Một người phụ nữ 56 tuổi ở Phúc Kiến, Trung Quốc khiến nhiều người bất ngờ khi được chẩn đoán mắc ung thư miệng giai đoạn cuối, dù nhiều năm duy trì chế độ ăn được xem là rất lành mạnh. Theo bác sĩ, vấn đề không nằm ở việc ăn đồ hấp, mà ở những thói quen ăn uống đi kèm có thể làm tăng nguy cơ tổn thương niêm mạc nếu kéo dài.
Theo thông tin được chia sẻ trên truyền thông Trung Quốc, bà Lý là người luôn chú trọng chăm sóc sức khỏe sau khi nghỉ hưu ở tuổi 51. Trong nhiều năm, bà gần như nói không với các món chiên, nướng hay nhiều dầu mỡ. Thực đơn hằng ngày chủ yếu gồm rau hấp, cá hấp, ngũ cốc hấp và các món thanh đạm.
Đầu năm nay, bà bắt đầu xuất hiện các vết loét trong miệng kéo dài, đau rát khi ăn uống. Ban đầu, bà nghĩ chỉ là nhiệt miệng thông thường. Tuy nhiên, khi các triệu chứng ngày càng nặng, bà đến bệnh viện kiểm tra và được chẩn đoán mắc ung thư miệng giai đoạn cuối, khối u đã lan rộng sang vùng xương hàm và các cơ quan lân cận.
Các bác sĩ cho biết không thể kết luận một nguyên nhân duy nhất dẫn đến ung thư. Đây là căn bệnh chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như tuổi tác, di truyền, môi trường, nhiễm virus, thuốc lá, rượu bia và các thói quen sinh hoạt kéo dài. Tuy nhiên, họ lưu ý một số thói quen ăn uống của bà có thể đã góp phần làm tăng nguy cơ tổn thương niêm mạc miệng theo thời gian.
Bác sĩ chỉ ra 3 thói quen ăn uống tưởng tốt nhưng có thể hại sức khỏe:
Bà Lý có thói quen ăn ngay khi thức ăn vừa được hấp chín và còn bốc hơi nghi ngút. Các chuyên gia cho biết việc thường xuyên để niêm mạc miệng tiếp xúc với thực phẩm hoặc đồ uống quá nóng có thể gây bỏng nhiệt, khiến mô niêm mạc liên tục bị tổn thương và phục hồi. Nếu tình trạng này diễn ra trong thời gian dài, nguy cơ xuất hiện các biến đổi bất thường ở tế bào có thể tăng lên.
Điều quan trọng không phải là món ăn được hấp hay nấu theo cách nào, mà là nên để thực phẩm nguội bớt trước khi sử dụng, tránh ăn hoặc uống khi còn quá nóng.
Để món ăn đậm vị hơn, bà thường dùng các loại rau củ muối, cá muối hoặc thịt xông khói.
Theo Sohu các chuyên gia dinh dưỡng, hấp không thể loại bỏ hoàn toàn lượng muối hay các hợp chất có thể hình thành trong thực phẩm chế biến sẵn. Việc tiêu thụ thường xuyên các thực phẩm nhiều muối hoặc thịt chế biến có thể làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh mạn tính và một số loại ung thư.
Chế độ ăn cân đối, hạn chế thực phẩm muối chua và thịt chế biến sẵn vẫn được khuyến nghị để bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Gia đình bà thường dự trữ ngũ cốc và rau củ khô. Khi phát hiện thực phẩm chỉ mốc một phần, bà cắt bỏ chỗ mốc hoặc rửa sạch rồi đem hấp với suy nghĩ nhiệt độ cao sẽ tiêu diệt nấm.
Đây là quan niệm sai lầm khá phổ biến. Một số độc tố do nấm mốc tạo ra, trong đó có aflatoxin, rất bền với nhiệt và không thể bị loại bỏ hoàn toàn bằng cách rửa, luộc hay hấp thông thường. Khi thực phẩm đã xuất hiện nấm mốc, cách an toàn nhất là loại bỏ hoàn toàn thay vì cố tận dụng.
Ung thư miệng không chỉ gặp ở người hút thuốc hay uống nhiều rượu bia. Nguy cơ mắc bệnh cũng có thể tăng ở những nhóm sau:
– Người thường xuyên ăn hoặc uống thực phẩm quá nóng.
– Người hút thuốc lá, sử dụng nhiều rượu bia hoặc nhai trầu.
– Người có răng sắc nhọn, răng mẻ hoặc răng giả không phù hợp gây cọ xát kéo dài vào niêm mạc miệng.
– Người nhiễm virus HPV, đặc biệt là HPV type 16.
– Người có vệ sinh răng miệng kém hoặc mắc các tổn thương niêm mạc kéo dài.
Ung thư miệng ở giai đoạn đầu dễ bị nhầm với nhiệt miệng hoặc viêm loét thông thường. Nếu xuất hiện một trong những dấu hiệu sau và kéo dài trên hai tuần, nên đến cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám:
Vết loét trong miệng không lành sau 2 tuần.
Xuất hiện mảng trắng hoặc đỏ bất thường trên lưỡi, lợi hoặc niêm mạc má.
Có khối u, vùng niêm mạc dày lên hoặc sờ thấy cứng.
Đau, tê hoặc mất cảm giác ở một vùng trong khoang miệng.
Khó nhai, khó nuốt hoặc hạn chế cử động của lưỡi.
Đồ hấp vẫn là phương pháp chế biến có lợi cho sức khỏe vì giúp hạn chế dầu mỡ và giữ được nhiều chất dinh dưỡng. Tuy nhiên, không có phương pháp nấu ăn nào có thể bù đắp cho những thói quen không tốt như ăn quá nóng, sử dụng thực phẩm mốc hoặc lạm dụng thực phẩm muối chua.
Bên cạnh chế độ ăn uống hợp lý, việc khám răng miệng định kỳ và đi khám sớm khi có các tổn thương kéo dài vẫn là yếu tố quan trọng giúp phát hiện sớm ung thư miệng, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị.
Cuối năm 2024, Dennis Biesma, hơn 50 tuổi, chuyên gia tư vấn công nghệ thông tin tại Amsterdam dùng thử ChatGPT. Ban đầu, ông dùng thông tin của nhân vật nữ chính trong cuốn sách do ông sáng tác để huấn luyện chatbot, yêu cầu nó nhập vai, lấy tên là Eva. Từ đó, ông dành nhiều thời gian trò chuyện với Eva.
"Vợ đi ngủ, còn tôi nằm trên sofa, đặt điện thoại lên ngực và trò chuyện cùng AI. Nó biết chính xác tôi thích gì và muốn nghe gì", Biesma kể.
Sau vài tuần, Eva thuyết phục được Biesma rằng nền tảng này dần có nhận thức như một con người thật. Khi ông đề xuất một kế hoạch kinh doanh nhằm chiếm lĩnh 10% thị trường công nghệ, chatbot khẳng định ông sẽ đạt được mục tiêu trong thời gian ngắn.
Nhận được sự khích lệ từ Eva, Biesma từ bỏ công việc chuyên môn. Ông rút tiền tiết kiệm, chi khoảng 110.000 USD để thuê lập trình viên phát triển dự án khởi nghiệp do AI gợi ý.
Việc theo đuổi dự án khiến Biesma dần xa rời thực tế. Tại một bữa tiệc của con gái, vợ ông phải dặn chồng không nhắc đến chủ đề AI. Trong sự kiện này, Biesma cho biết ông cảm thấy lạc lõng và không thể giao tiếp với người xung quanh.
Nghiên cứu của Tiến sĩ Hamilton Morrin từ Đại học King's College London chỉ ra rằng, các chatbot hiện nay được tối ưu hóa để tương tác và chiều theo người dùng. Thay vì phản biện, AI thường xác nhận những niềm tin sai lệch của con người sau hàng nghìn lần trao đổi, tạo ra hiện tượng "ảo tưởng cùng công nghệ".
Trong các báo cáo an toàn gần đây, OpenAI thừa nhận rủi ro từ việc người dùng "nhân hóa" AI. Các tính năng như giọng nói truyền cảm hay khả năng ghi nhớ sở thích cá nhân có thể khiến người dùng nảy sinh sự gắn bó cảm xúc không lành mạnh, dẫn đến việc tin tưởng mù quáng vào các phản hồi của AI.
Dù đã thiết lập các rào cản kỹ thuật để AI luôn tự xác nhận mình là một chương trình máy tính, các chuyên gia công nghệ vẫn cảnh báo rằng ranh giới giữa sự hỗ trợ và thao túng tâm lý đang ngày càng mong manh khi các chatbot trở nên quá giống con người.
Hậu quả của việc đắm chìm vào thế giới ảo khiến cuộc sống của Biesma đảo lộn. Ông ly hôn, có hành vi bạo lực với người thân và phải nhập viện tâm thần ba lần do "loạn thần hưng cảm". Trong giai đoạn này, ông từng tìm cách kết thúc cuộc đời nhưng được hàng xóm phát hiện. Sự nguy hiểm của hiện tượng này cũng được dự án Human Line (tổ chức hỗ trợ nạn nhân của AI) xác nhận, khi ghi nhận 15 vụ tự tử và 90 trường hợp nhập viện liên quan đến chứng rối loạn tâm thần do AI.
Tiến sĩ tâm lý học lâm sàng Reid Daitzman (Mỹ) nhấn mạnh người dùng cần duy trì sự tỉnh táo khi tương tác với trí tuệ nhân tạo: "Hãy luôn tự nhắc nhở bản thân rằng chatbot thực chất chỉ là một bộ máy dự đoán ngôn ngữ, không có linh hồn hay nhận thức thực sự. Để tránh rơi vào bẫy tâm lý, người dùng nên đặt giới hạn thời gian sử dụng và tuyệt đối không dùng AI làm nguồn thay thế cho các kết nối xã hội hoặc các quyết định quan trọng trong cuộc đời".
Khi tài khoản ngân hàng cạn kiệt và gói thuê bao ChatGPT hết hạn, Biesma mới dừng lại. "Tôi nhìn lại và tự hỏi chuyện gì đã xảy ra. Khoản nợ đóng thuế chồng chất. Giải pháp duy nhất tôi có thể làm là bán ngôi nhà đã gắn bó 17 năm", ông cho biết.
Hiện Biesma sống cùng vợ cũ trong căn nhà đang chờ người mua. Ông dành thời gian trò chuyện với những người có trải nghiệm tương tự. "Tôi tức giận với các ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Có lẽ chúng chỉ làm những gì được lập trình, nhưng chúng đã làm quá tốt", Biesma nói.
Cuộc gặp có sự chủ trì của Ủy viên Bộ Chính trị - Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang. Cùng dự còn có Ủy viên Trung ương Đảng - Phó bí thư thường trực Thành ủy TP.HCM Lê Quốc Phong; Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng - Bí thư thường trực Trung ương Đoàn - Chủ tịch Hội Sinh viên Việt Nam Nguyễn Minh Triết; Phó bí thư Thành ủy TP.HCM Văn Thị Bạch Tuyết, cùng một số lãnh đạo đại diện HĐND, UBND TP.HCM với 600 bạn trẻ.
Rất nhiều vấn đề thiết thân với sinh viên và các bạn trẻ được đề cập tại cuộc gặp gỡ này.
Tại đây, Chủ tịch Hội Sinh viên Việt Nam Trường đại học Tài chính - Marketing Nguyễn Hữu Trí nói sinh viên năm 1 và 2 đang bị “bao vây” bởi các quảng cáo vay nhanh, vay nóng. Do thiếu kỹ năng tài chính, kỹ năng số và chịu áp lực chi phí nên dễ vay tiền mà không lường trước rủi ro.
Dù có tuyên truyền, cảnh báo, sinh viên vẫn khó lòng lường trước các thủ đoạn lừa đảo mới. Từ đó anh Trí đề xuất quản lý, xử lý triệt để quảng cáo tín dụng đen và phối hợp nền tảng số để kiểm soát nội dung vi phạm.
“Cần xây dựng hệ thống cảnh báo sớm và bộ tài liệu chuẩn về nhận diện các thủ đoạn lừa đảo của tín dụng đen, bắt cóc trực tuyến giúp sinh viên chủ động phòng tránh”, anh Trí hiến kế.
Cùng với đó cần tăng cường bảo mật dữ liệu sinh viên và thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình, cơ quan chức năng để kịp thời xử lý tình huống nguy hiểm.
Trước vấn đề này, Bí thư Trần Lưu Quang cho rằng sinh viên là nhóm có kiến thức, tiếp cận thông tin tốt, lẽ ra phải nhận diện rủi ro tốt hơn, đằng này vẫn trở thành nạn nhân bị lừa đảo.
“Các bạn phải tỉnh táo và có kỹ năng tự bảo vệ mình, trở thành những người sử dụng mạng xã hội thông minh, có chọn lọc và cảnh giác cao. Nếu thiếu sự tỉnh táo rất dễ trở thành nạn nhân”, ông Quang nói.
Bí thư Thành ủy TP.HCM cho biết sẽ nỗ lực kiểm soát và hạn chế nhưng đúng là không dễ can thiệp triệt để do nhiều hệ thống máy chủ đặt ở nước ngoài.
Ông ủng hộ xây dựng cơ chế cảnh báo sớm và nói sinh viên nên bắt đầu từ việc lập cơ sở dữ liệu trong trường để thống kê, phân tích trường hợp lừa đảo đến sinh viên.
Ông Quang nói một số đơn vị đã triển khai các mô hình tài chính vi mô để hỗ trợ người lao động, giúp họ tiếp cận nguồn vốn với lãi suất hợp lý, từ đó hạn chế tình trạng vay tín dụng đen.
Chúng ta thử đặt vấn đề liệu thanh niên thành phố có thể xây dựng một mô hình tài chính hỗ trợ sinh viên hay không?
Bí thư Quang nêu và nói nếu có một nguồn vốn phù hợp, được quản lý chặt chẽ, cho sinh viên vay với điều kiện minh bạch, lãi suất hợp lý thì sẽ giảm đáng kể việc các bạn tìm đến các nguồn vay không an toàn.
"Thành phố có thể hỗ trợ cơ chế và nguồn lực ban đầu nhưng việc quản lý rất phức tạp, đòi hỏi minh bạch và năng lực cao. Nếu làm tốt, đây là giải pháp bền vững, xử lý tận gốc vấn đề chứ không chỉ phòng chống", Bí thư Trần Lưu Quang nói.
Với mô hình khởi nghiệp từ ca cao và đã tạo ra hàng chục loại chocolate bằng chính công nghệ nội địa không nhập khẩu, Tổng giám đốc Công ty TNHH Sô cô la Hallelu Nguyễn Hồng Huy đề xuất nghiên cứu, thực hiện “Hệ sinh thái quảng bá và phân phối cho thương hiệu trẻ tiêu biểu thành phố”.
Anh Huy nêu 3 nhóm: quảng bá trên LED trung tâm, ấn phẩm du lịch và sự kiện quốc tế; chọn sản phẩm bản sắc Việt làm quà tặng đối ngoại; thành phố hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vị trí kinh doanh chiến lược qua các đơn vị như Saigontourist, Benthanhtourist…
Lắng nghe, Bí thư Quang gợi ý thêm hướng đi phát triển sản phẩm gắn với du lịch trải nghiệm. Có thể tổ chức để du khách trực tiếp tham gia vào quy trình làm sô cô la chẳng hạn.
"Hãy tưởng tượng một du khách tự tay làm ra thanh sô cô la của mình, có in tên họ trên đó mang về làm quà. Giá trị nằm ở trải nghiệm, có thể bán với giá cao hơn", ông Quang gợi ý.
Phó giám đốc Nhà văn hóa Thanh niên TP.HCM Huỳnh Thị Quỳnh Hoa nêu ngoài đào tạo lý luận chính trị, cán bộ Đoàn cần được trang bị kỹ năng tổ chức hoạt động, thuyết trình trước công chúng để tập hợp thanh niên.
Nhà văn hóa Thanh niên có kinh nghiệm trong lĩnh vực này và mong được hỗ trợ cơ chế, kinh phí để đào tạo cho các bạn ở cơ sở Đoàn.
Chia sẻ ý kiến này, Bí thư Trần Lưu Quang nói việc xin thêm kinh phí để tổ chức hoạt động là chính đáng nhưng thành phố có thể hỗ trợ thông qua cơ chế “đặt hàng” minh bạch.
Ông nói cơ sở vật chất thành phố đầu tư rất lớn mà nếu khai thác hiệu quả sẽ mang lại giá trị cao, ngược lại sẽ lãng phí.
"Tuy nhiên việc hỗ trợ chỉ mang tính định hướng, không thể bao cấp lâu dài", ông Quang nói và cho rằng đơn vị phải chủ động vận hành, tạo nguồn thu, phát triển bền vững, thậm chí đóng góp trở lại xã hội.
Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang hát tặng thanh niên tại buổi gặp gỡ cán bộ Đoàn - Video: QUANG ĐỊNH
Một nghiên cứu của Trung tâm Tim mạch và Não bộ Quốc gia Nhật Bản, công bố trên Tạp chí Đột quỵ Châu Âu tháng 1/2024 đã so sánh chiều cao gối của hơn 100 người và phát hiện mối liên hệ đáng lo ngại.
Nghiên cứu chỉ ra thói quen nằm gối cao (trên 12 cm) là một yếu tố nguy cơ dẫn đến chứng bóc tách động mạch đốt sống tự phát. Việc kê gối quá cao khiến cổ bị vặn xoắn bất thường trong thời gian dài. Khi chúng ta ngủ say và trở mình, việc xoay đầu có thể kéo căng quá mức, gây tổn thương mạch máu cung cấp máu cho não. Các nhà khoa học gọi đây là "Hội chứng gối Tướng quân" (Shogun pillow syndrome) và có thể dẫn đến nguy cơ đột quỵ.
Tên gọi của hội chứng này bắt nguồn từ lịch sử Nhật Bản thế kỷ 17-19, khi các Shogun (Tướng quân) và Samurai thường sử dụng gối gỗ cứng, cao từ 12 - 16cm để tránh làm hỏng nếp tóc búi gọn và trở thành nguyên nhân khiến tỷ lệ đột quỵ thời đó khá cao.
Bên cạnh độ cao, thói quen sử dụng gối hàng ngày cũng quyết định sự thoải mái của giấc ngủ. Một số người cho rằng ngủ không dùng gối sẽ tốt cho cột sống, nhưng thực tế, việc này khiến đốt sống cổ lơ lửng, làm mất đi đường cong sinh lý tự nhiên. Các cơ nhỏ sau cổ phải liên tục căng cứng để duy trì đường thở, khiến bạn thức dậy với cảm giác ê ẩm.
Ngược lại, việc chỉ kê gối ở nửa đầu, bỏ lửng phần gáy cũng biến đốt sống cổ thành một "chiếc cầu gãy", gây ra tình trạng đau mỏi và sai lệch tư thế.
Một chiếc gối kém vệ sinh còn là kẻ thù của làn da. Việc cọ xát mặt lên chiếc gối bẩn mỗi đêm là nguyên nhân trực tiếp gây ra mụn ẩn, mụn trứng cá và các tình trạng dị ứng hô hấp như hắt hơi, sổ mũi.
Một chiếc gối tốt là chìa khóa để ngủ say giấc, trong khi gối sai chuẩn không chỉ gây đau mỏi cổ vai gáy, còn tiềm ẩn nhiều rắc rối cho sức khỏe và ngoại hình. Cảm giác ngủ không sâu giấc, sáng dậy chóng mặt, tê tay hay cứng cổ chính là dấu hiệu cho thấy bạn đang chọn sai gối.
Các nhà khoa học khẳng định nguyên tắc hàng đầu là chọn gối có độ cao tương thích với cơ thể. Đối với người nằm ngửa, chiều cao gối sau khi lún xuống nên xấp xỉ bằng độ cao nắm tay của chính họ, sao cho cằm và trán giữ trên một mặt phẳng.
Với người nằm nghiêng, gối cần cao bằng khoảng cách từ gốc cổ đến mép ngoài của vai để lấp đầy khoảng trống, giữ cho cột sống thẳng.
Chất liệu gối cũng cần sự đầu tư hợp lý. Gối foam hoạt tính (memory foam) ghi điểm nhờ khả năng ôm sát đường cong đầu cổ và phân tán áp lực, dù có nhược điểm là hơi bí vào mùa hè. Trong khi đó, gối cao su thiên nhiên lại mang đến độ thoáng khí và khả năng nâng đỡ tốt, ít sinh mạt bụi.
Cuối cùng, việc duy trì thói quen thay vỏ gối mỗi tuần một lần và vệ sinh ruột gối định kỳ 1-2 tháng/lần là bước không thể thiếu để bảo vệ làn da và giữ cho giấc ngủ luôn trọn vẹn.
