Từ quán cà phê, taxi công nghệ đến hàng ăn vỉa hè, mã QR hiện diện ở gần như mọi điểm thanh toán. Ông Sharad Jain, Giám đốc quốc gia của Mastercard tại Việt Nam, Lào và Campuchia, chia sẻ với VnExpress về sự hình thành lối sống số mới ở Việt Nam.
– Điều gì khiến ông ấn tượng nhất về thị trường thanh toán số Việt Nam?
– Việt Nam là một trong những thị trường thanh toán số năng động nhất tôi từng thấy. Báo cáo New Payments Index của chúng tôi chỉ ra, 70% người Việt ưu tiên các phương thức thanh toán mới và hiện đại, cao nhất châu Á – Thái Bình Dương.
Điểm nổi bật không chỉ là tốc độ tăng trưởng, mà là cách thanh toán số len lỏi và cắm rễ vào đời sống hàng ngày. Ở nhiều quốc gia khác, thanh toán số chủ yếu phổ biến tại thành phố lớn hoặc nhóm người dùng trẻ. Nhưng tại Việt Nam, sự thay đổi diễn ra rộng hơn rất nhiều, tác động đến mọi tầng lớp người dân.
Bạn có thể thấy mã QR ở khắp nơi, từ quán cà phê, taxi đến hàng rong, cho thấy người Việt thích nghi nhanh với công nghệ mới, và ưu tiên dùng thiết bị di động. Họ cũng rất cởi mở với công nghệ mới. Nếu giải pháp đủ tiện lợi, họ sẵn sàng thay đổi thói quen rất nhanh.
Thanh toán số tại Việt Nam không còn là công nghệ mới nữa, mà dần trở thành trải nghiệm mặc định trong đời sống hàng ngày.
– Ở góc nhìn của một người nước ngoài sống tại Việt Nam, trải nghiệm đó khác biệt thế nào?
– Tôi sẽ gói gọn bằng hai từ: tiện lợi và tích hợp sâu.
Tại nhiều thị trường, vẫn có khoảng cách khá rõ giữa hệ thống bán lẻ hiện đại và các hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Nhưng ở Việt Nam, bạn hoàn toàn có thể ra đường cả ngày mà không cần dùng ví vật lý.
Từ gọi xe công nghệ, thanh toán hóa đơn đến mua đồ ăn vỉa hè, hầu hết đều có thể thực hiện ngay trên chiếc điện thoại. Điều này phản ánh cách người Việt tiếp cận công nghệ, cùng một lối sống “thuần di động”.
– Ông đánh giá gì khi mã QR trở thành phương thức thanh toán phổ biến ở Việt Nam, sau Covid-19?
– Sự phát triển nhanh chóng của thanh toán QR tại Việt Nam là một hiện tượng đặc biệt. Dữ liệu năm 2024 của chúng tôi cho thấy QR là phương thức thanh toán phổ biến nhất trong nước, với khoảng 65% người tiêu dùng sử dụng.
Chúng tôi cũng từng chứng kiến xu hướng tương tự tại Trung Quốc, Ấn Độ hay Indonesia. Tuy nhiên, câu chuyện của Việt Nam đang vượt ra ngoài phạm vi thanh toán đơn thuần.
Người dùng Việt dần hình thành một “lối sống số”, họ muốn mọi trải nghiệm diễn ra nhanh, đơn giản và tích hợp trên điện thoại. Điều này cũng được phản ánh bằng số liệu khi kết quả một báo cáo của Mastercard cho thấy, 93% người dùng Việt có xu hướng linh hoạt sử dụng từ 5 phương thức thanh toán trở lên
– Nhưng sự phổ biến của mã QR cũng khiến nhiều khách nước ngoài gặp khó khăn, khi một số cửa hàng không còn dùng máy POS hoặc chấp nhận thẻ quốc tế?
– Đây là vấn đề xuất hiện tại các thị trường tăng trưởng nhanh về thanh toán mã QR. Trên thực tế, việc hộ kinh doanh nhỏ ưu tiên phương thức thanh toán qua điện thoại cũng dễ hiểu, bởi nó tiết kiệm chi phí hơn so với đầu tư máy POS truyền thống. Tuy nhiên, điều đó vô tình lại tạo ra rào cản cho du khách quốc tế – những người quen chi tiêu bằng thẻ không tiếp xúc (contactless) hoặc ví điện tử toàn cầu.
Từ góc độ kinh tế du lịch, việc chấp nhận đa phương thức rất quan trọng. Khi du khách có thể thanh toán dễ dàng, họ thường chi tiêu nhiều hơn và trải nghiệm nhiều dịch vụ địa phương hơn.
Bài toán hiện nay không phải mã QR hay thẻ thay thế nhau, mà làm sao để các phương thức này cùng tồn tại và kết nối. Chúng tôi đã phối hợp với đối tác trong nước giúp khách quốc tế thanh toán tại các điểm quét mã QR nội địa. Một cách khác là hỗ trợ người bán biến smartphone thành thiết bị thanh toán thay cho máy POS truyền thống.
– Việt Nam hưởng lợi gì nếu tiếp tục chuyển đổi số mảng thanh toán?
– Thanh toán số giúp giảm nhiều “điểm nghẽn” khi người dùng tương tác với các dịch vụ số. Với người dân địa phương, lợi ích dễ thấy là sự tiện lợi, tốc độ và khả năng quản lý chi tiêu tốt hơn. Với khách du lịch, tác động còn rõ hơn khi họ không còn phải lo đổi tiền mặt hoặc tìm nơi chấp nhận thanh toán thẻ. Điều này giúp trải nghiệm người dùng trở nên liền mạch hơn, đồng thời kích thích việc mở hầu bao của khách quốc tế.
Ở góc độ kinh tế, việc số hóa giao dịch giúp tăng tính minh bạch và thúc đẩy tài chính toàn diện. Khi có dữ liệu giao dịch số, doanh nghiệp nhỏ cũng dễ tiếp cận nguồn vốn chính thống hơn để mở rộng kinh doanh.
– Khi thanh toán số dần phổ cập, cuộc đua tiếp theo của ngành sẽ là gì?
– Trong 5-10 năm tới, trọng tâm của ngành thanh toán có thể sẽ chuyển từ việc mở rộng người dùng sang cải thiện trải nghiệm.
Một xu hướng lớn là “thanh toán nhúng”, tức tích hợp vào mọi trải nghiệm người dùng. Điều này đặc biệt rõ trong thương mại điện tử và mạng xã hội, nơi khoảng cách giữa xem sản phẩm và mua hàng ngày càng được rút ngắn.
Xu hướng tiếp theo là AI tham gia sâu hơn vào hoạt động thương mại. Các trợ lý AI có thể hỗ trợ người dùng thực hiện một số giao dịch như đặt xe, mua sắm định kỳ hoặc lên kế hoạch du lịch. Tuy nhiên, khi thanh toán trở nên “vô hình”, niềm tin số vào khả năng bảo vệ dữ liệu sẽ trở thành yếu tố quyết định.
Trong nghiên cứu công bố hôm 21/5 trên tạp chí Physical Review Letters, hai nhà hóa học máy tính Santu Biswas và Matthew Montemore ở Đại học Tulane, Mỹ, khám phá lý do vàng khó bị oxy hóa hơn các kim loại tương tự. Theo họ, cách sắp xếp nguyên tử trên bề mặt vàng tạo thành kết cấu chặt chẽ đến mức phân tử oxy không thể dễ dàng tách ra để kích hoạt quá trình oxy hóa (quá trình oxy (hoặc nguyên tố như lưu huỳnh) phản ứng với kim loại và bám vào bề mặt của nó). Chính sự tích tụ liên kết oxy này gây ra hiện tượng "gỉ sét" ở sắt và xỉn màu ở kim loại khác. Độ bám của oxy phụ thuộc cấu trúc nguyên tử của kim loại giữ electron chặt tới mức nào.
Vàng là một trong những kim loại giá trị nhất trên Trái Đất do khả năng kháng gỉ, xỉn màu và ăn mòn cực tốt, có nghĩa nó không phản ứng mạnh với nguyên tử hoặc phân tử khác. Khi cắt một khối vàng, bề mặt lộ ra tự định hình lại trong vài giây. Các nguyên tử tự sắp xếp để tạo ra kết cấu zigzag, gọi là hiện tượng "tái tạo bề mặt".
Theo Science Alert, Biswas và Montemore sử dụng mô phỏng máy tính để tìm hiểu điều gì xảy ra khi phân tử oxy tiếp xúc bề mặt vàng có cách sắp xếp nguyên tử khác nhau, gồm bề mặt tái tạo (nguyên tử sắp xếp theo hình lục giác chặt chẽ) và bề mặt không tái tạo (kết cấu hình vuông lỏng lẻo hơn). Ở bề mặt tái tạo, phân tử oxy không tìm thấy đủ khoảng trống để có thể dễ dàng tách thành hai nguyên tử như với bề mặt không tái tạo. Điều này có thể giải thích tại sao hạt nano vàng cực nhỏ hoạt động khác vàng khối. Chúng không phát triển hoàn chỉnh thành bề mặt tái tạo thường gặp ở khối vàng lớn hơn, để lộ nhiều khu vực hình vuông dễ tham gia phản ứng.
Scientific American dẫn thông tin của một nhóm nghiên cứu tính toán năng lượng cần thiết để oxy hóa vàng trước và sau khi tái tạo. Họ phát hiện phân tử oxy trong không khí (gồm hai nguyên tử oxy liên kết với nhau) dễ tách ra và bám vào nguyên tử vàng trên bề mặt không tái tạo. Quá trình tái tạo kéo nhiều nguyên tử vàng từ khối vàng ra ngoài, chèn chúng vào bề mặt và biến kết cấu hình vuông đơn giản thành hình lục giác dày đặc, nhiều gờ và rãnh. Quá trình này khiến bề mặt vàng tiến gần tới trạng thái cân nhiệt động lực học, giúp nguyên tử vàng dễ trao đổi nhiệt với nhau nhưng oxy khó chen vào hơn.
Phát hiện mới có thể giúp các nhà khoa học thiết kế chất xúc tác vàng để cân bằng giữa khả năng chống ăn mòn và kích hoạt oxy hiệu quả.
"Thói quen xem phim của người Việt đang ngày càng thay đổi sâu sắc. Ngày càng nhiều người dùng Việt Nam chuyển sang xem các nội dung OTT (dịch vụ xem video trực tuyến theo yêu cầu) tại nhà. Số lượt đăng ký tài khoản OTT của Việt Nam ước đạt 76 triệu, cao hơn 51% so với năm 2019", ông Nakashima Tomohiro, Tổng Giám đốc Sony Electronics Việt Nam, chia sẻ trong sự kiện giới thiệu loạt TV Bravita thế hệ mới.
Một trong những dẫn chứng sống động nhất là trong năm 2025, doanh thu của phim Việt đã tăng 177% so với năm 2020. Con số này cao gấp 1,7 lần so với thị trường quốc tế.
Theo dữ liệu của Sensor Tower, doanh thu người dùng Việt trả trực tiếp trên ứng dụng OTT đã tăng trưởng ba con số trong giai đoạn 2020 - 2023 nhờ nhu cầu giải trí tăng mạnh. Đến năm 2024 - 2025, đà tăng có dấu hiệu chậm lại, tuy nhiên đây vẫn là thị trường tiềm năng.
Công ty nghiên cứu Ken Research ước tính, thị trường OTT và streaming tại Việt Nam được định giá khoảng 1,2 tỉ USD. Con số này đạt được nhờ tỷ lệ phổ cập internet diện rộng, xu hướng dịch chuyển trong thói quen người dùng và sự gia tăng của các thiết bị giải trí, di động.
Theo lãnh đạo Sony, khi kinh tế phát triển mạnh, GDP bình quân đầu người vượt 5.000 USD, người dùng Việt Nam đang tìm kiếm những trải nghiệm chất lượng cao trong cuộc sống, từ du lịch, ẩm thực đến giải trí tại gia.
Khi trải nghiệm giải trí dịch chuyển từ rạp chiếu phim về phòng khách, tiêu chuẩn giải trí tại gia của người Việt cũng ngày càng nâng cao. Theo xu hướng, người dùng không chỉ tìm kiếm những thiết bị giải trí màn hình lớn hơn mà còn đặc biệt quan tâm đến chất lượng màu sắc, công nghệ hiển thị hình ảnh và âm thanh.
Theo đạo diễn Victor Vũ, một trong những thách thức lớn nhất của người làm phim là làm sao để những gì mình hình dung trong quá trình sáng tạo được truyền tải trọn vẹn đến khán giả. Ông đánh giá cao cách Sony phát triển sản phẩm dựa trên sự thấu hiểu toàn bộ quy trình làm phim, từ khâu ghi hình, hậu kỳ đến thưởng thức nội dung. "Điều này giúp khán giả cảm nhận được đúng những gì mà nhà làm phim muốn truyền tải. Người xem có thể thưởng thức tác phẩm một cách chân thực, trọn vẹn ngay tại nhà", đạo diễn Victor Vũ chia sẻ.
Theo Hãng tin AFP, nguồn tin cho biết Meta dự kiến sẽ cắt giảm khoảng 8.000 nhân viên, tương đương 10% lực lượng lao động trong bối cảnh công ty này đang đầu tư mạnh vào trí tuệ nhân tạo (AI).
Nhà đồng sáng lập kiêm CEO Meta, ông Mark Zuckerberg đang ưu tiên phát triển "siêu trí tuệ" trong cuộc đua AI với các đối thủ như Amazon, Google, Microsoft và OpenAI, hướng tới mục tiêu biến AI thành nguồn lợi.
Bên cạnh Meta, trong một động thái chưa từng có, thông tin hôm 23-4 cũng cho thấy Microsoft - công ty cũng đang rót hàng tỉ USD vào AI - đang cân nhắc cắt giảm nhân sự tại Mỹ thông qua chương trình nghỉ việc tự nguyện.
Theo kênh CNBC, khoảng 7% nhân viên tại Mỹ của tập đoàn này đủ điều kiện nhận đề nghị nghỉ việc, chủ yếu là những người ở cấp giám đốc trở xuống, có tổng cộng số năm làm việc và tuổi từ 70 trở lên.
Meta và Microsoft đều dự kiến công bố báo cáo tài chính quý vào tuần tới.
Trước đó, vào tháng 1, Meta công bố kết quả kinh doanh quý vượt kỳ vọng thị trường, với doanh thu tăng cùng với các khoản đầu tư vào AI. Tuy nhiên chi phí của công ty lên tới 35,15 tỉ USD, tăng 40% so với cùng kỳ năm trước. Chi phí vốn, bao gồm hạ tầng như trung tâm dữ liệu phục vụ AI, là 22,14 tỉ USD trong quý.
Meta dự báo chi phí vốn trong năm tài chính này sẽ ở mức 115 - 135 tỉ USD, chủ yếu do tăng đầu tư vào Meta Superintelligence Labs và hoạt động kinh doanh cốt lõi.
"Tôi mong đợi sẽ thúc đẩy siêu trí tuệ cá nhân cho mọi người trên toàn thế giới vào năm 2026", ông Zuckerberg nói trong cuộc họp công bố kết quả kinh doanh.
Theo nhà phân tích Dan Ives của Wedbush, Meta đang đẩy mạnh chi tiêu lên mức kỷ lục, ký kết hàng loạt thỏa thuận trị giá hàng tỉ USD với các đối tác AI, đồng thời khuyến khích nhân viên tăng năng suất bằng cách sử dụng các trợ lý AI cho lập trình và các nhiệm vụ khác.
Ông Ives cho rằng Meta có thể còn tiếp tục cắt giảm nhân sự trong năm nay như một phần của chiến lược nâng cao hiệu quả nhờ AI.
"Chúng tôi tin rằng đây là một phần trong chiến lược của Meta nhằm tận dụng AI để tự động hóa các công việc trước đây cần đến đội ngũ lớn, qua đó tinh gọn vận hành và giảm chi phí. Chúng tôi đánh giá tích cực những nỗ lực cắt giảm chi phí của ban lãnh đạo cho đến nay", ông Ives nhận định.
