Nổ kho thuốc nổ ở Myanmar, ít nhất 45 người thiệt mạng

Trang Kyiv Independent hôm 26.4 dẫn thông tin cập nhật chiến sự Ukraine từ Bộ Tổng Tham mưu quân đội nước này cho biết một trong những mục tiêu tấn công bằng UAV là nhà máy lọc dầu ở tỉnh Yaroslavl của Nga. Đây là cơ sở có ý nghĩa chiến lược quan trọng với công suất khoảng 15 triệu tấn dầu thô/năm, biến nơi này thành một trong những mắt xích chủ chốt của ngành công nghiệp lọc hóa dầu Nga.

Phía Nga chưa bình luận về thông tin trên.

Một cuộc tấn công đáng chú ý khác của Ukraine được ghi nhận tại tỉnh Vologda, phía bắc Moscow, nơi đặt một trong những tổ hợp hóa chất lớn nhất châu Âu. Thống đốc Vologda Georgy Filimonov nói rằng UAV Ukraine đã tấn công chi nhánh thành phố Cherepovets của công ty Apatit chuyên sản xuất phân bón gốc phosphate.

Cherepovets nằm cách biên giới Ukraine khoảng 800 km, mà theo phía Ukraine là bằng chứng mới nhất phản ánh năng lực của Ukraine trong việc thọc sâu vào lãnh thổ Nga.

Trong khi đó, ông Mikhail Razvozhayev, người đứng đầu chính quyền Sevastopol trên bán đảo Crimea, thông báo trên Telegram rằng lực lượng vũ trang Ukraine đã phóng khoảng 100 UAV vào Sevastopol trong đêm 26.4.

Cùng ngày, TASS dẫn lời Bộ Quốc phòng Nga cho biết các hệ thống phòng không của nước này đã bắn hạ 7 quả bom dẫn đường, 2 tên lửa từ hệ thống pháo phản lực HIMARS, cùng 530 UAV cánh cố định của đối phương.

Trong cùng thời gian, quân đội Nga cũng tấn công các kho chứa và bệ phóng UAV tầm xa, cũng như các cơ sở hạ tầng giao thông và năng lượng phục vụ cho quân đội Ukraine và các địa điểm triển khai tạm thời của phía Ukraine và lính đánh thuê nước ngoài tại 140 khu vực.

Bộ cũng ghi nhận trong 24 giờ qua lực lượng vũ trang Ukraine đã tổn thất khoảng 1.215 binh sĩ trên khắp các mặt trận. Ukraine chưa bình luận về thông tin này.

Trong khi đó, giới chức địa phương Ukraine cho hay ít nhất 8 người đã thiệt mạng và 21 người khác bị thương trong các cuộc tấn công của Nga nhằm vào Ukraine hôm 26.4. Nga chưa bình luận nhưng trước nay phủ nhận tấn công mục tiêu dân sự.

Không quân Ukraine cho biết Nga đã phóng 144 UAV trong đêm 25.4, rạng sáng 26.4, và phía lực lượng phòng không trong nước đánh chặn được 124 chiếc. Tổng cộng phía Ukraine ghi nhận 19 đòn tấn công của Nga tại 11 địa điểm, thuộc các tỉnh Donetsk, Zaporizhzhia, Sumy, Kherson, Dnipropetrovsk, Kharkiv, Odessa, Mykolaiv và Chernihiv.

Tin Gốc: Thanh Niên

Khi các bên trung gian đang nỗ lực thúc đẩy vòng đàm phán thứ hai giữa Mỹ và Iran để chấm dứt xung đột, một vấn đề trọng tâm đang nổi lên như điểm mấu chốt gây tranh cãi là khối tài sản của Tehran bị đóng băng ở nước ngoài.

Hôm 10/4, trước khi vòng đàm phán ngừng bắn đầu tiên diễn ra tại Pakistan, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf đã viết trên X rằng những tài sản bị phong tỏa của nước này phải được giải phóng trước khi bất kỳ cuộc thương lượng nào diễn ra.

Đến ngày 11/4, tại cuộc đàm phán ngừng bắn ở thủ đô Islamabad, Pakistan, một số thông tin xuất hiện cho rằng Mỹ đã đồng ý giải tỏa ít nhất một phần tài sản của Iran ở nước ngoài. Tuy nhiên, chính phủ Mỹ đã nhanh chóng bác bỏ khẳng định những tài sản đó vẫn bị phong tỏa.

Khối tài sản 100 tỷ USD

Nền kinh tế Iran đã suy yếu nhiều năm qua do loạt lệnh trừng phạt từ Mỹ và các quốc gia khác. Những lệnh trừng phạt này bắt đầu từ năm 1979, đầu tiên là do vụ bắt con tin tại đại sứ quán Mỹ ở Tehran sau cuộc cách mạng Hồi giáo, sau đó gia tăng vì chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo Iran.

Các lệnh trừng phạt này khiến Iran không thể tiếp cận nhiều tài sản của chính mình, như doanh thu bán dầu đang bị đóng băng tại các ngân hàng nước ngoài. Theo thông tin tổng hợp từ phía Iran và giới chuyên gia, ước tính tổng tài sản của nước này đang bị kẹt ở nước ngoài là hơn 100 tỷ USD.

Frederic Schneider, chuyên gia tại Hội đồng các Vấn đề Toàn cầu Trung Đông, cho hay khối tài sản này gấp khoảng 4 lần doanh thu từ dầu khí hàng năm của Iran.

"Đó là khoản tiền rất lớn, đặc biệt đối với một đất nước đã phải chịu các lệnh trừng phạt do Mỹ áp đặt trong nhiều thập kỷ", ông nói.

Tuy nhiên, Schneider lưu ý thêm rằng ngay cả khi đồng ý giải phóng những tài sản này, vẫn chưa rõ liệu Mỹ có đặt ra điều kiện về cách Iran sử dụng chúng hay không.

Jacob Lew, bộ trưởng tài chính dưới thời tổng thống Mỹ Barack Obama, từng phát biểu vào năm 2016 rằng Iran sẽ không thể tiếp cận toàn bộ tài sản bị phong tỏa ở nước ngoài ngay cả khi mọi lệnh trừng phạt được dỡ bỏ. Tại thời điểm đó, Iran vừa đạt được thỏa thuận lịch sử với Mỹ và các cường quốc khác, chấp nhận hạn chế chương trình hạt nhân của mình để đổi lấy việc nới lỏng trừng phạt.

Lew đã phát biểu trước quốc hội Mỹ rằng trên thực tế, Iran cùng lắm cũng chỉ có thể tiếp cận khoảng một nửa số tài sản bị phong tỏa, bởi phần còn lại đã bị ràng buộc vào các cam kết đầu tư từ trước hoặc để thanh toán các khoản vay.

Hiện tại, yêu cầu then chốt của Tehran trong các cuộc đàm phán ngừng bắn là Mỹ phải giải phóng ít nhất 6 tỷ USD tài sản bị phong tỏa, coi đây như một cách xây dựng lòng tin.

Tài sản bị đóng băng là gì?

Khi tiền bạc, của cải hoặc số dư chứng khoán của các cá nhân, doanh nghiệp hoặc ngân hàng trung ương một quốc gia bị nhà chức trách nước khác hoặc tổ chức quốc tế tạm giữ, đó chính là phong tỏa tài sản.

Khả năng bán tài sản của chủ sở hữu sẽ bị hạn chế do các lệnh trừng phạt, phán quyết từ tòa án hoặc những lý do pháp lý khác.

Tài sản có thể bị đóng băng bởi tòa án, một quốc gia khác, tổ chức quốc tế hoặc một định chế ngân hàng. Các quốc gia thường tuyên bố phong tỏa tài sản của quốc gia hay công ty khác dựa trên những cáo buộc về hoạt động tội phạm, rửa tiền hoặc vi phạm luật pháp quốc tế.

Nhưng những người chỉ trích biện pháp phong tỏa tài sản cho rằng cách làm này đang được sử dụng để nhắm vào những đối thủ của phương Tây thay vì với mục đích răn đe. Phần lớn các nước đang chịu lệnh trừng phạt và bị phong tỏa tài sản là các quốc gia bị phương Tây coi là "không thân thiện", như Iran, Nga, Triều Tiên, Libya hay Venezuela.

Vì sao Iran bị đóng băng tài sản?

Theo hồ sơ lưu trữ của chính phủ Mỹ, đợt phong tỏa tài sản đầu tiên diễn ra vào tháng 11/1979, khi tổng thống Jimmy Carter lúc bấy giờ tuyên bố Iran "đã tạo ra mối đe dọa bất thường và đặc biệt đối với an ninh quốc gia, chính sách đối ngoại cũng như nền kinh tế Mỹ".

Vào thời điểm đó, các sinh viên Iran đang bắt 66 công dân Mỹ làm con tin tại đại sứ quán Mỹ ở Tehran.

Ông William Miller, bộ trưởng tài chính Mỹ khi ấy, cho biết tài sản dễ thanh khoản của Iran có giá trị chưa tới 6 tỷ USD, trong đó khoản lớn nhất là 1,3 tỷ USD trái phiếu kho bạc do Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York nắm giữ. Năm 1981, Hiệp định Algiers do Algeria làm trung gian giữa Mỹ và Iran đã dẫn đến việc Mỹ giải tỏa một phần đáng kể các tài sản này để đổi lấy việc Iran trả tự do cho 52 con tin Mỹ vẫn bị giam tại Tehran.

Tuy nhiên, trong những năm sau đó, quan hệ giữa Mỹ và Iran tiếp tục xấu đi do Washington lo ngại về chương trình hạt nhân của Tehran.

Iran luôn khẳng định chương trình làm giàu uranium của mình chỉ phục vụ mục đích năng lượng dân sự, mặc dù họ đã làm giàu uranium vượt xa ngưỡng cần thiết cho mục tiêu đó.

Israel và Mỹ đã liên tục cáo buộc Iran làm giàu uranium để phát triển vũ khí hạt nhân. Mỹ cùng các đồng minh, đặc biệt là châu Âu, đã áp đặt nhiều đợt trừng phạt lên quốc gia này.

Năm 2015, dưới thời tổng thống Obama, Mỹ đã dẫn dắt các cuộc đàm phán để Iran đạt được thỏa thuận với các cường quốc thế giới mang tên Kế hoạch Hành động Chung Toàn diện (JCPOA). Theo thỏa thuận, Tehran đồng ý thu hẹp chương trình hạt nhân và nhờ đó được tiếp cận lại phần lớn tài sản ở nước ngoài của mình.

Tuy nhiên, vào năm 2018, trong nhiệm kỳ đầu tiên, Tổng thống Donald Trump đã đơn phương rút Mỹ khỏi JCPOA, gọi đây là một thỏa thuận "phiến diện" và tái áp đặt các lệnh trừng phạt lên Iran, một lần nữa phong tỏa số tài sản ở nước ngoài của Tehran.

Năm 2023, Mỹ và Iran thống nhất một thỏa thuận trao đổi tù nhân, theo đó Iran trả tự do cho 5 công dân Mỹ gốc Iran để đổi lấy việc Mỹ thả một số người Iran, đồng thời cho phép Tehran tiếp cận hàng tỷ USD tiền bị phong tỏa. Khoản tiền này là 6 tỷ USD doanh thu từ dầu mỏ bị phong tỏa tại Hàn Quốc.

Theo kế hoạch trên, số tiền được chuyển đến Qatar để giám sát. Tuy nhiên, một năm sau, tổng thống Mỹ Joe Biden đã áp đặt các lệnh trừng phạt mới nhằm đáp trả cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) của Iran vào Israel, khiến họ một lần nữa mất quyền tiếp cận số tiền đang được đóng băng tại Doha.

Ngoài Mỹ, Liên minh châu Âu (EU) cũng phong tỏa một phần tài sản của ngân hàng trung ương Iran với lý do nước này bị cáo buộc vi phạm nhân quyền, không tuân thủ các quy định về hạt nhân...

Tài sản bị đóng băng của Iran hiện do nhiều quốc gia nắm giữ. Số tiền chính xác tại mỗi quốc gia chưa rõ ràng, nhưng truyền thông Iran trước đây đưa tin Nhật Bản, một khách hàng dầu mỏ quan trọng, đang nắm giữ khoảng 1,5 tỷ USD, Iraq giữ khoảng 6 tỷ USD, Ấn Độ giữ 7 tỷ USD.

Mỹ cũng nắm giữ khoảng 2 tỷ USD tài sản bị phong tỏa của Iran, trong khi các quốc gia EU như Luxembourg giữ khoảng 1,6 tỷ USD. Qatar hiện giữ khoảng 6 tỷ USD, số tiền đã được chuyển từ Hàn Quốc để thanh toán cho Iran, nhưng sau đó bị Mỹ chặn lại.

Hy vọng cho nền kinh tế Iran

Nền kinh tế Iran đang lâm vào khủng hoảng khi các lệnh trừng phạt kéo dài nhiều thập kỷ đã hạn chế xuất khẩu dầu mỏ, đồng thời làm tê liệt khả năng thu hút đầu tư và hiện đại hóa công nghiệp cũng như công nghệ của nước này.

Lạm phát tăng cao và đồng nội tệ mất giá đã dẫn đến các cuộc biểu tình quy mô lớn hồi đầu năm nay. Cuộc xung đột với Mỹ - Israel bùng phát từ ngày 28/2 đã khiến cơ sở hạ tầng của Iran bị tàn phá nặng nề.

Fatemeh Mohajerani, người phát ngôn chính phủ Iran, ngày 14/4 cho biết thiệt hại mà nước này hứng chịu trong 6 tuần chiến sự là khoảng 270 tỷ USD, yêu cầu Mỹ, Israel và các nước vùng Vịnh bồi thường.

Trong bối cảnh này, tài sản bị đóng băng nếu được giải phóng sẽ là nguồn tiền mà Iran có thể sử dụng ngay lập tức. 100 tỷ USD tương đương gần 1/4 GDP của Iran.

Roxane Farmanfarmaian, giảng viên chính trị quốc tế chuyên về Iran tại Đại học Cambridge, Anh, cho rằng việc tài sản được phá băng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Iran.

"Điều này đồng nghĩa với việc Iran có thể đưa các khoản tiền thu được bằng ngoại tệ mạnh từ việc bán dầu mỏ trở lại nền kinh tế trong nước. Nó cũng giúp họ kiểm soát biến động tỷ giá, từ đó hạn chế những tổn thương trước tình trạng trồi sụt của đồng nội tệ", Farmanfarmaian giải thích.

Bà lưu ý rằng những cơ sở công nghiệp chủ chốt, trong đó có các mỏ dầu, hay hệ thống nước, mạng lưới điện đang xuống cấp của Iran sẽ được nâng cấp nếu họ có quyền tiếp cận với tài sản bị đóng băng của mình. Với nguồn tiền đó, Iran có thể chi trả cho các công ty nước ngoài và cấp vốn cho những ngành công nghiệp trong nước để bắt đầu cải thiện tình hình kinh tế.

"Rõ ràng, Iran cũng sẽ phải tái thiết sau xung đột và các tài sản được giải phóng sẽ ngay lập tức giúp quá trình đó diễn ra nhanh chóng và hiệu quả hơn", Farmanfarmaian nói thêm. "Ngoài ra, việc tiếp cận các khoản tiền bị phong tỏa còn tạo đà tăng trưởng kinh tế, cải thiện mối quan hệ giữa chính phủ với người dân".

Quyết định của Mỹ về việc có giải tỏa tài sản của Iran hay không cũng sẽ là một thông điệp ngoại giao quan trọng, Chris Featherstone, chuyên gia chính trị tại Đại học York, bình luận.

"Về mặt quốc tế, việc giải tỏa các tài sản có thể là tín hiệu cho thấy Mỹ đang giảm bớt áp lực lên nền kinh tế Iran", Featherstone cho biết, song lưu ý rằng với cách tiếp cận khó đoán của chính quyền Trump, ít ai có thể dự đoán được ông sẽ làm gì sau đó.

Tin Gốc: Vnexpress

Trong tuyên bố, Thủ tướng Salam đồng thời hối thúc các nỗ lực chính trị và ngoại giao mạnh mẽ hơn để tiến tới thỏa thuận ngừng bắn mới giữa lúc "Israel gây ra sự tàn phá trên diện rộng và trừng phạt tập thể".

Ông cũng khẳng định những cuộc tấn công đã vượt ra ngoài các mục tiêu cụ thể để nhắm vào các thị trấn, làng mạc và cơ sở hạ tầng dân sự.

“Israel đang theo đuổi chính sách phá hủy toàn diện vượt ra ngoài việc nhắm mục tiêu vào các địa điểm cụ thể ở Li Băng. Những gì Israel đang làm không chỉ là vi phạm chủ quyền của Li Băng mà còn là một nỗ lực xóa bỏ lịch sử”, ông Salam nói trong cuộc họp báo ở Beirut.

“Chúng tôi đang phải đối mặt với các cuộc tấn công nguy hiểm và chưa từng có của Israel”, ông nói thêm.

Thủ tướng Salam cho biết, Li Băng vẫn quyết tâm chấm dứt chiến tranh và ngăn chặn đất nước trở thành chiến trường cho các cuộc xung đột của các nước khác.

Ông cũng lập luận Israel không thể đạt được đảm bảo an ninh thông qua sự phá hủy và các cuộc tấn công quân sự.

Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Li Băng tuyên bố Beirut vẫn cam kết tuân thủ thỏa thuận ngừng bắn, bao gồm việc Israel rút quân hoàn toàn khỏi miền Nam Li Băng, thả tù nhân, hồi hương người dân di tản và tái thiết thông qua đàm phán.

Ông nhấn mạnh mọi quyết định về chiến tranh hay hòa bình đều phải thuộc thẩm quyền của nhà nước và kêu gọi sự đoàn kết quốc gia, khẳng định Li Băng sẽ vượt qua cuộc khủng hoảng dưới “một nhà nước, một quyết định và một quân đội”.

Bình luận về các cuộc đàm phán do Mỹ làm trung gian giữa Li Băng và Israel, ông Salam cho biết chính phủ nước này đang tiến hành các cuộc đàm phán thay mặt cho tất cả công dân.

“Không có gì đảm bảo rằng các cuộc đàm phán sẽ thành công, nhưng đây là lựa chọn ít tốn kém nhất cho Li Băng và người dân chúng tôi”, ông nói.

“Đàm phán không có nghĩa là đầu hàng. Công việc chuyên nghiệp của nhóm đàm phán nhằm mục đích đạt được một thỏa thuận ngừng bắn”, ông Salam nói thêm.

Phát biểu trước những người dân bị buộc phải di dời do các cuộc tấn công của Israel ở miền Nam Li Băng nhà lãnh đạo này cho biết chính phủ sẽ tiếp tục nỗ lực để đạt được một thỏa thuận ngừng bắn và hỗ trợ tái thiết.

Israel tiếp tục các cuộc không kích và các hoạt động trên bộ ở Li Băng bất chấp thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực hôm 17/4 và sau đó được gia hạn thêm 45 ngày bắt đầu từ ngày 17/5 thông qua trung gian hòa giải của Mỹ.

Chính quyền Li Băng hôm 28/5 cho biết các cuộc tấn công của Israel kể từ ngày 2/3 đã khiến hơn 3.300 người thiệt mạng và hơn 1 triệu người khác phải di dời.

Tin Gốc: Dân Trí