Úc trở thành quốc gia tiên phong cấm trẻ dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội. “Phát súng” ấy mở đường cho hàng loạt quốc gia xem xét các biện pháp tương tự trước việc bảo vệ trẻ em trên môi trường số.
Câu chuyện cùng Đại sứ Úc tại Việt Nam GILLIAN BIRD không chỉ là cách Úc xây dựng “áo giáp” cho trẻ trên không gian mạng mà có thể là kinh nghiệm tham khảo cho Việt Nam.
* Xin đại sứ cho biết đâu là lý do dẫn đến việc Chính phủ Úc quyết định cấm người dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội?
– Luật độ tuổi tối thiểu sử dụng mạng xã hội mang tính tiên phong của Úc bắt đầu có hiệu lực từ tháng 12 năm ngoái, phản ánh cam kết mạnh mẽ của chính phủ về bảo vệ thanh thiếu niên trong kỷ nguyên số.
Quy định độ tuổi tối thiểu 16 dựa trên bằng chứng cho thấy đây là giai đoạn phát triển dễ bị tổn thương. Việc tiếp cận mạng xã hội không kiểm soát khiến trẻ dễ tiếp xúc với tính năng thiết kế có hại và nội dung không phù hợp mà các bạn chưa đủ khả năng xử lý.
Ngày càng nhiều bằng chứng cho thấy mạng xã hội có liên hệ với tác động tiêu cực tới thanh thiếu niên, nhất là qua nội dung cá nhân hóa bởi thuật toán, lượt like, nội dung vô tận hay ngắn hạn. Điều này có thể dẫn đến sử dụng quá mức, cô lập xã hội, rối loạn giấc ngủ, suy giảm sức khỏe thể chất và tinh thần.
Cũng như giới hạn độ tuổi với phim ảnh và một số sản phẩm khác, cần có những quy tắc an toàn tương tự với trẻ em trên môi trường mạng, giúp bảo vệ sức khỏe và sự phát triển, đồng thời cho các em thêm thời gian để xây dựng những kết nối đời thực và các kỹ năng số cần thiết.
* Những quy định cụ thể của Úc là gì? Úc đã phát triển những hoạt động thay thế nào để giúp trẻ em rời xa mạng xã hội?
– Theo luật, các nền tảng mạng xã hội có nghĩa vụ pháp lý ngăn người dưới 16 tuổi sở hữu tài khoản, trách nhiệm tuân thủ thuộc về chính các nền tảng thay vì phụ huynh hay trẻ em. Ủy viên an toàn trực tuyến (eSafety) độc lập của Úc giám sát việc thực thi này.
Các nền tảng bị giới hạn độ tuổi gồm Facebook, Instagram, Threads, Snapchat, TikTok và YouTube phải phát hiện, vô hiệu hóa tài khoản người chưa đủ tuổi, ngăn lách luật và có cơ chế rà soát. Người dưới 16 tuổi vẫn được tiếp cận dịch vụ nhắn tin, nền tảng giáo dục và hỗ trợ sức khỏe.
Vai trò của gia đình và nhà trường cũng rất quan trọng. Phụ huynh được khuyến khích dùng hướng dẫn từ ủy viên eSafety, thiết lập giới hạn lành mạnh và trò chuyện cởi mở về an toàn số. Các trường học ngày càng chú trọng kỹ năng số và hiểu biết thuật toán, giúp học sinh tư duy phản biện và sẵn sàng tham gia thế giới số an toàn khi đủ tuổi.
Úc cũng khuyến khích hoạt động thay thế lành mạnh với cam kết đầu tư 200 triệu AUD (143 triệu USD) cho chương trình “Play Our Way” nhằm thúc đẩy người trẻ, đặc biệt phụ nữ và trẻ em gái tham gia thể thao và gắn kết cộng đồng.
Cùng với đó đầu tư giáo dục năng lực số và an toàn trực tuyến hướng đến mục tiêu rộng hơn là khuyến khích sự cân bằng, để công nghệ là công cụ tích cực chứ không phải nguồn kết nối xã hội hay giải trí chính.
* Nhiều ý kiến ủng hộ cần có quy định cấm trẻ em Việt Nam dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội? Kinh nghiệm nào từ Úc có thể chia sẻ?
– Úc và Việt Nam cùng chia sẻ mối quan tâm đến phát triển kinh tế số và đảm bảo công dân tham gia môi trường mạng một cách an toàn, tự tin. Hai nước đã hợp tác sâu rộng về công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Theo kinh nghiệm của Úc, các biện pháp an toàn số nên phản chiếu những quy định bảo vệ trẻ em ngoài đời thực như kiểm tra độ tuổi với phim ảnh hay địa điểm nhất định, hạn chế trẻ tiếp xúc với nội dung độc hại trên mạng.
Đi kèm với đó là các biện pháp bảo vệ quyền riêng tư như hạn chế sử dụng thông tin thu thập cho mục đích xác minh độ tuổi và yêu cầu hủy thông tin sau khi sử dụng.
Úc cung cấp tài liệu an toàn số bằng nhiều ngôn ngữ, trong đó có tiếng Việt để các cộng đồng đa ngôn ngữ không bị bỏ lại phía sau.
Úc cũng phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý về an toàn trực tuyến và quyền riêng tư nhằm bảo vệ trẻ em và các quyền kỹ thuật số một cách nhất quán, hiệu quả. Chúng tôi hoan nghênh việc đối thoại với các đối tác trong khu vực gồm cả Việt Nam về vấn đề này.
* Thực tế là không phải phụ huynh nào cũng có thời gian giám sát con sử dụng mạng xã hội…
– Chúng tôi hiểu rằng nhiều phụ huynh không thể luôn giám sát hoạt động trực tuyến của con cái nên thay vì chỉ dựa vào gia đình, trách nhiệm cũng được đặt lên các nền tảng mạng xã hội. Các bộ quy tắc với nội dung yêu cầu tự động hạn chế trẻ em tiếp xúc với nội dung khiêu dâm và độc hại, kể cả khi phụ huynh không thể giám sát thường xuyên.
Song song đó, Úc chú trọng trang bị cho người trẻ “áo giáp tâm lý” thông qua giáo dục kỹ năng số, tư duy phản biện và hiểu biết về thuật toán. Qua đó giúp họ nhận diện nguy cơ “buồng vang” (tình trạng chỉ tiếp xúc với một kiểu quan điểm hoặc những ý kiến giống với quan điểm của chính mình – PV) hay nội dung gây nghiện để chủ động kiểm soát trải nghiệm trực tuyến của bản thân.
* Đã có nghiên cứu nào đánh giá hiệu quả của lệnh cấm và thực tế vẫn có người tìm cách lách luật, vấn đề này được giải quyết thế nào?
– Úc đang tiến hành đánh giá toàn diện và hiểu rằng những thay đổi ở quy mô này sẽ không tạo ra kết quả tức thì mà đây là quá trình dài hạn. Tín hiệu tích cực đến từ các gia đình khi nhiều phụ huynh cho biết luật này đã giúp việc thảo luận về sức khỏe số trở nên tích cực hơn. Họ tự tin hơn khi đặt giới hạn về thời gian và cách sử dụng thiết bị của con trẻ.
Còn quá sớm để nói về tác động đến hoạt động ngoài trời và thời gian sử dụng thiết bị. Úc đang thúc đẩy các lựa chọn thay thế lành mạnh hơn nhằm khuyến khích thanh thiếu niên tham gia nhiều hoạt động thực tế hơn.
Không có hệ thống nào là hoàn hảo và một số người trẻ sẽ cố vượt qua hạn chế. Vì vậy Úc tập trung vào việc chuyển trách nhiệm sang phía ngành công nghiệp thay vì chỉ dựa vào phụ huynh hoặc trẻ em.
Các nền tảng không đáp ứng nghĩa vụ xác minh độ tuổi có thể đối mặt với các biện pháp thực thi từ ủy viên eSafety – người cũng đã ban hành các thông báo thu thập thông tin có giá trị pháp lý, yêu cầu các công ty giải thích biện pháp ngăn người dùng dưới tuổi truy cập nhằm đảm bảo minh bạch.
An toàn trực tuyến là thách thức luôn thay đổi và đòi hỏi sự thích ứng liên tục, vì vậy luật này được thiết kế nhằm tạo ra các cơ chế trách nhiệm giải trình mạnh mẽ hơn, cho phép các phương thức quản lý phát triển song hành cùng công nghệ.
Theo trang Popular Mechanics, một người đàn ông địa phương đang đi dạo dọc theo con đường gần Rold (trên bán đảo Himmerland của Đan Mạch) thì phát hiện ra điều bất thường, 2 vật thể bằng kim loại lấp lánh trên lớp đất. Ông cúi xuống, cào lớp đất đi và nhặt lên 2 chiếc vòng tay bằng vàng.
Người đàn ông này hoàn toàn có thể bỏ chúng vào túi, nhưng thay vào đó, ông mang những vật phẩm đó đến Bảo tàng Bắc Jutland và đặt chúng lên quầy để thẩm định theo quy trình Danefæ – quy trình pháp lý của Đan Mạch để đánh giá các hiện vật kho báu có tầm quan trọng quốc gia. Nhân viên bảo tàng chỉ cần nhìn thoáng qua những chiếc vòng tay dày, sáng bóng thì lập tức biết rằng đây là những chiếc vòng tay bằng vàng nguyên khối từ thời Viking.
Cuối ngày hôm đó, các nhà khảo cổ học vội vã đến địa điểm nơi những chiếc nhẫn được tìm thấy. Dùng máy dò kim loại rà soát khu vực, họ tìm thấy chiếc vòng tay thứ 3 gần như chính xác ở vị trí 2 chiếc đầu tiên được phát hiện. Cách đó khoảng 15 mét, máy dò của họ lại báo động và nhóm nghiên cứu đã khai quật được thêm 3 chiếc vòng tay bằng vàng xếp chồng lên nhau một cách gọn gàng.
Cả 6 chiếc vòng tay đều còn nguyên vẹn, nặng tổng cộng 762,5 gram - khoảng 1,7 pound vàng nguyên chất. Bộ sưu tập này, hiện được gọi là Kho báu Rold, được xếp hạng là kho vàng thời Viking lớn thứ 3 từng được ghi nhận ở Đan Mạch. Nó chỉ đứng sau chiếc nhẫn Tissø (được tìm thấy ở Tây Zealand năm 1977) và Kho báu Fæsted (được tìm thấy gần Ribe năm 2016).
"Đây thực sự là một phát hiện độc đáo. Chúng tôi chưa từng thấy bất cứ thứ gì tương tự như vậy trước đây tại bảo tàng", Torben Sarauw, nhà quản lý di sản văn hóa và nhà khảo cổ học tại Bảo tàng Bắc Jutland, cho biết.
Những chiếc vòng tay này đều phù hợp với kiểu dáng Scandinavia quen thuộc từ thời Viking, nhưng những vật phẩm như vậy thường được làm bằng bạc chứ không phải vàng nguyên khối.
Kho báu Rold được xác định niên đại từ năm 900 đến 1000 sau Công nguyên. Việc tìm thấy cả 6 chiếc vòng tay còn nguyên vẹn càng làm tăng thêm sự bí ẩn cho phát hiện này.
Các nhà khảo cổ tin rằng những chiếc vòng tay này có thể là một món quà quý giá mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc và chắc chắn chúng gắn liền với địa vị xã hội cao. Mặc dù điều này khá bất thường vào thời đó, nhưng những chiếc vòng tay thậm chí có thể đã được sử dụng để thanh toán thuế đất.
Các chuyên gia bảo tàng cho biết toàn bộ số vàng được thu hồi từ cánh đồng tư nhân và họ hy vọng sẽ trưng bày những chiếc vòng tay tại Bảo tàng Lịch sử Aalborg, nằm gần địa điểm phát hiện.
Ngày 7/4, Tập đoàn Quốc tế Phú Hoa phát cáo phó Chủ tịch danh dự, Giám đốc Bảo tàng Gỗ Tử đàn Trung Quốc Trần Lệ Hoa đã qua đời ngày 5/4 tại Bắc Kinh, thọ 85 tuổi. Bà từng là nữ tỷ phú giàu nhất Trung Quốc nhưng nhiều người chỉ biết đến với danh hiệu "vợ Đường Tăng" Trì Trọng Thụy.
Bà là người Mãn Châu, thuộc dòng dõi quý tộc, lớn lên ở Di Hòa Viên - cung điện mùa hè của các triều đình phong kiến. Từ khi bà còn nhỏ, gia cảnh đã sa sút. Bà bỏ học từ cấp ba làm thợ may, sau đó chuyển sang sửa chữa đồ gỗ cho một xưởng nội thất.
Giữa hoàn cảnh khó khăn, bà vẫn thường làm bánh chia cho lối xóm và luôn có mặt khi người khác cần giúp đỡ. Những đức tính này giúp bà kết giao được nhiều mối quan hệ và nắm bắt nhiều thông tin kinh doanh độc quyền.
Đầu năm 1980, Trần Lệ Hoa phát hiện nhiều bàn ghế cũ làm từ gỗ tử đàn, kim tơ nam mộc, hoàng hoa lê, bị bỏ đi trong một xưởng nội thất. Nhờ kinh nghiệm sống tại Di Hòa Viên, bà nhận ra giá trị của những món đồ này. Bà mua lại với giá rẻ, tự sửa chữa rồi bán ra với giá cao. Thương vụ đầu đời mang về cho bà một số vốn lớn.
Năm 1981, bà sang Hong Kong, mua 12 căn biệt thự và bán lại khi thị trường bất động sản tăng giá, thu lãi hàng chục triệu USD. Năm 1988, bà lập Tập đoàn Quốc tế Phú Hoa.
Đầu thập niên 1990, bà trở về Bắc Kinh mua khu đất sát quảng trường Thiên An Môn, chi hơn 60 triệu USD xây Tòa nhà Trường An và thành lập Câu lạc bộ Trường An dành cho giới siêu giàu. Đến nay, đây vẫn là một trong bốn câu lạc bộ cao cấp của Bắc Kinh, với các thành viên là những tỷ phú như Lý Gia Thành, Hoắc Anh Đông, Quách Bỉnh Tương.
Năm 2000, bà đầu tư 555 triệu USD cải tạo Phố Kim Bảo ở Vương Phủ Tỉnh. Dự án yêu cầu di dời 2.100 hộ dân, được bà hoàn tất ký hợp đồng giải tỏa trong 28 ngày. Khoản đầu tư biến khu nhà cũ nát thành đại lộ với khách sạn, trung tâm mua sắm và câu lạc bộ đua ngựa, mang về hàng trăm triệu USD tiền thuê mỗi năm.
Năm 2016, bà Trần Lệ Hoa là nữ tỷ phú giàu nhất Trung Quốc với tài sản 7,11 tỷ USD. Dù quản lý 1,5 triệu m2 bất động sản thương mại, bà duy trì chi phí sinh hoạt cá nhân ở mức khoảng 1,4 USD một ngày. Thức ăn chính của bà là cơm trộn nước nguội và rau xào.
Đối với nhân viên, bà áp dụng nguyên tắc không nợ lương, cung cấp 4 bữa ăn mỗi ngày. "Nhân viên làm việc là đang giúp đỡ bạn, tương đương với việc bạn có thêm một cánh tay, nợ tiền nhân viên là không hợp lý", bà từng nói.
Nửa sau cuộc đời, bà Trần Lệ Hoa tập trung cho nghệ thuật điêu khắc gỗ tử đàn. Năm 1999, bà trực tiếp sang Ấn Độ và Myanmar tìm gỗ tử đàn nguyên khối. Bà chi 28 triệu USD xây dựng Bảo tàng Gỗ Tử đàn Trung Quốc rộng gần 10.000 m2 tại Bắc Kinh. Tại đây, bà cùng các thợ thủ công dùng cấu trúc mộng ngàm không đinh phục dựng 16 cổng thành và 10 tháp canh Bắc Kinh xưa.
Dù tiền bán vé không đủ trả chi phí vận hành, Trần Lệ Hoa từ chối mọi đề nghị mua lại bộ sưu tập. "Tuy tôi là thương nhân, nhưng toàn bộ tài sản nên đặt vào nơi này để lưu giữ cho đất nước", bà nói.
Bảo tàng là nơi giao lưu văn hóa, đón tiếp nhiều chính khách và người nổi tiếng như cựu Thủ tướng Đức Helmut Kohl, Công chúa Thái Lan Sirindhorn, Chủ tịch Quốc hội Sri Lanka Chamal Rajapaksa.
Sau chuyến tham quan năm 2018, cựu Ngoại trưởng Mỹ Henry Kissinger viết tặng bà: "Người phụ nữ huyền thoại, một kỳ tích vĩ đại!". Đại học Nghệ thuật và Thiết kế Savannah (Mỹ) trao bà danh hiệu "Tiến sĩ danh dự về nhân văn" và chọn ngày 25/5 hằng năm làm "Ngày Trần Lệ Hoa". Năm 2012, tạp chí Time đưa bà vào danh sách 100 người có ảnh hưởng nhất thế giới.
Trần Lệ Hoa làm việc liên tục đến những năm cuối đời. Bước qua tuổi 80, bà vẫn thức dậy lúc 6h30 và đến xưởng điêu khắc lúc 7h30.
"Tôi chưa bao giờ nghĩ đến việc đứng trên người khác, càng không muốn trở thành người bị kẻ khác coi thường. Bất kể làm gì, miễn là việc chân chính thì cứ làm, nỗ lực rồi sẽ thành công", Trần Lệ Hoa nói.
Mỗi dịp văn nghệ, sự háo hức không chỉ đến từ việc được biểu diễn mà còn từ những chiếc váy đầm vừa đẹp vừa dễ thương do mẹ tự tay may cho.
Cảm giác được khoác lên mình bộ trang phục xinh xắn, bước ra sân khấu đã sớm gieo vào Anna Hương niềm say mê được múa. Sau này việc được học với một cô giáo có mái tóc dài, dịu dàng và vô cùng tận tụy càng khiến tình yêu với múa của Hương rõ ràng và bền bỉ hơn.
Việc học múa với một người không thể nghe không chỉ là thách thức mà còn là hành trình tự tìm kiếm cách cảm nhận thế giới theo cách riêng. Khi còn nhỏ, Anna Hương phải học thuộc nhịp điệu của bài hát theo cách ghi nhớ, quan sát giáo viên đứng dưới sân khấu để bắt nhịp và làm theo.
Khi trưởng thành và tham gia sáng kiến "Lắng nghe điểm chạm" mở rộng cơ hội tiếp cận và tiềm năng ứng dụng nghệ thuật vào đời sống cho cộng đồng người điếc và khiếm thính, phương thức cảm nhận nhịp điệu của Hương cũng đa dạng hơn.
"Ánh sáng trên sân khấu được sử dụng như một tín hiệu để tôi nhận biết thời điểm vào động tác. Âm thanh lớn tạo độ rung trên sàn gỗ giúp tôi cảm nhận nhịp bằng cơ thể.
Ngoài ra tôi quan sát chuyển động đi trước của các diễn viên người nghe để bắt nhịp kịp thời. Khi cần luôn có phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu hỗ trợ tôi vào đúng nhịp bài hát giúp tôi hòa mình trọn vẹn hơn với khán giả", Hương kể.
Hương kể có những khoảnh khắc, ranh giới giữa người biểu diễn và nhân vật trong vở múa dường như được xóa nhòa. Còn nhớ lúc bé được diễn bài Quê hương tôi, Hương cảm nhận mình như đang hòa vào câu chuyện đến nỗi như nhập vai người chèo thuyền khi diễn. Và cô gái 8X nhận ra mình thực sự thuộc về sân khấu.
Mỗi khi lên sân khấu, Hương không chỉ muốn hoàn thành phần trình diễn mà mong truyền tải thông điệp đến khán giả. Ấy như lời khẳng định người điếc cũng có khả năng làm nghệ thuật, mang đến những màn biểu diễn đẹp và giàu cảm xúc. Xa hơn được góp phần lan tỏa tinh thần hòa nhập để không còn sự phân biệt, được vươn đến những ước mơ của mình.
Phía sau hành trình của Anna Hương không thể không nhắc đến vai trò của người mẹ. Mẹ chính là người thầy đầu tiên dạy những con chữ đầu đời và chưa bao giờ nói không với bất kỳ đam mê hay giấc mơ nào của con gái. Những ngày nắng hay mưa, mẹ vẫn đều đặn đạp xe đưa Hương đến lớp múa.
Những bộ váy biểu diễn được mẹ tỉ mỉ chuẩn bị, chăm chút từng chi tiết để Hương có thể bước lên sân khấu trong dáng vẻ xinh đẹp, tự tin nhất. Mẹ cũng là người tìm kiếm lớp học phù hợp với mong muốn của con gái. Tất cả những điều đó trở thành nguồn động lực bền bỉ giúp Hương tiếp tục theo đuổi đam mê.
Khi còn nhỏ vì không nghe được âm thanh khiến Hương thường xuyên tập sai làm giáo viên buồn lòng. Ngay cả bản thân cô cũng cảm thấy rất thất vọng về mình mỗi lần như thế. Đã có thời điểm Hương từng nghĩ đến bỏ cuộc.
"Nhưng mẹ vẫn luôn ở đó động viên tôi. Cộng với việc được tập luyện bên những người bạn điếc giúp tôi dần vượt qua. Điều quan trọng nhất là tôi tự nhắc bản thân phải cố gắng mỗi ngày để tiến bộ hơn", Hương bộc bạch.
