sự phát triển của địa phương.
Lãnh đạo Thành ủy TP.HCM giao Sở Y tế, Sở Tài chính phối hợp tham mưu cơ chế hỗ trợ ở mức cao nhất đối với đội ngũ y tế luân phiên đến công tác tại vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn.
Trên cơ sở mô hình luân phiên đang triển khai tại Côn Đảo và Hồ Tràm, cần nghiên cứu mở rộng sang các khu vực khác, bảo đảm mọi người dân, dù ở bất kỳ địa bàn nào, cũng được tiếp cận và thụ hưởng dịch vụ y tế một cách công bằng.
Nhiều người có thói quen ăn cả vỏ tôm vì cho rằng đây là phần giàu canxi nhất, tuy nhiên quan niệm này chưa hoàn toàn chính xác. Mặc dù vỏ tôm có chứa canxi, nhưng phần thịt mới là nguồn dinh dưỡng mà cơ thể dễ hấp thu và tận dụng hiệu quả hơn.
Vỏ tôm chứa một số khoáng chất, trong đó có canxi. Tuy nhiên, thành phần chủ yếu của vỏ là chitin - một loại chất xơ tạo nên lớp vỏ cứng của các loài giáp xác. Do chitin rất khó được hệ tiêu hóa của con người phân giải nên lượng canxi trong vỏ tôm cũng không dễ được hấp thu như nhiều người vẫn nghĩ. Ngoài ra, vỏ tôm khá cứng và sắc, nhất là ở những con tôm lớn. Nếu nhai không kỹ hoặc cố nuốt, vỏ có thể làm trầy xước niêm mạc miệng, cổ họng hoặc gây khó chịu cho đường tiêu hóa.
Trẻ nhỏ, người cao tuổi và những người mắc bệnh dạ dày, đường ruột nên hạn chế ăn cả vỏ tôm để tránh những rủi ro không cần thiết.
Khác với lớp vỏ, phần thịt tôm chứa nhiều dưỡng chất có giá trị và dễ hấp thu hơn. Thịt tôm là nguồn protein chất lượng cao, đồng thời cung cấp vitamin B12, selen, iốt, kẽm, phốt pho và một lượng canxi tự nhiên. Các dưỡng chất này được cơ thể tiêu hóa và hấp thu hiệu quả hơn nhiều so với canxi có trong lớp vỏ. Nếu mục tiêu là bổ sung canxi và nâng cao sức khỏe, ăn phần thịt tôm kết hợp với chế độ dinh dưỡng cân đối sẽ mang lại hiệu quả tốt hơn so với việc cố nhai hoặc nuốt cả vỏ.
Đối với người có tiền sử dị ứng hải sản, cần đặc biệt thận trọng. Nếu sau khi ăn xuất hiện các triệu chứng như nổi mề đay, ngứa, sưng môi hoặc khó thở, cần ngừng sử dụng và đến cơ sở y tế để được kiểm tra.
Nhìn chung, cả thịt và vỏ tôm đều có chứa canxi, nhưng phần thịt mới là nguồn dinh dưỡng có giá trị hơn và được cơ thể hấp thu tốt hơn. Vì vậy, thay vì cố ăn cả vỏ với hy vọng bổ sung thêm canxi, hãy ưu tiên ăn phần thịt tôm và kết hợp với chế độ ăn đa dạng để đáp ứng nhu cầu canxi cũng như các dưỡng chất cần thiết cho cơ thể.
Theo bác sĩ Trần Đăng Trường, Khoa Nội Thần kinh, Bệnh viện đa khoa Thủ Đức (TP.HCM), thực chất đột quỵ và đột tử hoàn toàn khác nhau về cơ chế, cách nhận biết và xử trí ban đầu.
Bệnh nhân nam T.T.K (62 tuổi, có bệnh nền tăng huyết áp) đột ngột bị méo miệng, yếu tay phải và nói khó. Khi đến khám tại Bệnh viện đa khoa Thủ Đức, các bác sĩ nhận định đây là trường hợp có nguy cơ đột quỵ điển hình; bệnh nhân sau đó được tiếp tục theo dõi kỹ để đề phòng cơn đột quỵ bất ngờ.
Trường hợp khác là bệnh nhân nam H.V.T (45 tuổi, có thói quen hút thuốc), đang chơi thể thao thì đột ngột ngã quỵ. Bệnh nhân không thở, không còn mạch, khi được đưa đến bệnh viện, các bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân T. đã ngừng tim do rung thất (liên quan bệnh mạch vành tiềm ẩn) - một tình trạng đột tử tim mạch.
Đột quỵ xảy ra khi mạch máu não bị tắc hoặc vỡ, làm một vùng não bị tổn thương. Theo bác sĩ Đăng Trường, đột quỵ có 2 dạng chính:
Trong khi đó, theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), đột tử là tình trạng tử vong tự nhiên xảy ra rất nhanh, thường trong vòng 1 giờ từ khi xuất hiện triệu chứng. Nguyên nhân chủ yếu liên quan đến tim mạch:
“Đột quỵ và đột tử khác nhau ở cơ quan bị ảnh hưởng và cách khởi phát. Đột quỵ liên quan đến não, xảy ra khi mạch máu não bị tắc hoặc vỡ, người bệnh lúc đầu có thể còn ý thức và có cơ hội cứu sống nếu được xử trí sớm. Trong khi đó, đột tử chủ yếu do tim, thường do ngừng tim hoặc rối loạn nhịp nặng, người bệnh thường mất ý thức ngay và khả năng sống còn phụ thuộc vào việc ép tim (CPR) kịp thời”, bác sĩ Đăng Trường cho hay.
Theo bác sĩ Trường, khi thấy 1 người đột ngột ngã quỵ, việc đầu tiên cần làm là kiểm tra thở và mạch.
Nếu không thở, không bắt được mạch, cần nghĩ ngay đến ngừng tim/đột tử. Lúc này phải gọi cấp cứu và ép tim (CPR) ngay lập tức. Nếu người bệnh vẫn còn thở, còn mạch, khả năng cao liên quan đến đột quỵ hoặc nguyên nhân thần kinh.
Để nhận diện nhanh đột quỵ, bác sĩ gợi ý mọi người có thể dựa vào quy tắc FAST của Hiệp hội Đột quỵ Mỹ (ASA):
Chỉ cần một trong các dấu hiệu trên, cũng phải xem như đột quỵ và gọi cấp cứu ngay.
“Với trường hợp nghi đột quỵ, cần ghi nhận giờ khởi phát, đặt người bệnh nằm nghiêng an toàn, không cho ăn uống và nhanh chóng đưa đến bệnh viện có khả năng can thiệp đột quỵ”, bác sĩ Đăng Trường nhấn mạnh.
Theo bác sĩ Trường, đột quỵ liên quan chặt chẽ nhất với tăng huyết áp. Ngoài ra còn có tiểu đường, rung nhĩ, xơ vữa động mạch và hút thuốc lá. Đây là những yếu tố làm tổn thương mạch máu não theo thời gian.
Trong khi đó, đột tử thường gắn với các bệnh lý tim mạch như bệnh mạch vành, rối loạn nhịp tim, suy tim, bệnh cơ tim. Ở người trẻ, nguyên nhân có thể đến từ các bất thường điện học tim bẩm sinh mà trước đó không có biểu hiện rõ ràng.
Bác sĩ Trường cho biết thêm, đột quỵ thường gặp ở người lớn tuổi, đặc biệt là người bị tăng huyết áp lâu năm. Đột tử có thể xảy ra ở người lớn có bệnh tim, nhưng cũng có thể xuất hiện ở người trẻ do rối loạn nhịp tim bẩm sinh.
