Chính phủ vừa ban hành Nghị định 174/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin. Theo điểm d khoản 1 Điều 95, hành vi lợi dụng mạng xã hội để cung cấp, chia sẻ tác phẩm báo chí mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ có thể bị phạt từ 20-30 triệu đồng, đồng thời buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm.
Quy định có hiệu lực từ ngày 1/7.
Nhiều người băn khoăn liệu việc chia sẻ bài báo trên Facebook, Zalo hay các nền tảng mạng xã hội có bị xử phạt hay không?
Trao đổi với phóng viên Dân trí, luật sư Trương Thanh Đức – Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty Luật BASICO, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam – cho rằng cần hiểu đúng bản chất của quy định để tránh những cách diễn giải gây hoang mang trong dư luận.
Theo ông Đức, mục tiêu của pháp luật không phải là ngăn cản người dân lan tỏa thông tin báo chí chính thống mà là bảo vệ quyền bản quyền của báo chí.
“Báo chí được tạo ra để phục vụ công chúng. Người dân chia sẻ những thông tin hữu ích, có giá trị cho cộng đồng thì không phải là đối tượng mà quy định hướng tới xử lý”, ông nói.
Theo luật sư Đức, điều cần phân biệt là hành vi chia sẻ thông tin với hành vi khai thác nội dung báo chí nhằm mục đích thương mại hoặc trục lợi.
Ông Đức cho rằng các fanpage, website hoặc tài khoản mạng xã hội sao chép bài viết, hình ảnh, video của cơ quan báo chí rồi đăng lại để thu hút lượt xem, bán quảng cáo hoặc kiếm doanh thu mới là những trường hợp cần xử lý nghiêm vì xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
“Cái bị cấm là hành vi lợi dụng sản phẩm báo chí để kiếm lợi từ công sức và chi phí của người khác. Không nên hiểu rằng người dân chỉ cần bấm nút chia sẻ một bài báo là có thể bị phạt”, ông nhấn mạnh.
Đồng quan điểm, luật sư Hoàng Hà (Đoàn Luật sư TPHCM) cho rằng Nghị định 174 là công cụ nhằm xử lý hành vi đăng tải, khai thác trái phép tác phẩm báo chí trên môi trường mạng, chứ không phải cấm công chúng chia sẻ thông tin chính thống.
Theo ông Hà, hành vi có nguy cơ vi phạm thường là sao chép toàn bộ hoặc phần lớn nội dung bài báo, ảnh, video, đồ họa rồi đăng lại trên fanpage, website hoặc các nền tảng mạng xã hội mà không được phép.
Các hình thức “xào nấu” nội dung, đổi tiêu đề, cắt ghép bài viết, đọc lại nguyên văn bài báo để làm video hoặc sử dụng nội dung báo chí nhằm thu hút tương tác, quảng cáo, kiếm tiền cũng có thể bị xem xét xử lý.
Ngược lại, luật sư Hà cho rằng, việc chia sẻ đường link dẫn về bài báo gốc kèm nhận xét hoặc bình luận cá nhân về cơ bản không phải là hành vi sao chép tác phẩm.
“Chia sẻ link bài báo là dẫn người đọc đến nguồn chính thức. Điều này hoàn toàn khác với việc lấy nội dung báo chí để đăng lại trên nền tảng của mình”, luật sư Hoàng Hà phân tích.
Ông Hà cũng lưu ý rằng nhiều người đang hiểu chưa đúng về khái niệm “dẫn nguồn”. Việc ghi nguồn không đồng nghĩa với việc được phép đăng lại toàn bộ nội dung.
Theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ, việc trích dẫn tác phẩm chỉ được chấp nhận trong những giới hạn hợp lý, phục vụ mục đích bình luận, nghiên cứu hoặc minh họa, đồng thời không làm ảnh hưởng đến việc khai thác bình thường của tác phẩm gốc.
“Nếu đăng lại toàn văn hoặc phần lớn nội dung bài báo thì việc ghi nguồn không đủ để hợp pháp hóa hành vi đó và vẫn có thể bị xử phạt”, ông Hà nói.
Bảo vệ bản quyền báo chí không mâu thuẫn với quyền tiếp cận thông tin
Đề cập tới ý kiến cho rằng việc tăng cường bảo vệ bản quyền báo chí có thể ảnh hưởng đến khả năng lan tỏa thông tin chính thống, luật sư Trương Thanh Đức cho rằng 2 mục tiêu này không hề mâu thuẫn.
Theo ông Đức, quyền sở hữu trí tuệ là một loại tài sản cần được bảo vệ để khuyến khích sáng tạo và đầu tư vào các sản phẩm nội dung chất lượng.
“Bảo vệ bản quyền không phải để hạn chế người dân tiếp cận thông tin mà để ngăn chặn hành vi chiếm dụng thành quả lao động trí tuệ của người khác”, ông Đức nói.
Luật sư Hoàng Hà nhận định tình trạng sao chép, hoặc sử dụng nội dung báo chí để tạo ra các sản phẩm phái sinh như đọc lại, tạo thành video, bài đăng… đã tồn tại nhiều năm và đang gây ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của các cơ quan báo chí.
Theo ông Hà, việc các trang mạng xã hội, các cá nhân sử dụng lại nội dung báo chí để thu hút người xem không chỉ làm thất thoát nguồn thu mà còn tiềm ẩn nguy cơ bóp méo thông tin, tạo môi trường cạnh tranh thiếu lành mạnh với báo chí chính thống.
Vì vậy, Nghị định 174 được kỳ vọng sẽ góp phần tăng cường bảo vệ quyền tác giả trên môi trường số, đồng thời nâng cao ý thức tôn trọng bản quyền trong xã hội.
Các luật sư đều khuyến nghị người dân nên chia sẻ bài báo thông qua đường link chính thức, hạn chế sao chép toàn văn hoặc đăng lại phần lớn nội dung khi chưa được phép của chủ sở hữu quyền tác giả.
Đây là cách vừa bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công chúng, vừa tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ của cơ quan báo chí và tác giả.
Hạt gạo tự nhiên luôn được phủ một lớp tinh bột mỏng hình thành trong quá trình xay xát. Đây chính là nguyên nhân khiến các hạt cơm dễ bám dính vào nhau.
Ông Mark McShane, chuyên gia an toàn thực phẩm, tổ chức Chứng nhận vệ sinh thực phẩm Anh (Food Hygiene Certificate), cho biết lớp tinh bột này sẽ bong ra trong quá trình chế biến. Khi vo gạo, nước sẽ cuốn trôi phần tinh bột dư thừa, giúp hạt gạo chín đều, nhẹ và tơi hơn sau khi nấu.
Theo Tiến sĩ Christine Bergman, Giáo sư Khoa học thực phẩm và dinh dưỡng tại ĐH Nevada (Mỹ), vo gạo không làm thay đổi cấu trúc bên trong hạt gạo mà chỉ loại bỏ lớp màng mỏng bên ngoài. Dù vậy, thay đổi nhỏ này đủ tạo khác biệt rõ rệt về kết cấu, giúp cơm bớt dính và xốp hơn.
Vo gạo có làm mất chất dinh dưỡng?
Điều này phụ thuộc vào từng loại gạo.
Tiến sĩ Bergman cho biết một số loại gạo trắng được bổ sung vitamin nhóm B và sắt sau quá trình xay xát. Trong khi đó, gạo lứt và phần lớn gạo nhập khẩu không trải qua bước tăng cường vi chất này, nên việc vo gạo ít ảnh hưởng hơn.
Tuy nhiên, theo ông McShane, lượng dinh dưỡng thất thoát thường không đáng kể nếu chỉ vo nhẹ trong thời gian ngắn.
"Lượng vitamin và khoáng chất mất đi rất ít, trừ khi bạn ngâm gạo quá lâu hoặc vo quá nhiều lần. Gạo trắng dễ mất dinh dưỡng hơn gạo lứt vì gạo lứt vẫn giữ được lớp cám tự nhiên giàu dưỡng chất", ông nói.
Đổi lại, vo gạo còn mang đến một lợi ích khác đối với sức khỏe. Nhiều nghiên cứu cho thấy bước này có thể giúp giảm đáng kể lượng asen (thạch tín) tích tụ tự nhiên trong hạt gạo.
Những nguyên tắc cần nhớ khi nấu cơm
Các chuyên gia khuyến nghị nên vo gạo khi nấu cơm trắng, cơm sushi hoặc các loại gạo hạt dài như Jasmine, Basmati; không vo gạo khi các món cần độ sệt từ tinh bột; không ngâm gạo quá lâu hoặc vo quá nhiều lần để hạn chế thất thoát dinh dưỡng.
Nếu chưa chắc nên xử lý thế nào, bạn chỉ cần đặt gạo dưới vòi nước lạnh, khuấy nhẹ rồi xả đến khi nước gần trong. Thao tác chỉ mất chưa đầy một phút nhưng có thể tạo nên khác biệt rõ rệt giữa một nồi cơm vón cục và một nồi cơm chín tơi, ngon hơn.
Sáng 2/4, chị Nguyễn Thị Hà, 47 tuổi, quyết định mua cho mình một chiếc xe máy điện tại một đại lý trên đường Phạm Văn Đồng trong lúc chờ kỹ thuật viên lắp gương cho xe của con trai.
Để dọn chỗ và gom ngân sách cho hai chiếc xe này, hồi cuối tháng 3 chị đã bán hai xe máy xăng mua 4 năm trước được 35 triệu đồng. "Bán xe xăng chưa bằng nửa giá mua nhưng tôi hài lòng vì gần đủ mua hai xe điện mới", chị Hà ở phường Xuân Đỉnh nói.
Quá trình loại bỏ xe xăng của gia đình đã bắt đầu từ năm ngoái, khi chồng chị "lên đời" ôtô điện. Động lực chuyển đổi xuất phát từ bài toán kinh tế. Nhà có 5 người sở hữu bốn xe máy xăng, tốn hơn 15 triệu đồng mỗi năm. Trong khi đó, nếu đi xe điện chi phí chỉ bằng 1/3. "Trong năm nay chúng tôi sẽ loại bỏ dần những chiếc xe xăng còn lại", chị Hà nói.
Trưa 3/4, tại một đại lý xe máy điện trên đường Lê Trọng Tấn, phường Dương Nội, chị Hoa, 36 tuổi, nhận bàn giao xe mới. Gia đình chị đang có hai xe máy xăng và một ôtô, vốn đáp ứng đủ nhu cầu di chuyển. "Tôi mua thêm chiếc này cho ông xã đi làm ở trong Vành đai 1 vì sắp đến ngày cấm xe xăng", chị Hoa nói.
Chồng chị đi làm khoảng 60-70 km mỗi ngày từ nhà ở xã Thanh Oai đến đường Lạc Long Quân, phường Tây Hồ, nên gia đình mua thêm một pin rời. Tổng chi phí khoảng 31 triệu đồng, mức mà chị đánh giá là "chấp nhận được", nên quyết định chốt sớm để tránh nguy cơ tăng giá khi thời điểm hạn chế đến gần.
Những quyết định loại bỏ xe xăng như của gia đình chị Hà, chị Hoa tạo thành làn sóng chuyển đổi mạnh mẽ, khiến thị trường xe điện trở nên nhộn nhịp. Ông Hoàng Hà, Tổng Giám đốc Xe máy điện VinFast thị trường Việt Nam, cho biết trong tháng 3 đơn vị nhận hơn 135.000 đơn đặt hàng toàn quốc, doanh số cao nhất từ trước đến nay. Riêng tại Hà Nội, hơn 20.000 xe máy điện đã đến tay khách hàng.
Hệ thống đại lý Mạnh Phát cho biết thêm, riêng lượng xe của VinFast tiêu thụ trong tháng 3 đạt 1.400 chiếc, gấp ba lần mức trung bình của hai tháng đầu năm. Khách hàng ở các phường nội đô chiếm hơn 2/3. Để đáp ứng nhu cầu thị trường, nhiều đại lý phải tăng nhân sự gấp ba, thuê thêm kho bãi và chuẩn bị nguồn tài chính.
Các hãng xe điện khác cũng ghi nhận mức tăng trưởng tương tự. Bà Bùi Nguyễn Trúc Ny, Giám đốc Kinh doanh Dat Bike, cho biết lượng đơn hàng đầu tháng 3 của hãng cao gấp 10 lần cùng kỳ năm ngoái.
Các đại lý xe điện ghi nhận sự thay đổi rõ rệt của tệp khách hàng. Cùng kỳ năm trước, họ bán trung bình 50-60 xe mỗi tháng, chủ yếu cho học sinh, sinh viên. Hiện tại, người đi làm chiếm tỷ trọng lớn, tập trung vào phân khúc 20-30 triệu đồng.
Làn sóng chuyển dịch này kéo theo cả những người vốn quen sử dụng phương tiện công cộng. Sáng 2/4 tại đại lý trên đường Phạm Văn Đồng, chị Long Thanh Hà, 45 tuổi, chi hơn 20 triệu đồng sắm một chiếc xe điện.
Chị Hà đi lại bằng phương tiện công cộng nhiều năm nay nhưng thấy xe điện ngày càng phổ biến nên mua một chiếc để tiện dạo phố, đi cà phê. Trước lộ trình hạn chế phương tiện dùng nhiên liệu hóa thạch, chồng chị, người thường xuyên làm việc tại vùng lõi nội đô, cũng sắp bán chiếc Honda SH để đổi sang xe điện trong tháng tới.
"Xu hướng 3 tháng đầu năm cho thấy người dùng không còn coi xe điện là phương án dự phòng, mà chọn làm phương tiện di chuyển chính", giám đốc kinh doanh của Dat Bike nói. Quá trình chuyển đổi cũng diễn ra dứt khoát. Trong tháng 3, đại lý Mạnh Phát mua lại gần 400 xe máy xăng của những người đổi sang xe điện.
Đại diện các hãng và đại lý chỉ ra bốn yếu tố thúc đẩy làn sóng này.
Thứ nhất là lộ trình hạn chế xe cơ giới tại Vành đai 1. Từ 1/7, Hà Nội thí điểm Vùng phát thải thấp, cấm xe máy xăng theo khung giờ tại các phường lõi thuộc Vành đai 1 (Hai Bà Trưng, Cửa Nam, Hoàn Kiếm, Ô Chợ Dừa, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Ba Đình, Giảng Võ, Ngọc Hà và Tây Hồ). Lộ trình này biến xe điện thành phương án tối ưu cho những gia đình có người làm việc tại trung tâm.
Thứ hai, rào cản về công nghệ và hạ tầng dần được tháo gỡ. Để giải quyết lo ngại cháy nổ và quy định cấm sạc tại chung cư, các hãng xe đã sử dụng công nghệ pin LFP và phát triển mô hình đổi pin. Tính đến 15/1, VinFast đã lắp đặt 4.500 trạm đầu tiên. Đơn vị này đặt mục tiêu đạt 45.000 tủ đổi pin trên toàn quốc ngay trong quý I. Nhiều dòng xe điện đã cải thiện về hiệu suất, ví dụ Dat Bike có những dòng chạy được 280 km mỗi lần sạc, vận tốc 100 km/h.
Thứ ba, các chính sách ưu đãi từ nhà sản xuất cũng tác động trực tiếp đến quyết định chuyển đổi của các gia đình. Dù chi phí logistics tăng, một số hãng xe điện vẫn giữ nguyên giá bán, đồng thời tăng tỷ lệ hỗ trợ khách hàng thu cũ đổi mới. Ngoài ra, các chính sách mua trả góp, miễn phí sạc và đổi pin cũng được áp dụng để kích cầu.
Cuối cùng, sự biến động liên tục của giá xăng dầu, trong khi chi phí cho nhiên liệu và bảo dưỡng xe xăng cũ ngày càng tốn kém khiến người dân mạnh dạn chuyển sang xe điện.
Tại một chung cư ở phường Đông Ngạc, anh Đức Tuấn, 41 tuổi, cho biết biến động giá nhiên liệu khiến chi phí xăng đi làm và đưa đón con đi học tăng từ mức 100.000 - 120.000 đồng lên 200.000 đồng mỗi tuần. Đang có một ôtô và hai xe máy xăng, anh dự tính sắm xe điện ngay trong tháng này, đồng thời bán bớt một xe cũ và chuyển chiếc còn lại về quê. "Trong bối cảnh cái gì cũng tăng, giảm được khoản nào hay khoản đó", anh nói.
Làn sóng chuyển đổi biểu hiện rõ qua lượng xe điện tăng vọt tại hầm chung cư nơi anh Tuấn sinh sống. Mấy tháng trước, khu vực để xe điện có khoảng 30-40 chiếc, nay chật kín với khoảng 100 chiếc, chưa tính số lượng lẫn vào khu vực để xe xăng. "Trước kia chỉ thấy xe cỡ nhỏ của học sinh, giờ các dòng xe phân khúc 20-30 triệu đồng dành cho người đi làm giờ chiếm đa số", anh Tuấn nói.
Marissa Doop và Zoie Berkley-Andre năm nay 27 tuổi, đều sinh vào tháng 12 và đều là người gốc Trung Quốc. Tháng 1/2000, cả hai đều được hai gia đình ở bang Minnesota (Mỹ) nhận nuôi từ cùng một trại trẻ mồ côi khi 13 tháng tuổi.
Bố mẹ nuôi của hai cô gái là hàng xóm nên cả hai đã sớm trở thành những người bạn thân thiết từ thuở nhỏ.
Không chỉ cùng hoàn cảnh xuất thân, hai cô gái còn có nhiều điểm tương đồng đáng kinh ngạc trong cuộc sống.
Theo People, họ đạt cùng mức điểm trong kỳ thi ACT (kỳ thi chuẩn hóa dành cho học sinh trung học tại Mỹ), cùng theo học ngành hóa học ở đại học. Thói quen, cử chỉ, cách ngồi, cách bắt chéo chân, cách sử dụng tay khi nói chuyện, thậm chí cả cách phát âm từ ngữ của họ cũng rất giống nhau.
Mẹ của Doop vì thế thường đùa rằng, cả hai hoặc là chị em ruột hoặc là cặp song sinh.
Trong sinh nhật lần thứ 26 của Doop, bà ngoại của cô đã vô cùng ngạc nhiên khi gặp Berkley-Andre. "Bà ngồi cạnh tôi và nói rằng không thể ngừng nhìn Berkley-Andre vì cô ấy giống tôi y hệt", Doop nhớ lại.
Những người xung quanh nhiều lần nói về sự giống nhau của Doop với bạn thân, nhưng chưa khi nào cô gái nghĩ rằng, mình và người bạn có chung huyết thống.
Cô cho rằng, có thể những đứa trẻ được nhận nuôi từ cùng trại trẻ mồ côi thường được ghi chung một ngày sinh.
Mọi chuyện chỉ thay đổi khoảng 10 năm trước, khi mẹ của Berkley-Andre xem một bộ phim tài liệu có sự tham gia của Tiến sĩ (TS) Nancy L. Segal - chuyên gia nghiên cứu về song sinh.
Tò mò trước những điểm tương đồng bất thường giữa hai cô gái, bà đã liên hệ với Tiến sĩ Segal. Sau đó, Doop và Berkley-Andre đồng ý thực hiện xét nghiệm ADN.
"Lúc đó, tôi chỉ nghĩ đơn giản là lấy mẫu ADN cũng chẳng mất gì. Chúng tôi vẫn thường đùa về việc có thể là chị em hoặc có quan hệ họ hàng, nhưng tôi chưa bao giờ tin điều đó là sự thật", Berkley-Andre chia sẻ.
Kết quả xét nghiệm ADN khiến tất cả ngỡ ngàng, họ không chỉ là chị em mà còn là cặp song sinh cùng trứng.
Tuy nhiên, phản ứng của hai cô gái lại bình thản hơn nhiều so với những người xung quanh. Doop chia sẻ, có lẽ vì cả hai đã quá thân thuộc và gắn bó với nhau từ khi mới sinh ra.
"Cha mẹ thì rất hào hứng và phấn khích, song chúng tôi nghĩ rằng kết quả xét nghiệm chẳng thay đổi điều gì. Nó không làm khác đi mối quan hệ của cả hai", Berkley-Andre cho hay.
Theo Berkley-Andre, cô và Doop là cặp mirror twins - một dạng song sinh cùng trứng hiếm gặp, giống như soi gương. Cả hai có nhiều đặc điểm cơ thể đối xứng nhau như hình ảnh phản chiếu trong gương.
"Chúng tôi giống như hình ảnh phản chiếu của nhau. Tôi thuận tay trái còn cô ấy thuận tay phải. Răng khôn của tôi mọc ở một bên thì răng khôn của cô ấy lại mọc ở vị trí đối diện. Từ nhỏ tôi luôn rẽ ngôi tóc bên trái còn cô ấy lại rẽ bên phải", Berkley-Andre giải thích.
Hiện hai chị em đang tham gia dự án nghiên cứu dài hạn của TS Nancy Segal về những cặp song sinh được nhận nuôi và lớn lên trong các gia đình khác nhau.
Theo TS Segal, Giáo sư kiêm Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Song sinh thuộc Đại học Bang California tại Fullerton, song sinh là "thí nghiệm tự nhiên" quý giá nhất để tìm hiểu con người hình thành tính cách và đặc điểm của mình như thế nào.
Qua nhiều năm nghiên cứu, TS Segal nhận thấy những cặp song sinh cùng trứng lớn lên tách biệt từ khi còn nhỏ vẫn có nhiều điểm giống nhau đáng kinh ngạc. Tuy nhiên, mức độ tương đồng thường không cao bằng những cặp được nuôi dưỡng cùng nhau từ nhỏ.
Trong đợt nghiên cứu tiếp theo, bà phát hiện Doop và Berkley-Andre dường như ngày càng trở nên giống nhau hơn theo thời gian. Dự kiến, một vòng nghiên cứu mới sẽ tiếp tục được thực hiện trong thời gian tới.
Về phần mình, cả Doop và Berkley-Andre đều cho rằng điều ý nghĩa nhất là biết người bạn thân thiết gắn bó suốt cuộc đời mình cũng chính là người có chung huyết thống.
