Israel cắm cờ trên lâu đài chiến lược của Lebanon

Sau ba tháng giao tranh làm rung chuyển Trung Đông, Mỹ và Iran đang tiến gần hơn đến một thỏa thuận hòa bình. Các nguồn tin từ Mỹ, Iran và khu vực ngày 28/5 cho biết hai bên đã thảo luận về một bản ghi nhớ nhằm gia hạn lệnh ngừng bắn, mở cửa eo biển Hormuz và nối lại đàm phán.

Phó tổng thống Mỹ JD Vance tối cùng ngày nói hai bên đã đạt được một khuôn khổ sơ bộ và quyền quyết định đang nằm ở Tổng thống Donald Trump, trong khi giới chức Iran chưa xác nhận các thông tin trên truyền thông.

Các diễn biến cho thấy cấu trúc của một thỏa thuận tiềm năng giữa Washington và Tehran đang dần hiện rõ sau ba tháng xung đột và có thể quyết định thành bại của tiến trình hòa bình trong những tuần tới, theo AFP.

Gia hạn ngừng bắn

Theo các nguồn tin được nhiều hãng truyền thông lớn như AP, Reuters, CNN dẫn lời, phái đoàn Mỹ và Iran đã nhất trí gia hạn lệnh ngừng bắn thêm 60 ngày. Khoảng thời gian này được xem là giai đoạn chuyển tiếp để hai bên tiếp tục thương lượng về các vấn đề khó giải quyết hơn.

Mỹ và Iran đã ngừng bắn từ đầu tháng 4 nhưng chưa chấm dứt xung đột hoàn toàn, khi hai bên gần đây tiếp tục tấn công mục tiêu của nhau. Nguy cơ leo thang vẫn hiện hữu, ngay cả khi các cuộc đàm phán có tiến triển.

Giới chức khu vực cho biết dự thảo thỏa thuận còn bao gồm chấm dứt giao tranh giữa Israel và Hezbollah, cùng cam kết không can thiệp vào công việc nội bộ của các nước trong khu vực.

Một thỏa thuận ngừng bắn lâu dài được kỳ vọng sẽ giúp khôi phục hoạt động vận tải quốc tế qua eo biển Hormuz và tạo điều kiện tái thiết cơ sở hạ tầng năng lượng vùng Vịnh.

Eo biển Hormuz

Trong thời bình, eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên toàn cầu từ vùng Vịnh ra thế giới. Ngay khi chiến sự bùng phát, Hormuz đã bị Iran phong tỏa gần như hoàn toàn, chỉ cho phép tàu của một số quốc gia "thân thiện" đi qua, một số phải trả phí để được đảm bảo an toàn.

Các nguồn tin nói dự thảo thỏa thuận hiện bao gồm việc khôi phục lưu thông thương mại quốc tế qua Hormuz. Axios cho biết Iran sẽ phải gỡ bỏ toàn bộ thủy lôi trong vòng 30 ngày và không tiếp tục áp đặt các khoản phí hoặc hạn chế đối với tàu hàng quốc tế. Đổi lại, Mỹ sẽ dần chấm dứt phong tỏa các cảng Iran, biện pháp Washington triển khai từ ngày 13/4 nhằm gây áp lực lên nền kinh tế Tehran.

Tuy nhiên, truyền thông Iran cho thấy nước này chưa hoàn toàn đồng tình với cách diễn giải từ Mỹ. Fars News và Tasnim đưa tin nếu thỏa thuận được ký, Iran vẫn sẽ duy trì vai trò quản lý nhất định đối với eo biển Hormuz.

Nới lỏng trừng phạt

Iran yêu cầu được tiếp cận khối tài sản trị giá 100-123 tỷ USD đang bị đóng băng ở nước ngoài do các biện pháp trừng phạt của Mỹ, nhằm giảm bớt sức ép lên nền kinh tế.

Tasnim cho biết Tehran muốn được tiếp cận khoảng 24 tỷ USD trong số đó sau khi ký thỏa thuận. Trong số này, 12 tỷ USD "cần được giải ngân ngay khi biên bản ghi nhớ được công bố". Fars News nhấn mạnh Tehran "sẽ không chuyển sang giai đoạn đàm phán tiếp theo cho đến khi được giải ngân ít nhất 12 tỷ USD".

"Mỹ cam kết sẽ cho Iran toàn quyền tiếp cận 12 tỷ USD tài sản bị phong tỏa trong vòng 60 ngày, để số tiền này có thể được chuyển đến và sử dụng tại các ngân hàng được Iran chỉ định mà không chịu bất kỳ hạn chế nào", đài truyền hình nhà nước Iran ngày 30/5 cho biết.

Trong khi đó, Tổng thống Trump tuyên bố "sẽ không có khoản tiền nào được trao đổi, cho đến khi có thông báo tiếp theo".

Các nguồn tin khu vực nói Washington đang xem xét cấp miễn trừ để Iran nối lại hoạt động xuất khẩu dầu trong thời gian đàm phán. Những vấn đề liên quan tới dỡ bỏ trừng phạt và giải ngân tài sản nhiều khả năng sẽ tiếp tục được thương lượng trong 60 ngày, nếu bản ghi nhớ được thông qua.

Chương trình hạt nhân của Iran

Chương trình hạt nhân Iran là chủ đề hai bên còn nhiều bất đồng. Theo các nguồn tin Mỹ, một trong những nội dung cốt lõi của thỏa thuận là Iran sẽ từ bỏ kho uranium làm giàu ở mức cao.

Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế cho biết Iran hiện sở hữu khoảng 440 kg uranium làm giàu tới 60%, thấp hơn ngưỡng 90% dùng cho vũ khí hạt nhân nhưng cao hơn nhiều so với nhu cầu của chương trình điện hạt nhân dân sự.

Một số nguồn tin tham gia đàm phán nói các phương án đang được thảo luận gồm pha loãng lượng uranium này hoặc chuyển một phần sang nước thứ ba.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei tuyên bố trọng tâm hiện nay là chấm dứt chiến tranh và "ở giai đoạn này Tehran không thảo luận chi tiết vấn đề hạt nhân". Fars News và Tasnim cũng khẳng định Iran chưa cam kết bàn giao kho uranium hay từ bỏ quyền phát triển công nghệ hạt nhân.

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cho biết Iran sẵn sàng "bảo đảm với thế giới rằng chúng tôi không theo đuổi vũ khí hạt nhân".

Hiện chưa rõ khuôn khổ của bản ghi nhớ sẽ đề cập vấn đề này thế nào.

Lebanon và đồng minh

Dự thảo thỏa thuận sẽ hướng tới chấm dứt giao tranh tại Lebanon, nơi Israel vẫn phát động các cuộc tấn công nhằm vào lực lượng Hezbollah, đồng minh của Iran. Tehran từ đầu đã nhấn mạnh rằng bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải bao gồm toàn bộ các mặt trận liên quan tới cuộc chiến, trong đó có Lebanon.

Một số nguồn tin cho biết Mỹ muốn bảo đảm Israel có quyền tự vệ trước những mối đe dọa mà Tel Aviv cho là cận kề. Trong khi đó, Iran phản đối việc Israel duy trì quyền tấn công sau khi một thỏa thuận ngừng chiến được ký kết.

Ngoài Hezbollah, các cuộc thảo luận cũng được cho là liên quan tới những lực lượng thân Iran khác trong khu vực như Houthi ở Yemen và các nhóm vũ trang Hồi giáo dòng Shiite tại Iraq.

Hiện chưa có thông tin cho thấy hai bên đã đạt đồng thuận về nội dung này.

Những đảm bảo khác

Dù các cuộc đàm phán được mô tả là có tiến triển, nhiều câu hỏi quan trọng vẫn chưa được trả lời. Hiện chưa rõ Iran có được tiếp tục làm giàu uranium hay không và nếu có thì giới hạn sẽ là bao nhiêu. Số phận chương trình tên lửa của Iran cũng chưa được đề cập rõ ràng.

Một trong những yêu cầu then chốt của Iran là Mỹ phải đưa ra các bảo đảm rằng sẽ tôn trọng bất kỳ thỏa thuận nào đạt được. Iran và nhóm các cường quốc P5+1, trong đó có Mỹ, từng đạt thỏa thuận hạt nhân hồi năm 2015, nhưng ông Trump năm 2018 đã rút Mỹ khỏi thỏa thuận này.

Đại diện đàm phán của Iran cho rằng Tehran chỉ có thể đặt niềm tin vào hành động cụ thể của Washington, không phải những tuyên bố suông. Nếu hai bên đạt được thỏa thuận, văn bản cuối cùng sẽ được trình lên Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc để phê chuẩn, cấp độ bảo đảm cao nhất trong luật pháp quốc tế.

Một quan chức Nhà Trắng ngày 29/5 cho biết Tổng thống Trump sẽ chỉ ký thỏa thuận hòa bình với Iran nếu nó có lợi cho Mỹ và thỏa mãn các điều kiện đề ra.

"Iran không bao giờ được phép sở hữu vũ khí hạt nhân", người này nói thêm.

Tin Gốc: Vnexpress

Hãng AFP ngày 25.4 đưa tin Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) vừa ký một thỏa thuận nhằm phối hợp cung cấp các khoáng sản thiết yếu cho các ngành công nghiệp trọng điểm, bao gồm cả quốc phòng, nhằm giảm lệ thuộc vào Trung Quốc.

Thỏa thuận này đánh dấu sự ủng hộ hiếm hoi từ chính quyền Tổng thống Donald Trump đối với vai trò của EU, tổ chức mà Washington thường chỉ trích.

Vào những thời điểm căng thẳng, Bắc Kinh đã hạn chế xuất khẩu các khoáng sản quan trọng cần thiết cho các sản phẩm như chất bán dẫn, pin xe điện và các hệ thống vũ khí.

"Việc tập trung quá mức các nguồn tài nguyên này, thực tế là chúng bị chi phối ở một hoặc hai nơi, là một rủi ro không thể chấp nhận được", Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio phát biểu khi ký biên bản ghi nhớ với quan chức phụ trách thương mại EU Maros Sefcovic.

Trong một cuộc họp báo, ông Sefcovic cho biết thỏa thuận này "chính thức hóa quan hệ đối tác của chúng ta trên toàn bộ chuỗi giá trị, từ thăm dò và khai thác đến chế biến, tinh chế, tái chế và thu hồi".

Trước những lo ngại rằng Trung Quốc có thể trả đũa một thỏa thuận khoáng sản quan trọng tiềm năng liên quan nhiều bên, ông Sefcovic cho rằng đó sẽ là vấn đề an ninh kinh tế, vượt qua sự phụ thuộc.

"Chúng tôi biết sự phụ thuộc có thể tốn kém như thế nào, và chúng tôi phải trả giá rất đắt cho việc phụ thuộc vào các nguồn nhiên liệu hóa thạch. Chúng tôi chỉ đơn giản muốn học hỏi từ kinh nghiệm đó và có một danh mục nhà cung cấp đa dạng hơn nhiều", ông nói thêm.

Ngoại trưởng Rubio lưu ý rằng Mỹ và EU cộng lại là "những khách hàng và bên sử dụng lớn nhất" các khoáng sản thiết yếu.

"Chúng ta phải đảm bảo rằng nguồn cung có sẵn cho tương lai và theo những cách không bị độc quyền ở một nơi hoặc tập trung quá mức ở một nơi nào đó", ông Rubio nói thêm.

Một kế hoạch hành động nêu rõ rằng EU và Mỹ sẽ xem xét việc thiết lập giá tối thiểu cho các khoáng sản quan trọng, nhằm ngăn chặn Trung Quốc hoặc các cường quốc bên ngoài khác tràn ngập thị trường với hàng xuất khẩu giá rẻ.

Hai bên cũng sẽ xem xét việc phối hợp mọi khoản trợ cấp và dự trữ khoáng sản quan trọng, có thể phối hợp các tiêu chuẩn chung để tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại giữa các nước phương Tây và cùng đầu tư vào nghiên cứu.

Tin Gốc: Thanh Niên

Để tổng hợp những bản đồ phản ánh trái đất về đêm, các nhà nghiên cứu NASA phân tích dữ liệu đến từ chương trình có tên "Black Marble" (tạm dịch: Viên bi đen của vũ trụ), theo Đài CBS News.

Chương trình này sử dụng cảm biến chuyên dụng để ghi lại hình ảnh trái đất vào ban đêm trong điều kiện ánh sáng yếu. Dữ liệu được thu thập từ 3 vệ tinh khác nhau trong giai đoạn từ năm 2014 – 2022.

Trước khi tổng hợp, các nhà nghiên cứu hình dung sẽ phát hiện "sự gia tăng dần theo từng năm về lượng ánh sáng nhân tạo trong đêm".

Tuy nhiên, cuối cùng họ lại đứng trước một kết quả thực tế mà theo đó những mô hình biến đổi độ sáng trở nên phức tạp hơn nhiều.

"Quá trình phân tích cho phép khắc họa một thế giới liên tục biến động với những đợt bùng nổ và suy giảm công nghiệp, hoạt động xây dựng, tình trạng mất điện, cũng như sự chuyển dịch theo thời gian đến từ việc cải tạo liên quan đến chính sách", NASA cho biết.

Đội ngũ các nhà nghiên cứu phát hiện mỗi vị trí được cảm biến theo dõi qua nhiều năm đã trải qua các đợt chuyển đổi rõ rệt trong suốt 9 năm dữ liệu được thu thập.

Trong khoảng thời gian đó, cường độ phát sáng tăng 34%, trong khi hiện tượng giảm sáng bù trừ mức tăng đó khoảng 18%.

Cả xu hướng tăng sáng lẫn giảm sáng đều "gia tăng đáng kể trong thập niên qua", theo báo cáo đăng trên chuyên san Nature.

Tất cả những chuyển động này phản ánh mức độ biến động ngày càng tăng của hoạt động con người về đêm. Các thông tin thu thập được đã mang đến cơ hội hiểu sâu hơn về quá trình đô thị tiến hóa, chuyển dịch năng lượng, những ảnh hưởng chính sách và hậu quả đối với sinh thái đến từ sự thay đổi nhanh chóng trong môi trường ánh sáng ban đêm

Ở Mỹ, các thành phố Bờ Tây sáng hơn do dân số gia tăng. Ở Bờ Đông, ánh sáng yếu hơn, mà theo các nhà nghiên cứu đến từ việc sử dụng bóng đèn tiết kiệm năng lượng và sự tái cấu trúc kinh tế trên bình diện rộng hơn.

Trên thế giới, ban đêm trở nên sáng hơn ở Trung Quốc và miền bắc Ấn Độ, do quá trình phát triển đô thị được mở rộng. Xuyên suốt châu Âu, các nhà nghiên cứu ghi nhận một xu hướng tối đi, nhiều khả năng do áp dụng những biện pháp tiết kiệm năng lượng tại các địa phương.

Đặc biệt họ ghi nhận một đợt giảm mạnh vào năm 2022 sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự đặc biệt ở Ukraine và gây khủng hoảng năng lượng ở khu vực.

Tin Gốc: Thanh Niên