Từ quán cà phê, taxi công nghệ đến hàng ăn vỉa hè, mã QR hiện diện ở gần như mọi điểm thanh toán. Ông Sharad Jain, Giám đốc quốc gia của Mastercard tại Việt Nam, Lào và Campuchia, chia sẻ với VnExpress về sự hình thành lối sống số mới ở Việt Nam.
– Điều gì khiến ông ấn tượng nhất về thị trường thanh toán số Việt Nam?
– Việt Nam là một trong những thị trường thanh toán số năng động nhất tôi từng thấy. Báo cáo New Payments Index của chúng tôi chỉ ra, 70% người Việt ưu tiên các phương thức thanh toán mới và hiện đại, cao nhất châu Á – Thái Bình Dương.
Điểm nổi bật không chỉ là tốc độ tăng trưởng, mà là cách thanh toán số len lỏi và cắm rễ vào đời sống hàng ngày. Ở nhiều quốc gia khác, thanh toán số chủ yếu phổ biến tại thành phố lớn hoặc nhóm người dùng trẻ. Nhưng tại Việt Nam, sự thay đổi diễn ra rộng hơn rất nhiều, tác động đến mọi tầng lớp người dân.
Bạn có thể thấy mã QR ở khắp nơi, từ quán cà phê, taxi đến hàng rong, cho thấy người Việt thích nghi nhanh với công nghệ mới, và ưu tiên dùng thiết bị di động. Họ cũng rất cởi mở với công nghệ mới. Nếu giải pháp đủ tiện lợi, họ sẵn sàng thay đổi thói quen rất nhanh.
Thanh toán số tại Việt Nam không còn là công nghệ mới nữa, mà dần trở thành trải nghiệm mặc định trong đời sống hàng ngày.
– Ở góc nhìn của một người nước ngoài sống tại Việt Nam, trải nghiệm đó khác biệt thế nào?
– Tôi sẽ gói gọn bằng hai từ: tiện lợi và tích hợp sâu.
Tại nhiều thị trường, vẫn có khoảng cách khá rõ giữa hệ thống bán lẻ hiện đại và các hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Nhưng ở Việt Nam, bạn hoàn toàn có thể ra đường cả ngày mà không cần dùng ví vật lý.
Từ gọi xe công nghệ, thanh toán hóa đơn đến mua đồ ăn vỉa hè, hầu hết đều có thể thực hiện ngay trên chiếc điện thoại. Điều này phản ánh cách người Việt tiếp cận công nghệ, cùng một lối sống “thuần di động”.
– Ông đánh giá gì khi mã QR trở thành phương thức thanh toán phổ biến ở Việt Nam, sau Covid-19?
– Sự phát triển nhanh chóng của thanh toán QR tại Việt Nam là một hiện tượng đặc biệt. Dữ liệu năm 2024 của chúng tôi cho thấy QR là phương thức thanh toán phổ biến nhất trong nước, với khoảng 65% người tiêu dùng sử dụng.
Chúng tôi cũng từng chứng kiến xu hướng tương tự tại Trung Quốc, Ấn Độ hay Indonesia. Tuy nhiên, câu chuyện của Việt Nam đang vượt ra ngoài phạm vi thanh toán đơn thuần.
Người dùng Việt dần hình thành một “lối sống số”, họ muốn mọi trải nghiệm diễn ra nhanh, đơn giản và tích hợp trên điện thoại. Điều này cũng được phản ánh bằng số liệu khi kết quả một báo cáo của Mastercard cho thấy, 93% người dùng Việt có xu hướng linh hoạt sử dụng từ 5 phương thức thanh toán trở lên
– Nhưng sự phổ biến của mã QR cũng khiến nhiều khách nước ngoài gặp khó khăn, khi một số cửa hàng không còn dùng máy POS hoặc chấp nhận thẻ quốc tế?
– Đây là vấn đề xuất hiện tại các thị trường tăng trưởng nhanh về thanh toán mã QR. Trên thực tế, việc hộ kinh doanh nhỏ ưu tiên phương thức thanh toán qua điện thoại cũng dễ hiểu, bởi nó tiết kiệm chi phí hơn so với đầu tư máy POS truyền thống. Tuy nhiên, điều đó vô tình lại tạo ra rào cản cho du khách quốc tế – những người quen chi tiêu bằng thẻ không tiếp xúc (contactless) hoặc ví điện tử toàn cầu.
Từ góc độ kinh tế du lịch, việc chấp nhận đa phương thức rất quan trọng. Khi du khách có thể thanh toán dễ dàng, họ thường chi tiêu nhiều hơn và trải nghiệm nhiều dịch vụ địa phương hơn.
Bài toán hiện nay không phải mã QR hay thẻ thay thế nhau, mà làm sao để các phương thức này cùng tồn tại và kết nối. Chúng tôi đã phối hợp với đối tác trong nước giúp khách quốc tế thanh toán tại các điểm quét mã QR nội địa. Một cách khác là hỗ trợ người bán biến smartphone thành thiết bị thanh toán thay cho máy POS truyền thống.
– Việt Nam hưởng lợi gì nếu tiếp tục chuyển đổi số mảng thanh toán?
– Thanh toán số giúp giảm nhiều “điểm nghẽn” khi người dùng tương tác với các dịch vụ số. Với người dân địa phương, lợi ích dễ thấy là sự tiện lợi, tốc độ và khả năng quản lý chi tiêu tốt hơn. Với khách du lịch, tác động còn rõ hơn khi họ không còn phải lo đổi tiền mặt hoặc tìm nơi chấp nhận thanh toán thẻ. Điều này giúp trải nghiệm người dùng trở nên liền mạch hơn, đồng thời kích thích việc mở hầu bao của khách quốc tế.
Ở góc độ kinh tế, việc số hóa giao dịch giúp tăng tính minh bạch và thúc đẩy tài chính toàn diện. Khi có dữ liệu giao dịch số, doanh nghiệp nhỏ cũng dễ tiếp cận nguồn vốn chính thống hơn để mở rộng kinh doanh.
– Khi thanh toán số dần phổ cập, cuộc đua tiếp theo của ngành sẽ là gì?
– Trong 5-10 năm tới, trọng tâm của ngành thanh toán có thể sẽ chuyển từ việc mở rộng người dùng sang cải thiện trải nghiệm.
Một xu hướng lớn là “thanh toán nhúng”, tức tích hợp vào mọi trải nghiệm người dùng. Điều này đặc biệt rõ trong thương mại điện tử và mạng xã hội, nơi khoảng cách giữa xem sản phẩm và mua hàng ngày càng được rút ngắn.
Xu hướng tiếp theo là AI tham gia sâu hơn vào hoạt động thương mại. Các trợ lý AI có thể hỗ trợ người dùng thực hiện một số giao dịch như đặt xe, mua sắm định kỳ hoặc lên kế hoạch du lịch. Tuy nhiên, khi thanh toán trở nên “vô hình”, niềm tin số vào khả năng bảo vệ dữ liệu sẽ trở thành yếu tố quyết định.
Máy bay vũ trụ không người lái Thần Long phóng trên tên lửa Trường Chinh 2F trong nhiệm vụ thứ tư vào ngày 6/2/2026 từ Trung tâm phóng vệ tinh Tửu Tuyền ở sa mạc Gobi. Tương tự các chuyến bay trước, Trung Quốc không tiết lộ mục tiêu của nhiệm vụ này. Tuy nhiên, theo quan sát gần đây của công ty dịch vụ không gian LeoLabs, nhiệm vụ mới nhất của máy bay Thần Long bao gồm giải phóng một vật thể không xác định trên quỹ đạo.
Theo Space, vào ngày 22/6, LeoLabs phát hiện một vật thể không xác định gần tàu vũ trụ tái sử dụng Thần Long của Trung Quốc. Nó được quan sát lần đầu tiên bởi radar Tracker của công ty ở New Zealand. Sau khi quan sát thêm bằng mạng lưới toàn cầu và phân tích qua nền tảng LeoLabs Delta, họ đã phân loại vật thể và xác định nó được phóng từ máy bay vũ trụ của Trung Quốc. Nhà vật lý thiên văn Jonathan McDowell cho biết vật thể này cũng được Lực lượng Không gian Mỹ phân loại.
Thần Long là máy bay vũ trụ tái sử dụng phóng vào không gian bằng tên lửa nhưng hạ cánh trên đường băng giống máy bay. Theo Gizmodo, máy bay Thần Long được phát triển bởi Học viện Công nghệ Phóng tên lửa Trung Quốc nhằm xác minh công nghệ cho tàu vũ trụ tái sử dụng, cung cấp hỗ trợ kỹ thuật để sử dụng không gian vì mục đích hòa bình. Phương tiện có thiết kế tổng quát tương tự máy bay X-37B của Lực lượng Không gian Mỹ hoặc tàu con thoi của NASA. Nhà chức trách Trung Quốc vẫn giữ kín thông số kỹ thuật chính xác của Thần Long. Phần lớn ảnh chụp máy bay đến từ những kính viễn vọng trên mặt đất.
Đây không phải lần đầu tiên máy bay Thần Long thả các vật thể trên quỹ đạo. Vào tháng 6/2024, một số nhà quan sát nhận thấy máy bay có thể đã giải phóng vệ tinh nhỏ hoặc thải một phần cứng không cần thiết khi gần kết thúc nhiệm vụ. Trước đó 6 tháng, phương tiện vứt bỏ cùng lúc 6 vật thể, được xác định là mảnh vỡ sót lại sau khi phóng. Giới quan sát cũng từng phân tích ảnh kính viễn vọng và phát hiện bộ phận nghi là mảng pin mặt trời vươn ra từ máy bay.
Theo SpaceNews, trong các nhiệm vụ trước, Thần Long dường như thực hiện hoạt động gặp gỡ và tiếp cận gần (RPO), thử nghiệm khả năng di chuyển gần vật thể khác trong không gian. RPO có thể phục vụ sửa chữa hoặc tiếp nhiên liệu cho tàu vũ trụ khác, nhưng một số cường quốc có ý định sử dụng khả năng này để tác động vào vệ tinh đối thủ.
Tại sự kiện CSR Day 2026, tổ chức chiều 13/5, TikTok Shop công bố lộ trình trách nhiệm xã hội năm nay với trọng tâm là sáng kiến "Hàng Việt vươn mình 2026". Chương trình hướng đến mở rộng các mô hình đã chứng minh hiệu quả, đồng thời tăng cường hợp tác với cơ quan quản lý, đối tác vận hành và logistics nhằm tháo gỡ rào cản về năng lực, hạ tầng và kết nối thị trường cho kinh tế địa phương.
Theo đó, lộ trình mới tập trung hỗ trợ doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa, hợp tác xã, tiểu thương và cộng đồng địa phương tham gia sâu hơn vào nền kinh tế số. Một trong những trọng tâm là hợp tác giữa TikTok Shop và Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) để nhân rộng sáng kiến "Địa phương vươn mình" với mô hình hai cấp là "Mỗi tỉnh một shop" và "Xã thương mại điện tử".
Đại diện nền tảng này cho biết, chương trình hướng tới thúc đẩy ứng dụng thương mại điện tử từ cấp cơ sở tại hơn 3.000 xã, phường trên cả nước, qua đó hỗ trợ địa phương xây dựng năng lực kinh doanh số dựa trên sản phẩm, con người, nội dung và lợi thế bản địa. Theo TikTok, sau khi chương trình thí điểm tại xã Bình Lư (Lai Châu), nhiều địa phương như Bắc Ninh, Hà Tĩnh và Thái Nguyên đã bày tỏ sự quan tâm và sẵn sàng phối hợp triển khai mô hình.
Trong mô hình này, TikTok Shop không chỉ đóng vai trò là kênh tiêu thụ mà còn hỗ trợ địa phương phát triển năng lực kinh doanh số, từ xác định sản phẩm chủ lực, đào tạo người bán đến xây dựng cộng đồng. "Đây cũng là cách thương mại điện tử có thể góp phần lan tỏa bản sắc địa phương, niềm tự hào vùng miền và giá trị văn hóa Việt Nam thông qua thương mại ở quy mô lớn", đại diện nền tảng cho biết.
Bà Lê Hoàng Oanh, Cục trưởng Thương mại điện tử và Kinh tế số, đánh giá các mô hình này không chỉ mở thêm kênh tiêu thụ mà còn giúp địa phương nâng cao năng lực kinh doanh số, quảng bá đặc sản vùng miền và tham gia sâu hơn vào nền kinh tế số. Theo bà, sáng kiến cũng phù hợp với định hướng thúc đẩy phát triển kinh tế số từ cấp cơ sở, thu hẹp khoảng cách vùng miền và hướng tới thương mại điện tử bền vững.
Ông Nguyễn Lâm Thanh, Giám đốc TikTok Việt Nam, cho rằng phần lớn nhà sáng tạo nội dung và người bán hàng hiện nay tập trung ở các thành phố lớn. Để phát triển thương mại điện tử tại địa phương, cần có thêm nhiều "phường số", "xã số" hiện diện trên không gian mạng.
Theo ông Thanh, sau khi mô hình chính quyền hai cấp được triển khai từ giữa năm ngoái, nhiều tên phường, xã mới xuất hiện nhưng thông tin trên Internet gần như còn "trắng". Trong khi đó, các chỉ dẫn địa lý gắn với địa danh cũ có nguy cơ dần biến mất. Ngoài ra, nhiều địa phương vẫn gặp khó khăn trong ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số để nâng cao năng lực sản xuất.
"Chúng tôi mong muốn trở thành cầu nối, góp phần giúp chính quyền và người dân địa phương tiếp cận khoa học công nghệ, Internet để hỗ trợ phát triển kinh tế", ông Thanh nói, thêm rằng TikTok dự kiến dành khoảng 100 tỷ đồng hỗ trợ chương trình trong 6 tháng cuối năm 2026. Gói hỗ trợ bao gồm ưu đãi phí hoa hồng và phí giao dịch cho nhà bán hàng mới, đặc biệt là cộng đồng OCOP, nông sản và sản phẩm làng nghề truyền thống. Ngoài ra còn có các gói tín dụng quảng cáo, voucher ưu đãi và chiến dịch thúc đẩy tiêu thụ hàng Việt trên nền tảng.
Số liệu của Bộ Công Thương được công bố tại sự kiện cho thấy, thị trường thương mại điện tử Việt Nam đạt quy mô 32 tỷ USD trong năm 2025, đóng góp gần hai phần ba tổng giá trị nền kinh tế số Việt Nam.
Trong năm qua, hơn 200.000 sản phẩm OCOP và hàng Việt được gắn nhãn định danh để gia tăng hiện diện trên TikTok Shop. Hơn một triệu voucher ưu đãi dành riêng cho hàng Việt đã được triển khai. Các nhà bán hàng tham gia chương trình "Thứ 7 Hàng Việt" ghi nhận doanh thu trung bình tăng 3,5 lần so với năm 2024. Bên cạnh đó, hơn 30.000 người bán được đào tạo kỹ năng quản lý gian hàng, livestream bán hàng cũng như cập nhật kiến thức về thuế và pháp lý.
Năm 2025 cũng ghi nhận sự tăng trưởng của ngành hàng nông sản trên TikTok Shop, đặc biệt là trái cây tươi. Sau 9 tháng mở ngành hàng này, nền tảng cho biết đã tiêu thụ hơn 200 tấn trái cây tươi. Một số sản phẩm địa phương nhanh chóng tạo sức hút trên phạm vi toàn quốc, như giống sầu riêng cổ Sáu Hữu bán hơn 10 tấn trong 48 giờ. Trong khi đó, khoai sâm đất Tây Bắc trở thành hiện tượng trên nền tảng với hơn 600 tấn được tiêu thụ.
Trong thời đại công nghệ hiện đại với sự phát triển của Bluetooth và Wi-Fi băng thông rộng, tia hồng ngoại (IR) dường như đã trở thành một công nghệ lỗi thời. Tuy nhiên, nhiều nhà sản xuất vẫn tiếp tục sử dụng tia hồng ngoại trong các thiết bị như TV và điều khiển từ xa mới.
Điều khiển từ xa hồng ngoại đã xuất hiện từ cuối những năm 1970, thay thế cho các thiết bị điều khiển siêu âm đầu tiên được giới thiệu bởi Zenith Electronics vào năm 1956. Công nghệ này nhanh chóng trở nên phổ biến và được áp dụng cho nhiều thiết bị từ đầu đĩa CD đến máy điều hòa không khí.
Câu hỏi đặt ra là tại sao tia hồng ngoại vẫn được ưa chuộng đến vậy? Một trong những lý do chính là vì chi phí thấp. Bên cạnh đó, tia hồng ngoại còn nổi bật với sự đơn giản, độ tin cậy và hiệu quả năng lượng.
Cụ thể, công nghệ hồng ngoại hoạt động bằng cách truyền mã dưới dạng bức xạ hồng ngoại. Một bộ vi xử lý trong điều khiển từ xa tạo ra mã nhị phân, sau đó mã này được chuyển đổi thành các xung ánh sáng và phát đi. Thiết bị nhận tín hiệu sẽ dịch mã này thành các lệnh như "Giảm kênh" hay "Thay đổi đầu vào". Việc tích hợp tia hồng ngoại vào điều khiển từ xa rất đơn giản và rẻ, chỉ cần một bộ phát và thu LED. Hơn nữa, công nghệ này không phải trả phí bản quyền như Bluetooth.
Mặc dù tia hồng ngoại có nhiều ưu điểm, nhưng Bluetooth vẫn là công nghệ chiếm ưu thế trong nhiều trường hợp. Bluetooth không yêu cầu tầm nhìn trực tiếp, cho phép người dùng điều khiển thiết bị từ xa mà không cần phải đứng gần. Nó cũng có phạm vi hoạt động xa hơn, lên đến khoảng 100 mét, có khả năng kết nối với nhiều thiết bị cùng lúc.
Hiện nay, nhiều nhà sản xuất TV đang chuyển sang sử dụng Bluetooth, tuy nhiên hồng ngoại vẫn được tích hợp bên trong các dòng điều khiển thông minh. Sóng Bluetooth giúp điều khiển không cần chĩa thẳng vào thiết bị (hoạt động xuyên tường/vật cản) và dùng cho tính năng tìm kiếm giọng nói, trong khi sóng hồng ngoại dùng để bật/tắt thiết bị nhanh. Nhờ tích hợp Bluetooth, người dùng smartphone hoặc tablet có thể điều khiển thiết bị mà không cần bộ phát chuyên dụng.
Tóm lại, mặc dù tia hồng ngoại vẫn giữ một vị trí nhất định trong thị trường điều khiển từ xa, sự phát triển của Bluetooth đang dần thay thế công nghệ này nhờ vào tính tiện lợi và khả năng kết nối đa dạng.
