Úc trở thành quốc gia tiên phong cấm trẻ dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội. “Phát súng” ấy mở đường cho hàng loạt quốc gia xem xét các biện pháp tương tự trước việc bảo vệ trẻ em trên môi trường số.
Câu chuyện cùng Đại sứ Úc tại Việt Nam GILLIAN BIRD không chỉ là cách Úc xây dựng “áo giáp” cho trẻ trên không gian mạng mà có thể là kinh nghiệm tham khảo cho Việt Nam.
* Xin đại sứ cho biết đâu là lý do dẫn đến việc Chính phủ Úc quyết định cấm người dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội?
– Luật độ tuổi tối thiểu sử dụng mạng xã hội mang tính tiên phong của Úc bắt đầu có hiệu lực từ tháng 12 năm ngoái, phản ánh cam kết mạnh mẽ của chính phủ về bảo vệ thanh thiếu niên trong kỷ nguyên số.
Quy định độ tuổi tối thiểu 16 dựa trên bằng chứng cho thấy đây là giai đoạn phát triển dễ bị tổn thương. Việc tiếp cận mạng xã hội không kiểm soát khiến trẻ dễ tiếp xúc với tính năng thiết kế có hại và nội dung không phù hợp mà các bạn chưa đủ khả năng xử lý.
Ngày càng nhiều bằng chứng cho thấy mạng xã hội có liên hệ với tác động tiêu cực tới thanh thiếu niên, nhất là qua nội dung cá nhân hóa bởi thuật toán, lượt like, nội dung vô tận hay ngắn hạn. Điều này có thể dẫn đến sử dụng quá mức, cô lập xã hội, rối loạn giấc ngủ, suy giảm sức khỏe thể chất và tinh thần.
Cũng như giới hạn độ tuổi với phim ảnh và một số sản phẩm khác, cần có những quy tắc an toàn tương tự với trẻ em trên môi trường mạng, giúp bảo vệ sức khỏe và sự phát triển, đồng thời cho các em thêm thời gian để xây dựng những kết nối đời thực và các kỹ năng số cần thiết.
* Những quy định cụ thể của Úc là gì? Úc đã phát triển những hoạt động thay thế nào để giúp trẻ em rời xa mạng xã hội?
– Theo luật, các nền tảng mạng xã hội có nghĩa vụ pháp lý ngăn người dưới 16 tuổi sở hữu tài khoản, trách nhiệm tuân thủ thuộc về chính các nền tảng thay vì phụ huynh hay trẻ em. Ủy viên an toàn trực tuyến (eSafety) độc lập của Úc giám sát việc thực thi này.
Các nền tảng bị giới hạn độ tuổi gồm Facebook, Instagram, Threads, Snapchat, TikTok và YouTube phải phát hiện, vô hiệu hóa tài khoản người chưa đủ tuổi, ngăn lách luật và có cơ chế rà soát. Người dưới 16 tuổi vẫn được tiếp cận dịch vụ nhắn tin, nền tảng giáo dục và hỗ trợ sức khỏe.
Vai trò của gia đình và nhà trường cũng rất quan trọng. Phụ huynh được khuyến khích dùng hướng dẫn từ ủy viên eSafety, thiết lập giới hạn lành mạnh và trò chuyện cởi mở về an toàn số. Các trường học ngày càng chú trọng kỹ năng số và hiểu biết thuật toán, giúp học sinh tư duy phản biện và sẵn sàng tham gia thế giới số an toàn khi đủ tuổi.
Úc cũng khuyến khích hoạt động thay thế lành mạnh với cam kết đầu tư 200 triệu AUD (143 triệu USD) cho chương trình “Play Our Way” nhằm thúc đẩy người trẻ, đặc biệt phụ nữ và trẻ em gái tham gia thể thao và gắn kết cộng đồng.
Cùng với đó đầu tư giáo dục năng lực số và an toàn trực tuyến hướng đến mục tiêu rộng hơn là khuyến khích sự cân bằng, để công nghệ là công cụ tích cực chứ không phải nguồn kết nối xã hội hay giải trí chính.
* Nhiều ý kiến ủng hộ cần có quy định cấm trẻ em Việt Nam dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội? Kinh nghiệm nào từ Úc có thể chia sẻ?
– Úc và Việt Nam cùng chia sẻ mối quan tâm đến phát triển kinh tế số và đảm bảo công dân tham gia môi trường mạng một cách an toàn, tự tin. Hai nước đã hợp tác sâu rộng về công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Theo kinh nghiệm của Úc, các biện pháp an toàn số nên phản chiếu những quy định bảo vệ trẻ em ngoài đời thực như kiểm tra độ tuổi với phim ảnh hay địa điểm nhất định, hạn chế trẻ tiếp xúc với nội dung độc hại trên mạng.
Đi kèm với đó là các biện pháp bảo vệ quyền riêng tư như hạn chế sử dụng thông tin thu thập cho mục đích xác minh độ tuổi và yêu cầu hủy thông tin sau khi sử dụng.
Úc cung cấp tài liệu an toàn số bằng nhiều ngôn ngữ, trong đó có tiếng Việt để các cộng đồng đa ngôn ngữ không bị bỏ lại phía sau.
Úc cũng phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý về an toàn trực tuyến và quyền riêng tư nhằm bảo vệ trẻ em và các quyền kỹ thuật số một cách nhất quán, hiệu quả. Chúng tôi hoan nghênh việc đối thoại với các đối tác trong khu vực gồm cả Việt Nam về vấn đề này.
* Thực tế là không phải phụ huynh nào cũng có thời gian giám sát con sử dụng mạng xã hội…
– Chúng tôi hiểu rằng nhiều phụ huynh không thể luôn giám sát hoạt động trực tuyến của con cái nên thay vì chỉ dựa vào gia đình, trách nhiệm cũng được đặt lên các nền tảng mạng xã hội. Các bộ quy tắc với nội dung yêu cầu tự động hạn chế trẻ em tiếp xúc với nội dung khiêu dâm và độc hại, kể cả khi phụ huynh không thể giám sát thường xuyên.
Song song đó, Úc chú trọng trang bị cho người trẻ “áo giáp tâm lý” thông qua giáo dục kỹ năng số, tư duy phản biện và hiểu biết về thuật toán. Qua đó giúp họ nhận diện nguy cơ “buồng vang” (tình trạng chỉ tiếp xúc với một kiểu quan điểm hoặc những ý kiến giống với quan điểm của chính mình – PV) hay nội dung gây nghiện để chủ động kiểm soát trải nghiệm trực tuyến của bản thân.
* Đã có nghiên cứu nào đánh giá hiệu quả của lệnh cấm và thực tế vẫn có người tìm cách lách luật, vấn đề này được giải quyết thế nào?
– Úc đang tiến hành đánh giá toàn diện và hiểu rằng những thay đổi ở quy mô này sẽ không tạo ra kết quả tức thì mà đây là quá trình dài hạn. Tín hiệu tích cực đến từ các gia đình khi nhiều phụ huynh cho biết luật này đã giúp việc thảo luận về sức khỏe số trở nên tích cực hơn. Họ tự tin hơn khi đặt giới hạn về thời gian và cách sử dụng thiết bị của con trẻ.
Còn quá sớm để nói về tác động đến hoạt động ngoài trời và thời gian sử dụng thiết bị. Úc đang thúc đẩy các lựa chọn thay thế lành mạnh hơn nhằm khuyến khích thanh thiếu niên tham gia nhiều hoạt động thực tế hơn.
Không có hệ thống nào là hoàn hảo và một số người trẻ sẽ cố vượt qua hạn chế. Vì vậy Úc tập trung vào việc chuyển trách nhiệm sang phía ngành công nghiệp thay vì chỉ dựa vào phụ huynh hoặc trẻ em.
Các nền tảng không đáp ứng nghĩa vụ xác minh độ tuổi có thể đối mặt với các biện pháp thực thi từ ủy viên eSafety – người cũng đã ban hành các thông báo thu thập thông tin có giá trị pháp lý, yêu cầu các công ty giải thích biện pháp ngăn người dùng dưới tuổi truy cập nhằm đảm bảo minh bạch.
An toàn trực tuyến là thách thức luôn thay đổi và đòi hỏi sự thích ứng liên tục, vì vậy luật này được thiết kế nhằm tạo ra các cơ chế trách nhiệm giải trình mạnh mẽ hơn, cho phép các phương thức quản lý phát triển song hành cùng công nghệ.
Một vụ việc gây sốc tại Trung Quốc đang thu hút sự chú ý lớn trên mạng xã hội, sau khi một nhân viên môi giới bất động sản phát hiện căn hộ cho thuê bị bỏ hoang trong tình trạng kinh hoàng: rác thải chất đống khắp nơi, mùi hôi nồng nặc và một chú chó bị bỏ lại không người chăm sóc.
Theo thông tin từ truyền thông địa phương, sự việc xảy ra tại thành phố Nam Ninh, thuộc Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây, miền tây nam Trung Quốc.
Một đoạn video được đăng tải vào ngày 22/5 bởi chính nhân viên môi giới đã nhanh chóng lan truyền, thu hút hàng triệu lượt xem và hàng loạt bình luận bày tỏ sự bàng hoàng.
Căn hộ được nhắc đến là một căn phòng cho thuê một phòng ngủ. Khi người môi giới mở cửa bước vào, anh lập tức bị choáng ngợp bởi cảnh tượng bên trong: đồ đạc bị vứt lộn xộn, rác sinh hoạt chất thành từng đống lớn nhỏ khắp sàn nhà, từ túi nilon, hộp thức ăn thừa cho đến các vật dụng sinh hoạt hư hỏng. Không gian sống gần như không còn chỗ trống để đặt chân.
Điều khiến sự việc trở nên nghiêm trọng hơn là sự xuất hiện của một chú chó giống Alaskan Malamute bị bỏ lại trong căn phòng. Con vật trong tình trạng hoảng loạn, liên tục sủa và di chuyển giữa đống rác, cho thấy dấu hiệu bị bỏ đói và thiếu chăm sóc trong thời gian dài.
Người môi giới bất động sản, người trực tiếp chứng kiến hiện trường, đã không giấu được sự kinh ngạc.
Ông mô tả: "Mùi hôi thối kinh khủng. Rác thải ở khắp mọi nơi. Tôi chưa từng thấy một căn hộ nào bẩn như vậy." Ông cũng cho biết hình ảnh căn phòng hoàn toàn trái ngược với ấn tượng ban đầu về người thuê – một phụ nữ luôn xuất hiện với vẻ ngoài gọn gàng, lịch sự mỗi khi giao tiếp.
Theo lời kể, nữ khách thuê đã rời đi mà không thông báo trước, không bàn giao căn hộ và cũng không để lại bất kỳ dấu vết liên lạc rõ ràng nào. Người này đồng thời đang nợ tiền thuê nhà kéo dài khoảng hai tháng. Hiện vẫn chưa xác định chính xác thời gian cô sinh sống tại đây trước khi biến mất.
Điều đáng chú ý là tiền đặt cọc ban đầu của người thuê chỉ đủ để bù cho một tháng tiền thuê. Điều này đồng nghĩa với việc chủ nhà và đơn vị môi giới có thể phải chịu thêm chi phí đáng kể để dọn dẹp, khử mùi và khôi phục lại tình trạng ban đầu của căn hộ sau khi bị bỏ lại trong điều kiện nghiêm trọng như vậy.
Trong một video cập nhật sau đó, nhân viên môi giới cho biết anh đã đưa chú chó ra khỏi căn hộ để kiểm tra sức khỏe. May mắn là kết quả ban đầu cho thấy con vật không gặp bệnh lý nghiêm trọng, tuy nhiên đã bị sụt cân do thiếu thức ăn trong vài ngày. Hình ảnh chú chó sau khi được cứu khiến nhiều người theo dõi không khỏi thương xót.
Sau sự việc, một số cư dân địa phương đã bày tỏ mong muốn nhận nuôi chú chó, mở ra hy vọng về một cuộc sống mới tốt đẹp hơn cho nó sau chuỗi ngày bị bỏ rơi trong môi trường khắc nghiệt.
Câu chuyện nhanh chóng trở thành chủ đề bàn luận rộng rãi trên các nền tảng mạng xã hội Trung Quốc. Nhiều người bày tỏ sự phẫn nộ trước hành vi bỏ mặc trách nhiệm của người thuê nhà, đồng thời lên án tình trạng bỏ rơi thú cưng khi chuyển đi.
Bên cạnh đó, không ít ý kiến cũng bày tỏ sự thương cảm đối với chú chó, vốn hoàn toàn vô tội nhưng phải chịu cảnh sống giữa rác thải và đói khát.
Vụ việc hiện vẫn đang được chia sẻ mạnh mẽ, trở thành một lời nhắc nhở về trách nhiệm của người nuôi thú cưng cũng như ý thức giữ gìn môi trường sống trong các khu nhà cho thuê.
Cánh đồng Chum ở Lào là địa điểm du lịch nổi tiếng, thu hút khách tham quan và đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa Thế giới. Tại địa điểm này có hàng ngàn chiếc chum khác nhau, được tạo ra từ các khối đá cổ, đa phần không có nắp đậy.
Trong suốt những thập kỷ qua, các nhà nghiên cứu cho rằng các chum đá này được dùng trong cách chôn cất của người tiền sử. Truyền thuyết của địa phương cho thấy một số trong các chum cao 3m được dùng để đựng đồ ăn, rượu, nước mưa và những thứ khác.
Mới đây, nghiên cứu được công bố trên các tạp chí khoa học Antiquity vào ngày 19/5 cho biết, khi nhóm khảo cổ làm việc tại khu vực cánh đồng Chum đã phát hiện hài cốt của ít nhất 37 người bên trong chiếc chum đá khổng lồ.
Điều này hé lộ thêm nhiều bằng chứng mới về nghi thức mai táng tại một trong những quần thể khảo cổ bí ẩn nhất Đông Nam Á.
Được biết, nghiên cứu tập trung vào một chum đá lớn nằm ở phía Đông Bắc thị trấn Phonsavan. Chiếc chum cao khoảng 1,3m, rộng hơn 2m. Khi khai quật bên trong, nhóm nghiên cứu phát hiện số lượng lớn xương và răng người được xếp dày đặc, thuộc về hàng chục cá thể khác nhau.
Nhóm nghiên cứu do Tiến sĩ Nicholas Skopal thuộc Đại học James Cook (Singapore) và chuyên gia di sản Lào Souilya Bounxayhip dẫn đầu đã sử dụng phương pháp định tuổi bằng carbon phóng xạ đối với mẫu xương và răng thu được trong chum.
Kết quả cho thấy các hài cốt được đặt vào chum trong khoảng từ thế kỷ IX đến XII. Việc chôn cất không diễn ra cùng lúc mà chiếc chum này dường như được sử dụng liên tục suốt khoảng 270 năm.
Các nhà nghiên cứu kết luận rằng đây là hình thức mai táng thứ cấp. Thi thể người chết ban đầu được để phân hủy ở nơi khác. Sau đó, một số phần xương được lựa chọn và chuyển vào chum đá.
Trước đây, nhiều giả thuyết cho rằng các chum đá là nơi chôn cất cuối cùng có niên đại từ thời kỳ đồ sắt Đông Nam Á tức là khoảng năm 500 trước Công nguyên đến năm 500 sau Công nguyên.
Tuy nhiên, niên đại mới đã thách thức nhận định này.
Việc phát hiện hài cốt của nhiều người trong cùng một chum cũng cho thấy khả năng tồn tại truyền thống mai táng chung giữa các gia đình hoặc dòng tộc lớn. Theo nhóm nghiên cứu, những chiếc chum có thể đóng vai trò là địa điểm tổ chức nghi lễ thờ cúng tổ tiên kéo dài qua nhiều thế hệ.
Ngoài ra, cuộc khai quật còn đem lại một phát hiện bất ngờ khác. Các chuỗi hạt tìm thấy bên trong chum sau khi được phân tích hóa học cho thấy nguồn gốc từ Nam Ấn Độ và khu vực Mesopotamia cổ đại.
Phát hiện này cho thấy vùng cao nguyên của Lào từng có mối liên kết thương mại với nhiều khu vực xa xôi ở châu Á và Tây Á trong cùng giai đoạn chiếc chum được sử dụng cho hoạt động mai táng.
Niên đại này trùng với thời kỳ thương mại khu vực phát triển mạnh trên khắp châu Á. Các đế chế lớn như triều đại nhà Tống ở Trung Quốc hay đế chế Khmer tại Campuchia đã thúc đẩy mạng lưới giao thương rộng khắp lục địa.
Những hạt chuỗi nhập khẩu được tìm thấy trong chum trở thành bằng chứng vật chất cho thấy các cộng đồng sinh sống tại vùng núi hẻo lánh của Lào từng kết nối với các tuyến thương mại rộng lớn thời bấy giờ.
Các nhà nghiên cứu cho biết tình trạng bảo tồn gần như nguyên vẹn của địa điểm khảo cổ đóng vai trò rất quan trọng đối với phát hiện lần này. Không giống nhiều di chỉ khác bị ảnh hưởng bởi phát triển đô thị hoặc nạn đào trộm cổ vật, chiếc chum cùng toàn bộ hiện vật bên trong gần như không bị xáo trộn.
Nhờ vậy, nhóm khảo cổ có thể ghi chép chi tiết hiếm có về các nghi thức mai táng cổ xưa.
Có thể nói, phát hiện mới tiếp tục bổ sung thêm nhiều lớp bí ẩn quanh cánh đồng Chum. Đến nay, giới khảo cổ vẫn chưa xác định được chính xác ai là người tạo ra các chum đá khổng lồ, cũng như cách cư dân cổ đại vận chuyển chúng tới vùng núi hiểm trở này từ hàng trăm năm trước.
Tuy nhiên, cuộc khai quật mới cho thấy những chiếc chum từng giữ vai trò quan trọng trong đời sống tín ngưỡng và nghi lễ của cộng đồng địa phương trong suốt nhiều thế kỷ sau khi chúng được dựng lên.
Các nhà nghiên cứu tin rằng tại Lào vẫn có thể còn nhiều địa điểm nguyên vẹn chưa được khám phá. Những cuộc khai quật tiếp theo ở cánh đồng Chum có thể giúp làm sáng tỏ cách các cộng đồng cổ đại sinh sống, giao thương và tưởng nhớ người đã khuất suốt hàng trăm năm.
Cánh đồng Chum nổi tiếng với hàng trăm chum đá khổng lồ nằm rải rác trên vùng cao nguyên phía bắc Lào. Nhiều chiếc nặng tới vài tấn. Dù đã được nghiên cứu trong nhiều thập niên, nguồn gốc và mục đích thực sự của các chum đá này đến nay vẫn còn là bí ẩn.
Nhiều năm qua, áp lực về một đám cưới “hoành tráng” luôn đè nặng lên vai các cặp đôi và gia đình. Đám cưới phải đủ mâm, đủ bát, mời từ đối tác kinh doanh của bố mẹ đến hàng xóm bên cạnh dù cả năm không chạm mặt.
Hệ quả là sau một ngày cười gượng gạo để chụp hình với những người mình không nhớ tên, cô dâu chú rể ngồi đếm phong bì trong sự mệt nhoài, hồi hộp tính toán xem “lời hay lỗ”.
Tuy nhiên tư duy này đang dần thay đổi mạnh mẽ trong giới trẻ. Một xu hướng mới đang định hình, đám cưới tinh gọn. Ở đó, quy mô được giảm nhẹ tối đa để nhường chỗ cho cảm xúc và sự ấm cúng.
"Chúng tôi không muốn ngày hạnh phúc nhất đời mình lại biến thành một buổi tiệc ngoại giao, nơi mọi người đến ăn vội vàng rồi ra về vì sợ tắc đường", anh Minh Khang (28 tuổi, ngụ phường Xuân Hòa, TP.HCM) chia sẻ.
Không cần những trung tâm tiệc cưới 5 sao lộng lẫy, nhiều cặp đôi đã tự tay thiết kế ngày vui vô cùng thiết thực và đáng nhớ.
Hoài Nam và Thanh Thảo (TP.HCM) quyết định chỉ mời vỏn vẹn 40 người gồm bố mẹ, anh chị em ruột và nhóm bạn thân từ thời đại học. Thay vì thuê dàn xe hoa đắt đỏ, họ thuê một chuyến xe buýt hai tầng, cùng khách mời dạo quanh thành phố trước khi đáp lại một quán cà phê sân vườn nhỏ tại Thảo Điền.
Buổi tiệc không có người dẫn chương trình rập khuôn, không có tiếng loa đài chát chúa. Chỉ có chú rể ôm đàn guitar hát, và những người bạn đứng lên kể lại kỷ niệm thanh xuân của cặp đôi. Chi phí trọn gói chưa đầy 30 triệu đồng, nhưng ai cũng ra về với nụ cười rạng rỡ.
Tại một vùng quê ở Đồng Nai, đám cưới của Minh Tú và Ngọc Hân (nhân viên văn phòng tại phường Gia Định, TP.HCM) lại mang một màu sắc ấm áp khác. Thay vì đặt nhà hàng nấu sẵn, gia đình hai bên và hàng xóm thân thiết mỗi người một tay phụ giúp.
Sân nhà được trang trí bằng cây chuối, hoa cau, lá dừa có sẵn trong vườn nhà. Thực đơn là những món ăn truyền thống do chính tay các dì, các mẹ nấu. Đám cưới chỉ khoảng 10 bàn, toàn người quen thuộc nên từ người già đến trẻ nhỏ đều thoải mái ca hát, trò chuyện mà không có bất kỳ sự khách sáo nào.
Cái “vui” của một đám cưới ít người nằm ở chỗ sự kết nối vì toàn là người thân thiết, cô dâu có thể thoải mái mang giày thể thao dưới váy cưới để chạy nhảy, chú rể có thể khóc ngon lành khi nói lời thề nguyện mà không sợ những ánh mắt phán xét.
Khách mời đến đây không phải để “trả nợ miệng” hay xem cỗ to hay nhỏ. Họ đến để thực sự chúc phúc và chứng kiến tình yêu của hai bạn.
Số tiền tiết kiệm được từ việc giảm bớt bàn tiệc, hoa tươi nhập khẩu hay váy cưới thiết kế đắt đỏ, các cặp đôi có thể dùng để đầu tư cho một chuyến trăng mật trong mơ, hoặc làm khoản vốn liếng thiết thực để xây dựng tổ ấm sau này.
Đám cưới vốn dĩ là cái kết đẹp của tình yêu, là cột mốc mở ra một chặng đường mới. Thay vì biến thành một gánh nặng tài chính hay một buổi "trình diễn" hơn thua, việc đưa đám cưới về đúng giá trị cốt lõi - ấm áp và chân thành - chính là lựa chọn văn minh và thông minh của những người trẻ hiện đại.