Quyết định số 2557 ban hành hướng dẫn về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, có hiệu lực từ ngày 25/5, đặt ra các yêu cầu về trung thực học thuật, minh bạch dữ liệu và trách nhiệm giải trình trong toàn bộ quá trình.
Đây là lần đầu tiên Việt Nam có khung nguyên tắc toàn diện về liêm chính khoa học. Những hướng dẫn này được định hướng là cơ sở để các cơ quan tài trợ, các tổ chức khoa học và công nghệ cụ thể hóa thành quy tắc nội bộ và triển khai áp dụng trong phạm vi tổ chức mình.
Theo hướng dẫn mới, liêm chính khoa học được định nghĩa là các yêu cầu về sự ngay thẳng, trung thực, trách nhiệm, công bằng và minh bạch của cá nhân trong toàn bộ quá trình nghiên cứu. Trong đó, một số hành vi cấu thành vi phạm nghiêm trọng bao gồm ngụy tạo hoặc giả mạo dữ liệu; đạo văn; che giấu xung đột lợi ích hoặc làm sai lệch bản chất nghiên cứu.
Đối với hành vi đạo văn, hướng dẫn nêu rõ đây là việc sử dụng ý tưởng, dữ liệu, kết quả, sản phẩm trí tuệ hoặc sao chép nội dung, lời văn, hình ảnh trong các tác phẩm được bảo hộ của người khác hoặc của chính mình dưới danh nghĩa cá nhân mà không thực hiện trích dẫn nguồn trung thực, đầy đủ.
Hướng dẫn cho phép các cơ quan tài trợ và tổ chức khoa học công nghệ căn cứ vào đặc thù riêng biệt của từng ngành, từng lĩnh vực để tự quy định tỷ lệ trùng lặp cho phép trong các báo cáo công bố. Cùng với đạo văn, việc “đứng tên hộ” cũng bị siết chặt, khi quy định việc ghi tên tác giả không đúng thực tế hoặc cố tình loại bỏ tên của những người thực sự đóng góp vào công trình là vi phạm liêm chính.
Lần đầu thiết lập bộ quy tắc sử dụng AI
Quy định mới cũng lần đầu tiên thiết lập bộ quy tắc ứng xử riêng đối với việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong hoạt động nghiên cứu khoa học. Theo đó, AI không được dùng để tạo dữ liệu, hình ảnh hay tài liệu tham khảo không có thật; các nội dung do AI tạo ra nhưng chưa được kiểm chứng cũng không được sử dụng làm nguồn tham khảo.
Khi thực hiện công bố công trình, tác giả bắt buộc phải khai báo minh bạch, đầy đủ tên công cụ, phiên bản sử dụng cũng như phạm vi can thiệp của AI trong suốt quá trình nghiên cứu, đồng thời phải chỉ rõ những phần nội dung nào được tạo ra hoàn toàn bằng AI.
Hướng dẫn nhấn mạnh trí tuệ nhân tạo chỉ được coi là một công cụ hỗ trợ kỹ thuật và người sử dụng phải chịu trách nhiệm pháp lý cuối cùng đối với mọi thông tin, sản phẩm do công nghệ này tạo ra.
Xử lý khi có vi phạm liêm chính khoa học
Hướng dẫn của Bộ Khoa học và Công nghệ cũng nêu rõ các biện pháp phòng ngừa vi phạm, trách nhiệm của các bên trong bảo đảm liêm chính khoa học, đạo đức nghề nghiệp.
Theo đó, tùy thuộc tính chất và mức độ hậu quả gây ra, người vi phạm sẽ phải đối mặt với những hình thức xử lý về nhiều mặt. Về mặt học thuật, cá nhân sai phạm buộc phải cải chính, xin lỗi công khai và rút các bài báo hoặc ấn phẩm lỗi ra khỏi hệ thống tạp chí, kỷ yếu hội thảo.
Về mặt tài chính, tổ chức chủ trì sẽ tiến hành thu hồi kinh phí nghiên cứu đã cấp và yêu cầu cá nhân hoặc nhóm nghiên cứu hoàn trả toàn bộ số tiền đã nhận liên quan đến sản phẩm vi phạm khi bài báo bị rút hoặc bị kết luận có sai phạm nghiêm trọng.
Cơ quan quản lý sẽ áp dụng biện pháp dừng giao quyền chủ trì các nhiệm vụ khoa học công nghệ đang thực hiện, đồng thời không cho phép đăng ký chủ trì hoặc tham gia đề tài mới trong một thời hạn nhất định, có thể là vô thời hạn đối với những trường hợp vi phạm đặc biệt nghiêm trọng. Song song đó, các danh hiệu, giải thưởng và kết quả nghiệm thu liên quan đến công trình sai phạm cũng sẽ bị thu hồi hoặc hủy bỏ.
“Không cho phép chủ trì hoặc tham gia thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ vô thời hạn hoặc trong thời gian nhất định”, hướng dẫn có đoạn.
Một hình thức xử lý khác được đề cập là công khai thông tin người vi phạm. Theo đó, khi vi phạm được xác định là đúng, người vi phạm có thể được cập nhật thông tin lên nền tảng số quản lý khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia. Các thông tin được công bố gồm họ tên người vi phạm, đơn vị công tác, chi tiết hành vi và hình thức xử lý.
Bộ Khoa học và Công nghệ cũng thiết lập quy trình xác minh nhằm bảo vệ người tố cáo và tránh việc lạm quyền trong môi trường học thuật. Quy trình xem xét phải trải qua các bước từ xác minh sơ bộ, thành lập hội đồng tư vấn gồm các chuyên gia độc lập có chuyên môn phù hợp trước khi đưa ra kết luận cuối cùng. Trong suốt quá trình này, danh tính của người phản ánh và người bị cáo buộc được giữ bí mật tuyệt đối. Người bị cáo buộc được bảo đảm quyền giải trình, khiếu nại theo pháp luật và không bị xem là người vi phạm khi chưa có bằng chứng rõ ràng cùng kết luận chính thức từ người đứng đầu cơ quan có thẩm quyền.
Hướng dẫn ban hành trong bối cảnh các chủ đề về liêm chính khoa học gây tranh cãi trên mạng xã hội và nhiều nhà nghiên cứu bị gỡ bài báo khi không ghi tên đầy đủ các thành viên tham gia nghiên cứu, đạo văn… Sau đó các chuyên gia, nhà khoa học đã đề nghị cần xây dựng khung liêm chính khoa học để thống nhất trong quản lý và giám sát.
Việc ban hành hướng dẫn cũng nhằm hiện thực hóa quy định của Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo về liêm chính khoa học, đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ.
Sáng 21/5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì họp Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, cho ý kiến về đề án nghiên cứu, ứng dụng và phát triển công nghệ lượng tử phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đánh giá công nghệ lượng tử là lĩnh vực mới, khó, diễn biến nhanh, liên quan trực tiếp đến khoa học công nghệ, an ninh quốc gia, chuyển đổi số công nghiệp chiến lược và năng lực cạnh tranh dài hạn của đất nước. Vì vậy các cơ quan cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn, bài bản hơn, chiến lược hơn để hoàn thiện đề án phát triển công nghệ lượng tử tại Việt Nam, đáp ứng yêu cầu tự chủ chiến lược trong giai đoạn tới.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh phải thống nhất nhận thức "công nghệ lượng tử là vấn đề chiến lược quốc gia, không chỉ là vấn đề nghiên cứu khoa học đơn thuần". Phát triển công nghệ lượng tử phải được đặt trong tổng thể triển khai Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị và chiến lược phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, gắn với bảo đảm an ninh quốc gia, dữ liệu quốc gia, công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và công nghệ không gian. Nếu tách rời các mục tiêu này, công nghệ lượng tử rất dễ trở thành chương trình nghiên cứu tốn kém nhưng ít chuyển hóa thành sức mạnh quốc gia.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý cần có tư duy "đi sau nhưng không đi chậm; không nóng vội nhưng cũng không chần chừ", đồng thời tránh tâm lý tự ti, tư duy phong trào, chạy theo hình thức, đầu tư dàn trải hoặc đặt mục tiêu vượt quá khả năng thực tế.
Ông yêu cầu lựa chọn hướng đi phù hợp với điều kiện Việt Nam, từng bước xây dựng năng lực thực chất trong những lĩnh vực có khả năng tham gia và làm chủ. Tinh thần là "đi sớm về nhận thức, đi chắc về nền tảng, đi đúng vào những khâu có thể tạo năng lực thật và giá trị thật".
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị ưu tiên trước hết cho an ninh và chủ quyền số quốc gia, bảo đảm chủ động từ sớm, từ xa, không để bị động, bất ngờ. Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực lượng tử phải mạnh mẽ, chọn lọc và thực chất, phục vụ cho mục tiêu nâng cao năng lực tự chủ của Việt Nam, "không nên biến hợp tác quốc tế thành một sự phụ thuộc mới".
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng yêu cầu tập trung đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, không để xảy ra tình trạng đầu tư manh mún, thiết bị phân tán, không tạo được sức mạnh tổng hợp. Việt Nam cần hình thành các trung tâm nghiên cứu mạnh, phòng thí nghiệm trọng điểm, nhóm nghiên cứu xuất sắc và cơ chế phối hợp hiệu quả giữa viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp với các cơ quan quốc phòng - an ninh. Việc nghiên cứu cần ưu tiên những hướng có tính khả thi và tác động lớn.
Ông nhấn mạnh khoa học đỉnh cao không thể phát triển bằng tư duy thành tích ngắn hạn mà phải chấp nhận rủi ro có kiểm soát trong nghiên cứu. Vì vậy, cơ chế quản lý cần phân biệt rõ giữa thất bại khoa học trung thực với lãng phí, hình thức hoặc thiếu trách nhiệm.
Các cơ quan được giao xây dựng chương trình quốc gia đào tạo nhân lực công nghệ lượng tử; có cơ chế đặc thù thu hút, trọng dụng nhân tài; xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh trong nước; tăng cường hợp tác quốc tế, thu hút nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài và chuyên gia quốc tế tham gia phát triển năng lực lượng tử cho Việt Nam.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng yêu cầu thúc đẩy hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo lượng tử với sự tham gia của Nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và các đơn vị quốc phòng - an ninh; khuyến khích doanh nghiệp tham gia nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa công nghệ.
"Không để công nghệ lượng tử chỉ nằm trong phòng thí nghiệm hay trên đề án, phát minh mà phải được đưa vào thực tế, có sản phẩm", ông nói.
Đảng ủy Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam được giao tiếp tục nghiên cứu, bổ sung và hoàn thiện đề án, bảo đảm tầm chiến lược, tính khoa học và sát thực tiễn trước khi trình Ban Bí thư xem xét.
Những ngày qua, bà Trần Thị Thịnh (70 tuổi - ngụ tại Phú Thọ) cảm thấy lo lắng khi không thể liên lạc với người nhà qua điện thoại. Bà Thịnh cho biết số điện thoại được mua tại một cửa hàng sim thẻ từ hàng chục năm trước, khi đó chỉ cần chọn số mà không phải thực hiện các bước xác thực.
Phải đến khi người thân tiến hành xác thực SIM trên ứng dụng của nhà mạng cung cấp, số điện thoại của bà Thịnh mới có thể hoạt động trở lại.
Theo đó, Thông tư 08 của Bộ Khoa học và Công nghệ về hướng dẫn xác thực thuê bao có hiệu lực từ ngày 15-4 quy định rõ, nhà mạng phải đảm bảo thuê bao di động có đủ bốn trường thông tin gồm số định danh cá nhân, họ tên, ngày tháng năm sinh, sinh trắc học ảnh khuôn mặt và các dữ liệu này phải khớp với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư của Bộ Công an.
Theo lộ trình triển khai, các thuê bao chưa xác thực hoặc có thông tin không trùng khớp với dữ liệu quốc gia sẽ bị hạn chế dịch vụ, tạm dừng dịch vụ một chiều (gọi đi); tạm dừng dịch vụ hai chiều; thu hồi số thuê bao nếu không thực hiện xác thực.
Sau ngày 15-6, người dùng khi thay đổi điện thoại sẽ phải xác thực lại ảnh sinh trắc học, nếu không sẽ bị khóa một chiều sau hai giờ.
Chia sẻ từ đại diện một nhà mạng cho biết đối với những trường hợp thuê bao như trên, nhà mạng đã chủ động gửi tin nhắn với nội dung thể hiện rõ tính cảnh báo và hướng dẫn cụ thể cho người dùng.
Theo đó nhà mạng thông báo thuê bao "được xác nhận không chính chủ" và sẽ bị khóa chiều gọi, SMS ngay nếu không cập nhật đúng thông tin theo quy định.
Hướng dẫn cập nhật qua ứng dụng của nhà mạng, VNeID hoặc đến các điểm hỗ trợ xác thực gần nhất.
Để khuyến khích người dân thực hiện sớm, nhà mạng cũng đưa ra chính sách hỗ trợ như tặng tiền vào tài khoản, hỗ trợ trực tiếp ngay cả trong kỳ nghỉ lễ.
Tại họp báo thường kỳ tháng 4, do Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức chiều 29-4, ông Nguyễn Anh Cương - Phó cục trưởng Cục Viễn thông (Bộ Khoa học và Công nghệ) - cho biết thống kê sơ bộ của Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (C06) Bộ Công an, hiện đã có hơn 95 triệu thuê bao đã được đồng bộ lên hệ thống VNeID, gần 900.000 thuê bao đã được xác nhận không sử dụng chính chủ, hơn 60 triệu thuê bao đã được xác nhận chính chủ.
Còn khoảng 34 triệu thuê bao chưa xác nhận chính chủ. Người dân có thể tiếp tục thực hiện việc xác nhận này từ nay đến ngày 15-6.
Cũng theo đại diện Cục Viễn thông, Thông tư 08 về việc xác thực thông tin thuê bao di động có hai nội dung chính gồm: xác thực thông tin thuê bao và xác nhận chính chủ.
Trong đó việc xác thực thông tin thuê bao là việc làm thường xuyên, định kỳ, trong thời gian dài, hướng tới mục tiêu khi người dân đi đăng ký thuê bao mới phải cung cấp giấy tờ tùy thân và đối soát với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, đảm bảo các thông tin giấy tờ chính xác. Còn xác nhận chính chủ để đảm bảo thuê bao này vẫn đang sử dụng chính chủ.
Lưu ý việc xác thực lại thông tin thuê bao, xác nhận chính chủ chỉ áp dụng với các trường hợp thuê bao có thông tin chưa chính xác, được nhà mạng yêu cầu xác thực lại, như thuê bao đang sử dụng chứng minh nhân dân 9 số cần cập nhật sang căn cước công dân 12 số, thuê bao đang sử dụng chưa chính chủ…
Theo chia sẻ từ nguồn rò rỉ nổi tiếng Ice Universe, các nguồn tin nội bộ từ Samsung cho thấy công ty dường như vẫn chưa có ý định áp dụng Liquid Glass trong phiên bản One UI 9 sắp tới. Động thái này diễn ra trong bối cảnh Google bắt đầu áp dụng ngôn ngữ thiết kế của Apple vào Android 17.
Apple đã giới thiệu Liquid Glass với iOS 26, trong khi Google cũng đang triển khai các hiệu ứng trong suốt, giống như Liquid Glass cho các yếu tố hệ thống trong Android 17. Mặc dù cả hai thiết kế này đều có sự tương đồng, nhưng chúng không hoàn toàn giống nhau. Phiên bản của Apple có độ bão hòa và khả năng khúc xạ cao hơn, trong khi cách tiếp cận của Google lại tinh tế hơn với các hiệu ứng kính trong suốt xuất hiện trong Quick Panel, thanh điều chỉnh âm lượng và thông báo.
Samsung đã bắt đầu áp dụng thiết kế Glass UI trong One UI 8.5 cho Quick Panel và biểu tượng, cho thấy công ty Hàn Quốc đang tiến tới một phong cách thẩm mỹ tương tự mà không cần theo Apple. One UI 9 dự kiến sẽ tiếp tục phát triển xu hướng này với các hiệu ứng kính và mờ mở rộng hơn.
Lưu ý rằng, mặc dù Ice Universe đã xác nhận rằng các bản dựng đầu tiên của One UI 9 không có "xu hướng áp dụng Liquid Glass" nhưng cụm từ "trong thời điểm hiện tại" là một yếu tố rất quan trọng. Điều đó cho thấy Samsung có thể đang xây dựng nền tảng cho một thiết kế Liquid Glass trong tương lai, nhưng việc triển khai đầy đủ dường như sẽ được hoãn lại cho đến One UI 9.5 vào năm 2027.
One UI 9 dự kiến sẽ ra mắt chính thức cùng với Galaxy Z Fold8 và Z Flip8 vào tháng 7.2026, trong khi phiên bản beta công khai sẽ mở cho dòng Galaxy S26 vào cuối tháng 5 hoặc đầu tháng 6. Đáng chú ý, Samsung đã chuyển Galaxy S22 series và Galaxy Z Fold 4 sang lịch cập nhật bảo mật hằng quý, có nghĩa những thiết bị này sẽ dừng lại ở One UI 8.5, cùng với Galaxy S21 FE và A53.
Nhìn chung, Samsung có thể đang chuẩn bị cho một sự thay đổi lớn trong thiết kế giao diện người dùng, mặc dù thời điểm áp dụng thiết kế Liquid Glass vẫn còn là một dấu hỏi.
