Làm trưởng bản Pù Đứa gần 7 năm nay, cứ đến mùa mưa lũ, ông Lâu Văn Pó lại cùng với người dân địa phương vận động, sơ tán gần 40 hộ dân trước nguy cơ sạt lở núi lên nhà văn hóa thôn, nhà người thân.
Ông Pó cho hay, Pù Đứa nằm ở vị trí cao nhất xã Quang Chiểu, giáp biên giới với nước bạn Lào. Pù Đứa có 82 hộ, 100% là đồng bào Mông, đời sống của người dân còn nhiều khó khăn.
Ngọn núi cao phía trên bản có dấu hiệu rạn nứt nhiều năm nay, 40 hộ dân sống dưới chân núi nguy cơ sạt lở rất cao. Về mùa mưa lũ, các hộ này thường xuyên phải ôm chăn chiếu, con cái sơ tán đến nhà văn hóa hoặc người thân. Mỗi lần di chuyển là một lần họ phải chịu cảnh sống tạm bợ, tá túc trong nhiều ngày.
Chị Hơ Thị Cúc (SN 2004), trú tại bản Pù Đứa, xã Quang Chiểu cho biết, sau khi cưới nhau, vợ chồng chị được bố mẹ cho ra ở riêng. Do thiếu đất ở, vợ chồng phải vay mượn tiền làm một ngôi nhà cấp 4 gần ngã ba đường. Làm nhà xong, chồng đi công nhân, chị ở nhà nuôi con.
Theo chị Cúc, dù biết nhà xây dựng dưới chân núi, nguy cơ sạt lở cao, nhưng không có đất nên đành “liều” ở tạm. Về mùa mưa lũ, chị không dám ngủ, nhiều đêm thức trắng sợ sạt lở núi. Những năm gần đây, khi mưa kéo dài, vết nứt trên đỉnh núi càng mở rộng, chị và gần 40 hộ trong bản liên tục phải sơ tán lên nhà văn hóa và nhà người thân lánh nạn.
“Không có đất nên vợ chồng em phải ở đây. Cứ mưa gió dài ngày là lo lắm, đêm không dám ngủ, cứ sợ sạt lở núi vùi lấp. Cán bộ đã đến khảo sát nói là di dời tái định cư, nhưng chờ lâu nay mà chưa thấy được chuyển đi”, chị Cúc cho biết.
Trao đổi với PV Người Đưa Tin, ông Lê Phú Hải, Phó Chủ tịch UBND xã Quang Chiểu, cho biết, trên địa bàn xã còn 87 hộ dân, thuộc bản Pù Đứa, Suối Tút có nguy cơ cao sạt lở, cần phải di dời, tái định cư. Tại xã dự kiến xây dựng 2 khu tái định cư tập trung và một số hộ tái định cư xen ghép. Khu tái định cư tập trung tại bản Pù Đứa đã được tỉnh phê duyệt, do UBND huyện Mường Lát (cũ) làm chủ đầu tư. Tuy nhiên, khu tái định cư này chưa thể triển khai vì sau khi bỏ cấp huyện thì đang làm thủ tục chuyển giao về tỉnh.
Tăng mức xây dựng hạ tầng khu tái định cư
Còn bản Tung là một trong những bản xa xôi, khó khăn nhất của xã Trung Lý, tỉnh Thanh Hóa. Ông Giàng A Hòa, Trưởng bản Tung cho biết, bản Tung có 61 hộ, với 352 nhân khẩu, 100% là đồng bào Mông di cư từ phía Bắc vào.
Năm 2019, sau trận lũ quét, ngọn núi phía sau bản xuất hiện một vết nứt dài khoảng 100m, rộng 2m. Từ đó tới nay, mỗi khi mùa mưa đến, vết nứt lại càng dài và rộng thêm. Mưa lớn dài ngày, cả bản không ai dám ngủ, nhiều đêm họ phải bồng bế con cái đội mưa chạy ra nhà văn hóa lánh nạn.
Điểm Trường tiểu học Trung Lý 1, nơi có hàng chục học sinh theo học nằm dưới chân núi đứng trước nguy cơ sạt lở, nhất là vào mùa mưa lũ. Là một trong hai giáo viên cắm bản phụ trách điểm trường bản Tung, thầy Nguyễn Đình Hưng luôn lo lắng cho an toàn tính mạng của học sinh và bản thân mình.
Ông Trần Văn Thắng, Chủ tịch UBND xã Trung Lý, cho biết, trên địa bàn xã có gần 200 hộ dân, với 900 nhân khẩu tại bản Tung và Ma Hác. Năm 2018, tại xã đã triển khai xây dựng khu tái định cư và tiến hành di dời dân. Hiện tại, địa phương quy hoạch 2 khu tái định cư tập trung tại bản Tung và Ma Hác. Tháng 7/2025, sau khi thực hiện sáp nhập xã, bỏ cấp huyện, dự án được đề xuất điều chỉnh tổng mức đầu tư nên chưa triển khai xây dựng.
“Trước mắt, chính quyền vẫn phải tăng cường tuyên truyền cho người dân nâng cao cảnh giác, thực hiện di dời đến nơi an toàn khi có nguy cơ sạt lở để đảm bảo tính mạng”, Chủ tịch UBND xã Trung Lý cho hay.
Ông Lương Văn Liêm, Trưởng phòng Dự án giao thông Mường Lát (Ban Quản lý Dự án đầu tư công trình giao thông tỉnh Thanh Hóa) – Nguyên Trưởng Ban quản lý đầu tư xây dựng huyện Mường Lát – cho biết, trước đây, khi còn cấp huyện thì đơn vị làm chủ đầu tư các dự án tái định cư trên địa bàn.
Các dự án này đã được chấp thuận chủ trương đầu tư, đang trong giai đoạn khảo sát, thẩm định thì bỏ cấp huyện nên phải tạm dừng. Hiện, Ban đang làm thủ tục, tham mưu cho UBND tỉnh Thanh Hóa chuyển các dự án này về cho Ban Quản lý Dự án đầu tư công trình giao thông tỉnh Thanh Hóa làm chủ đầu tư.
Ông Liêm chia sẻ, trước đây, theo quy định, tái định cư tập trung thì nhà nước khống chế tiền đầu tư xây dựng hạ tầng là 300 triệu đồng/hộ. Mường Lát (cũ) là huyện biên giới, địa hình hiểm trở, đồi núi cao, chi phí đầu tư, xây dựng quá lớn, mức hỗ trợ 300 triệu đồng/hộ quá thấp nên chủ đầu tư gặp khó khăn, không thể triển khai được.
Giữa cái nắng gay gắt của mùa hè miền Trung, tại khu vực giáp ranh giữa xã Ái Tử và xã Triệu Phong (tỉnh Quảng Trị), bãi rác tập trung của địa phương đang trở thành nỗi ám ảnh thường trực đối với hàng trăm hộ dân sinh sống xung quanh.
Không chỉ phải chịu đựng mùi hôi thối nồng nặc, người dân còn thấp thỏm trước nguy cơ ô nhiễm nguồn nước, dịch bệnh và những hệ lụy môi trường kéo dài khi khu xử lý rác này đã rơi vào tình trạng quá tải nghiêm trọng.
Từ khoảng cách xa, mùi rác đã bắt đầu lan trong không khí. Càng tiến gần, thứ mùi đặc quánh ấy càng trở nên nồng nặc, bám vào quần áo và khiến người ta khó thở. Trước mắt là khối lượng rác thải khổng lồ trải dài trên diện tích rộng lớn. Dưới cái nắng hơn 38 độ C, đủ loại rác sinh hoạt từ túi ni lông, hộp nhựa, thức ăn thừa đến các vật dụng đã mục nát nằm ngổn ngang ngoài trời.
Nhiều khu vực không được che phủ đúng quy trình, tạo nên cảnh tượng nhếch nhác và tiềm ẩn nguy cơ phát tán ô nhiễm ra môi trường xung quanh. Đây là bãi rác tập trung của huyện Triệu Phong trước đây, nơi tiếp nhận rác thải sinh hoạt từ nhiều địa phương trong khu vực suốt nhiều năm qua. Theo thời gian, lượng rác ngày càng gia tăng trong khi hạ tầng xử lý không được mở rộng tương ứng, khiến bãi rác rơi vào tình trạng quá tải.
Trong những ngày gió Lào khô nóng, từng cơn gió mạnh cuốn theo túi ni lông và các loại rác nhẹ bay lơ lửng rồi mắc vào những cánh rừng tràm bao quanh. Từ xa nhìn lại, nhiều cây tràm như bị phủ kín bởi những mảnh nhựa đủ màu sắc, tạo nên hình ảnh phản cảm giữa vùng quê vốn yên bình.
Chỉ cách bãi rác khoảng 1km là thôn Nại Hiệp, xã Ái Tử, nơi có 135 hộ dân với 646 nhân khẩu đang hằng ngày chịu tác động trực tiếp từ ô nhiễm môi trường.
Người dân địa phương cho biết, vào mùa nắng nóng, mùi hôi từ bãi rác bốc lên nồng nặc đến mức không thể mở cửa nhà. Ruồi nhặng xuất hiện dày đặc, bay vào tận mâm cơm và khu vực sinh hoạt. Nhiều gia đình phải đóng kín cửa suốt cả ngày không phải để chống trộm mà nhằm hạn chế mùi hôi và côn trùng xâm nhập.
Trao đổi với Người Đưa Tin, ông Nguyễn Đức Hùng, Trưởng thôn Nại Hiệp, cho biết, tình trạng quá tải tại bãi rác đã được người dân phản ánh nhiều lần tại các buổi tiếp xúc cử tri và các cuộc làm việc với chính quyền địa phương.
"Vào mùa nắng nóng, mùi hôi từ bãi rác theo hướng gió bay thẳng vào khu dân cư. Ruồi nhặng rất nhiều, nhiều khi người dân ngại mời khách đến nhà. Những ngày gió lớn, túi ni lông từ bãi rác bay kín cả bầu trời. Nếu không có các vạt rừng tràm chắn lại thì rác còn phát tán xa hơn nữa", ông Hùng chia sẻ.
Trưởng thôn Nại Hiệp cho biết thêm, điều khiến người dân lo lắng hơn cả là nguy cơ ô nhiễm nguồn nước. Theo phản ánh, vào mùa mưa, nước rỉ rác màu đen từ các đống rác lớn thường chảy tràn xuống khu vực thấp hơn. Không qua xử lý triệt để, dòng nước này có thể thấm xuống đất và đổ ra sông Ái Tử, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến môi trường và sức khỏe cộng đồng.
Ngoài ra, bãi rác lộ thiên còn là môi trường thuận lợi để ruồi, muỗi và nhiều loại côn trùng trung gian sinh sôi, làm gia tăng nguy cơ phát sinh dịch bệnh.
Ông Trần Thiện Nhân, Chủ tịch UBND xã Ái Tử, thừa nhận tình trạng quá tải tại bãi rác tập trung của khu vực.
Theo ông Nhân, đây là nơi tiếp nhận rác thải của nhiều địa phương trên địa bàn huyện Triệu Phong trước đây nên khối lượng rác rất lớn, trong khi chỉ có một điểm xử lý tập trung. Hiện chính quyền địa phương đã tiếp nhận nhiều phản ánh của người dân liên quan đến ô nhiễm không khí, nguồn nước và đang phối hợp với UBND xã Triệu Phong, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh cùng các cơ quan chuyên môn để tìm giải pháp phù hợp nhằm giảm thiểu tác động đến đời sống người dân.
Ông Nguyễn Đức Hùng, Trưởng thôn Nại Hiệp, bày tỏ, điều người dân mong mỏi nhất lúc này không chỉ là những biện pháp khắc phục tạm thời mà là một giải pháp căn cơ, lâu dài cho bài toán rác thải. Người dân kỳ vọng các cơ quan chức năng sớm nâng cấp hoặc đầu tư hệ thống xử lý hiện đại, kiểm soát triệt để nước rỉ rác, mùi hôi và tình trạng phát tán rác ra môi trường, bảo đảm cuộc sống và sức khỏe của cộng đồng dân cư quanh khu vực.
Tại phiên trọng thể Đại hội Công đoàn Việt Nam lần thứ 14 sáng 4/6, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã chuyển tới lãnh đạo Đảng, Nhà nước và Chính phủ 5 nhóm kiến nghị được tổng hợp từ hàng chục nghìn ý kiến của đoàn viên, người lao động trên cả nước.
Trong đó, tổ chức công đoàn đề nghị Quốc hội sửa đổi toàn diện Bộ luật Lao động năm 2019 cho phù hợp với bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội hiện nay. Một trong những nội dung đề xuất là bổ sung 2 ngày nghỉ dịp Quốc khánh, cho phép người lao động nghỉ từ ngày 2 đến 5/9 để có điều kiện đưa con đến trường trong ngày khai giảng.
Đề xuất này đã nhiều lần được công đoàn đưa ra. Tại Đại hội Công đoàn Việt Nam lần thứ 13 năm 2023, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cũng từng kiến nghị tăng thêm 2 ngày nghỉ dịp Quốc khánh nhằm tạo thêm thời gian nghỉ ngơi cho người lao động và hỗ trợ các gia đình có con bước vào năm học mới.
Trong quá trình sửa đổi Bộ luật Lao động năm 2019, tổ chức công đoàn đề xuất tăng thêm 3 ngày nghỉ lễ dịp Quốc khánh. Tuy nhiên, khi luật được thông qua, số ngày nghỉ chính thức chỉ tăng thêm một ngày, được bố trí trước hoặc sau ngày 2/9 tùy từng năm theo quyết định của Chính phủ.
Năm 2023, công đoàn tiếp tục theo đuổi mục tiêu này với lý do nhiều lao động làm việc theo ca kíp, trực tiếp sản xuất khó có điều kiện đưa con đến trường trong ngày khai giảng.
Theo Bộ luật Lao động, người lao động được nghỉ lễ Quốc khánh 2 ngày, gồm ngày 2/9 và một ngày liền trước hoặc sau do Thủ tướng quyết định hằng năm. Nếu ngày nghỉ lễ trùng với ngày nghỉ hàng tuần, người lao động được nghỉ bù vào ngày làm việc kế tiếp. Riêng năm 2026, do thực hiện hoán đổi ngày làm việc từ thứ Hai 31/8 sang thứ Bảy 22/8, người lao động được nghỉ liên tục 5 ngày, từ 29/8 đến hết 2/9.
Quốc hội hồi tháng 4 đã thông qua Nghị quyết chọn ngày 24/11 là Ngày Văn hóa Việt Nam. Người lao động được nghỉ làm và hưởng nguyên lương trong ngày này. Người dân cũng được miễn hoặc giảm phí tham quan tại các cơ sở văn hóa, thể thao công lập theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.
Bộ Nội vụ đang nghiên cứu đưa quy định nghỉ làm hưởng nguyên lương vào dự thảo sửa đổi, bổ sung Bộ luật Lao động. Nếu được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa 16, số ngày nghỉ lễ chính thức trong năm sẽ tăng từ 11 lên 12 ngày.
Kiến nghị giảm giờ làm xuống 40-44 giờ/tuần
Cùng với đề xuất tăng ngày nghỉ lễ, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam tiếp tục kiến nghị giảm thời giờ làm việc bình thường của người lao động trong khu vực doanh nghiệp xuống còn 40-44 giờ mỗi tuần, tiệm cận với khu vực công.
Hiện Bộ luật Lao động quy định thời giờ làm việc bình thường không quá 8 giờ mỗi ngày và 48 giờ mỗi tuần. Doanh nghiệp có thể bố trí thời giờ làm việc theo ngày hoặc tuần nhưng phải thông báo cho người lao động. Nhà nước khuyến khích các doanh nghiệp thực hiện tuần làm việc 40 giờ.
Theo số liệu của Cục An toàn lao động công bố năm 2019, người lao động Việt Nam nằm trong nhóm có thời gian làm việc khá cao tại Đông Nam Á nhưng số ngày nghỉ lễ lại ở mức thấp. Bình quân mỗi lao động làm việc khoảng 2.320 giờ/năm, thấp hơn Philippines, Malaysia và Thái Lan, song cao hơn Singapore, Indonesia, Lào và Campuchia.
Bên cạnh đề xuất tăng ngày nghỉ dịp Quốc khánh, tổ chức công đoàn cũng kiến nghị hoàn thiện các quy định liên quan đến quyền lợi người lao động. Trong đó có việc quy định rõ trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với bữa ăn ca, bảo đảm người lao động có thời gian nghỉ hưởng nguyên lương để tham gia học tập, tìm hiểu chính sách, pháp luật. Công đoàn đồng thời đề xuất tiếp tục đẩy mạnh cải cách tiền lương trong khu vực công và từng bước xây dựng mức lương đủ sống cho người lao động trong khu vực doanh nghiệp.
Mỗi lần mở TikTok hay Instagram, không khó để bắt gặp những video với dòng chữ: "No Buy 2025", "No Spend Challenge" hay "Tôi sẽ không mua gì suốt 1 năm".
Đây là trào lưu mới nổi trong giới trẻ, đặc biệt là Gen Z và Millennials, với mục tiêu cắt giảm tối đa việc mua sắm không cần thiết. Người tham gia thường tự đặt ra "luật" cho bản thân: không mua quần áo mới, không săn sale mỹ phẩm, không đổi điện thoại, không order đồ decor hay các món đồ "mua cho vui".
Khác với phong cách "thắt lưng buộc bụng" truyền thống, "No Buy Year" được nhiều bạn trẻ biến thành một hành trình công khai trên mạng xã hội. Họ quay video khoe tủ đồ cũ, ghi nhật ký tiết kiệm tiền mỗi tháng, thậm chí đếm số ngày "không tiêu tiền".
Nhiều người cho rằng trào lưu này xuất hiện sau giai đoạn "revenge spending" – mua sắm trả thù hậu đại dịch. Theo khảo sát của Intuit Credit Karma, khoảng 1/3 Gen Z và Millennials thừa nhận mình từng nghiện mua sắm, còn 20% tuyên bố sẽ tham gia "No Buy Year".
Một số TikToker cho biết họ tiết kiệm được khoản tiền đáng kinh ngạc nhờ thử thách này. Tạp chí Glamour dẫn trường hợp một nhà sáng tạo nội dung tiết kiệm tới 10.000 USD sau khi ngừng mua quần áo, phụ kiện và đồ trang trí trong suốt một năm.
Nhiều người tham gia còn cho biết "No Buy Year" giúp họ nhận ra bản thân từng tiêu tiền theo cảm xúc quá nhiều. Chỉ cần buồn chán, áp lực hoặc thấy người khác khoe đồ mới trên TikTok, họ lập tức đặt hàng online dù không thực sự cần.
"Trước đây tôi có thể mua son chỉ vì thấy màu đẹp trên livestream. Giờ tôi buộc bản thân dùng hết đồ cũ trước khi nghĩ tới chuyện mua mới", một người dùng chia sẻ trên mạng xã hội.
Không ít bạn trẻ cũng xem đây là cách "cai nghiện dopamine" từ mua sắm online. Việc liên tục nhận hàng, săn flash sale hay xem livestream bán hàng bị cho là khiến nhiều người hình thành thói quen tiêu tiền mất kiểm soát.
Tuy nhiên, trào lưu này cũng gây tranh cãi dữ dội. Một số ý kiến cho rằng "No Buy Year" thực chất chỉ là phiên bản mới của xu hướng sống tối giản, nhưng được "đóng gói" hấp dẫn hơn để hút view. Nhiều video mang danh tiết kiệm vẫn xuất hiện đầy cảnh quay cà phê sang chảnh, du lịch hay ăn uống đắt đỏ.
Bloomberg từng nhận định thử thách "No Buy" có thể phản tác dụng nếu người tham gia quá cực đoan, bởi nhiều người sau thời gian nhịn mua sắm lại "xả van" bằng cách chi tiêu mạnh hơn.
Một số chuyên gia tài chính cũng cho rằng cắt hoàn toàn mua sắm không giải quyết tận gốc vấn đề quản lý tiền bạc. CNBC nhận định các thử thách "no spend" thường khó duy trì lâu dài và dễ tạo cảm giác thất bại nếu người tham gia lỡ phá luật.
Trên Reddit, nhiều cuộc tranh luận nổ ra quanh câu hỏi: Gen Z thực sự đang tiết kiệm hay chỉ chạy theo một xu hướng mạng xã hội mới? Có người khoe tiết kiệm hàng chục nghìn USD, nhưng cũng nhiều bình luận thừa nhận "không mua gì" là điều gần như bất khả thi trong bối cảnh chi phí sống ngày càng đắt đỏ.
Dù gây tranh cãi, "No Buy Year" vẫn phản ánh một thay đổi rõ rệt trong tư duy của giới trẻ. Sau nhiều năm bị cuốn vào văn hóa tiêu dùng nhanh và áp lực "phải có đồ mới", không ít người bắt đầu muốn sống chậm lại, chi tiêu có kiểm soát hơn và học cách hài lòng với những gì mình đang có.
