Từ quán cà phê, taxi công nghệ đến hàng ăn vỉa hè, mã QR hiện diện ở gần như mọi điểm thanh toán. Ông Sharad Jain, Giám đốc quốc gia của Mastercard tại Việt Nam, Lào và Campuchia, chia sẻ với VnExpress về sự hình thành lối sống số mới ở Việt Nam.
– Điều gì khiến ông ấn tượng nhất về thị trường thanh toán số Việt Nam?
– Việt Nam là một trong những thị trường thanh toán số năng động nhất tôi từng thấy. Báo cáo New Payments Index của chúng tôi chỉ ra, 70% người Việt ưu tiên các phương thức thanh toán mới và hiện đại, cao nhất châu Á – Thái Bình Dương.
Điểm nổi bật không chỉ là tốc độ tăng trưởng, mà là cách thanh toán số len lỏi và cắm rễ vào đời sống hàng ngày. Ở nhiều quốc gia khác, thanh toán số chủ yếu phổ biến tại thành phố lớn hoặc nhóm người dùng trẻ. Nhưng tại Việt Nam, sự thay đổi diễn ra rộng hơn rất nhiều, tác động đến mọi tầng lớp người dân.
Bạn có thể thấy mã QR ở khắp nơi, từ quán cà phê, taxi đến hàng rong, cho thấy người Việt thích nghi nhanh với công nghệ mới, và ưu tiên dùng thiết bị di động. Họ cũng rất cởi mở với công nghệ mới. Nếu giải pháp đủ tiện lợi, họ sẵn sàng thay đổi thói quen rất nhanh.
Thanh toán số tại Việt Nam không còn là công nghệ mới nữa, mà dần trở thành trải nghiệm mặc định trong đời sống hàng ngày.
– Ở góc nhìn của một người nước ngoài sống tại Việt Nam, trải nghiệm đó khác biệt thế nào?
– Tôi sẽ gói gọn bằng hai từ: tiện lợi và tích hợp sâu.
Tại nhiều thị trường, vẫn có khoảng cách khá rõ giữa hệ thống bán lẻ hiện đại và các hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Nhưng ở Việt Nam, bạn hoàn toàn có thể ra đường cả ngày mà không cần dùng ví vật lý.
Từ gọi xe công nghệ, thanh toán hóa đơn đến mua đồ ăn vỉa hè, hầu hết đều có thể thực hiện ngay trên chiếc điện thoại. Điều này phản ánh cách người Việt tiếp cận công nghệ, cùng một lối sống “thuần di động”.
– Ông đánh giá gì khi mã QR trở thành phương thức thanh toán phổ biến ở Việt Nam, sau Covid-19?
– Sự phát triển nhanh chóng của thanh toán QR tại Việt Nam là một hiện tượng đặc biệt. Dữ liệu năm 2024 của chúng tôi cho thấy QR là phương thức thanh toán phổ biến nhất trong nước, với khoảng 65% người tiêu dùng sử dụng.
Chúng tôi cũng từng chứng kiến xu hướng tương tự tại Trung Quốc, Ấn Độ hay Indonesia. Tuy nhiên, câu chuyện của Việt Nam đang vượt ra ngoài phạm vi thanh toán đơn thuần.
Người dùng Việt dần hình thành một “lối sống số”, họ muốn mọi trải nghiệm diễn ra nhanh, đơn giản và tích hợp trên điện thoại. Điều này cũng được phản ánh bằng số liệu khi kết quả một báo cáo của Mastercard cho thấy, 93% người dùng Việt có xu hướng linh hoạt sử dụng từ 5 phương thức thanh toán trở lên
– Nhưng sự phổ biến của mã QR cũng khiến nhiều khách nước ngoài gặp khó khăn, khi một số cửa hàng không còn dùng máy POS hoặc chấp nhận thẻ quốc tế?
– Đây là vấn đề xuất hiện tại các thị trường tăng trưởng nhanh về thanh toán mã QR. Trên thực tế, việc hộ kinh doanh nhỏ ưu tiên phương thức thanh toán qua điện thoại cũng dễ hiểu, bởi nó tiết kiệm chi phí hơn so với đầu tư máy POS truyền thống. Tuy nhiên, điều đó vô tình lại tạo ra rào cản cho du khách quốc tế – những người quen chi tiêu bằng thẻ không tiếp xúc (contactless) hoặc ví điện tử toàn cầu.
Từ góc độ kinh tế du lịch, việc chấp nhận đa phương thức rất quan trọng. Khi du khách có thể thanh toán dễ dàng, họ thường chi tiêu nhiều hơn và trải nghiệm nhiều dịch vụ địa phương hơn.
Bài toán hiện nay không phải mã QR hay thẻ thay thế nhau, mà làm sao để các phương thức này cùng tồn tại và kết nối. Chúng tôi đã phối hợp với đối tác trong nước giúp khách quốc tế thanh toán tại các điểm quét mã QR nội địa. Một cách khác là hỗ trợ người bán biến smartphone thành thiết bị thanh toán thay cho máy POS truyền thống.
– Việt Nam hưởng lợi gì nếu tiếp tục chuyển đổi số mảng thanh toán?
– Thanh toán số giúp giảm nhiều “điểm nghẽn” khi người dùng tương tác với các dịch vụ số. Với người dân địa phương, lợi ích dễ thấy là sự tiện lợi, tốc độ và khả năng quản lý chi tiêu tốt hơn. Với khách du lịch, tác động còn rõ hơn khi họ không còn phải lo đổi tiền mặt hoặc tìm nơi chấp nhận thanh toán thẻ. Điều này giúp trải nghiệm người dùng trở nên liền mạch hơn, đồng thời kích thích việc mở hầu bao của khách quốc tế.
Ở góc độ kinh tế, việc số hóa giao dịch giúp tăng tính minh bạch và thúc đẩy tài chính toàn diện. Khi có dữ liệu giao dịch số, doanh nghiệp nhỏ cũng dễ tiếp cận nguồn vốn chính thống hơn để mở rộng kinh doanh.
– Khi thanh toán số dần phổ cập, cuộc đua tiếp theo của ngành sẽ là gì?
– Trong 5-10 năm tới, trọng tâm của ngành thanh toán có thể sẽ chuyển từ việc mở rộng người dùng sang cải thiện trải nghiệm.
Một xu hướng lớn là “thanh toán nhúng”, tức tích hợp vào mọi trải nghiệm người dùng. Điều này đặc biệt rõ trong thương mại điện tử và mạng xã hội, nơi khoảng cách giữa xem sản phẩm và mua hàng ngày càng được rút ngắn.
Xu hướng tiếp theo là AI tham gia sâu hơn vào hoạt động thương mại. Các trợ lý AI có thể hỗ trợ người dùng thực hiện một số giao dịch như đặt xe, mua sắm định kỳ hoặc lên kế hoạch du lịch. Tuy nhiên, khi thanh toán trở nên “vô hình”, niềm tin số vào khả năng bảo vệ dữ liệu sẽ trở thành yếu tố quyết định.
Trong podcast Invest Like the Best của nhà đầu tư Patrick O'Shaughnessy phát sóng ngày 13/5, Rao chia sẻ tại Anthropic, AI đang thực hiện công việc trí tuệ ngày càng nhiều, từ kỹ thuật phần mềm đến báo cáo tài chính. Trong khi đó, con người chuyển sang vai trò giám sát, đánh giá và lập chiến lược.
"Chúng tôi đã tuyển dụng thêm rất nhiều người vì điều đó", Rao nói, đồng thời cho biết Claude giống như "chất xúc tác" tăng năng suất. "Ngay cả khi đội ngũ mở rộng, họ cũng làm việc hiệu quả hơn khi nắm vững cách dùng Claude trong công ty. Tôi nghĩ điều này cũng đúng với nhiều công ty khác".
Theo Rao, hơn 90% mã của Anthropic được viết bởi Claude Code, công cụ lập trình AI do công ty phát triển. Bộ phận tài chính cũng đang trải qua sự chuyển đổi tương tự khi sử dụng Claude để lập báo cáo. Quy trình rà soát tài chính hàng tháng của công ty thậm chí đã hoàn thiện 90-95% trước khi con người đánh giá và diễn giải kết quả. Những báo cáo nội bộ trước đây mất hàng giờ để hoàn thành nay chỉ cần 30 phút.
Việc cải thiện năng suất giúp nhân viên Anthropic tốn ít công sức thu thập thông tin trong khi có nhiều thời gian hơn để ra quyết định về thông tin đó, làm tăng hiệu quả tổng thể. "Mọi người thường nói mật độ quan trọng hơn số lượng nhân tài, và tôi nghĩ điều đó đúng trong trường hợp này. Chúng tôi muốn có tập hợp nhân tài nghiên cứu AI và kỹ sư suy luận với mật độ cao nhất. Cộng thêm hỗ trợ từ những mô hình tốt nhất, chúng tôi nghĩ đó là sự kết hợp tuyệt vời", ông Rao nói.
Thông tin về mức độ sử dụng AI tại Anthropic được đưa ra trong bối cảnh các công ty thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nỗ lực tích hợp công nghệ này tại nơi làm việc. Một số doanh nghiệp thúc đẩy nhân viên dùng AI, số khác lại cắt giảm việc làm với lý do AI giúp tăng cường tự động hóa.
Ngày 12/5, Reuters đưa tin nhân viên Meta phát tờ rơi tại nhiều văn phòng Mỹ, thể hiện sự bất mãn trước việc bị giám sát máy tính và sa thải theo chiến lược AI. Trước đó, Meta thông báo cắt giảm 10% lực lượng lao động, tương đương 8.000 nhân viên, vào ngày 20/5. Đây được coi là đợt sa thải quy mô lớn đầu tiên, mở đường cho kế hoạch cắt giảm nhân sự kéo dài trong năm 2026 để tái cơ cấu cho AI. Đợt sa thải tiếp theo dự kiến diễn ra vào nửa cuối năm.
Các nhà kinh tế và lãnh đạo công nghệ đưa ra nhiều ý kiến trái chiều về việc AI cuối cùng sẽ thay thế nhân viên văn phòng hay giúp năng suất hơn. Một số cảnh báo tự động hóa có thể gây thất nghiệp nhanh hơn tốc độ tạo ra việc làm mới, trong khi số khác tin việc tăng năng suất cuối cùng có thể làm tăng nhu cầu nhân sự.
Tháng trước, Amos Bar-Joseph, CEO startup Swan AI, đăng trên LinkedIn ảnh chụp màn hình hóa đơn từ Anthropic với số tiền 113.421,87 USD. Đáng chú ý, đây là chi phí AI dành cho 4 nhân viên, tức khoảng 28.000 USD một người mỗi tháng, vượt mức lương của nhiều người. Bar-Joseph tuyên bố Swan AI luôn đầu tư nhiều tiền cho trí tuệ nhân tạo, nhưng không phải muốn chống lại con người. Ông nói: "Chúng tôi sẽ tuyển dụng khi đạt đến giới hạn về những gì AI có thể làm. Chúng tôi chưa đạt đến giới hạn đó, thậm chí còn cách rất xa", ông nói với Business Insider.
Dữ liệu từ CoinMarketCap và TradingView cho thấy, giá Bitcoin hôm nay được giao dịch quanh mốc 77.431 USD, giảm nhẹ so với hôm qua. Trước đó, có lúc Bitcoin (BTC) rơi thẳng xuống 76.670 USD trước khi phục hồi.
Vốn hóa toàn thị trường tiền mã hóa tăng nhẹ trong 24 giờ qua, ước đạt 2.590 tỉ USD. Ethereum, tiền mã hóa lớn thứ hai thế giới, vẫn giao dịch quanh mốc 2.129 USD, không biến động quá nhiều so với hôm qua. Tuy nhiên, các token khác như Solana, Dogecoin, Tron, BNB đều tăng khoảng 1% so với hôm qua.
Một trong những thông tin đáng chú ý được cộng đồng tiền mã hóa quan tâm là kho dự trữ Bitcoin của SpaceX được công bố trong hồ sơ IPO (phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng). Theo hồ sơ, số Bitcoin công ty của Elon Musk nắm giữ nhiều hơn dự tính của các công ty phân tích blockchain rất nhiều.
Cụ thể, SpaceX tiết lộ họ đang có 18.712 BTC, trị giá 1,45 tỉ USD. Con số này nhiều hơn khoảng 10.000 BTC được đồn đoán trước đó. Công ty hàng không vũ trụ này tiết lộ họ đã mua Bitcoin với giá trung bình là 35.320 USD mỗi token.
Với kho Bitcoin khổng lồ này, SpaceX sẽ là công ty đại chúng có lượng Bitcoin nắm giữ lớn thứ bảy trên thế giới.
SpaceX bắt đầu tích lũy Bitcoin từ đầu năm 2021, cùng lúc tỉ phú Elon Musk tuyên bố hãng xe điện Tesla của ông sẽ đầu tư vào đồng tiền mã hóa này. Lượng Bitcoin SpaceX lớn hơn đáng kể so với Tesla (11.509 BTC).
Tỉ phú Elon Musk đang công bố kế hoạch IPO lớn nhất lịch sử khi SpaceX có thể huy động khoảng 75 tỉ USD, vượt xa kỷ lục hiện tại là 26 tỉ USD của công ty dầu mỏ Saudi Aramco, lên sàn 7 năm trước.
Theo hồ sơ được công bố, năm 2025, SpaceX đang lỗ 2,6 tỉ USD từ hoạt động kinh doanh, trên doanh thu 18,7 tỉ USD. Trong những tháng đầu năm 2026, công ty tiếp tục ghi nhận các khoản lỗ.
Thắc mắc này được nhiều người đưa ra sau khi Thông tư 08 của Bộ Khoa học và Công nghệ về hướng dẫn xác thực thông tin thuê bao di động mặt đất có hiệu lực ngày 15/4. Theo đại diện một nhà mạng, đây là hai hoạt động khác nhau, dù đều liên quan đến việc quản lý thông tin thuê bao di động.
Đây là việc nhà mạng kiểm tra danh tính người đăng ký. Người dùng phải cung cấp 4 trường thông tin gồm: số định danh cá nhân (như CCCD), họ tên, ngày sinh, ảnh khuôn mặt.
Hệ thống sau đó đối chiếu thông tin với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, nhằm đảm bảo mỗi số điện thoại gắn với một người thật. Hoạt động này được các nhà mạng triển khai nhiều năm qua, đặc biệt từ đợt chuẩn hóa thông tin thuê bao năm 2023.
Do đó, khi người dùng nhận được tin nhắn từ nhà mạng rằng "không cần thực hiện thêm thao tác nào khác" đồng nghĩa họ đã xác thực thông tin thuê bao thành công.
Xác nhận SIM chính chủ trên VNeID
Tuy nhiên, cơ quan quản lý ghi nhận tình trạng có người được thuê đăng ký SIM hoặc bị đánh cắp thông tin cá nhân để đứng tên số máy lạ. Những số điện thoại đó được bán ra thị trường dưới dạng SIM kích hoạt sẵn. Có nghĩa, các thuê bao di động đều có người đứng tên, nhưng chưa chắc chủ thuê bao là người sử dụng thực tế.
Các số này dễ bị lợi dụng để lừa đảo, phát tán tin nhắn, cuộc gọi rác. Việc quản lý vì thế cũng gặp khó, trong khi người bị sử dụng thông tin cá nhân để đứng tên có thể bị liên đới trách nhiệm mà không hay biết.
Để giải quyết vấn đề, Thông tư 08 lần đầu cho phép người dùng chủ động xác nhận SIM chính chủ thông qua ứng dụng VNeID. Theo đó, dữ liệu xác thực thuê bao đề cập ở trên sẽ được các nhà mạng đồng bộ lên ứng dụng để người dùng di động tra cứu toàn bộ số điện thoại đứng tên mình. Từ danh sách đó, họ xác nhận số đang dùng và loại bỏ số không còn sử dụng hoặc số điện thoại lạ.
Như vậy, có thể hiểu đơn giản, xác thực là nhà mạng kiểm tra thông tin người dùng, còn xác nhận SIM chính chủ là người dùng tự kiểm tra các số điện thoại đứng tên mình.
Những số bị người dùng đánh dấu "không sử dụng" sẽ được nhà mạng liên hệ trực tiếp để xác thực lại. Nếu không có phản hồi, thuê bao đó mới bị khóa theo quy định. Cách làm này giúp người dùng chủ động kiểm soát, thay vì phụ thuộc vào nhà mạng như trước.
Về cơ bản, tất cả thuê bao di động đều nên xác nhận SIM chính chủ, không phân biệt trả trước hay trả sau. Người dùng chỉ cần mở ứng dụng VNeID, thực hiện thao tác theo hướng dẫn của ứng dụng mà không phải cung cấp thêm bất kỳ thông tin cá nhân nào.
Có một số trường hợp ngoại lệ, như số điện thoại đang sử dụng để đăng ký tài khoản VNeID sẽ không phải xác nhận. Tuy vậy, người dùng vẫn cần theo dõi thông báo từ nhà mạng hoặc ứng dụng để thực hiện nếu có yêu cầu.
Việc đồng bộ dữ liệu nhà mạng với VNeID diễn ra từng đợt, trong vòng 30 ngày kể từ 15/4, do đó không phải ai cũng nhận được thông báo ngay. Sau 15/5, khi việc đồng bộ dữ liệu hoàn tất, người dùng nên chủ động kiểm tra trên VNeID và xác nhận SIM chính chủ để tránh bị gián đoạn dịch vụ.
Ở góc độ nhà mạng, đại diện VNPT cho biết việc bổ sung xác thực sinh trắc học và quy trình mới "không đơn thuần là thủ tục hành chính, mà là nỗ lực làm sạch môi trường số, xóa sổ SIM rác và bảo vệ người dùng trước các hình thức lừa đảo công nghệ cao".
Trong khi đó, đại diện Viettel nhận định quy trình xác thực hiện đã được thiết kế theo hướng đơn giản, dễ thực hiện. Người dùng "có thể tự thực hiện mọi lúc, mọi nơi mà không cần ra cửa hàng".
