Sau khi Dân trí đăng tải bài viết Sơn Tùng cưỡi chim Lạc”: Khó kết luận là phản cảm, xúc phạm, nhiều độc giả cũng đã gửi tới Dân trí những góc nhìn riêng về cách tiếp cận di sản trong đời sống đương đại.
Dưới đây là bài viếtcủa tác giả Bùi Chí Nhân (phường Thành Vinh, Nghệ An), được Dân trí trích đăng:
Những ngày qua, câu chuyện xoay quanh hình ảnh Sơn Tùng M-TP xuất hiện cùng chim Lạc trong MV Come my way thu hút sự quan tâm của đông đảo khán giả. Hình ảnh nam ca sĩ xuất hiện trên mô hình chim Lạc – biểu tượng gắn liền với văn hóa Đông Sơn và văn minh Việt cổ – đã tạo ra nhiều ý kiến trái chiều.
Có người cho rằng đây là cách tiếp cận sáng tạo, đưa chất liệu văn hóa dân tộc vào một sản phẩm nghệ thuật hiện đại nhằm kết nối với công chúng trẻ và giới thiệu bản sắc Việt Nam ra thế giới. Ngược lại, không ít ý kiến bày tỏ sự băn khoăn khi một biểu tượng mang giá trị lịch sử và tinh thần đặc biệt lại được đặt trong ngữ cảnh như vậy.
Đằng sau cuộc tranh luận là một câu hỏi rộng hơn: Chúng ta nên ứng xử như thế nào với các di sản văn hóa trong thời đại của công nghiệp sáng tạo và truyền thông số?
Tính thiêng của biểu tượng văn hóa đến từ đâu?
Một trong những nguyên nhân khiến cuộc tranh luận về hình tượng chim Lạc trở nên gay gắt là bởi nhiều người không xem đây đơn thuần là một họa tiết trang trí hay một chất liệu mỹ thuật.
Trong nhận thức của công chúng, chim Lạc từ lâu đã vượt ra khỏi giá trị tạo hình để trở thành biểu tượng gắn với lịch sử hình thành và phát triển của dân tộc. Khi một biểu tượng mang ý nghĩa tinh thần đặc biệt, cách xã hội phản ứng với nó cũng khác với cách phản ứng trước những hình ảnh thông thường.
Tuy nhiên, điều đáng suy ngẫm là tính thiêng của các biểu tượng văn hóa không phải là một giá trị bất biến. Trong lịch sử, rất nhiều biểu tượng từng được nhìn nhận theo những cách khác nhau ở các giai đoạn khác nhau. Chính cộng đồng là chủ thể liên tục kiến tạo, bồi đắp và làm giàu thêm ý nghĩa cho các biểu tượng ấy. Nói cách khác, tính thiêng không chỉ đến từ bản thân hiện vật hay hình ảnh, mà còn đến từ sự đồng thuận xã hội về giá trị mà biểu tượng đó đại diện.
Vì vậy, khi một nghệ sĩ sử dụng biểu tượng văn hóa trong tác phẩm của mình, phản ứng của công chúng là điều hoàn toàn tự nhiên. Đó không chỉ là phản ứng đối với một sản phẩm nghệ thuật mà còn là phản ứng đối với cách một cộng đồng đang tự bảo vệ những giá trị mà họ cho là quan trọng.
Nhưng ở chiều ngược lại, nếu mọi sự tái hiện mới đều bị xem là xâm phạm hoặc xúc phạm, chúng ta cũng có nguy cơ vô tình đóng khung di sản trong những khuôn mẫu cố định, khiến các biểu tượng văn hóa dần mất đi khả năng đối thoại với xã hội đương đại.
Bảo tồn và sáng tạo: Không phải hai lựa chọn đối lập
Từ câu chuyện chim Lạc, có lẽ cũng cần đặt ra một câu hỏi khác: Chúng ta thực sự hiểu bao nhiêu về những biểu tượng văn hóa mà mình đang bảo vệ?
Trong đời sống hiện nay, không hiếm trường hợp các cuộc tranh luận bùng nổ rất nhanh trên mạng xã hội, nhưng phần lớn ý kiến lại dừng ở cảm xúc hơn là tri thức. Nhiều người sẵn sàng phản đối hoặc bênh vực một hình ảnh văn hóa mà chưa thực sự hiểu nguồn gốc, ý nghĩa lịch sử hay quá trình hình thành của chính biểu tượng đó.
Điều này tạo ra một nghịch lý: Xã hội có thể dành rất nhiều năng lượng để tranh cãi về cách sử dụng một biểu tượng, nhưng lại dành quá ít sự quan tâm cho việc tìm hiểu sâu về giá trị của biểu tượng ấy.
Nếu cuộc tranh luận về chim Lạc chỉ dừng lại ở việc xác định ai đúng, ai sai thì giá trị nhận được sẽ rất hạn chế. Nhưng nếu từ cuộc tranh luận đó, nhiều người bắt đầu tìm hiểu về văn hóa Đông Sơn, về trống đồng, về những lớp ý nghĩa lịch sử gắn với hình tượng chim Lạc, thì đó lại là một tác động tích cực đối với đời sống văn hóa.
Suy cho cùng, hiểu biết luôn là nền tảng tốt nhất cho cả bảo tồn lẫn sáng tạo. Một cộng đồng càng hiểu rõ giá trị của di sản thì càng có khả năng bảo vệ đúng những giá trị cốt lõi của nó, đồng thời cũng có đủ sự tự tin để chấp nhận những cách tiếp cận mới.
Nếu chỉ dừng lại ở quan điểm “không được thay đổi” hay “không được chạm tới” các biểu tượng truyền thống, chúng ta có thể vô tình biến di sản thành những giá trị đứng yên trong quá khứ.
Lịch sử văn hóa thế giới cho thấy những nền văn hóa có sức lan tỏa mạnh mẽ thường là những nền văn hóa biết kể lại các giá trị cũ bằng ngôn ngữ mới. Nhật Bản đã đưa tinh thần Samurai vào điện ảnh, truyện tranh và trò chơi điện tử. Hàn Quốc khai thác các yếu tố truyền thống trong âm nhạc đại chúng và các sản phẩm giải trí toàn cầu. Nhiều quốc gia khác cũng đang tìm cách chuyển hóa di sản thành nguồn lực cho công nghiệp văn hóa mà vẫn giữ được bản sắc riêng.
Thực tế cho thấy bảo tồn và sáng tạo không phải là hai lựa chọn đối lập. Bảo tồn giúp gìn giữ những giá trị cốt lõi của di sản, trong khi sáng tạo tạo điều kiện để những giá trị ấy tiếp tục tồn tại trong bối cảnh mới. Nếu chỉ bảo tồn mà thiếu sáng tạo, di sản có thể dần trở nên xa lạ với thế hệ trẻ. Ngược lại, nếu chỉ chạy theo sáng tạo mà thiếu sự thấu hiểu và tôn trọng các giá trị nền tảng, di sản có nguy cơ bị giản lược hoặc mất đi ý nghĩa vốn có.
Điều đáng tiếc là nhiều cuộc tranh luận về văn hóa hiện nay thường bị đẩy về hai thái cực. Một bên cho rằng mọi phản ứng của công chúng trước các thử nghiệm nghệ thuật đều là biểu hiện của sự bảo thủ và thiếu cởi mở. Ở chiều ngược lại, không ít người lại xem bất kỳ sự thay đổi hay tái diễn giải nào đối với các biểu tượng truyền thống đều là hành động xúc phạm văn hóa. Thực tế, cả hai cách tiếp cận này đều đang đơn giản hóa một vấn đề vốn rất phức tạp.
Bản chất của văn hóa không nằm ở việc lựa chọn giữa bảo tồn hay sáng tạo, bởi đây không phải hai khái niệm đối lập mà là hai điều kiện cùng tồn tại để văn hóa phát triển bền vững.
Bảo tồn là gìn giữ những giá trị cốt lõi đã được cộng đồng và lịch sử vun đắp qua nhiều thế hệ. Trong khi đó, sáng tạo là quá trình tìm kiếm những phương thức biểu đạt mới để các giá trị ấy tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại.
Cũng giống như một cây cổ thụ muốn tồn tại lâu dài phải giữ được bộ rễ bám sâu vào đất, nhưng đồng thời vẫn cần không ngừng đâm chồi, phát triển cành lá mới, di sản văn hóa chỉ thực sự có sức sống khi vừa được gìn giữ, vừa được tiếp tục làm mới bằng ngôn ngữ của từng thời đại.
Điều còn lại sau một cuộc tranh luận
Có lẽ điều đáng suy nghĩ nhất sau câu chuyện chim Lạc không phải là việc một nghệ sĩ đúng hay sai trong lựa chọn hình ảnh của mình. Điều đáng suy nghĩ hơn là cách chúng ta đang ứng xử với di sản văn hóa trong thời đại mà mọi sản phẩm sáng tạo đều có thể lan tỏa tới hàng triệu người chỉ sau vài tiếng đồng hồ.
Một nền văn hóa tự tin không phải là nền văn hóa khước từ mọi cách diễn giải mới. Nhưng đó cũng không phải là nền văn hóa sẵn sàng chấp nhận mọi sự phá cách nhân danh sáng tạo. Giữa hai thái cực ấy cần có một điểm cân bằng, nơi nghệ sĩ được tự do tìm kiếm những ngôn ngữ biểu đạt mới, còn cộng đồng có quyền đặt ra những câu hỏi về ý nghĩa và giới hạn của các biểu tượng chung.
Suy cho cùng, điều làm nên sức sống của di sản không phải là việc nó được đặt trên bệ thờ hay xuất hiện trong một MV ca nhạc. Điều làm nên sức sống của di sản là khả năng khiến các thế hệ tiếp tục quan tâm, tranh luận và tìm cách lý giải ý nghĩa của nó trong bối cảnh mới. Khi một biểu tượng văn hóa vẫn còn tạo ra những cuộc đối thoại như vậy, có lẽ đó chính là dấu hiệu cho thấy nó vẫn đang sống cùng thời đại.
Ngày 18/5 tại Hà Nội, cuốn sách Chuyện Teen của 2 học sinh lớp 8H Trường THCS Trưng Vương là Nguyễn Thảo Nhi và Nguyễn Ngọc Minh Khuê ra mắt. Sách do Nhà xuất bản Hà Nội ấn hành.
Chia sẻ tại sự kiện, hai tác giả trẻ Thảo Nhi và Minh Khuê cho biết, ý tưởng viết cuốn sách đến từ những buổi trò chuyện cùng nhau về sách, về tuổi dậy thì và những điều mà bản thân cũng như bạn bè đang trải qua mỗi ngày.
Từ đó, 2 nữ sinh lớp chuyên Toán đã quyết định ghi lại suy nghĩ, cảm xúc và kinh nghiệm của mình để chia sẻ với các bạn đồng trang lứa.
Nguyễn Thảo Nhi cho biết, điều khó nhất khi viết cuốn sách này là việc dành thời gian ra sao cho hợp lý, vì Thảo Nhi và Minh Khuê đang là học sinh, vừa học vừa tham gia nhiều chương trình ngoại khóa. Vì thế, việc dành thời gian viết sách cũng vừa tranh thủ, phải tính toán sao cho hợp lý.
"Từ lúc ấp ủ viết đến lúc ra mắt sách là 6 tháng. Trong quá trình này, chúng tôi đã phải chỉnh sửa rất nhiều để các nội dung phải phù hợp với lứa tuổi mới lớn. Cuốn sách có 156 trang, tôi và Minh Khuê mỗi người viết một nửa cuốn sách", Thảo Nhi nói.
Hai tác giả trẻ cũng cho biết, họ rất thích đọc truyện của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh, đây cũng là nguồn cảm hứng để Thảo Nhi và Minh Khuê cầm bút viết những tâm sự, chia sẻ của tuổi mới lớn.
Tại sự kiện, nhà giáo Ưu tú Nguyễn Thị Thu Hà, Hiệu trưởng Trường THCS Trưng Vương, bày tỏ niềm xúc động và tự hào trước nỗ lực của hai học sinh. Theo cô, niềm vui không chỉ đến từ việc các em hoàn thành một cuốn sách mà còn ở những giá trị tích cực mà tác phẩm mang lại.
Chuyện Teen gồm 12 chương, đề cập đến nhiều vấn đề gần gũi với học sinh hiện nay như: Áp lực học tập, stress học đường, khủng hoảng tuổi dậy thì, ảnh hưởng của không gian số, cách yêu thương bản thân, xây dựng kỹ năng sống và bí quyết học tốt các môn toán, ngữ văn, tiếng Anh.
Điểm đặc biệt của cuốn sách là thiết kế 2 đầu - hai góc nhìn như hai cuộc trò chuyện song song của 2 cá tính khác biệt, giúp người đọc dễ dàng tìm thấy sự đồng cảm trong từng trang viết.
Không chỉ dừng lại ở sách in, mỗi chương còn tích hợp mã QR (mã vạch phản hồi nhanh, dùng cho điện thoại thông minh) dẫn tới các minigame tương tác, biến việc đọc thành hành trình khám phá thú vị.
Theo thông tin từ Tòa án cấp cao Ventura (California, Mỹ), vào ngày 4.5, luật sư Michael A. Goldstein đã thay mặt Britney Spears thừa nhận tội danh “lái xe liều lĩnh khi say rượu”. Đây là kết quả sau vụ bắt giữ vào ngày 4.3. Dù đối mặt với án phạt pháp lý, ngôi sao 44 tuổi dường như đang cố gắng tìm lại sự cân bằng trong cuộc sống.
Dựa trên hồ sơ vụ việc, do không có tiền án tiền sự trước đó và nồng độ cồn trong máu ở mức thấp, đồng thời không gây ra tai nạn hay thương tích, Britney Spears đã được giảm nhẹ tội danh. Tuy nhiên, cô vẫn phải chịu mức hình phạt nghiêm khắc để đảm bảo tính răn đe.
Từng là biểu tượng nhạc pop thống trị toàn cầu với hơn 150 triệu bản thu âm bán ra, Britney Spears giờ đây liên tục xuất hiện trên truyền thông vì ồn ào
Cụ thể, giọng ca Toxic bị kết án 12 tháng quản chế và một ngày tù giam (đã được tính vào thời gian tạm giữ trước đó). Ngoài mức phạt hành chính là 571 USD (khoảng 15 triệu đồng), nữ ca sĩ bắt buộc phải tham gia chương trình cai nghiện rượu kéo dài 3 tháng. Đồng thời, cô phải duy trì lịch gặp nhà tâm lý học mỗi tuần một lần và bác sĩ tâm thần hai lần mỗi tháng. Đặc biệt, cơ quan chức năng có quyền khám xét phương tiện của cô bất kỳ lúc nào để kiểm tra ma túy và đồ uống có cồn.
Trong phiên điều trần tại Tòa án cấp cao Ventura vào thứ hai (4.5), Britney Spears đã vắng mặt và ủy quyền hoàn toàn cho luật sư Michael A. Goldstein. Thay mặt thân chủ, ông Goldstein khẳng định nữ ca sĩ đã nhận thức rõ trách nhiệm về hành vi của mình. Luật sư này cũng cho biết chính những nỗ lực thay đổi tích cực của Britney là lý do quan trọng khiến Viện kiểm sát quận Ventura quyết định giảm nhẹ tội danh và bác bỏ cáo buộc lái xe trong tình trạng say xỉn. "Britney đánh giá cao sự khoan hồng của pháp luật và vô cùng biết ơn sự ủng hộ từ công chúng", ông Goldstein nhấn mạnh.
Chỉ vài ngày sau khi tuyên án, Britney Spears đã đăng một bài viết trên trang cá nhân. Cô chia sẻ hình ảnh đang ôm một chú rắn con trong cửa hàng thú cưng, một biểu tượng mà cô tin rằng mang lại may mắn.
"Tôi đưa các con đến cửa hàng thú cưng và nhìn xem, đây là một chú rắn con xinh đẹp biết bao. Rắn tượng trưng cho sức khỏe tốt, ý thức cao hơn và may mắn thuần khiết", nữ ca sĩ viết. Cô cũng bày tỏ lòng biết ơn đối với những người bạn đã đồng hành cùng mình trong giai đoạn khó khăn mà cô gọi là hành trình tâm linh.
Britney bộc bạch: "Tôi vẫn phải học cách đối xử tốt với bản thân và cách nói chuyện với chính mình. Đó là một hành trình không bao giờ kết thúc". Những dòng trạng thái đầy tính tự sự này cho thấy nữ ca sĩ đang cố gắng hồi phục tâm lý sau quãng thời gian tự nguyện điều trị tại một cơ sở y tế vào tháng 4.
People tiết lộ, động lực lớn nhất để Britney Spears tìm kiếm sự giúp đỡ và tuân thủ pháp luật chính là hai con trai: Sean Preston (20 tuổi) và Jayden James (19 tuổi). Người đại diện của cô thừa nhận đây là một sự việc đáng tiếc và không thể tha thứ, nhưng hy vọng đây sẽ là bước đệm cho một sự thay đổi tích cực và cần thiết trong cuộc đời của nữ ngôi sao.
Dù chỉ là những bài đăng đầy ẩn ý hay những câu trích dẫn khó hiểu, nhưng vẻ rạng rỡ và sự lạc quan mà Britney thể hiện gần đây mang lại hy vọng về một màn tái xuất của "công chúa nhạc pop" sau những vấp ngã.
Đầu tháng 3, Hoa hậu H'Hen Niê làm đại sứ giải chạy Run For Rare Kids do Quỹ Hy Vọng (Hope) tổ chức, nhằm lan tỏa sự quan tâm, gây quỹ hỗ trợ bệnh nhi gặp bệnh hiếm. Dịp này, cô nói về hoạt động, ý nghĩa của chương trình.
- Điều gì khiến chị quyết định đồng hành giải chạy?
- Tôi từng có cơ hội góp mặt trong nhiều chương trình của Hope. Khi trực tiếp làm việc cùng, tôi thấy rõ nhiệt huyết, chân thành mọi người trong từng dự án. Với Run For Rare Kids, tôi cảm nhận sự đồng điệu, kết nối.
Nhiều năm trước, tôi có một người bạn nhận hỗ trợ một bé nhỏ bị ung thư máu. Tôi từng ẵm bé lên sàn catwalk để con có thể cảm nhận được sự yêu thương, động viên của mọi người. Gia đình bé không có điều kiện để lo cho con. Với họ, mỗi ngày trôi qua cùng con giống như cuộc đấu tranh để giành lấy sự sống. Bệnh tình của bé ngày càng nặng, cuối cùng không qua khỏi. Từ câu chuyện, tôi càng hiểu nỗi đau bệnh hiếm mang lại cho mọi người.
- Tham gia chạy và chứng kiến mọi người đăng ký, cảm xúc của chị ra sao?
- Ở buổi phát động chương trình tại Hà Nội hồi đầu tháng 3, tôi để ý có rất nhiều gia đình hưởng ứng, trong đó nhiều bé nhỏ háo hức chạy cùng cha mẹ. Một số cô chú không chạy được thì sẽ đi bộ, nhưng không sao cả, bởi mỗi bước chân của mọi người đều vô cùng ý nghĩa, đóng góp thiết thực cho dự án. Giải chạy không phân biệt giới tính, tuổi tác, dù bạn là ai đều có thể góp phần.
- Chị muốn gửi gắm thông điệp gì tới những người muốn đăng ký giải chạy trực tuyến trên vRace?
- Tôi biết mỗi người sẽ có một cách khác nhau để đóng góp cho cộng đồng cũng như vận động thể dục thể thao phù hợp. Nếu bạn là một người yêu thể thao, quan tâm đến các hoạt động xã hội, nhất là liên quan đến trẻ em, y tế có thể dành thời gian tìm hiểu. Tôi cho rằng với 100.000 đồng cho mỗi lượt đăng ký, bạn đã chung tay cùng Hope san sẻ bớt nỗi lo tài chính cho những người mẹ có con bị bệnh hiếm. Tôi có tham gia vào cộng đồng runner và biết có nhiều anh chị vừa đam mê môn chạy bộ vừa nhiệt tình với các hoạt động thiện nguyện lắm.
- Chị sắp xếp thời gian cho công việc và chăm sóc con gái nhỏ ra sao khi đồng hành chương trình?
- Khi ban tổ chức gửi lời mời, tôi có chia sẻ bản thân vừa sinh em bé, ưu tiên hiện tại là chăm lo cho con nhỏ, không biết có thể hoàn thành tốt trách nhiệm đồng hành dự án hay không. Tuy nhiên, khi nghe đại diện chia sẻ về ý nghĩa, tôi thấy phải dành thời gian cho chương trình.
Mỗi ngày cập nhật số lượng người đăng ký và chọn về đội của H'Hen Niê, tôi rất hạnh phúc bởi sẽ có nhiều người đồng hành với mình. Chồng tôi cũng hỗ trợ rất nhiều trong việc chăm sóc con để tôi yên tâm khi làm việc.
- Chị mong muốn dạy con gái của mình những bài học gì trong tương lai?
- Dù con tôi mới hơn sáu tháng tuổi, chỉ cười hoặc phát ra tiếng oe oe, nhưng tôi đã tạo thói quen trò chuyện cùng con. Trong ngày khi đi làm chương trình gì, gặp gỡ ai, tôi cũng nói với con. Mỗi lần như vậy, bé rất chăm chú nghe. Tôi không biết con sẽ hiểu được những gì nhưng hy vọng bé cảm nhận được năng lượng tích cực từ mình. Hành động lặp đi lặp lại, tôi tin khi con lớn hơn sẽ hình dung được thế giới rộng lớn ngoài kia.
Tương lai, nếu con quan tâm, hứng thú với các hoạt động cộng đồng, tôi sẽ cho bé đồng hành. Nếu con có bất cứ câu hỏi nào, tôi sẽ giải đáp bằng chính sự hiểu biết lẫn kinh nghiệm mà bản thân tích lũy được.
Tôi không muốn áp đặt con sau này phải trở thành người như thế này, thế kia. Tôi muốn con được lớn lên, trưởng thành theo cách tự nhiên. Harley sẽ khám phá thế giới xung quanh bằng cảm nhận của riêng con bên cạnh sự chăm sóc, dạy dỗ của ba mẹ.
- Thời gian tới chị tiếp tục xây dựng, phát triển các hoạt động cộng đồng nào?
- Tôi đang đồng hành cùng các dự án về sức khỏe, trẻ em và giáo dục. Năm nay, tôi đồng hành cùng nhiều chương trình của Hope. Tôi cũng cùng các nhà báo của VnExpress trao một tủ sách cho học sinh ở Đồng Nai, giúp các em có thêm cơ hội tiếp cận văn hóa đọc. Tôi thích hành động thực tế hơn chỉ có nói. Tôi hy vọng nhận được sự ủng hộ của công chúng cho các hoạt động cộng đồng.
Độc giả có thể ký giải chạy trực tuyến vì trẻ em sống chung với bệnh hiếm tại đây.
Hỗ trợ trẻ em sống chung với bệnh hiếm là hoạt động trong chương trình Mặt trời Hy vọng. Thêm một sự chung tay của cộng đồng là thêm một tia sáng gửi tới trẻ em.
