Một khâu trong quy trình đánh giá luận án tiến sĩ (TS) là phản biện độc lập. Dự thảo quy chế đào tạo sau ĐH đề xuất miễn quy trình này đối với nghiên cứu sinh (NCS) có ít nhất 3 bài báo khoa học là kết quả nghiên cứu liên quan trực tiếp đến nội dung luận án, được công bố trên tạp chí khoa học WoS hoặc Scopus, trong đó có ít nhất 2 bài thuộc nhóm Q1 và là tác giả đứng tên đầu hoặc tác giả liên hệ.
GS-TSKH Hoàng Văn Kiếm, nguyên Chủ tịch Hội đồng chức danh Giáo sư Nhà nước ngành công nghệ thông tin, nhận định đây là một hướng sửa đổi đáng chú ý và có tinh thần hội nhập quốc tế. Đó là quy trình đánh giá luận án TS đã thừa nhận chuẩn công bố quốc tế như một dạng “phản biện học thuật”.
“Về bản chất, bài báo thuộc hệ thống Scopus hay Web of Science, đặc biệt nhóm Q1, đã trải qua phản biện kín bởi các chuyên gia quốc tế. Nếu NCS có 3 bài WoS/Scopus liên quan trực tiếp luận án, trong đó có ít nhất 2 bài Q1, thì thực chất công trình đã được “phản biện độc lập quốc tế” ở mức khá cao. Theo logic này, việc miễn phản biện độc lập trong nước có thể xem là giảm thủ tục hành chính tránh phản biện hình thức khuyến khích công bố chất lượng cao”, GS-TSKH Hoàng Văn Kiếm nhận định.
Theo GS Kiếm, đây là xu hướng gần với một số ĐH nghiên cứu quốc tế, tạo động lực nâng chuẩn nghiên cứu. Quy định này có thể thúc đẩy nghiên cứu thực chất hơn, giảm luận án “đóng kín nội bộ”, tăng áp lực phải công bố quốc tế thật. Trong bối cảnh VN muốn phát triển ĐH nghiên cứu và hội nhập quốc tế, đây là tín hiệu tích cực.
TS Võ Văn Tuấn, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Văn Lang (TP.HCM), cũng cho rằng đề xuất miễn phản biện độc lập với NCS có công bố quốc tế là thông điệp rất mạnh, mang tính quốc tế hóa chuẩn TS rất rõ. “Bộ GD-ĐT đang chuyển từ quản lý theo quy trình sang quản lý chất lượng đầu ra nghiên cứu. Nói cách khác, nếu NCS đã chứng minh được năng lực học thuật ở chuẩn quốc tế cao, thì không cần kéo dài thêm các thủ tục hành chính. Điểm này sẽ tạo tác động lớn như thúc đẩy văn hóa công bố quốc tế; tạo áp lực nâng chuẩn nghiên cứu; tăng cạnh tranh học thuật giữa các trường; buộc các chương trình TS phải gắn với nhóm nghiên cứu thật”, TS Tuấn cho hay.
Tuy nhiên, GS-TSKH Hoàng Văn Kiếm cho rằng cần nhìn nhận điểm mới trên ở 2 chiều, khi vấn đề lớn nằm ở chỗ Q1 không đồng nghĩa tuyệt đối với chất lượng luận án.
“Đây là điểm cần rất thận trọng vì có hiện tượng chia nhỏ luận án để công bố. Một luận án có thể có nhiều bài báo nhưng thiếu một đóng góp học thuật lớn và xuyên suốt. Nói cách khác, nhiều bài báo chưa chắc bằng một luận án mạnh. Đặc biệt ở một số lĩnh vực như AI/ML, khoa học máy tính, khoa học dữ liệu, việc xuất bản bài báo khá nhanh và phân mảnh. Bên cạnh đó, sẽ có nguy cơ “săn Q1”. Hiện nay đã xuất hiện tạp chí chất lượng không đồng đều, nhóm nghiên cứu “sản xuất paper”, hiện tượng đồng tác giả hình thức, dịch vụ hỗ trợ xuất bản…”, GS Kiếm nêu thực tế.
Theo ông Kiếm, nếu chỉ dùng số lượng bài Q1 làm tiêu chuẩn miễn phản biện độc lập thì có thể dẫn tới đánh đồng năng lực nghiên cứu với năng lực xuất bản. Đây là điều nhiều nước cũng đang tranh luận.
“Phản biện độc lập không chỉ kiểm tra bài báo mà còn đánh giá tính logic tổng thể, độ sâu học thuật, tính trung thực dữ liệu, mức độ đóng góp cá nhân của NCS và tầm nhìn khoa học. Có những điều bài báo riêng lẻ không phản ánh hết”, ông Kiếm nhận định.
PGS-TS Thái Văn Nam, Viện trưởng Viện Đào tạo sau ĐH, cũng cho rằng ở nhiều lĩnh vực, một bài báo chỉ giải quyết vấn đề nhỏ, không thể hiện được cả một quá trình tiếp cận, giải quyết và phương pháp tư duy của NCS. “Mỗi giai đoạn nghiên cứu có thể cho ra một bài báo Q1, không phản ánh được cả quá trình trong khi luận án thể hiện năng lực của NCS trong một quá trình tổng thể. Bên cạnh đó, Q1 cũng có nhiều loại. Vẫn cần có phản biện độc lập để có đánh giá khách quan, trung thực và sẽ giúp NCS chỉnh sửa, hoàn thiện luận án trước khi bảo vệ hoặc lọc ra đề tài không chất lượng. Nếu NCS đủ giỏi khi xuất bản được các bài báo quốc tế uy tín thì không e ngại phản biện độc lập”, PGS-TS Nam chia sẻ.
PGS-TS Hoàng Văn Kiếm cho rằng nên điều chỉnh theo hướng cân bằng hơn, phương án hợp lý hơn, không nên “miễn hoàn toàn” phản biện độc lập mà nên rút gọn hoặc nâng cấp cơ chế phản biện.
“Vẫn có phản biện độc lập nhưng giảm số lượng phản biện, phản biện nhanh, chọn chuyên gia quốc tế mạnh hơn. Hoặc miễn phản biện kín nội bộ nhưng bắt buộc thảo luận công khai mở rộng, tăng chất lượng hội đồng, kiểm tra đóng góp cá nhân kỹ hơn. Hoặc đánh giá thêm chất lượng công bố, theo đó không chỉ đếm Q1 mà xem chỉ số IF/trích dẫn, chất lượng nội dung liên quan luận án, tỷ lệ đóng góp tác giả. Ví dụ, một bài Q1 mà NCS đứng tên thứ 8/12 không nên được tính tương đương tác giả đầu”, ông Kiếm đề xuất.
Theo PGS-TS Thái Văn Nam, nếu thực hiện miễn phản biện độc lập thì cần phân chia lĩnh vực, ngành học. “Quy định này phù hợp với ngành toán học vì ngành này thường giải quyết các vấn đề hẹp và sâu, luận án TS thường được thể hiện thông qua một bài báo”, PGS-TS Nam nói.
Theo TS Võ Văn Tuấn, quy định miễn phản biện độc lập này cũng sẽ làm lộ rõ sự phân tầng trong giáo dục ĐH VN. Theo đó, NCS tại nhóm trường có năng lực nghiên cứu mạnh sẽ hưởng lợi lớn trong khi nhiều trường khác có thể rất khó đáp ứng.
“Qua điểm mới này, có thể thấy VN đang chuyển từ quản lý đào tạo sang đánh giá năng lực nghiên cứu. Đây mới là thay đổi lớn nhất. Mô hình cũ là học đủ tín chỉ, đủ quy trình, đủ thủ tục; mô hình mới là phải tạo ra tri thức có giá trị quốc tế. Nhưng cũng cần tránh cực đoan biến đào tạo TS thành “cuộc đua KPI bài báo”. TS không chỉ là người xuất bản được bài báo mà phải là người có tư duy khoa học độc lập, có năng lực phát hiện vấn đề, có đạo đức nghiên cứu, và có khả năng dẫn dắt tri thức mới”, GS-TSKH Hoàng Văn Kiếm đánh giá.
Theo đó, thời gian thi tuyển sinh lớp 10 năm 2026 - 2027 tại TP.HCM vào hai ngày 1 và 2-6. Thí sinh sẽ phải hoàn thành 3 môn thi: ngữ văn, toán, ngoại ngữ. Riêng thí sinh dự thi lớp 10 chuyên/tích hợp sẽ dự thi thêm bài thi môn chuyên/tích hợp.
Trong đó, ngày 1-6, buổi sáng thi môn ngữ văn, buổi chiều thi môn ngoại ngữ. Ngày 2-6, buổi sáng thi môn toán, buổi chiều thi môn chuyên/tích hợp.
Theo kế hoạch tuyển sinh lớp 10 của Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM, từ ngày 16 đến 21-4, các cơ sở giáo dục có học sinh lớp 9 sẽ phổ biến các văn bản, quy định, cách thức đăng ký, tư vấn nguyện vọng cho cha mẹ học sinh về các nội dung tuyển sinh lớp 10 năm học 2026 - 2027.
Sau đó học sinh lớp 9 ở TP.HCM sẽ đăng ký nguyện vọng từ ngày 22 đến 28-4 trực tuyến trên hệ thống tuyển sinh lớp 10 do sở quy định.
Riêng với học sinh hoàn thành chương trình giáo dục THCS tại các tỉnh, thành phố khác nếu có nhu cầu đăng ký dự thi tuyển sinh vào 4 trường THPT chuyên của TP.HCM thì nộp hồ sơ đăng ký dự thi tập trung tại một địa điểm duy nhất là Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong.
Dự kiến ngày 4-5, Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM sẽ phổ biến số liệu tổng hợp về số lượng nguyện vọng 1 học sinh đăng ký vào từng trường THPT.
Trong khoảng thời gian từ ngày 4 đến 8-5, các học sinh có thể thay đổi nguyện vọng đăng ký dự thi lớp 10 (trực tuyến).
Tuy nhiên Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM cho biết hệ thống chỉ cho phép thay đổi nguyện vọng hoặc thứ tự nguyện vọng chứ không được phép thêm mới hoặc loại bỏ thí sinh ra khỏi danh sách đăng ký dự thi ở giai đoạn 1. Chẳng hạn giai đoạn 1 không đăng ký thi lớp 10 chuyên thì giai đoạn này không được phép đăng ký thêm.
Trong kỳ thi vào lớp 10 ở TP.HCM năm nay, thí sinh được đăng ký 3 nguyện vọng vào lớp 10 ở các trường THPT bình thường, 2 nguyện vọng vào lớp 10 chuyên và 3 nguyện vọng vào lớp 10 tích hợp.
Ninh Phạm Thành Trung, 28 tuổi, sinh ra ở Bình Dương cũ (nay là TP HCM), hiện là nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Viện Khoa học và Công nghệ tiên tiến Hàn Quốc (KAIST).
Tại đây, anh tập trung nghiên cứu vật liệu nhựa, hướng tới mô hình kinh tế tuần hoàn, hạn chế tối đa sử dụng hóa chất độc hại trong quá trình nghiên cứu.
Ý tưởng tạo ra màng phủ nông nghiệp bắt đầu từ những lần Trung đi bộ dưới hàng cây phủ kín lá vàng vào mùa thu ở Hàn Quốc. Anh nhận thấy lượng lá rụng rất lớn, nhưng phần lớn được thu gom để xử lý như rác thải thông thường.
"Tôi tự hỏi tại sao mình không thử biến nguồn vật liệu dồi dào này thành một sản phẩm hữu ích cho môi trường", Trung chia sẻ.
Từ suy nghĩ đó, Thành Trung bắt đầu thu gom lá cây để nghiên cứu khả năng chế tạo nhựa sinh học. Loại lá anh sử dụng chủ yếu là Platanus occidentalis - một trong những loài cây được trồng phổ biến tại Hàn Quốc. Lá được rửa sạch, nghiền thành bột rồi xử lý để phân lập sợi cellulose, cũng như loại bỏ các tạp chất.
Ban đầu, anh định hướng tạo ra loại nhựa trắng dùng trong đóng gói. Tuy nhiên, quy trình này đòi hỏi hóa chất tẩy màu, đi ngược định hướng phát triển vật liệu thân thiện môi trường mà nhóm theo đuổi.
Trung sau đó sử dụng một loại "dung môi xanh" có khả năng phân hủy sinh học. Dù không thể loại bỏ hoàn toàn màu nâu tự nhiên của lá khô, Trung nhận ra hướng nghiên cứu mới về màng phủ nông nghiệp.
Tại Hàn Quốc, màng phủ nhựa được sử dụng rất phổ biến trong nông nghiệp nhằm giữ độ ẩm cho đất, hạn chế cỏ dại và giảm lượng nước tưới. Tuy nhiên, chúng có gốc từ dầu mỏ, khó tái chế. Sau mỗi mùa vụ, lượng lớn màng phủ bị bỏ chất đống ngay tại nông trường. Chúng có thể phân hủy thành các hạt vi nhựa tồn đọng trong đất, gây ra rủi ro cho môi trường về lâu dài.
Từ thực trạng này, nghiên cứu sinh người Việt điều chỉnh vật liệu theo hướng ứng dụng trong nông nghiệp. Sau bước bổ sung phụ gia an toàn nhằm tăng độ dẻo, nhóm nghiên cứu đã chế tạo thành công loại màng phủ có thể tự phân hủy sau 3-6 tháng, có thể chống tia UV và hỗ trợ nâng cao hiệu suất canh tác.
GS. Myung Jaewook, người hướng dẫn nghiên cứu, đánh giá cao tính ứng dụng bất ngờ mà lá cây khô mang lại.
"Nghiên cứu cho thấy vật liệu bền vững không nhất thiết phải được tạo ra bằng những quy trình phức tạp hay sử dụng hóa chất độc hại, nhưng vẫn có thể đạt hiệu suất cao", ông nói.
Theo GS, cách tiếp cận này có thể góp phần giảm ô nhiễm nhựa trong nông nghiệp, đồng thời tạo ra giá trị từ nguồn rác thải hữu cơ chưa được tận dụng.
Sau hai năm phát triển, công trình được công bố trên tạp chí khoa học Green Chemistry của Hội Hóa học Hoàng gia Anh. Tạp chí này thuộc nhóm Q1 (25% tốt nhất) với chỉ số ảnh hưởng là 9.2. Trong nhóm 5 người, Trung là tác giả chính.
Nghiên cứu này cũng được nhiều kênh truyền thông lớn của Hàn Quốc như KBS, MBC... đưa tin vào đầu tháng 5. Trung cho hay nhóm tiếp tục thử nghiệm để hướng tới sản xuất quy mô lớn.
Những năm THPT, Thành Trung theo đuổi khối B (Toán, Hóa, Sinh). Mối nhân duyên với lĩnh vực môi trường của anh bắt đầu từ những buổi tình nguyện dọn rác dọc các bờ sông, bãi biển và khu dân cư.
Đến năm 2016, Trung quyết định theo học ngành Công nghệ kỹ thuật môi trường tại trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP HCM nhằm nghiên cứu vật liệu xử lý nước thải từ phế phẩm tự nhiên. Anh tốt nghiệp thủ khoa đầu ra của ngành với luận văn đạt 9,5/10 điểm về khả năng hấp phụ dư lượng thuốc kháng sinh trong nước từ bã đậu phụ.
Sau tốt nghiệp, Trung muốn thử sức với hướng nghiên cứu mới liên quan vật liệu nhựa sinh học. Nộp hồ sơ ứng tuyển chương trình thạc sĩ tại Bỉ, Đài Loan, Hàn Quốc, Thành Trung đều trúng học bổng toàn phần, song chọn KAIST bởi đánh giá môi trường có tính quốc tế cao, được đầu tư lớn cho cơ sở vật chất và nghiên cứu. Đây là cơ sở đào tạo kỹ thuật hàng đầu Hàn Quốc, top 53 thế giới theo tổ chức xếp hạng đại học QS năm 2026.
Ban đầu, chàng trai người Việt gặp áp lực bởi khối lượng công việc lớn và đòi hỏi khắt khe.
"Chỉ cần một lỗi nhỏ thôi cũng buộc tôi làm lại từ đầu", Trung kể. Động lực giúp anh vượt qua là suy nghĩ về tiềm năng của kết quả. Thành Trung thường giới hạn thời gian 6 tháng đầu để chứng minh rằng mình đi đúng hướng, nếu không phù hợp sẽ đổi đề tài.
"Phải thử thì mới biết", Trung nói.
GS. Myung Jaewook ấn tượng ở Thành Trung về sự kiên trì, tinh thần học hỏi và không ngừng cải thiện chất lượng công việc. Ông đánh giá Trung có tiềm năng trở thành nhà nghiên cứu chuyên nghiệp trong tương lai.
Sau khi tốt nghiệp thạc sĩ vào tháng 8/2025, Thành Trung tiếp tục làm nghiên cứu sinh tại KAIST. Anh dự định sau này làm việc trong lĩnh vực R&D (nghiên cứu và phát triển) về vật liệu nhựa bền vững hoặc trở về Việt Nam giảng dạy đại học.
Dẫn đầu điểm chuẩn lớp 10 chuyên tại TP.HCM năm học 2026-2027 là lớp chuyên sinh học Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong với 39,25 điểm ở nguyện vọng 1 và 39,75 điểm ở nguyện vọng 2. Tiếp đến là chuyên hóa học (38,5 điểm), tiếng Anh đề án 3695 (37,75 điểm), toán (37,5 điểm), ngữ văn (36,75 điểm), tiếng Anh (36,25 điểm)…
Tại Trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa, lớp 10 chuyên sinh học cũng có mức điểm chuẩn cao nhất trong số các lớp chuyên của trường này, với 37,75 điểm ở nguyện vọng 1 và 38,5 điểm ở nguyện vọng 2. Tiếp đến là các môn chuyên có điểm chuẩn cao là chuyên tiếng Anh đề án 3695 (37 điểm), hóa học (36,5 điểm), tiếng Anh (36,25 điểm), ngữ văn (36 điểm)…
Trong khi đó, điểm chuẩn tại Trường THPT chuyên Hùng Vương (khu vực 2) và Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn (khu vực 3) thấp hơn đáng kể. Mức điểm cao nhất của 2 trường này là lớp chuyên ngữ văn, lần lượt là 34,75 điểm và 34,25 điểm ở nguyện vọng 1.
So sánh bảng điểm chuẩn năm 2026 và năm trước, hiệu trưởng của một trong 4 trường THPT chuyên của TP.HCM nhận xét hầu hết điểm chuẩn các lớp chuyên năm nay đều tăng. Trong đó, điểm chuẩn lớp 10 chuyên hóa tăng mạnh nhất. Cụ thể điểm chuẩn lớp 10 chuyên hóa của Trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa tăng 6,25 điểm còn chuyên Lê Hồng Phong tăng 6 điểm so với năm 2025.
Nhìn chung, các lớp chuyên tiếng Anh, hóa học, sinh học, toán, ngữ văn tiếp tục nằm trong nhóm lớp chuyên có điểm chuẩn cao nhất ở hầu hết các trường chuyên.
Một giáo viên dạy sinh học tại trường THPT chuyên Lê Hồng Phong cho hay, chỉ tiêu lớp chuyên sinh bằng năm trước, mức độ yêu cầu của đề thi môn chuyên cũng tương tự. Điểm chuẩn lớp chuyên tăng có thể xuất phát từ độ khó của 3 môn bắt buộc toán, ngữ văn, tiếng Anh năm nay nhẹ nhàng hơn năm trước nên những thí sinh dự thi chuyên đạt kết quả cao hơn.
Đồng thời, sự chênh lệch mức điểm chuẩn giữa các trường chuyên trên địa bàn TP.HCM cho thấy sức hút tuyển sinh vẫn tập trung chủ yếu ở 2 trường chuyên hàng đầu của TP là THPT chuyên Lê Hồng Phong và THPT Trần Đại Nghĩa.
Tương tự, điểm chuẩn lớp 10 tiếng Anh tích hợp cũng nằm trong xu hướng tăng của năm nay.
Cụ thể, trong số 10 trường tuyển sinh lớp 10 tiếng Anh tích hợp thì Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai (P.Xuân Hòa), có điểm chuẩn nguyện vọng 1 cao nhất là 34,25 điểm.
Tuy nhiên theo các giáo viên có kinh nghiệm tư vấn nguyện vọng vào lớp 10, dù điểm chuẩn cao nhất nhưng độ cạnh tranh của Trường Nguyễn Thị Minh Khai thấp hơn Trường THCS-THPT Trần Đại Nghĩa (P.Sài Gòn), Bùi Thị Xuân (P.Bến Thành), Nguyễn Thượng Hiền (P.Tân Sơn Nhất) rất nhiều.
Cụ thể, Trường Nguyễn Thị Minh Khai chỉ tiêu tuyển sinh là 1 lớp 35 học sinh còn Trường THCS-THPT Trần Đại Nghĩa là 3 lớp với 105 học sinh, Bùi Thị Xuân là 2 lớp với 70 học sinh và Nguyễn Thượng Hiền là 3 lớp với 105 học sinh. Độ chênh lệch về chỉ tiêu khác biệt khá lớn nhưng điểm chuẩn lại bám sát nhau cho thấy những trường có chỉ tiêu nhiều, độ cạnh tranh cao hơn.
Những thí sinh trúng tuyển lớp 10 vào các trường THPT chuyên, sử dụng tài khoản của mình truy cập vào trang ts10.hcm.edu.vn để xác nhận nhập học trực tuyến từ ngày 19.6 đến trước 16 giờ ngày 23.6.
Nếu không xác nhận nhập học, thí sinh trúng tuyển lớp 10 chuyên, tích hợp sẽ bị xóa tên trên hệ thống và sẽ chuyển sang xét tuyển nguyện vọng lớp 10 thường.
Được biết, Trường Phổ thông Năng khiếu ĐH Quốc gia TP.HCM cũng thông báo nếu thí sinh trúng tuyển đã quyết định xác nhận nhập học vào trường này thì không xác nhận vào trường THPT khác bằng cả hình thức trực tiếp và trực tuyến.
Vì vậy những thí sinh trúng tuyển đồng thời Trường Phổ thông Năng khiếu và 4 trường THPT chuyên của TP.HCM là chuyên Lê Hồng Phong, Trần Đại Nghĩa, Hùng Vương (khu vực 2), Lê Quý Đôn (khu vực 3) sẽ phải chọn nhập học 1 trong 5 trường trên. Sau khi xác nhận nhập học vào trường nào thì hệ thống sẽ khóa mục xác nhận của học sinh này trên hệ thống ở những trường còn lại.
Trong vòng từ 7 đến 10 ngày sắp tới, Sở GD-ĐT TP.HCM sẽ công bố điểm chuẩn lớp 10 đại trà vào 176 trường THPT công lập.
