6 tiếng nữa, chàng trai phải có mặt ở văn phòng, nhưng lúc này, anh không nghĩ đến điều đó. Suốt 13 tiếng trước, chuyên viên truyền thông tại một công ty ở TP HCM bị cuốn vào các cuộc họp, tin nhắn khách hàng, KPI và những tình huống cần xử lý khủng hoảng liên tục.
Bữa trưa, anh vừa ăn vừa nhìn màn hình. Về đến nhà lúc 9h tối, tắm rửa và ăn uống qua loa xong đã hơn 10 giờ rưỡi. Cơ thể rệu rã, mắt díu lại vì mệt, nhưng anh không đi ngủ. “Chẳng lẽ cả ngày mệt mỏi thế này, chút thời gian cho riêng mình cũng không có sao?” anh tự nhủ, rồi bật máy tính lên.
Minh Anh không đơn độc trong cái vòng lặp đó. Mai, 32 tuổi, ở Tây Ninh, bắt đầu “sống cho bản thân” lúc 9h30 tối, khi hai đứa con nhỏ và chồng đã ngủ. Người phụ nữ ở nhà nội trợ quay cuồng từ 6h sáng đến 19h tối với bỉm sữa, dọn dẹp, nấu nướng và dỗ con.
Đến tối, Mai ngồi co ro ở góc sofa, tự thưởng cho mình một cốc trà sữa, lướt sàn thương mại điện tử hoặc xem phim truyền hình dài tập đến tận 1h30 sáng. “Lúc này thế giới chỉ thuộc về mình, không ai làm phiền, không ai đòi hỏi”, chị nói.
Thạc sĩ tâm lý lâm sàng Vương Nguyễn Toàn Thiện, Giám đốc chuyên môn Trung tâm Tham vấn và Trị liệu Tâm lý Lumos, gọi tên tình huống của Mai và Minh Anh là “Revenge Bedtime Procrastination” hay RBP, trì hoãn giấc ngủ để “trả thù” hoặc “sống bù”.
Thuật ngữ này mô tả việc cố tình hy sinh giấc ngủ để giành lại thời gian cá nhân sau một ngày bị ngoại cảnh chi phối hoàn toàn. Điểm cốt lõi khiến RBP khác biệt với thói quen thức khuya thông thường là người mắc nhận thức rõ tác hại của việc thiếu ngủ nhưng vẫn tiếp tục, bởi nhu cầu tâm lý được kiểm soát cuộc sống của chính mình lấn át cả nhu cầu sinh học cơ bản.
Dù chưa được WHO hay DSM-5-TR xếp vào nhóm rối loạn tâm thần chính thức, RBP đang lan rộng theo quy mô đáng lo ngại. Một khảo sát trên nhóm trẻ tuổi và sinh viên cho thấy khoảng 40 đến 50% người tham gia có chỉ số RBP cao, với mối liên hệ rõ ràng đến mức độ căng thẳng ban ngày và thói quen sử dụng công nghệ.
Nghiên cứu đăng trên tạp chí International Journal of Environmental Research and Public Health chỉ ra rằng những người có khả năng tự kiểm soát thấp vào cuối ngày, đặc biệt khi cảm thấy ban ngày “không thuộc về mình”, dễ rơi vào bẫy trì hoãn giấc ngủ hơn hẳn. Hiện tượng này tập trung ở nhóm từ 16 đến 40 tuổi, tức thế hệ Gen Z và Millennials, những người chịu áp lực kép về hiệu suất công việc và kết nối xã hội liên tục.
Ông Thiện cho rằng gốc rễ của RBP nằm ở sự thiếu hụt khả năng tự điều chỉnh, không phải ý chí yếu kém. Ở người trẻ và sinh viên, cảm giác thiếu kiểm soát xuất phát từ áp lực học tập và lịch trình dày đặc. Ở người trưởng thành như Minh Anh hay chị Mai, nguyên nhân là gánh nặng công việc và trách nhiệm gia đình tích lũy suốt cả ngày khiến buổi tối trở thành mảnh đất duy nhất họ có thể khai hoang cho bản thân.
Cái bẫy nguy hiểm ở chỗ hành động “giành lại tự do” đó lại chính xác là thứ đang tước đoạt tự do của họ vào ngày hôm sau. Mỗi đêm chỉ ngủ 4 tiếng, Minh Anh dậy trễ, làm việc kém hiệu quả và phải tăng ca để bù đắp, rồi tối về lại thức khuya để “bù đắp” cho cái mà anh đã mất. Chị Mai thiếu ngủ kinh niên đến mức trở nên dễ cáu gắt, thường xuyên quên trước quên sau và nhận ra làn da mình sạm đi trông thấy. Chị biết rõ những điều đó. Nhưng đêm hôm sau người phụ nữ vẫn không cưỡng lại được.
Một nghiên cứu năm 2023 trên tạp chí Sleep Medicine Reviews cho thấy thiếu ngủ kinh niên dưới 6 tiếng mỗi đêm làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch lên 48%, tăng nguy cơ trầm cảm lên 35% so với người ngủ đủ giấc. Não bộ mất đi sự linh hoạt nhận thức, phản xạ chậm lại và ngưỡng kiểm soát cảm xúc bị hạ thấp, khiến người thiếu ngủ dễ cáu kỉnh hơn vào chính ngày hôm sau, đúng vào lúc họ cần tỉnh táo nhất.
Thạc sĩ Thiện cho rằng lối thoát không nằm ở việc ép bản thân đi ngủ sớm hơn theo ý chí thuần túy, mà ở chỗ phải giải quyết trực tiếp nguyên nhân gốc rễ: sự thiếu hụt thời gian tự chủ trong ban ngày.
Điều này đòi hỏi phải thiết lập ranh giới cứng giữa công việc và cuộc sống cá nhân, học cách nói không để bảo vệ quỹ thời gian ban ngày, đồng thời lên kế hoạch cụ thể cho các hoạt động thư giãn trong khung giờ hợp lý trước khi đêm muộn, thay vì để chúng “chảy” vào giờ ngủ.
Về vệ sinh giấc ngủ, ông khuyên tránh xa thiết bị điện tử ít nhất 30 phút trước khi ngủ, duy trì giờ ngủ và thức dậy cố định kể cả cuối tuần để củng cố nhịp sinh học của cơ thể.
Minh Anh nói anh biết mình cần thay đổi. Anh chỉ chưa biết bắt đầu từ đâu khi ngày làm việc vẫn kéo dài đến 8 giờ tối và khoảng duy nhất còn lại cho chàng trai vẫn là màn hình máy tính lúc nửa đêm. Đó chính xác là mâu thuẫn mà thạc sĩ Thiện mô tả: “Người mắc RBP không thức khuya vì họ không muốn ngủ. Họ thức khuya vì họ chưa thực sự được sống trong ngày hôm đó”.
Lão hóa không còn là vấn đề của tuổi già từ 60 mà đang xuất hiện sớm ở "tuổi trẻ", đặc biệt từ 30 - 40 tuổi. Các dấu hiệu như da lão hóa, mệt mỏi, rối loạn chuyển hóa khiến nhiều người tự ti về ngoại hình và sức khỏe. Áp lực công việc, lối sống thiếu lành mạnh và tình trạng viêm mạn tính là những yếu tố thúc đẩy quá trình này. Không chỉ ảnh hưởng diện mạo, lão hóa sớm còn tác động đến tâm lý và chất lượng sống.
Vì vậy, cần nhận diện sớm và kết hợp thay đổi lối sống với các giải pháp y học để làm chậm lão hóa.
Theo bác sĩ Phan Thanh Hào, lão hóa là quá trình suy giảm cấu trúc và chức năng của cơ thể. Sự suy giảm này biểu hiện từ bên ngoài như da, tóc, hệ cơ xương khớp đến các cơ quan bên trong với nhiều bệnh lý chuyển hóa như tiểu đường, rối loạn mỡ máu, tim mạch, rối loạn miễn dịch, thậm chí ung thư.
Nguyên nhân gây lão hóa rất đa dạng, từ tổn thương DNA, rối loạn ti thể đến yếu tố di truyền. Tuy nhiên, hai nguyên nhân quan trọng được nhấn mạnh là viêm mạn tính và sự suy giảm số lượng tế bào trong cơ thể.
Đây cũng là lý do nhóm nghiên cứu của Bệnh viện Quốc tế DNA và Đại học Quốc gia TP.HCM tập trung vào lão hóa do viêm và vai trò của tế bào gốc trong việc cải thiện tình trạng này.
Theo ông, thực tế, rất khó để có một liệu pháp giải quyết toàn bộ các nguyên nhân gây lão hóa. Vì vậy, từ năm 2000, khái niệm "lão hóa viêm" đã được đưa ra nhằm giúp các nhà khoa học định hướng nghiên cứu rõ ràng hơn.
"Trước đây, lão hóa thường được xem là vấn đề của người trên 60 tuổi. Tuy nhiên, hiện nay các bệnh lý do viêm mạn tính đang ngày càng trẻ hóa. Ở độ tuổi 40, nhiều người đã mắc tiểu đường tuýp 2, béo phì, rối loạn lipid máu… Điều này cho thấy lão hóa viêm đang xảy ra sớm hơn", bác sĩ Phan Thanh Hào dẫn giải.
Theo ông, các nghiên cứu cho thấy từ khi sinh ra đến 30 tuổi, số lượng tế bào gốc trong cơ thể giảm dần một cách tự nhiên. Đến 30 tuổi, cơ thể mất khoảng 25%, và từ 40 - 50 tuổi có thể giảm đến 40 lần so với ban đầu.
Điều này đặt ra câu hỏi, liệu việc bổ sung tế bào gốc có giúp làm chậm quá trình lão hóa hay không?
Tế bào gốc có khả năng biệt hóa thành nhiều loại tế bào khác nhau, đồng thời có chức năng tái tạo, sửa chữa mô, kháng viêm và điều hòa miễn dịch. Chính những đặc tính này khiến chúng trở thành ứng viên tiềm năng trong điều trị lão hóa do viêm. Trên thế giới, đã có nhiều nghiên cứu về tế bào gốc trung mô, tuy nhiên phần lớn tập trung vào nhóm người cao tuổi.
Nhóm nghiên cứu tại Việt Nam, phối hợp với các nhà khoa học của Đại học Quốc gia TP.HCM đã nghiên cứu tiên phong, đã đặt ra câu hỏi: liệu tế bào gốc trung mô có thể cải thiện các bệnh lý do viêm mạn tính ở người trung niên hay không? Và nhóm nghiên cứu dùng nguồn tế bào gốc từ mô mỡ tự thân và tế bào gốc từ dây rốn được nuôi cấy tại ngân hàng tế bào gốc DNA.
Đối tượng nghiên cứu là 72 người người từ 40 tuổi trở lên, mắc các bệnh như tiểu đường tuýp 2, rối loạn lipid máu, béo phì. Những trường hợp mắc bệnh nặng như rối loạn đông máu, suy tim, suy hô hấp được loại trừ. Quy trình nghiên cứu kéo dài 180 ngày, với hai lần truyền tế bào gốc cách nhau 3 tháng.
Kết quả cho thấy các chỉ số Cytokin gây viêm trong các bệnh tiểu đường, mỡ máu có cải thiện. Đặc biệt, trên từng bệnh nhân, chất lượng da cải thiện rõ rệt, nếp nhăn giảm, giấc ngủ và tinh thần tốt hơn, sức khỏe được nâng cao... Không ghi nhận tác dụng phụ hay yếu tố bất lợi nào xảy ra trong suốt quá trình thực hiện. Từ đó, nhóm nghiên cứu kết luận liệu pháp tế bào gốc trung mô an toàn và có hiệu quả trong việc giảm viêm mạn tính, góp phần làm chậm quá trình lão hóa.
Bác sĩ Phan Thanh Hào khẳng định: Đây là kết quả của một đề tài có sự hợp tác giữa nhiều nhà khoa học, từ bác sĩ thực hiện lâm sàng, đến các chuyên gia nuôi cấy tế bào và các tiến sĩ, phó giáo sư chuyên ngành sinh học thuộc Đại học Quốc gia TP.HCM thực hiện, với chất lượng tế bào đạt các chuẩn GMP - WHO. Và đề tài nghiên cứu được thực hiện trong gần 5 năm (2020 - 2025), qua hai giai đoạn và đã được Hội đồng đạo đức Bộ Y tế nghiệm thu.
Hiện nay, tế bào gốc là một phần quan trọng trong chiến lược phát triển công nghệ sinh học và y học hiện đại của Việt Nam, được Nhà nước định hướng đầu tư và phát triển lâu dài. Điều này được cụ thể hóa trong các chỉ thị, nghị quyết, quyết định của Đảng, Nhà nước.
Trong Thông tư 13/2026 vừa được Bộ Y tế ban hành, phế cầu và HPV là hai trong 4 loại vaccine mới được bổ sung vào chương trình tiêm chủng quốc gia giai đoạn 2024-2030.
Trước đó, vaccine ngừa virus Rota đã được thử nghiệm quy mô nhỏ từ cuối năm 2024 và sẽ mở rộng vào năm 2026; vaccine ngừa cúm dự kiến áp dụng từ năm 2030.
Như vậy, từ năm 2026, số bệnh truyền nhiễm có vaccine miễn phí sẽ tăng lên 13 bệnh, bao gồm: viêm gan B, lao, bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, bệnh do Hib, sởi, rubella, viêm não Nhật Bản B, tiêu chảy do virus Rota, các bệnh do phế cầu và ung thư cổ tử cung.
Phế cầu khuẩn là nguyên nhân hàng đầu gây viêm phổi, viêm màng não, nhiễm trùng huyết ở trẻ nhỏ, có thể dẫn tới tử vong hoặc di chứng thần kinh nặng. HPV là tác nhân chính gây ung thư cổ tử cung và nhiều bệnh lý đường sinh dục ở cả nam lẫn nữ.
Vaccine phế cầu giúp giảm nguy cơ mắc bệnh nặng và hạn chế tình trạng kháng kháng sinh. Với vaccine HPV, tiêm chủng ở độ tuổi 9-14 cho hiệu quả bảo vệ trên 90% đối với các tổn thương tiền ung thư.
Ngành y tế dự kiến triển khai tiêm vaccine phế cầu quy mô nhỏ từ quý I/2026 tại một số địa phương như Bắc Kạn, Lạng Sơn, Quảng Nam, Đắk Nông, Sóc Trăng, Tuyên Quang, Lào Cai, Cao Bằng, Sơn La và Quảng Ngãi.
Vaccine HPV sẽ được thí điểm từ quý III/2026 tại các vùng khó khăn. Bốn tỉnh đầu tiên tiêm miễn phí cho bé gái 11 tuổi gồm Tuyên Quang, Quảng Ngãi, Đắk Lắk và Vĩnh Long. Dự kiến giai đoạn 2026-2028 sẽ có khoảng 18.000 trẻ mỗi năm được hưởng chính sách này.
Hiện vaccine HPV có giá khoảng 3-6 triệu đồng cho đủ ba liều; vaccine phế cầu khoảng 1,2 triệu đồng mỗi mũi. Việc đưa hai vaccine vào diện miễn phí được kỳ vọng giúp trẻ em, đặc biệt ở vùng khó khăn, tiếp cận công bằng hơn với dịch vụ y tế dự phòng.
Chương trình Tiêm chủng mở rộng quốc gia được triển khai từ năm 1985. Sau gần 40 năm, Việt Nam đã thanh toán bệnh bại liệt vào năm 2000, loại trừ uốn ván sơ sinh năm 2005 và duy trì tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ cho trẻ dưới một tuổi ở mức trên 90%.
Năm nay, hàng ngàn vận động viên đến từ 70 quốc gia sẽ hội tụ tại Đà Nẵng để chinh phục Ironman 70.3 Vietnam 2026, đây được xem là một trong những mùa giải lớn nhất trong lịch sử Ironman tại Việt Nam. Đặc biệt, Đà Nẵng cũng lần đầu đăng cai cự ly 226 km, đưa Việt Nam trở thành quốc gia thứ 32 trên thế giới đủ điều kiện tổ chức một giải Ironman toàn phần.
Ironman vốn được xem là một trong những giải đấu khắc nghiệt nhất hành tinh. Với cự ly toàn phần, vận động viên phải hoàn thành 3,8 km bơi, 180 km đạp xe và 42,2 km chạy bộ liên tục trong điều kiện thời tiết nóng ẩm.
Trong môi trường thi đấu cường độ cao, cơ thể có thể nhanh chóng rơi vào mất nước, sốc nhiệt, rối loạn điện giải hoặc biến cố tim mạch. Đây là lý do công tác y tế luôn được xem là "xương sống" của các giải Ironman quốc tế.
Theo Bệnh viện FV, ê-kíp cấp cứu tại sự kiện được trang bị hệ thống y tế hiện đại và đầy đủ theo tiêu chuẩn cấp cứu ngoại viện, bao gồm máy sốc điện, monitor theo dõi sinh hiệu đa thông số, máy thở di động, hệ thống oxy lưu động, máy hút đàm, thiết bị cố định chấn thương, cáng cứu thương chuyên dụng cùng đầy đủ thuốc và dụng cụ cấp cứu chuyên sâu.
Ngoài ra, đội ngũ y tế còn được trang bị xe cứu thương túc trực phối hợp cùng trung tâm cấp cứu 115 Đà Nẵng và các thiết bị hỗ trợ hồi sức tim phổi nhằm đảm bảo khả năng phản ứng nhanh trong mọi tình huống khẩn cấp.
Tổ cấp cứu được bố trí xuyên suốt dọc đường đua và lều y tế trung tâm tại khu vực triển lãm của sự kiện, sẵn sàng tiếp cận hiện trường trong thời gian ngắn nhất để đảm bảo an toàn tối đa cho tất cả vận động viên và khách tham dự.
BS Trình Văn Hải - Trưởng khoa Tai nạn và cấp cứu, Bệnh viện FV - cho biết: "Điều nguy hiểm nhất ở Ironman không phải chấn thương thông thường mà là các biến cố như ngưng tim, sốc nhiệt hay đuối nước. Chỉ cần nhanh hơn vài phút đã có thể tạo ra sự khác biệt rất lớn".
Không phải ngẫu nhiên FV được lựa chọn cho vai trò này. Đây là bệnh viện đạt chuẩn JCI quốc tế và từng tham gia hỗ trợ y tế cho nhiều sự kiện ngoại giao cấp cao, trong đó có chuyến thăm Việt Nam của cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama và cựu Tổng thống Pháp Francois Hollande năm 2016. Bệnh viện FV cũng là đơn vị tài trợ y tế cho IRONMAN 2025 tại Phú Quốc, sự kiện âm nhạc Ravolution Music Festival 2022 quy mô lên tới hàng chục ngàn người và nhiều sự kiện thể thao quy mô lớn khác.
Điểm khác biệt trong chiến lược đồng hành với vai trò đối tác y tế của FV là không dừng ở khâu "xử lý sự cố". Thông qua Đơn vị y học thể thao, bệnh viện đang theo đuổi mô hình chăm sóc toàn diện cho cộng đồng những người chơi thể thao đòi hỏi sức bền tại Việt Nam, từ tầm soát nguy cơ, tối ưu thể lực đến phục hồi sau vận động.
Theo ThS-BS Nguyễn Xuân Vinh - Đơn vị y học thể thao, Bệnh viện FV - phần lớn người chơi thể thao hiện chỉ đi khám khi đã chấn thương, trong khi y học thể thao hiện đại tập trung vào phát hiện sớm rủi ro trước khi cơ thể vượt ngưỡng chịu đựng.
Tại FV, chương trình đánh giá sức khỏe trước vận động (PPE) gồm điện tim, siêu âm tim, test gắng sức tim phổi, xét nghiệm chuyển hóa, đo chỉ số thành phần cơ thể (InBody) và đánh giá cơ xương khớp nhằm giúp vận động viên hiểu rõ giới hạn cơ thể và xây dựng giáo án phù hợp.
Mô hình này cũng được FV tài trợ cho 4 vận động viên tham gia Ironman năm nay. Trong số đó có Võ Trí Trung, VĐV lần đầu thi đấu Solo 70.3 sau nhiều năm thi tiếp sức. Qua kiểm tra chuyên sâu tại bệnh viện FV, đội ngũ bác sĩ phát hiện chỉ số lọc cầu thận của Trung ở mức thấp và kịp thời điều chỉnh chế độ tập luyện, dinh dưỡng trước giải đấu.
Đặc biệt, trong giải đấu lần này, Đội tiếp sức FV Hospital 1 do FV tài trợ gồm 3 VĐV: Nguyễn Đăng Khoa, Từ Vĩnh Phát và Đoàn Ngọc Hoàng - đã đạt TOP 2 Tiếp sức nam (All male relay).
"Các bác sĩ không chỉ đọc kết quả mà còn phân tích rất kỹ cơ thể mình đang chịu áp lực gì và cần thay đổi ra sao. Điều đó giúp tôi tự tin hơn khi bước vào giai đoạn tập luyện cường độ cao", Trung chia sẻ.
Đáng chú ý, năm nay FV còn trực tiếp đưa hai đội thi tiếp sức gồm 6 nhân viên tham gia tranh tài tại Ironman. Hình ảnh các nhân viên văn phòng, bác sĩ, điều dưỡng bước lên đường đua được xem như thông điệp về lối sống vận động khoa học và bền vững mà bệnh viện theo đuổi.
Trong bối cảnh marathon và triathlon phát triển mạnh tại Việt Nam, sự xuất hiện của những mô hình y học thể thao chuyên sâu như FV đang trở thành một phần quan trọng của hệ sinh thái thể thao sức bền. Không chỉ bảo vệ vận động viên trong những tình huống nguy cấp, y học thể thao hiện đại còn giúp họ tập luyện thông minh hơn, thi đấu an toàn hơn và bền bỉ hơn trên hành trình chinh phục giới hạn.
Để biết thêm thông tin về Đơn vị y học thể thao tại Bệnh viện FV, bạn đọc có thể đến trực tiếp số 06 Nguyễn Lương Bằng, phường Tân Mỹ (quận 7 cũ), TP.HCM hoặc liên hệ số điện thoại (028) 35 11 33 33. Hotline cấp cứu 24/7: (028) 35 11 35 00.
