6 tiếng nữa, chàng trai phải có mặt ở văn phòng, nhưng lúc này, anh không nghĩ đến điều đó. Suốt 13 tiếng trước, chuyên viên truyền thông tại một công ty ở TP HCM bị cuốn vào các cuộc họp, tin nhắn khách hàng, KPI và những tình huống cần xử lý khủng hoảng liên tục.
Bữa trưa, anh vừa ăn vừa nhìn màn hình. Về đến nhà lúc 9h tối, tắm rửa và ăn uống qua loa xong đã hơn 10 giờ rưỡi. Cơ thể rệu rã, mắt díu lại vì mệt, nhưng anh không đi ngủ. “Chẳng lẽ cả ngày mệt mỏi thế này, chút thời gian cho riêng mình cũng không có sao?” anh tự nhủ, rồi bật máy tính lên.
Minh Anh không đơn độc trong cái vòng lặp đó. Mai, 32 tuổi, ở Tây Ninh, bắt đầu “sống cho bản thân” lúc 9h30 tối, khi hai đứa con nhỏ và chồng đã ngủ. Người phụ nữ ở nhà nội trợ quay cuồng từ 6h sáng đến 19h tối với bỉm sữa, dọn dẹp, nấu nướng và dỗ con.
Đến tối, Mai ngồi co ro ở góc sofa, tự thưởng cho mình một cốc trà sữa, lướt sàn thương mại điện tử hoặc xem phim truyền hình dài tập đến tận 1h30 sáng. “Lúc này thế giới chỉ thuộc về mình, không ai làm phiền, không ai đòi hỏi”, chị nói.
Thạc sĩ tâm lý lâm sàng Vương Nguyễn Toàn Thiện, Giám đốc chuyên môn Trung tâm Tham vấn và Trị liệu Tâm lý Lumos, gọi tên tình huống của Mai và Minh Anh là “Revenge Bedtime Procrastination” hay RBP, trì hoãn giấc ngủ để “trả thù” hoặc “sống bù”.
Thuật ngữ này mô tả việc cố tình hy sinh giấc ngủ để giành lại thời gian cá nhân sau một ngày bị ngoại cảnh chi phối hoàn toàn. Điểm cốt lõi khiến RBP khác biệt với thói quen thức khuya thông thường là người mắc nhận thức rõ tác hại của việc thiếu ngủ nhưng vẫn tiếp tục, bởi nhu cầu tâm lý được kiểm soát cuộc sống của chính mình lấn át cả nhu cầu sinh học cơ bản.
Dù chưa được WHO hay DSM-5-TR xếp vào nhóm rối loạn tâm thần chính thức, RBP đang lan rộng theo quy mô đáng lo ngại. Một khảo sát trên nhóm trẻ tuổi và sinh viên cho thấy khoảng 40 đến 50% người tham gia có chỉ số RBP cao, với mối liên hệ rõ ràng đến mức độ căng thẳng ban ngày và thói quen sử dụng công nghệ.
Nghiên cứu đăng trên tạp chí International Journal of Environmental Research and Public Health chỉ ra rằng những người có khả năng tự kiểm soát thấp vào cuối ngày, đặc biệt khi cảm thấy ban ngày “không thuộc về mình”, dễ rơi vào bẫy trì hoãn giấc ngủ hơn hẳn. Hiện tượng này tập trung ở nhóm từ 16 đến 40 tuổi, tức thế hệ Gen Z và Millennials, những người chịu áp lực kép về hiệu suất công việc và kết nối xã hội liên tục.
Ông Thiện cho rằng gốc rễ của RBP nằm ở sự thiếu hụt khả năng tự điều chỉnh, không phải ý chí yếu kém. Ở người trẻ và sinh viên, cảm giác thiếu kiểm soát xuất phát từ áp lực học tập và lịch trình dày đặc. Ở người trưởng thành như Minh Anh hay chị Mai, nguyên nhân là gánh nặng công việc và trách nhiệm gia đình tích lũy suốt cả ngày khiến buổi tối trở thành mảnh đất duy nhất họ có thể khai hoang cho bản thân.
Cái bẫy nguy hiểm ở chỗ hành động “giành lại tự do” đó lại chính xác là thứ đang tước đoạt tự do của họ vào ngày hôm sau. Mỗi đêm chỉ ngủ 4 tiếng, Minh Anh dậy trễ, làm việc kém hiệu quả và phải tăng ca để bù đắp, rồi tối về lại thức khuya để “bù đắp” cho cái mà anh đã mất. Chị Mai thiếu ngủ kinh niên đến mức trở nên dễ cáu gắt, thường xuyên quên trước quên sau và nhận ra làn da mình sạm đi trông thấy. Chị biết rõ những điều đó. Nhưng đêm hôm sau người phụ nữ vẫn không cưỡng lại được.
Một nghiên cứu năm 2023 trên tạp chí Sleep Medicine Reviews cho thấy thiếu ngủ kinh niên dưới 6 tiếng mỗi đêm làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch lên 48%, tăng nguy cơ trầm cảm lên 35% so với người ngủ đủ giấc. Não bộ mất đi sự linh hoạt nhận thức, phản xạ chậm lại và ngưỡng kiểm soát cảm xúc bị hạ thấp, khiến người thiếu ngủ dễ cáu kỉnh hơn vào chính ngày hôm sau, đúng vào lúc họ cần tỉnh táo nhất.
Thạc sĩ Thiện cho rằng lối thoát không nằm ở việc ép bản thân đi ngủ sớm hơn theo ý chí thuần túy, mà ở chỗ phải giải quyết trực tiếp nguyên nhân gốc rễ: sự thiếu hụt thời gian tự chủ trong ban ngày.
Điều này đòi hỏi phải thiết lập ranh giới cứng giữa công việc và cuộc sống cá nhân, học cách nói không để bảo vệ quỹ thời gian ban ngày, đồng thời lên kế hoạch cụ thể cho các hoạt động thư giãn trong khung giờ hợp lý trước khi đêm muộn, thay vì để chúng “chảy” vào giờ ngủ.
Về vệ sinh giấc ngủ, ông khuyên tránh xa thiết bị điện tử ít nhất 30 phút trước khi ngủ, duy trì giờ ngủ và thức dậy cố định kể cả cuối tuần để củng cố nhịp sinh học của cơ thể.
Minh Anh nói anh biết mình cần thay đổi. Anh chỉ chưa biết bắt đầu từ đâu khi ngày làm việc vẫn kéo dài đến 8 giờ tối và khoảng duy nhất còn lại cho chàng trai vẫn là màn hình máy tính lúc nửa đêm. Đó chính xác là mâu thuẫn mà thạc sĩ Thiện mô tả: “Người mắc RBP không thức khuya vì họ không muốn ngủ. Họ thức khuya vì họ chưa thực sự được sống trong ngày hôm đó”.
Ngày 1/5, ThS.BS.CK1 Trần Quốc Phong, Trưởng Đơn vị Tiết niệu, Bệnh viện An Bình, cho biết bệnh nhân vào viện sốt cao, đau dữ dội vùng bìu phải. Kết quả siêu âm và chụp cắt lớp vi tính ghi nhận khối u lớn chiếm hơn 70% thể tích tinh hoàn phải, buộc phải phẫu thuật cắt bỏ.
Giải phẫu bệnh xác định đây là u tế bào mầm - dạng u tinh hoàn phổ biến ở nam giới trẻ. Loại u này tiến triển nhanh, tiên lượng khá tốt nếu điều trị kịp thời.
Sau phẫu thuật, bệnh nhân tiếp tục được theo dõi để đánh giá giai đoạn bệnh và xây dựng phác đồ điều trị bổ sung. Theo bác sĩ, nếu phát hiện sớm, người bệnh vẫn có thể sinh hoạt bình thường. Tinh hoàn còn lại vẫn đảm nhiệm chức năng sản xuất testosterone và tinh trùng, giúp duy trì sinh lý và khả năng sinh sản ở mức độ nhất định.
Tinh hoàn là cơ quan dễ quan sát và có thể tự kiểm tra giúp phát hiện sớm các bất thường như khối u, cục cứng, thay đổi kích thước hoặc cảm giác nặng một bên bìu. Những dấu hiệu này, dù không gây đau, vẫn cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá.
U tinh hoàn thường gặp ở nam giới trong độ tuổi 20-40, nhóm có xu hướng ít khám sức khỏe định kỳ và dễ bỏ qua triệu chứng ban đầu. Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể đau, sưng hoặc các dấu hiệu toàn thân như sốt, mệt mỏi.
Phẫu thuật cắt bỏ tinh hoàn bệnh lý là phương pháp điều trị tiêu chuẩn đối với trường hợp nghi ngờ ác tính nhằm loại bỏ khối u và ngăn nguy cơ lan rộng.
Bác sĩ lưu ý nam giới nên chủ động theo dõi sức khỏe, tự khám bìu định kỳ, đặc biệt sau khi tắm - lúc này bìu giãn dễ quan sát và sờ nắn. Nếu phát hiện khối u, cục cứng hoặc bất kỳ thay đổi bất thường nào, cần đến cơ sở y tế kiểm tra sớm để tránh hậu quả đáng tiếc.
Chiều nay 8.5, bác sĩ chuyên khoa 2 Huỳnh Duy Thám, Trưởng khoa Nhi hô hấp, Bệnh viện Sản - Nhi tỉnh Quảng Ngãi, cho biết các bác sĩ của bệnh viện vừa nội soi phế quản ống mềm, lấy thành công một dị vật bằng sắt, có 3 chấu nhọn. Dị vật này đã bị rỉ sét, nằm trong phổi của một bệnh nhi suốt thời gian dài.
Bệnh nhi là bé trai P.N.G.K, 12 tuổi, ở xã Tịnh Khê, Quảng Ngãi. Hiện sức khỏe của bé K. đã ổn định, dự kiến sẽ được xuất viện vào đầu tuần tới.
Theo bác sĩ Thám, trong quá trình thăm khám, các bác sĩ nhận thấy bệnh nhi có biểu hiện ho và khò khè kéo dài nên chỉ định chụp phim phổi để kiểm tra, bất ngờ phát hiện dị vật trong phổi.
"Sau đó, bệnh nhi được chụp X-quang để xác định vị trí dị vật. Khả năng dị vật đi vào đường thở do hít sặc từ trước", bác sĩ Thám thông tin.
Trước đó, ngày 2.5, Bệnh viện Sản - Nhi tỉnh Quảng Ngãi tiếp nhận bệnh nhi K. từ tuyến dưới chuyển lên với chẩn đoán ban đầu là hen suyễn. K. được đưa vào điều trị tại Khoa Nhi hô hấp.
Qua thăm khám lâm sàng, nhận thấy phổi bệnh nhi khò khè nhiều, các bác sĩ tiếp tục chỉ định chụp X-quang phổi. Kết quả cho thấy có một dị vật nằm ở thùy dưới phổi phải.
Ngay sau đó, ê kíp điều trị nội soi phế quản ống mềm để gắp dị vật, lấy ra vật bằng sắt, có 3 chấu nhọn đã bị rỉ sét do tồn tại lâu ngày trong phổi.
Theo người nhà bệnh nhi, nhiều năm qua K. thường xuyên bị ho, khò khè kéo dài và đã được đưa đi khám, điều trị ở nhiều nơi nhưng tình trạng không cải thiện.
Bác sĩ Duy Thám cho biết dị vật đã nằm trong phổi bệnh nhi khá lâu nhưng trước đây chưa được chỉ định chụp X-quang phổi nên không phát hiện. Nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời, dị vật đường thở có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm như viêm phổi tái diễn, áp xe phổi, xẹp phổi, suy hô hấp hoặc tổn thương phổi kéo dài.
Các bác sĩ khuyến cáo, khi trẻ có biểu hiện ho kéo dài, khò khè hoặc điều trị không đáp ứng, phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám, chẩn đoán chính xác và điều trị kịp thời.
Bác sĩ Josephine Hessert dẫn nghiên cứu được công bố trên tạp chí y khoa British Journal of Sports Medicine cho thấy tập cường độ vừa phải trong thời gian ngắn hay dài đều có lợi cho người huyết áp cao, nhưng có một cách tập kết hợp giúp giảm nguy cơ mắc các biến cố tim mạch tốt hơn, theo trang tin sức khỏe Verywell Health.
Các nhà nghiên cứu đã theo dõi hoạt động thể chất của 38.960 người bệnh huyết áp cao bằng máy theo dõi hoạt động thể chất. Những người tham gia ở độ tuổi trung bình 62, được theo dõi trong 8 năm về các biến cố tim mạch lớn như cơn đau tim, đột quỵ và suy tim.
Trong thời gian theo dõi, đã xảy ra 1.416 biến cố tim mạch lớn, bao gồm 397 trường hợp đột quỵ, 508 ca nhồi máu cơ tim và 363 trường hợp suy tim.
Kết quả cho thấy hoạt động thể chất cường độ trung bình trong thời gian ngắn và dài đều giúp giảm nguy cơ gặp các biến cố tim mạch lớn, và tập trong thời gian dài hơn sẽ có hiệu quả cao hơn.
Kết quả nghiên cứu cho thấy chỉ cần tích lũy khoảng 22 phút vận động cường độ cao mỗi tuần đã có thể giảm tới 38% nguy cơ biến cố tim mạch lớn. Tuy nhiên, tập cường độ cao quá nhiều lại phản tác dụng, làm nguy cơ đột quỵ tăng gấp 2 - 3 lần.
Đặc biệt, lợi ích cao nhất đạt được khi xen kẽ các đợt tập cường độ cao chỉ khoảng 1 phút. Nếu mỗi đợt kéo dài hơn mốc này, nguy cơ đột quỵ sẽ tăng đáng kể, cao gấp 2 lần so với mức tối ưu.
Các nhà nghiên cứu cho biết kết quả nhấn mạnh những lợi ích và rủi ro của lượng và cường độ các buổi tập thể dục ở người huyết áp cao.
Bác sĩ Brian Becerra, chuyên khoa tim mạch tại Bệnh viện Đại học California (Mỹ), cho biết điểm đặc biệt của nghiên cứu là các đợt tập cường độ cao trong thời gian ngắn giúp giảm nguy cơ đau tim, đột quỵ tốt hơn so với chỉ tập cường độ vừa phải.
Theo bác sĩ Brian Kolski, Bệnh viện Providence St. Joseph (Mỹ), huyết áp tăng tạm thời trong khi tập là phản ứng sinh lý bình thường để đáp ứng nhu cầu của cơ thể. Sau khi vận động, huyết áp thường giảm trong khoảng 30 phút đến 4 giờ. Duy trì đều đặn các bài tập aerobic và tập luyện ngắt quãng sẽ giúp kiểm soát huyết áp, nâng cao thể lực tim mạch và giảm nguy cơ mắc các biến cố tim mạch trong tương lai.
Theo bác sĩ Brian Becerra, hoạt động quá mạnh có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ vì làm tăng đột biến huyết áp kéo dài có thể làm tổn thương mạch máu trong não. Ông khuyến nghị mọi người nên tập ít nhất 150 phút cường độ vừa phải mỗi tuần và kết hợp các đợt tập cường độ cao trong thời gian rất ngắn để giảm nguy cơ tim mạch, đặc biệt ở người bị huyết áp cao.
