Sau khi Dân trí đăng tải bài viết Sơn Tùng cưỡi chim Lạc”: Khó kết luận là phản cảm, xúc phạm, nhiều độc giả cũng đã gửi tới Dân trí những góc nhìn riêng về cách tiếp cận di sản trong đời sống đương đại.
Dưới đây là bài viếtcủa tác giả Bùi Chí Nhân (phường Thành Vinh, Nghệ An), được Dân trí trích đăng:
Những ngày qua, câu chuyện xoay quanh hình ảnh Sơn Tùng M-TP xuất hiện cùng chim Lạc trong MV Come my way thu hút sự quan tâm của đông đảo khán giả. Hình ảnh nam ca sĩ xuất hiện trên mô hình chim Lạc – biểu tượng gắn liền với văn hóa Đông Sơn và văn minh Việt cổ – đã tạo ra nhiều ý kiến trái chiều.
Có người cho rằng đây là cách tiếp cận sáng tạo, đưa chất liệu văn hóa dân tộc vào một sản phẩm nghệ thuật hiện đại nhằm kết nối với công chúng trẻ và giới thiệu bản sắc Việt Nam ra thế giới. Ngược lại, không ít ý kiến bày tỏ sự băn khoăn khi một biểu tượng mang giá trị lịch sử và tinh thần đặc biệt lại được đặt trong ngữ cảnh như vậy.
Đằng sau cuộc tranh luận là một câu hỏi rộng hơn: Chúng ta nên ứng xử như thế nào với các di sản văn hóa trong thời đại của công nghiệp sáng tạo và truyền thông số?
Tính thiêng của biểu tượng văn hóa đến từ đâu?
Một trong những nguyên nhân khiến cuộc tranh luận về hình tượng chim Lạc trở nên gay gắt là bởi nhiều người không xem đây đơn thuần là một họa tiết trang trí hay một chất liệu mỹ thuật.
Trong nhận thức của công chúng, chim Lạc từ lâu đã vượt ra khỏi giá trị tạo hình để trở thành biểu tượng gắn với lịch sử hình thành và phát triển của dân tộc. Khi một biểu tượng mang ý nghĩa tinh thần đặc biệt, cách xã hội phản ứng với nó cũng khác với cách phản ứng trước những hình ảnh thông thường.
Tuy nhiên, điều đáng suy ngẫm là tính thiêng của các biểu tượng văn hóa không phải là một giá trị bất biến. Trong lịch sử, rất nhiều biểu tượng từng được nhìn nhận theo những cách khác nhau ở các giai đoạn khác nhau. Chính cộng đồng là chủ thể liên tục kiến tạo, bồi đắp và làm giàu thêm ý nghĩa cho các biểu tượng ấy. Nói cách khác, tính thiêng không chỉ đến từ bản thân hiện vật hay hình ảnh, mà còn đến từ sự đồng thuận xã hội về giá trị mà biểu tượng đó đại diện.
Vì vậy, khi một nghệ sĩ sử dụng biểu tượng văn hóa trong tác phẩm của mình, phản ứng của công chúng là điều hoàn toàn tự nhiên. Đó không chỉ là phản ứng đối với một sản phẩm nghệ thuật mà còn là phản ứng đối với cách một cộng đồng đang tự bảo vệ những giá trị mà họ cho là quan trọng.
Nhưng ở chiều ngược lại, nếu mọi sự tái hiện mới đều bị xem là xâm phạm hoặc xúc phạm, chúng ta cũng có nguy cơ vô tình đóng khung di sản trong những khuôn mẫu cố định, khiến các biểu tượng văn hóa dần mất đi khả năng đối thoại với xã hội đương đại.
Bảo tồn và sáng tạo: Không phải hai lựa chọn đối lập
Từ câu chuyện chim Lạc, có lẽ cũng cần đặt ra một câu hỏi khác: Chúng ta thực sự hiểu bao nhiêu về những biểu tượng văn hóa mà mình đang bảo vệ?
Trong đời sống hiện nay, không hiếm trường hợp các cuộc tranh luận bùng nổ rất nhanh trên mạng xã hội, nhưng phần lớn ý kiến lại dừng ở cảm xúc hơn là tri thức. Nhiều người sẵn sàng phản đối hoặc bênh vực một hình ảnh văn hóa mà chưa thực sự hiểu nguồn gốc, ý nghĩa lịch sử hay quá trình hình thành của chính biểu tượng đó.
Điều này tạo ra một nghịch lý: Xã hội có thể dành rất nhiều năng lượng để tranh cãi về cách sử dụng một biểu tượng, nhưng lại dành quá ít sự quan tâm cho việc tìm hiểu sâu về giá trị của biểu tượng ấy.
Nếu cuộc tranh luận về chim Lạc chỉ dừng lại ở việc xác định ai đúng, ai sai thì giá trị nhận được sẽ rất hạn chế. Nhưng nếu từ cuộc tranh luận đó, nhiều người bắt đầu tìm hiểu về văn hóa Đông Sơn, về trống đồng, về những lớp ý nghĩa lịch sử gắn với hình tượng chim Lạc, thì đó lại là một tác động tích cực đối với đời sống văn hóa.
Suy cho cùng, hiểu biết luôn là nền tảng tốt nhất cho cả bảo tồn lẫn sáng tạo. Một cộng đồng càng hiểu rõ giá trị của di sản thì càng có khả năng bảo vệ đúng những giá trị cốt lõi của nó, đồng thời cũng có đủ sự tự tin để chấp nhận những cách tiếp cận mới.
Nếu chỉ dừng lại ở quan điểm “không được thay đổi” hay “không được chạm tới” các biểu tượng truyền thống, chúng ta có thể vô tình biến di sản thành những giá trị đứng yên trong quá khứ.
Lịch sử văn hóa thế giới cho thấy những nền văn hóa có sức lan tỏa mạnh mẽ thường là những nền văn hóa biết kể lại các giá trị cũ bằng ngôn ngữ mới. Nhật Bản đã đưa tinh thần Samurai vào điện ảnh, truyện tranh và trò chơi điện tử. Hàn Quốc khai thác các yếu tố truyền thống trong âm nhạc đại chúng và các sản phẩm giải trí toàn cầu. Nhiều quốc gia khác cũng đang tìm cách chuyển hóa di sản thành nguồn lực cho công nghiệp văn hóa mà vẫn giữ được bản sắc riêng.
Thực tế cho thấy bảo tồn và sáng tạo không phải là hai lựa chọn đối lập. Bảo tồn giúp gìn giữ những giá trị cốt lõi của di sản, trong khi sáng tạo tạo điều kiện để những giá trị ấy tiếp tục tồn tại trong bối cảnh mới. Nếu chỉ bảo tồn mà thiếu sáng tạo, di sản có thể dần trở nên xa lạ với thế hệ trẻ. Ngược lại, nếu chỉ chạy theo sáng tạo mà thiếu sự thấu hiểu và tôn trọng các giá trị nền tảng, di sản có nguy cơ bị giản lược hoặc mất đi ý nghĩa vốn có.
Điều đáng tiếc là nhiều cuộc tranh luận về văn hóa hiện nay thường bị đẩy về hai thái cực. Một bên cho rằng mọi phản ứng của công chúng trước các thử nghiệm nghệ thuật đều là biểu hiện của sự bảo thủ và thiếu cởi mở. Ở chiều ngược lại, không ít người lại xem bất kỳ sự thay đổi hay tái diễn giải nào đối với các biểu tượng truyền thống đều là hành động xúc phạm văn hóa. Thực tế, cả hai cách tiếp cận này đều đang đơn giản hóa một vấn đề vốn rất phức tạp.
Bản chất của văn hóa không nằm ở việc lựa chọn giữa bảo tồn hay sáng tạo, bởi đây không phải hai khái niệm đối lập mà là hai điều kiện cùng tồn tại để văn hóa phát triển bền vững.
Bảo tồn là gìn giữ những giá trị cốt lõi đã được cộng đồng và lịch sử vun đắp qua nhiều thế hệ. Trong khi đó, sáng tạo là quá trình tìm kiếm những phương thức biểu đạt mới để các giá trị ấy tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại.
Cũng giống như một cây cổ thụ muốn tồn tại lâu dài phải giữ được bộ rễ bám sâu vào đất, nhưng đồng thời vẫn cần không ngừng đâm chồi, phát triển cành lá mới, di sản văn hóa chỉ thực sự có sức sống khi vừa được gìn giữ, vừa được tiếp tục làm mới bằng ngôn ngữ của từng thời đại.
Điều còn lại sau một cuộc tranh luận
Có lẽ điều đáng suy nghĩ nhất sau câu chuyện chim Lạc không phải là việc một nghệ sĩ đúng hay sai trong lựa chọn hình ảnh của mình. Điều đáng suy nghĩ hơn là cách chúng ta đang ứng xử với di sản văn hóa trong thời đại mà mọi sản phẩm sáng tạo đều có thể lan tỏa tới hàng triệu người chỉ sau vài tiếng đồng hồ.
Một nền văn hóa tự tin không phải là nền văn hóa khước từ mọi cách diễn giải mới. Nhưng đó cũng không phải là nền văn hóa sẵn sàng chấp nhận mọi sự phá cách nhân danh sáng tạo. Giữa hai thái cực ấy cần có một điểm cân bằng, nơi nghệ sĩ được tự do tìm kiếm những ngôn ngữ biểu đạt mới, còn cộng đồng có quyền đặt ra những câu hỏi về ý nghĩa và giới hạn của các biểu tượng chung.
Suy cho cùng, điều làm nên sức sống của di sản không phải là việc nó được đặt trên bệ thờ hay xuất hiện trong một MV ca nhạc. Điều làm nên sức sống của di sản là khả năng khiến các thế hệ tiếp tục quan tâm, tranh luận và tìm cách lý giải ý nghĩa của nó trong bối cảnh mới. Khi một biểu tượng văn hóa vẫn còn tạo ra những cuộc đối thoại như vậy, có lẽ đó chính là dấu hiệu cho thấy nó vẫn đang sống cùng thời đại.
Sau thành công của Superman trong việc mở ra chương mới cho Vũ trụ điện ảnh DC (DCU), Supergirl được kỳ vọng sẽ tiếp tục duy trì sức hút của thương hiệu dưới sự điều hành của James Gunn và Peter Safran. Tuy nhiên, chỉ sau cuối tuần đầu công chiếu, bộ phim do Craig Gillespie đạo diễn và Milly Alcock thủ vai chính lại tạo nên làn sóng tranh luận khi vừa có màn ra mắt phòng vé không đạt kỳ vọng, vừa nhận về những đánh giá trái chiều từ giới phê bình.
Theo AP và Entertainment Weekly, tính đến ngày 28.8 Supergirl thu khoảng 38 triệu USD tại Bắc Mỹ và 68 triệu USD trên toàn cầu. Con số này thấp hơn dự báo ban đầu của các hãng phân tích, đồng thời không thể vượt qua Toy Story 5, bộ phim tiếp tục giữ ngôi đầu phòng vé Bắc Mỹ. Với kinh phí sản xuất được cho là khoảng 170 triệu USD, chưa tính chi phí quảng bá, màn khởi đầu của Supergirl được xem là chưa đáp ứng kỳ vọng dành cho một bom tấn siêu anh hùng.
Kết quả này càng gây chú ý khi đặt cạnh Superman phát hành trước đó. Bộ phim về người đàn ông thép từng mở màn ấn tượng, tạo cú hích cho kế hoạch tái thiết DC Studios. Trong khi đó, Supergirl lại cho thấy sức hút của dòng phim siêu anh hùng vẫn chưa thực sự phục hồi sau giai đoạn nhiều tác phẩm liên tiếp gây thất vọng tại phòng vé.
Không chỉ gặp khó ở thị trường Bắc Mỹ, Supergirl còn có màn khởi đầu kém khả quan tại Trung Quốc - thị trường từng đóng vai trò quan trọng đối với nhiều bom tấn Hollywood. Theo các số liệu phòng vé được truyền thông quốc tế tổng hợp, bộ phim chỉ thu về khoảng 320.000 USD trong ngày đầu công chiếu, xếp sau nhiều tác phẩm nội địa.
Giới quan sát cho rằng đây là minh chứng cho sự thay đổi trong thị hiếu của khán giả nước này. Nếu cách đây vài năm, các phim siêu anh hùng của Marvel hay DC thường dễ dàng đạt doanh thu hàng trăm triệu USD tại Trung Quốc, thì hiện nay khán giả ngày càng ưu tiên các tác phẩm nội địa. Không ít bom tấn Hollywood gần đây cũng rơi vào tình cảnh tương tự khi có doanh thu thấp hơn nhiều so với kỳ vọng.
Bên cạnh doanh thu, chất lượng của Supergirl cũng trở thành chủ đề tranh luận. Trên các trang tổng hợp đánh giá, bộ phim nhận số điểm ở mức trung bình, phản ánh sự chia rẽ rõ rệt giữa các nhà phê bình. Dù vậy, phần lớn ý kiến đều thống nhất rằng Milly Alcock là điểm sáng nổi bật nhất của tác phẩm.
Tờ The Guardian đánh giá nữ diễn viên 26 tuổi đã mang đến hình ảnh Kara Zor-El gai góc, nổi loạn nhưng vẫn giàu cảm xúc. Theo cây bút phê bình của tờ báo, Supergirl có nhịp kể nhanh, dễ tiếp cận hơn nhiều tác phẩm DC trước đây và là tín hiệu tích cực cho giai đoạn phát triển mới của hãng.
Trong khi đó, Variety lại đưa ra nhận định kém lạc quan hơn. Tờ báo cho rằng kịch bản thiếu điểm nhấn, các tuyến truyện rời rạc và chưa khai thác hiệu quả tiềm năng của nhân vật chính. Variety nhận xét Milly Alcock đã nỗ lực tạo dấu ấn với hình tượng Supergirl mạnh mẽ, song diễn xuất của cô không đủ cứu một tác phẩm còn nhiều hạn chế. Các bài đánh giá đều ghi nhận màn thể hiện thuyết phục của Milly Alcock, nhưng cho rằng quá trình chuyển thể từ nguyên tác chưa thật sự trọn vẹn, khiến bộ phim thiếu chiều sâu về cảm xúc và chưa tạo được bản sắc riêng.
Sự trái chiều này cũng phản ánh bối cảnh chung của dòng phim siêu anh hùng trong vài năm gần đây. Sau thời kỳ thống trị phòng vé toàn cầu, nhiều tác phẩm của cả Marvel lẫn DC đều không còn duy trì được sức hút như trước. Khán giả ngày càng kỳ vọng nhiều hơn vào chất lượng kịch bản và cách kể chuyện thay vì chỉ dựa vào thương hiệu hay kỹ xảo hoành tráng.
Dẫu vậy, giới phân tích cho rằng vẫn còn quá sớm để kết luận về số phận của Supergirl. Hiệu ứng truyền miệng trong những tuần tới sẽ đóng vai trò quan trọng đối với doanh thu của bộ phim. Bên cạnh đó, diễn xuất được đánh giá tích cực của Milly Alcock cũng được xem là nền tảng để DC tiếp tục phát triển nhân vật Supergirl trong các dự án tiếp theo.
Với kết quả mở màn chưa như kỳ vọng và phản ứng trái chiều từ giới chuyên môn, Supergirl đang đứng trước thử thách lớn. Thành công hay thất bại của bộ phim không chỉ quyết định tương lai của một nhân vật biểu tượng, mà còn phần nào phản ánh chặng đường tái thiết đầy tham vọng của DC Studios dưới thời James Gunn.
Titan Thủy Tổ được xem là sức mạnh đặc biệt nhất trong Attack on Titan. Không chỉ sở hữu khả năng điều khiển các Titan khác, năng lực này còn có thể tác động đến ký ức của người Eldia và kết nối mọi sinh mệnh thông qua Con Đường (Paths). Qua nhiều thế hệ kế thừa, Titan Thủy Tổ trở thành trung tâm của gần như mọi biến cố lớn trong câu chuyện.
Khoảng 2.000 năm trước các sự kiện chính, Ymir Fritz trở thành người đầu tiên sở hữu sức mạnh Titan. Dưới sự cai trị của vua Fritz, sức mạnh ấy bị biến thành công cụ phục vụ chiến tranh và mở rộng đế chế Eldia.
Ngay cả sau khi qua đời, Ymir vẫn tồn tại trong Con Đường và tiếp tục tạo ra các Titan theo ý chí của vua Fritz. Chỉ đến khi gặp Eren Yeager và được nhìn nhận như một con người có quyền lựa chọn, bà mới dần thoát khỏi sự ràng buộc đã kéo dài suốt hàng thiên niên kỷ.
Là vị vua thứ 145 của Eldia, Karl Fritz đưa người dân đến đảo Paradis, dựng nên ba bức tường khổng lồ và xóa ký ức của những người sinh sống bên trong.
Tin rằng người Eldia phải gánh chịu hậu quả từ quá khứ, ông từ chối chống trả trước các cuộc tấn công từ Marley. Ý chí này tiếp tục ảnh hưởng đến nhiều thế hệ kế thừa Titan Thủy Tổ sau đó và trở thành một trong những nguyên nhân khiến bi kịch kéo dài suốt nhiều thập kỷ.
Sau Karl Fritz, sức mạnh Titan Thủy Tổ được truyền lại cho nhiều thành viên gia tộc Reiss như Uri Reiss hay Frieda Reiss.
Dù đều mang trong mình mong muốn bảo vệ nhân loại, họ cuối cùng vẫn không thể thoát khỏi ảnh hưởng của ý chí vị vua đầu tiên. Frieda từng có lúc dao động trước lời cầu xin của Grisha Yeager nhưng cuối cùng vẫn lựa chọn con đường mà Karl Fritz để lại, trước khi bị Grisha đánh bại và cướp đi sức mạnh Titan Thủy Tổ.
Sinh ra tại Marley và lớn lên trong sự kỳ thị dành cho người Eldia, Grisha Yeager quyết tâm thay đổi vận mệnh dân tộc mình.
Sau khi được Eren Kruger trao Titan Tiến Công, ông xâm nhập đảo Paradis và cướp lấy Titan Thủy Tổ từ gia tộc Reiss trước khi truyền lại cho con trai là Eren Yeager.
Về sau câu chuyện tiết lộ rằng nhiều quyết định của Grisha thực chất chịu ảnh hưởng từ chính Eren trong tương lai, tạo nên một vòng lặp nhân quả đặc biệt của bộ truyện.
Eren là người đưa sức mạnh Titan Thủy Tổ đến đỉnh điểm ảnh hưởng trong toàn bộ câu chuyện.
Sau khi tiếp xúc với huyết thống hoàng gia và khám phá những ký ức vượt qua ranh giới thời gian, Eren quyết định phát động rung chấn, giải phóng vô số Titan Đại Hình bên trong các bức tường để hủy diệt phần lớn thế giới.
Tuy nhiên mục tiêu cuối cùng của Eren không chỉ là hủy diệt mà còn mở đường để lời nguyền Titan kết thúc hoàn toàn. Sau khi Mikasa ra tay kết liễu Eren, Ymir Fritz cũng được giải thoát khỏi sự ràng buộc kéo dài suốt 2.000 năm, khép lại lịch sử tồn tại của sức mạnh Titan.
Trong video trên trang cá nhân ngày 1/5, Coco cho biết chia tay ông Tạ Hiền từ năm 2018 song hai người giữ liên lạc. Với cô, ông Tạ Hiền, năm nay 90 tuổi, còn là người thân. Ông thường hỏi han cô cuộc sống hiện tại, dặn Coco "nếu bị ai bắt nạt thì nói với ông".
Họ gặp nhau lần đầu năm 2004 tại Thượng Hải, Trung Quốc, lúc đó Tạ Hiền 68 tuổi còn Coco 19 tuổi, là người mẫu. Coco để mắt đến Tạ Hiền vì vẻ ngoài ông phong độ, sang trọng trong bộ Âu phục.
Tài tử mời cô gái ăn trưa, hôm sau, ông nói sắp về Hong Kong, hỏi Coco có tiễn ông ra sân bay được không. Ở sân bay, trời mùa đông lạnh nên Tạ Hiền nói với cô gái: "Người tôi rất ấm, em bỏ tay vào trong áo tôi sẽ đỡ lạnh hơn". Coco đặt tay lên người diễn viên, cảm nhận tim ông đập nhanh. Cô nghĩ trong lòng "người đàn ông này thích mình, tiếng sét ái tình".
Từ đó, hai người thường gọi điện liên lạc, Tạ Hiền mời Coco tới Hong Kong. Khi người mẫu đến sân bay, tài xế của tài tử đưa cô về khách sạn mà Tạ Hiền đặt trước. Vào phòng, cô đọc tấm thiệp mà Tạ Hiền để sẵn trên bàn: "Coco thân mến, trang sức này là của con gái tôi, em đeo xong cần trả lại nhé. Còn váy là tôi chọn cho em". Coco bật cười, thấy Tạ Hiền "quá thú vị". Chiếc váy hàng hiệu được cô mặc dự sự kiện ở Hong Kong.
Hai người trở thành tình nhân, lúc đó vốn tiếng Anh của Coco không tốt, tính cách nhút nhát, không dám nói suy nghĩ của bản thân vì thiếu tự tin. Tạ Hiền khuyên bạn gái: "Em cần ra ngoài nhiều hơn để hiểu con người, thế giới này". Tài tử mua khóa học ở Anh để Coco du học, chuẩn bị sẵn nơi ăn chốn ở để cô không thiếu thốn, bất an. Năm tháng ở Anh làm Coco nhận ra "hiểu đời" quan trọng hơn học chữ, cô trở thành người phụ nữ tự tin, không còn cảm giác sợ hãi khi hoàn cảnh thay đổi.
Coco từng hạnh phúc bên Tạ Hiền, không cảm thấy có khoảng cách tuổi tác. Khi chung sống ở Hong Kong, Tạ Hiền dậy sớm uống cà phê, chuẩn bị đồ ăn sáng khi Coco thức dậy.
Người mẫu lần đầu nhận ra sự chênh lệch giữa hai người khi leo núi, Coco thích leo cao nhưng Tạ Hiền nói: "Tôi hơn em mấy chục tuổi, không leo theo em được, như thế không công bằng".
Họ bên nhau 12 năm, giai đoạn đó, Tạ Hiền dặn Coco nếu tìm được người tốt, hãy rời xa, ông sẽ buông tay để cô được hạnh phúc. Đôi tình nhân chia tay năm 2018, ông Tạ gửi cho Coco khoản tiền 20 triệu HKD (hơn 2,5 triệu USD) để cô lo liệu cuộc sống.
Coco hiện kinh doanh, kín tiếng đời tư. Cô chưa từng hối hận vì yêu ông Tạ Hiền. Người mẫu nói: "Ông ấy không chỉ là ân nhân, là người dẫn đường chỉ lối cho tôi mà còn quan tâm và thương tôi như một người thân. Tôi biết ơn ông".
Theo trang 163, Tạ Hiền có sự nghiệp phim ảnh rực rỡ lẫn đời sống tình cảm phong phú, đến mức nhắc tới ông, nhiều khán giả nghĩ đến "đào hoa", "đa tình", "gặm cỏ non"... Tài tử tự nhận phong lưu nhưng cho biết khi yêu ai, ông chung thủy, dồn hết tình cảm cho người đó và đặt lợi ích của người yêu lên trên lợi ích bản thân. Vì thế, ông nói mình không phải kẻ "hạ lưu".
Nghệ sĩ trải qua nhiều mối tình và hai cuộc hôn nhân với các minh tinh Chân Trân, Địch Ba Lạp. Ông và bà Địch Ba Lạp có hai con Tạ Đình Phong, Tạ Đình Đình, họ ly hôn năm 1995.
Tạ Hiền gia nhập làng giải trí từ năm 1953, lưu dấu ấn với vai thần bài Long Tứ trong King Of Gambler. Ông còn từng đóng Tiêu Thập Nhất Lang, Thiên vương chi vương, Thiên vương quần anh hội, Anh hùng xạ điêu, Tuyết sơn phi hồ, Thiên Long Bát Bộ, Đội bóng Thiếu Lâm... Phim gần nhất ông đóng là Time (2021), kể cuộc sống của người già. Sau tác phẩm này, Tạ Hiền ít xuất hiện ở sự kiện giải trí.
