Úc trở thành quốc gia tiên phong cấm trẻ dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội. “Phát súng” ấy mở đường cho hàng loạt quốc gia xem xét các biện pháp tương tự trước việc bảo vệ trẻ em trên môi trường số.
Câu chuyện cùng Đại sứ Úc tại Việt Nam GILLIAN BIRD không chỉ là cách Úc xây dựng “áo giáp” cho trẻ trên không gian mạng mà có thể là kinh nghiệm tham khảo cho Việt Nam.
* Xin đại sứ cho biết đâu là lý do dẫn đến việc Chính phủ Úc quyết định cấm người dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội?
– Luật độ tuổi tối thiểu sử dụng mạng xã hội mang tính tiên phong của Úc bắt đầu có hiệu lực từ tháng 12 năm ngoái, phản ánh cam kết mạnh mẽ của chính phủ về bảo vệ thanh thiếu niên trong kỷ nguyên số.
Quy định độ tuổi tối thiểu 16 dựa trên bằng chứng cho thấy đây là giai đoạn phát triển dễ bị tổn thương. Việc tiếp cận mạng xã hội không kiểm soát khiến trẻ dễ tiếp xúc với tính năng thiết kế có hại và nội dung không phù hợp mà các bạn chưa đủ khả năng xử lý.
Ngày càng nhiều bằng chứng cho thấy mạng xã hội có liên hệ với tác động tiêu cực tới thanh thiếu niên, nhất là qua nội dung cá nhân hóa bởi thuật toán, lượt like, nội dung vô tận hay ngắn hạn. Điều này có thể dẫn đến sử dụng quá mức, cô lập xã hội, rối loạn giấc ngủ, suy giảm sức khỏe thể chất và tinh thần.
Cũng như giới hạn độ tuổi với phim ảnh và một số sản phẩm khác, cần có những quy tắc an toàn tương tự với trẻ em trên môi trường mạng, giúp bảo vệ sức khỏe và sự phát triển, đồng thời cho các em thêm thời gian để xây dựng những kết nối đời thực và các kỹ năng số cần thiết.
* Những quy định cụ thể của Úc là gì? Úc đã phát triển những hoạt động thay thế nào để giúp trẻ em rời xa mạng xã hội?
– Theo luật, các nền tảng mạng xã hội có nghĩa vụ pháp lý ngăn người dưới 16 tuổi sở hữu tài khoản, trách nhiệm tuân thủ thuộc về chính các nền tảng thay vì phụ huynh hay trẻ em. Ủy viên an toàn trực tuyến (eSafety) độc lập của Úc giám sát việc thực thi này.
Các nền tảng bị giới hạn độ tuổi gồm Facebook, Instagram, Threads, Snapchat, TikTok và YouTube phải phát hiện, vô hiệu hóa tài khoản người chưa đủ tuổi, ngăn lách luật và có cơ chế rà soát. Người dưới 16 tuổi vẫn được tiếp cận dịch vụ nhắn tin, nền tảng giáo dục và hỗ trợ sức khỏe.
Vai trò của gia đình và nhà trường cũng rất quan trọng. Phụ huynh được khuyến khích dùng hướng dẫn từ ủy viên eSafety, thiết lập giới hạn lành mạnh và trò chuyện cởi mở về an toàn số. Các trường học ngày càng chú trọng kỹ năng số và hiểu biết thuật toán, giúp học sinh tư duy phản biện và sẵn sàng tham gia thế giới số an toàn khi đủ tuổi.
Úc cũng khuyến khích hoạt động thay thế lành mạnh với cam kết đầu tư 200 triệu AUD (143 triệu USD) cho chương trình “Play Our Way” nhằm thúc đẩy người trẻ, đặc biệt phụ nữ và trẻ em gái tham gia thể thao và gắn kết cộng đồng.
Cùng với đó đầu tư giáo dục năng lực số và an toàn trực tuyến hướng đến mục tiêu rộng hơn là khuyến khích sự cân bằng, để công nghệ là công cụ tích cực chứ không phải nguồn kết nối xã hội hay giải trí chính.
* Nhiều ý kiến ủng hộ cần có quy định cấm trẻ em Việt Nam dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội? Kinh nghiệm nào từ Úc có thể chia sẻ?
– Úc và Việt Nam cùng chia sẻ mối quan tâm đến phát triển kinh tế số và đảm bảo công dân tham gia môi trường mạng một cách an toàn, tự tin. Hai nước đã hợp tác sâu rộng về công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Theo kinh nghiệm của Úc, các biện pháp an toàn số nên phản chiếu những quy định bảo vệ trẻ em ngoài đời thực như kiểm tra độ tuổi với phim ảnh hay địa điểm nhất định, hạn chế trẻ tiếp xúc với nội dung độc hại trên mạng.
Đi kèm với đó là các biện pháp bảo vệ quyền riêng tư như hạn chế sử dụng thông tin thu thập cho mục đích xác minh độ tuổi và yêu cầu hủy thông tin sau khi sử dụng.
Úc cung cấp tài liệu an toàn số bằng nhiều ngôn ngữ, trong đó có tiếng Việt để các cộng đồng đa ngôn ngữ không bị bỏ lại phía sau.
Úc cũng phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý về an toàn trực tuyến và quyền riêng tư nhằm bảo vệ trẻ em và các quyền kỹ thuật số một cách nhất quán, hiệu quả. Chúng tôi hoan nghênh việc đối thoại với các đối tác trong khu vực gồm cả Việt Nam về vấn đề này.
* Thực tế là không phải phụ huynh nào cũng có thời gian giám sát con sử dụng mạng xã hội…
– Chúng tôi hiểu rằng nhiều phụ huynh không thể luôn giám sát hoạt động trực tuyến của con cái nên thay vì chỉ dựa vào gia đình, trách nhiệm cũng được đặt lên các nền tảng mạng xã hội. Các bộ quy tắc với nội dung yêu cầu tự động hạn chế trẻ em tiếp xúc với nội dung khiêu dâm và độc hại, kể cả khi phụ huynh không thể giám sát thường xuyên.
Song song đó, Úc chú trọng trang bị cho người trẻ “áo giáp tâm lý” thông qua giáo dục kỹ năng số, tư duy phản biện và hiểu biết về thuật toán. Qua đó giúp họ nhận diện nguy cơ “buồng vang” (tình trạng chỉ tiếp xúc với một kiểu quan điểm hoặc những ý kiến giống với quan điểm của chính mình – PV) hay nội dung gây nghiện để chủ động kiểm soát trải nghiệm trực tuyến của bản thân.
* Đã có nghiên cứu nào đánh giá hiệu quả của lệnh cấm và thực tế vẫn có người tìm cách lách luật, vấn đề này được giải quyết thế nào?
– Úc đang tiến hành đánh giá toàn diện và hiểu rằng những thay đổi ở quy mô này sẽ không tạo ra kết quả tức thì mà đây là quá trình dài hạn. Tín hiệu tích cực đến từ các gia đình khi nhiều phụ huynh cho biết luật này đã giúp việc thảo luận về sức khỏe số trở nên tích cực hơn. Họ tự tin hơn khi đặt giới hạn về thời gian và cách sử dụng thiết bị của con trẻ.
Còn quá sớm để nói về tác động đến hoạt động ngoài trời và thời gian sử dụng thiết bị. Úc đang thúc đẩy các lựa chọn thay thế lành mạnh hơn nhằm khuyến khích thanh thiếu niên tham gia nhiều hoạt động thực tế hơn.
Không có hệ thống nào là hoàn hảo và một số người trẻ sẽ cố vượt qua hạn chế. Vì vậy Úc tập trung vào việc chuyển trách nhiệm sang phía ngành công nghiệp thay vì chỉ dựa vào phụ huynh hoặc trẻ em.
Các nền tảng không đáp ứng nghĩa vụ xác minh độ tuổi có thể đối mặt với các biện pháp thực thi từ ủy viên eSafety – người cũng đã ban hành các thông báo thu thập thông tin có giá trị pháp lý, yêu cầu các công ty giải thích biện pháp ngăn người dùng dưới tuổi truy cập nhằm đảm bảo minh bạch.
An toàn trực tuyến là thách thức luôn thay đổi và đòi hỏi sự thích ứng liên tục, vì vậy luật này được thiết kế nhằm tạo ra các cơ chế trách nhiệm giải trình mạnh mẽ hơn, cho phép các phương thức quản lý phát triển song hành cùng công nghệ.
Theo tìm hiểu của Tuổi Trẻ Online, đó là mô hình "Đổi tiếng pô ồn ào lấy hạt gạo thơm" của Công an xã Tiên Lục (Bắc Ninh).
Từ giữa tháng 5-2026, lực lượng công an đã khuyến khích, vận động người dân, đặc biệt thanh thiếu niên, tự giác tháo bỏ các loại pô độ, pô chế không đúng quy chuẩn kỹ thuật trên mô tô, xe máy.
Chương trình hướng đến bảo đảm trật tự an toàn giao thông, giảm tiếng ồn và giữ gìn sự bình yên tại khu dân cư.
Đến nay có 8 thanh niên tự nguyện lắp lại pô nguyên bản cho xe và mang pô độ chế đến Công an xã để nhận quà. Nếu đủ điều kiện, mỗi trường hợp được nhận bao gạo 10kg hoặc phần quà phù hợp khác.
Đại úy Lê Quang Tùng - Phó trưởng Công an xã Tiên Lục - chia sẻ lực lượng công an mong muốn thông qua những hình thức tuyên truyền gần gũi, thiết thực như thế này, người dân, đặc biệt thanh thiếu niên, sẽ hiểu rõ tác hại của việc lắp pô độ chế. Từ đó họ sẽ tự giác, chủ động giao nộp để bảo đảm an toàn cho bản thân và cộng đồng.
Ngoài pô xe độ chế, Công an xã Tiên Lục cũng vận động, khuyến khích người dân giao nộp vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ trái phép như súng, bình xịt hơi cay, đao kiếm tự chế...
"Mỗi chiếc pô độ được giao nộp, các thanh thiếu niên sẽ nhận về 10kg gạo thơm. Giá trị vật chất không lớn nhưng mang ý nghĩa giáo dục, nhân văn, nhắc nhở các em biết sống có trách nhiệm với cộng đồng, xã hội, không vi phạm pháp luật" - đại úy Tùng chia sẻ.
Cách làm của Công an xã Tiên Lục đang nhận được nhiều phản hồi tích cực, lan tỏa trên mạng xã hội. Nhiều ý kiến cho rằng đây là mô hình vừa mang tính giáo dục nhân văn, vừa tạo sự gần gũi giữa lực lượng công an với thanh thiếu niên.
Tài khoản Facebook tên Tuấn nhận xét đây là cách làm mới, nhân văn và phù hợp với tâm lý giới trẻ, giúp kéo các em ra khỏi những thú vui tiềm ẩn nguy hiểm. Trong khi đó tài khoản Nguyên Nguyễn cho rằng hoạt động này vừa góp phần bảo đảm an ninh trật tự, vừa mang ý nghĩa giáo dục cộng đồng.
Gần một tháng nay, Rinat Donskikh, 21 tuổi, người Kazakhstan thường xuyên mặc áo khoác và đội mũ của hãng xe Grab khi ra đường ở Hà Nội. Rinat cho biết quê nhà không có dịch vụ gọi xe công nghệ bằng xe máy. Thấy nhiều du khách mặc trang phục này, anh tìm mua để trải nghiệm cảm giác làm tài xế bản địa.
Chàng trai Kazakhstan cùng Vladyslav Novak, 29 tuổi, người Ukraine mặc trang phục này đi qua nhiều tỉnh thành, quay video giao lưu với các tài xế Việt Nam. Các video của họ hút hàng triệu lượt xem trên mạng xã hội.
Cuối tháng 4, Romelyn Sadiwa, 25 tuổi, người Philippines cùng 4 người bạn cũng mua mẫu áo để làm đồng phục nhóm trong chuyến du lịch Việt Nam. Cô cho biết ở Philippines có dịch vụ Grab nhưng tài xế không có áo đồng phục, gặp chiếc áo xanh của hãng ở Hà Nội khiến cô có cảm giác vừa thân thuộc vừa mới mẻ.
"Một số người nước ngoài từng nhầm tôi là tài xế và hỏi cách đặt xe. Các tài xế Việt thấy chúng tôi mặc đồng phục đều cười, chào hỏi và chụp ảnh kỷ niệm", cô kể.
Xu hướng người nước ngoài hóa thân thành tài xế xe ôm công nghệ nở rộ trên nền tảng TikTok. Các video gắn hastag liên quan thu hút hàng triệu lượt xem. Chủ đề thảo luận về hiện tượng này trên các hội nhóm du lịch cũng nhận hàng nghìn lượt tương tác.
Thống kê từ Cục Du lịch Quốc gia cho thấy, 4 tháng đầu năm 2026, Việt Nam đón 8,8 triệu lượt khách quốc tế. Trong đó phân khúc khách trẻ (Gen Z và Millennials) chiếm tỷ lệ lớn, thường có xu hướng du lịch dựa trên các gợi ý từ video ngắn (Reels, TikTok).
Bà Trần Thị Hoa, 62 tuổi, chủ cửa hàng quần áo ở phố Hàng Ngang, phường Hoàn Kiếm, Hà Nội cho biết hơn một tháng qua, khách tìm mua áo khoác của các hãng xe công nghệ chiếm 60% tổng lượng người mua tại cửa hàng.
Các sản phẩm này là hàng may lại theo mẫu áo của tài xế, thiết kế một kích cỡ, có in hình cờ Việt Nam ở phần ống tay. Giá bán dao động 120.000 - 150.000 đồng một chiếc. Một số khách mua kèm mũ bảo hiểm của hãng.
"Có người mua hàng chục chiếc để làm quà lưu niệm. Hiện tại, các cửa hàng dọc tuyến phố đều nhập mặt hàng này", bà Hoa nói.
Firuza Mammadova, 25 tuổi, quốc tịch Azerbaijan cho biết đã mua áo khoác này làm quà tặng cho người thân. Trong 3 tháng lưu trú tại Việt Nam, cô mặc áo này đi qua hầu hết các điểm du lịch và phát hiện nó có khả năng che nắng và chắn mưa rất tốt. "Thay vì áo dài hay nón lá như thông thường, tôi chọn chiếc áo này làm quà lưu niệm vì nó rất Việt Nam", Firuza nói.
Xu hướng này còn lan sang các tỉnh miền núi cùng loại hình du lịch (phượt) bằng xe máy. Anh Nguyễn Tuấn, 25 tuổi, một tài xế tại Hà Giang, cho biết từ đầu năm đến nay thường gặp các nhóm du khách nước ngoài mặc đồng phục xe công nghệ khi đi qua các cung đường đèo.
"Nhóm khách cho biết việc khoác lên mình chiếc áo giúp họ có cảm giác như một tài xế thực thụ, tự lái xe để khám phá Việt Nam", anh Tuấn nói.
PGS TS Phạm Ngọc Trung, nguyên Trưởng khoa Văn hóa phát triển, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, nhận định xu hướng này cho thấy sự thay đổi trong tư duy của khách du lịch quốc tế. Từ hình thức tham quan phong cảnh (passive tourism) họ chuyển sang xu hướng hòa nhập hành vi với người bản địa (immersion tourism).
Theo ông Trung, dịch vụ gọi xe công nghệ bằng xe máy là đặc trưng trong hoạt động lao động đô thị tại Việt Nam, mô hình vốn không phổ biến tại các quốc gia phương Tây. "Vì thế khi khoác lên mình chiếc áo đồng phục xe ôm công nghệ, du khách có thể cảm thấy được hòa vào nhịp sống của người dân bản địa và dễ kết nối hơn", ông Trung nói.
Dưới góc độ chuyên môn ngành may mặc, TS Trần Văn Quyến, chuyên gia tư vấn quốc tế về dệt may, phân tích loại trang phục này thuộc nhóm thời trang nhanh (fast fashion). Sản phẩm đáp ứng nhu cầu của loại hình du lịch trải nghiệm (experience tourism) đang phổ biến ở nhóm khách trẻ.
"Áo sử dụng chất liệu phổ thông để tối ưu hóa giá thành, nhưng vẫn tích hợp chức năng hạn chế tia UV hoặc chống thấm nước, phù hợp cho việc di chuyển ngoài trời. Đây có thể là một trong những lý do khiến họ ưa thích", ông Quyến nói.
Tại cuộc họp báo kinh tế và xã hội TP.HCM chiều 16-4, Sở Nội vụ TP.HCM cho biết nhóm lao động trung niên chiếm tỉ lệ cao trong số người tìm việc. Chủ yếu là những người đã tích lũy kinh nghiệm, có xu hướng chuyển việc để cải thiện thu nhập hoặc môi trường làm việc.
Trên cơ sở dữ liệu của Trung tâm Dịch vụ việc làm TP.HCM, khoảng hơn 52.600 người có nhu cầu tìm việc, doanh nghiệp cần tuyển 82.700 vị trí, phân bổ không đồng đều giữa các nhóm tuổi, trình độ và ngành nghề.
Doanh nghiệp phần lớn hướng đến nhóm lao động dưới 40 tuổi với mục tiêu tối ưu hiệu quả hoạt động, khả năng thích nghi nhanh với công nghệ, quy trình mới.
Nhóm lao động trung niên thường chịu áp lực về gia đình, tài chính nên ưu tiên sự ổn định trong công việc, nhất là các doanh nghiệp có môi trường làm việc tốt, chính sách phúc lợi ưu đãi.
Để hỗ trợ người lao động trung niên tìm việc, Trung tâm Dịch vụ việc làm TP.HCM thường xuyên tổ chức các phiên giao dịch việc làm trực tiếp và trực tuyến tại các trụ sở và chi nhánh/điểm tiếp nhận bảo hiểm thất nghiệp; giới thiệu việc làm tại các xã, phường, tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận nhanh nguồn lao động phù hợp.
Song song đó đẩy mạnh kết nối cung - cầu lao động, luôn chủ động liên hệ, làm việc trực tiếp với doanh nghiệp để nắm bắt nhu cầu tuyển dụng cụ thể về số lượng, ngành nghề, mức lương, điều kiện làm việc; tăng cường kết nối - liên kết vùng trong việc giới thiệu, cung ứng lao động các vùng lân cận; tư vấn định hướng cho lao động chuyển đổi nghề nghiệp học tập nâng cao kỹ năng nghề.
Với lao động thất nghiệp tuổi trung niên, trung tâm tư vấn giới thiệu việc làm và định hướng cho lao động chuyển sang học thêm nghề để có thể tự tạo thu nhập cho bản thân, gia đình như nấu ăn, pha chế, trang điểm…
Trung tâm phối hợp với các trường đào tạo nghề đẩy mạnh công tác hỗ trợ học nghề và nâng cao trình độ kỹ năng nghề cho người lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp, giúp người lao động thích nghi tốt hơn với yêu cầu của thị trường lao động hiện nay;
Tuyển dụng lao động trên nhiều phương thức như trực tiếp, triển khai rộng rãi đến các địa phương, trên website, Zalo… giúp người lao động có nhu cầu về việc làm tiếp cận thông tin nhanh chóng, tiết kiệm chi phí.
