Úc trở thành quốc gia tiên phong cấm trẻ dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội. “Phát súng” ấy mở đường cho hàng loạt quốc gia xem xét các biện pháp tương tự trước việc bảo vệ trẻ em trên môi trường số.
Câu chuyện cùng Đại sứ Úc tại Việt Nam GILLIAN BIRD không chỉ là cách Úc xây dựng “áo giáp” cho trẻ trên không gian mạng mà có thể là kinh nghiệm tham khảo cho Việt Nam.
* Xin đại sứ cho biết đâu là lý do dẫn đến việc Chính phủ Úc quyết định cấm người dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội?
– Luật độ tuổi tối thiểu sử dụng mạng xã hội mang tính tiên phong của Úc bắt đầu có hiệu lực từ tháng 12 năm ngoái, phản ánh cam kết mạnh mẽ của chính phủ về bảo vệ thanh thiếu niên trong kỷ nguyên số.
Quy định độ tuổi tối thiểu 16 dựa trên bằng chứng cho thấy đây là giai đoạn phát triển dễ bị tổn thương. Việc tiếp cận mạng xã hội không kiểm soát khiến trẻ dễ tiếp xúc với tính năng thiết kế có hại và nội dung không phù hợp mà các bạn chưa đủ khả năng xử lý.
Ngày càng nhiều bằng chứng cho thấy mạng xã hội có liên hệ với tác động tiêu cực tới thanh thiếu niên, nhất là qua nội dung cá nhân hóa bởi thuật toán, lượt like, nội dung vô tận hay ngắn hạn. Điều này có thể dẫn đến sử dụng quá mức, cô lập xã hội, rối loạn giấc ngủ, suy giảm sức khỏe thể chất và tinh thần.
Cũng như giới hạn độ tuổi với phim ảnh và một số sản phẩm khác, cần có những quy tắc an toàn tương tự với trẻ em trên môi trường mạng, giúp bảo vệ sức khỏe và sự phát triển, đồng thời cho các em thêm thời gian để xây dựng những kết nối đời thực và các kỹ năng số cần thiết.
* Những quy định cụ thể của Úc là gì? Úc đã phát triển những hoạt động thay thế nào để giúp trẻ em rời xa mạng xã hội?
– Theo luật, các nền tảng mạng xã hội có nghĩa vụ pháp lý ngăn người dưới 16 tuổi sở hữu tài khoản, trách nhiệm tuân thủ thuộc về chính các nền tảng thay vì phụ huynh hay trẻ em. Ủy viên an toàn trực tuyến (eSafety) độc lập của Úc giám sát việc thực thi này.
Các nền tảng bị giới hạn độ tuổi gồm Facebook, Instagram, Threads, Snapchat, TikTok và YouTube phải phát hiện, vô hiệu hóa tài khoản người chưa đủ tuổi, ngăn lách luật và có cơ chế rà soát. Người dưới 16 tuổi vẫn được tiếp cận dịch vụ nhắn tin, nền tảng giáo dục và hỗ trợ sức khỏe.
Vai trò của gia đình và nhà trường cũng rất quan trọng. Phụ huynh được khuyến khích dùng hướng dẫn từ ủy viên eSafety, thiết lập giới hạn lành mạnh và trò chuyện cởi mở về an toàn số. Các trường học ngày càng chú trọng kỹ năng số và hiểu biết thuật toán, giúp học sinh tư duy phản biện và sẵn sàng tham gia thế giới số an toàn khi đủ tuổi.
Úc cũng khuyến khích hoạt động thay thế lành mạnh với cam kết đầu tư 200 triệu AUD (143 triệu USD) cho chương trình “Play Our Way” nhằm thúc đẩy người trẻ, đặc biệt phụ nữ và trẻ em gái tham gia thể thao và gắn kết cộng đồng.
Cùng với đó đầu tư giáo dục năng lực số và an toàn trực tuyến hướng đến mục tiêu rộng hơn là khuyến khích sự cân bằng, để công nghệ là công cụ tích cực chứ không phải nguồn kết nối xã hội hay giải trí chính.
* Nhiều ý kiến ủng hộ cần có quy định cấm trẻ em Việt Nam dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội? Kinh nghiệm nào từ Úc có thể chia sẻ?
– Úc và Việt Nam cùng chia sẻ mối quan tâm đến phát triển kinh tế số và đảm bảo công dân tham gia môi trường mạng một cách an toàn, tự tin. Hai nước đã hợp tác sâu rộng về công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Theo kinh nghiệm của Úc, các biện pháp an toàn số nên phản chiếu những quy định bảo vệ trẻ em ngoài đời thực như kiểm tra độ tuổi với phim ảnh hay địa điểm nhất định, hạn chế trẻ tiếp xúc với nội dung độc hại trên mạng.
Đi kèm với đó là các biện pháp bảo vệ quyền riêng tư như hạn chế sử dụng thông tin thu thập cho mục đích xác minh độ tuổi và yêu cầu hủy thông tin sau khi sử dụng.
Úc cung cấp tài liệu an toàn số bằng nhiều ngôn ngữ, trong đó có tiếng Việt để các cộng đồng đa ngôn ngữ không bị bỏ lại phía sau.
Úc cũng phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý về an toàn trực tuyến và quyền riêng tư nhằm bảo vệ trẻ em và các quyền kỹ thuật số một cách nhất quán, hiệu quả. Chúng tôi hoan nghênh việc đối thoại với các đối tác trong khu vực gồm cả Việt Nam về vấn đề này.
* Thực tế là không phải phụ huynh nào cũng có thời gian giám sát con sử dụng mạng xã hội…
– Chúng tôi hiểu rằng nhiều phụ huynh không thể luôn giám sát hoạt động trực tuyến của con cái nên thay vì chỉ dựa vào gia đình, trách nhiệm cũng được đặt lên các nền tảng mạng xã hội. Các bộ quy tắc với nội dung yêu cầu tự động hạn chế trẻ em tiếp xúc với nội dung khiêu dâm và độc hại, kể cả khi phụ huynh không thể giám sát thường xuyên.
Song song đó, Úc chú trọng trang bị cho người trẻ “áo giáp tâm lý” thông qua giáo dục kỹ năng số, tư duy phản biện và hiểu biết về thuật toán. Qua đó giúp họ nhận diện nguy cơ “buồng vang” (tình trạng chỉ tiếp xúc với một kiểu quan điểm hoặc những ý kiến giống với quan điểm của chính mình – PV) hay nội dung gây nghiện để chủ động kiểm soát trải nghiệm trực tuyến của bản thân.
* Đã có nghiên cứu nào đánh giá hiệu quả của lệnh cấm và thực tế vẫn có người tìm cách lách luật, vấn đề này được giải quyết thế nào?
– Úc đang tiến hành đánh giá toàn diện và hiểu rằng những thay đổi ở quy mô này sẽ không tạo ra kết quả tức thì mà đây là quá trình dài hạn. Tín hiệu tích cực đến từ các gia đình khi nhiều phụ huynh cho biết luật này đã giúp việc thảo luận về sức khỏe số trở nên tích cực hơn. Họ tự tin hơn khi đặt giới hạn về thời gian và cách sử dụng thiết bị của con trẻ.
Còn quá sớm để nói về tác động đến hoạt động ngoài trời và thời gian sử dụng thiết bị. Úc đang thúc đẩy các lựa chọn thay thế lành mạnh hơn nhằm khuyến khích thanh thiếu niên tham gia nhiều hoạt động thực tế hơn.
Không có hệ thống nào là hoàn hảo và một số người trẻ sẽ cố vượt qua hạn chế. Vì vậy Úc tập trung vào việc chuyển trách nhiệm sang phía ngành công nghiệp thay vì chỉ dựa vào phụ huynh hoặc trẻ em.
Các nền tảng không đáp ứng nghĩa vụ xác minh độ tuổi có thể đối mặt với các biện pháp thực thi từ ủy viên eSafety – người cũng đã ban hành các thông báo thu thập thông tin có giá trị pháp lý, yêu cầu các công ty giải thích biện pháp ngăn người dùng dưới tuổi truy cập nhằm đảm bảo minh bạch.
An toàn trực tuyến là thách thức luôn thay đổi và đòi hỏi sự thích ứng liên tục, vì vậy luật này được thiết kế nhằm tạo ra các cơ chế trách nhiệm giải trình mạnh mẽ hơn, cho phép các phương thức quản lý phát triển song hành cùng công nghệ.
Ông Sato Kenji từng là trưởng phòng kinh doanh của một doanh nghiệp lớn ở Tokyo với thu nhập 82.000 USD mỗi năm. Trước đây, cuộc sống của ông gắn liền với các buổi tiếp khách tại nhà hàng, ở khách sạn hạng sang và đầu tư học phí cho con cái.
Khó khăn tài chính bắt đầu khi ông nghỉ hưu ở tuổi 65. Dù thu nhập giảm, ông vẫn giữ lối sống cũ. Mỗi tháng, ông chi khoảng 1.000 USD cho ăn uống, ngoại giao và 1.000 USD chơi golf. Ông thường xuyên giành phần thanh toán hóa đơn trong các cuộc gặp bạn bè.
Áp lực tài chính của ông còn đến từ việc duy trì tài sản. Chi phí bảo trì chiếc xe sang và hóa đơn điện nước của ngôi nhà rộng luôn ở mức cao, kèm theo 650 USD phí chăm sóc sân vườn mỗi tháng. Các khoản quyên góp, tài trợ hay hiếu hỉ trước đây do công ty chi trả nay được rút trực tiếp từ tài khoản cá nhân.
Lúc này, thu nhập thực tế của ông dựa vào mức lương hưu 1.100 USD mỗi tháng, chưa bằng một nửa chi tiêu cơ bản. Để bù đắp, ông sử dụng tiền tiết kiệm. Toàn bộ 258.000 USD tiền trợ cấp thôi việc cạn kiệt với tốc độ chi vượt mức 32.000 USD mỗi năm.
Sau 8 năm, tài khoản của ông trống rỗng. Ở tuổi 73, ông Sato phải đi bán ôtô và làm thuê tại một nhà máy để trang trải cuộc sống. Con trai ông từng chứng kiến cảnh cha mình đứng chờ mua hàng giảm giá tại siêu thị. "Đến tuổi này, sĩ diện không quan trọng bằng tồn tại", ông Sato nói.
Câu chuyện của ông Sato phản ánh thực trạng của nhiều người từng có thu nhập cao nhưng mất kiểm soát chi tiêu khi về già. Tại Nhật Bản, những người từng kiếm hơn 65.000 USD mỗi năm, mức lương hưu nhận cũng dao động 1.300 USD mỗi tháng. Với những người đã ly hôn và phải chia sẻ lương hưu như ông Sato, con số này thấp hơn.
Theo số liệu năm 2025 của Bộ Nội vụ Nhật Bản, người cao tuổi sống độc thân cần khoảng 1.100 đến 1.300 USD mỗi tháng, tương đương mức chi tiêu trung bình của một hộ gia đình. Với khoảng cách hẹp này, bất cứ biến động về sức khỏe hay giá cả dễ gây thâm hụt tài chính. Nếu không có chiến lược kiểm soát chi tiêu, khối tài sản tích lũy có thể biến mất sau vài năm đẩy người hưu trí Nhật vào cảnh trắng tay.
Theo báo cáo từ Viện Nghiên cứu Đời sống và Người cao tuổi Nhật Bản, số người trên 65 tuổi rơi vào cảnh nghèo đói đang tăng mạnh và đã lên mức 20%, gấp 1,6 lần tỷ lệ trung bình ở các nước OECD. Nguyên nhân chủ yếu là áp lực chi phí y tế và sự lỗi thời của các kế hoạch tài chính cá nhân. Điều này chứng minh an toàn tài chính tuổi già không quyết định bởi thu nhập trong quá khứ mà nằm ở khả năng kiểm soát thu chi phù hợp với thực tại.
Ông Ogawa Yohei, chuyên gia tại tổ chức tư vấn tài chính FP Soudan Net (Tokyo), cho biết mỗi cá nhân cần mô phỏng chính xác thu nhập lương hưu và chi phí sinh hoạt trước khi nghỉ hưu để tính toán thời gian duy trì tài sản. Theo ông, làm việc khi còn sức khỏe là một giải pháp, nhưng cần nằm trong kế hoạch định sẵn thay vì bị ép buộc do cạn tiền. Xác định giới hạn chi tiêu hàng tháng và tuổi thọ của tài sản là biện pháp phòng vệ cốt lõi.
"Tuổi già thảnh thơi không đến từ việc chắt bóp khi đã cạn tiền, mà đến từ việc chủ động tính toán chi tiêu ngay từ lúc còn cầm chắc thu nhập", Ogawa Yohei nói.
Ngày 1/5, khi mở cửa quán nướng trở lại Shao Sanhu thấy hơn 60 nhóm khách đã xếp hàng chờ đợi. Nhiều người từ Tây An, Trùng Khánh, Hàng Châu tìm đến thưởng thức đồ nướng và hỏi thăm sức khỏe của anh.
Ngày 18/4, Shao treo tấm biển "Gia đình có việc, tôi cần nghỉ một tuần" trước cửa quán. Khách hàng không biết rằng anh đóng cửa để đến thành phố Hợp Phì hiến tế bào gốc cứu một bé gái ba tuổi mắc bệnh bạch cầu. Nhưng quá trình này kéo dài 13 ngày. Ca hiến tặng thành công vào ngày 27/4.
Khi thông tin được lan truyền, lượng khách đổ về quán tăng đột biến. Hiện tại, anh Shao kê 50 bàn vẫn không đủ chỗ. Do quá tải, quán phải hoạt động từ 8h30 đến 2h sáng hôm sau. Biết quán thiếu nhân sự, khách hàng vẫn kiên nhẫn chờ đợi. Hiệp hội Ẩm thực, Hội Chữ thập đỏ và Đội cứu hộ Blue Sky địa phương đã cử đầu bếp, tình nguyện viên đến phụ giúp anh. Để tránh làm phiền hàng xóm, anh lên kế hoạch chuyển sang mặt bằng rộng hơn gần đó.
Một thực khách di chuyển 7 tiếng từ miền Tây Nam đến quán, cho biết một người sẵn lòng hiến tế bào gốc chắc chắn là người kinh doanh đáng tin cậy. Trong đám đông, một bé gái đưa kẹo mút và gọi vang "chú anh hùng", khiến Shao xúc động. "Hành động của tôi có thể lan tỏa năng lượng tích cực đến trẻ em, điều đó giá trị hơn tất cả", anh chia sẻ.
Shao đăng ký tham gia Ngân hàng Tủy xương Trung Quốc từ năm 2019. Đến tháng 9/2025, anh nhận thông báo tương thích tủy bước đầu với một bệnh nhân. Sau khi qua kỳ kiểm tra sức khỏe đầu năm 2026, anh duy trì kinh doanh và chờ ngày hiến tặng.
Nói về sức khỏe sau ca phẫu thuật, chủ quán cho biết bản thân đã phục hồi, chỉ bị hạ đường huyết nhẹ. Tối 5/5, ông Wang Qingwu, Bí thư Thành ủy Túc Châu, đã đến thăm quán và biểu dương hành động của Shao.
Shao cho biết anh không có ý định trở thành người nổi tiếng trên mạng xã hội, chỉ mong cộng đồng quan tâm hơn đến bệnh nhân bạch cầu. "Tôi chỉ làm một việc nhỏ. Hiến tế bào gốc là quy trình an toàn, tôi hy vọng sẽ có thêm nhiều người cùng tham gia", anh nói.
Tính đến cuối tháng 4/2026, chương trình hiến tặng tế bào gốc tại Trung Quốc có gần 3,8 triệu tình nguyện viên đăng ký, với hơn 22.000 ca hiến tặng thành công. Kể từ ca hiến tặng không cùng huyết thống đầu tiên năm 1996, số lượng này đã vượt mốc 10.000 vào năm 2020 và vẫn tiếp tục tăng.
Bộ Tổng tham mưu vừa có công điện gửi các đơn vị về việc chủ động ứng phó với mưa lớn khu vực miền núi Bắc Bộ.
Cụ thể, Bộ Tổng tham mưu yêu cầu các cơ quan, đơn vị tiếp tục quán triệt, triển khai thực hiện nghiêm túc, quyết liệt chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại thông báo số 117 của Văn phòng Trung ương Đảng, Chỉ thị số 23 của Thủ tướng tăng cường công tác phòng, chống thiên tai; các công điện của Ban chỉ đạo phòng thủ dân sự quốc gia, Bộ Tổng tham mưu...
Duy trì nghiêm chế độ ứng trực, hoạt động tổng đài 112; nắm chắc tình hình thời tiết, khí tượng, thủy văn; khi có tình huống, sự cố phức tạp xảy ra, tổ chức kíp trực tăng cường, điều động lực lượng, phương tiện xử lý kịp thời, hiệu quả và thực hiện chế độ báo cáo đúng quy định; bảo đảm an toàn cho lực lượng tham gia thực hiện nhiệm vụ.
Yêu cầu các Quân khu 1, 2, 3 chỉ đạo Bộ chỉ huy quân sự các tỉnh: Lạng Sơn, Cao Bằng, Thái Nguyên, Bắc Ninh, Lào Cai, Lai Châu, Tuyên Quang, Điện Biên, Sơn La, Phú Thọ, Quảng Ninh chủ động tham mưu với cấp ủy, chính quyền địa phương chỉ đạo các sở, ban, ngành kiểm tra, rà soát các kế hoạch, phương án ứng phó, xác định khu vực trọng điểm thiên tai, các khu vực nguy cơ xảy ra lũ quét, sạt lở đất, đá, khu vực ngập lụt, chia cắt, các tuyến đê, kè, hồ, đập xung yếu.
Phối hợp với các cơ quan, đơn vị đứng chân trên địa bàn, điều động lực lượng, phương tiện di dời người, đặc biệt là người già, trẻ em, các đối tượng yếu thế và tài sản ra khỏi khu vực nguy hiểm, khu vực có nguy cơ sạt lở đến nơi an toàn; bảo đảm tuyệt đối an toàn cho người và phương tiện khi thực hiện nhiệm vụ.
Quân khu 2 chỉ đạo các đơn vị thuộc quyền phối hợp với cấp ủy, chính quyền và cơ quan chức năng địa phương sử dụng lực lượng, phương tiện tiếp tục, khẩn trương tìm kiếm người mất tích, cứu chữa người bị thương, khôi phục các tuyến đường giao thông; hỗ trợ thực phẩm, nhu yếu phẩm, bảo đảm đời sống cho người dân vùng bị ảnh hưởng do thiên tai vừa qua.
Quân đoàn 12; các Binh chủng, Binh đoàn chỉ đạo các đơn vị thuộc quyền rà soát, kiểm tra các kế hoạch, phương án ứng phó, bảo đảm an toàn doanh trại, kho tàng; phối hợp, hiệp đồng chặt chẽ với địa phương nơi đóng quân và nơi thực hiện nhiệm vụ; huy động lực lượng, phương tiện giúp đỡ nhân dân khắc phục hậu quả do mưa, lũ gây ra khi có đề nghị của địa phương.
Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng chỉ đạo Ban chỉ huy Bộ đội Biên phòng các tỉnh rà soát các kế hoạch, phương án ứng phó, phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương và các lực lượng, sẵn sàng điều động lực lượng, phương tiện tham gia thực hiện nhiệm vụ khi có tình huống xảy ra.
Quân chủng Phòng không - Không quân, Binh đoàn 18 kiểm tra, rà soát kế hoạch, phương án; chuẩn bị lực lượng, phương tiện sẵn sàng thực hiện bay tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn và vận chuyển lương thực, nhu yếu phẩm đến vùng bị ngập lụt, chia cắt khi có lệnh của bộ.
Binh chủng Thông tin liên lạc, Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội sẵn sàng huy động lực lượng, vật tư, trang thiết bị bảo đảm cung cấp viễn thông tại các khu vực bị ảnh hưởng do mưa lũ, sạt lở đất. Đồng thời, cần có giải pháp khắc phục tình trạng mất sóng viễn thông khi xảy ra thiên tai.
