Khi xung đột Mỹ – Iran nổ ra ngày 28/2, Oman đã chạy đua để thiết lập kênh đối thoại trung gian bí mật với Tehran. Các quan chức Arab giấu tên cho hay kênh đối thoại mà Oman xây dựng đã giúp các nước vùng Vịnh khôi phục hành lang hàng không, vốn gián đoạn do chiến sự.
Thành công lớn về mặt ngoại giao này có được nhờ sự trung lập kiên định của Oman trong cuộc xung đột, theo Benoit Faucon, nhà bình luận của WSJ. Nhưng ba tháng sau, lập trường trung lập đó bắt đầu bộc lộ hạn chế, khi Mỹ ngày càng coi cách tiếp cận của Oman đối với Iran là hành động đối đầu với Washington.
Chính quyền Tổng thống Donald Trump gần đây đe dọa trừng phạt và thậm chí “thổi bay” Oman, sau khi tình báo Mỹ cho rằng Muscat có kế hoạch hợp tác với Tehran để thu phí tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.
“Thông điệp mà chính quyền Trump gửi tới Oman là ‘hãy chọn phe đi, và cắt quan hệ với Iran'”, Faucon cho hay.
Oman đã nhiều lần phủ nhận họ có kế hoạch cùng Iran lập “trạm thu phí” ở Hormuz. Bộ trưởng Bộ Thông tin Abdulla Al-Harrasi cho biết “Oman sẵn sàng hợp tác với Mỹ và tất cả các đối tác có trách nhiệm để thúc đẩy sự ổn định, ngăn chặn gián đoạn và bảo vệ lợi ích chiến lược chung của chúng ta”.
Với vị trí nằm ở phía nam eo biển Hormuz, Oman đóng vai trò then chốt với tuyến hàng hải khu vực. Đồng thời, nước này cũng duy trì mối quan hệ ngoại giao tốt đẹp với cả Washington và Tehran.
Oman đã có quan hệ ngoại giao với Mỹ trong gần 200 năm, khiến nước này là một trong những đối tác lâu đời nhất của Washington. Họ cũng có mối quan hệ gần gũi với Iran và cư dân hai nước vẫn thường xuyên giao lưu, buôn bán qua eo biển Hormuz. Iran đã nhắm hỏa lực vào Oman ít hơn rất nhiều so với các nước láng giềng khác trong suốt cuộc chiến.
Oman đã nhiều lần được chọn làm nơi diễn ra các cuộc đàm phán liên quan đến Iran. Trước khi xung đột bùng phát hồi cuối tháng 2, nước này đã làm trung gian cho hai vòng đàm phán hạt nhân giữa Tehran và Washington.
“Oman là một trong số ít quốc gia trong khu vực duy trì được mối quan hệ tương đối ổn định với gần như tất cả các bên xung đột”, Stefan Lukas, nhà sáng lập công ty phân tích Middle East Minds, nói với DW.
Trong suốt cuộc chiến, vương quốc Hồi giáo này đã đi trên ranh giới mong manh giữa đồng minh lâu năm Mỹ và nước láng giềng quyền lực Iran ở phía bên kia eo biển. Đây là chiến lược được Muscat lựa chọn với niềm tin giúp đạt được hòa bình lâu dài, hai quan chức Arab cho hay.
Nhưng Oman dường như đang đánh mất vị thế là một quốc gia Arab mà cả Mỹ và Iran đều cảm thấy có thể làm việc cùng, theo Summer Said, nhà bình luận của WSJ.
Vào tháng 5, Oman là quốc gia duy nhất ở vịnh Ba Tư từ chối ký vào tuyên bố của Liên Hợp Quốc do Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) khởi xướng nhằm lên án động thái thu phí của Iran ở Hormuz.
Oman đã không chỉ trích đích danh Iran sau các cuộc tấn công vào tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz cũng như các cuộc tập kích bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) trên khắp khu vực. Ngay cả khi UAV Iran đánh trúng các cảng của Oman, nước này thừa nhận sự việc xảy ra nhưng không tuyên bố Tehran phải chịu trách nhiệm.
Ngoại trưởng Oman Badr Albusaidi hồi đầu xung đột còn từng nói với truyền thông nước này rằng cuộc chiến đã làm suy yếu khu vực và gợi ý các quốc gia vùng Vịnh nên xem xét lại mối quan hệ an ninh của họ với Mỹ.
Sanam Vakil, giám đốc Trung Đông tại tổ chức tư vấn Chatham House ở Anh, cho rằng cách tiếp cận của Oman với Iran cho đến nay đã khiến họ đối mặt với “những chỉ trích và sự soi xét không mong muốn” từ cả Mỹ lẫn các nước Arab. Lời đe dọa từ chính quyền ông Trump “đã làm nổi bật quan điểm của giới lãnh đạo Mỹ rằng Oman đang đồng cảm với Iran”, theo Vakil.
Lãnh thổ Oman từng được sử dụng để tiếp tế hậu cần cho quân đội Mỹ hồi đầu cuộc chiến, theo các quan chức Arab và Mỹ. Tuy nhiên, giới chức Mỹ nói rằng sự hỗ trợ đó là rất nhỏ.
Các quan chức Mỹ cho biết chính quyền ông Trump bắt đầu hoài nghi lập trường của Muscat từ một ngày trước các cuộc không kích đầu tiên của Mỹ – Israel hôm 28/2. Ngoại trưởng Oman khi đó xuất hiện trên truyền hình Mỹ và tuyên bố rằng một thỏa thuận về vấn đề hạt nhân nhằm tránh xung đột đã “nằm trong tầm tay, nếu chúng ta chỉ cần tạo cho ngoại giao không gian cần thiết để đạt được điều đó”.
Song Washington cho rằng hai bên chưa tiến gần tới việc đạt được một thỏa thuận như vậy, đồng thời lưu ý Iran chưa đưa ra một đề xuất nghiêm túc nào nhằm hạn chế hoạt động hạt nhân của nước này.
Kể từ đó, chính quyền Trump đã cố gắng gạt Oman sang bên lề trong mọi tiến trình ngoại giao, theo nhà bình luận người Mỹ Alexander Ward.
“Việc Oman tiếp cận với Iran đã làm phật lòng không chỉ Mỹ mà cả các đồng minh của Mỹ trong khu vực, đặc biệt là UAE và Arab Saudi, những nước cũng cho rằng láng giềng của mình đang nghiêng nhiều hơn về phía Iran”, Ward cho hay.
Tuy nhiên, nhiều người đã lên tiếng bảo vệ chính sách của Oman. WSJ dẫn nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết kể từ khi chiến sự bắt đầu, Oman đã hỗ trợ các tàu thuyền mắc kẹt ở vịnh Ba Tư, bao gồm cả tàu của Mỹ, bằng cách cung cấp hướng dẫn hàng hải, tìm kiếm cứu nạn và hỗ trợ y tế cho các thuyền viên.
Kersten Knipp, bình luận viên chuyên về Trung Đông của DW, cho rằng hiện “có rất ít bằng chứng cho thấy Oman thực sự muốn cùng Iran kiểm soát eo biển Hormuz”.
Nhà phân tích Lukas cũng cho rằng cáo buộc như vậy nhắm vào Oman là “khá phi thực tế” và chính phủ nước này “hoàn toàn không quan tâm tới việc cùng Iran kiểm soát Hormuz”. Ngược lại, điều cốt lõi với lợi ích của Oman là khôi phục hoạt động vận tải hàng hải an toàn và không bị gián đoạn qua eo biển.
“Kể từ khi chiến tranh bùng nổ, Oman là một trong những quốc gia vùng Vịnh nỗ lực nhất trong việc thúc đẩy xuống thang xung đột”, Marcus Schneider, người đứng đầu Dự án Khu vực về Hòa bình và An ninh ở Trung Đông của Quỹ Friedrich Ebert tại Beirut, cho hay.
Schneider thêm rằng giống như các quốc gia khác trong khu vực, Oman lo sợ bị cuốn vào vòng xoáy chiến tranh. “Họ cảm thấy mình dễ bị tổn thương nhất do vị trí nằm ngay trên eo biển Hormuz”, Schneider nói.
Nghị quyết được đề xuất bởi hạ nghị sĩ Gregory Meeks, thành viên cấp cao của đảng Dân chủ trong Ủy ban Đối ngoại Hạ viện Mỹ, và dự kiến được đưa ra bỏ phiếu ngày 21/5. Văn kiện yêu cầu Tổng thống Donald Trump rút lực lượng Mỹ khỏi Iran, ngoại trừ "những đơn vị có thể cần thiết để bảo vệ Mỹ hoặc đồng minh, đối tác của khỏi cuộc tấn công sắp xảy ra".
Cuộc bỏ phiếu bị Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson đình chỉ vài giờ trước khi bắt đầu, giữa lúc đảng Cộng hòa đứng trước nguy cơ thất bại do không đủ số nghị sĩ có mặt.
"Giá xăng và giá thực phẩm tăng. Chúng tôi đã thúc đẩy cuộc bỏ phiếu về cuộc chiến do chính Tổng thống lựa chọn và nó chắc chắn sẽ được thông qua. Chắc chắn chúng tôi có đủ phiếu và họ biết điều đó. Vì vậy họ đang chơi trò chính trị, gian lận và trì hoãn bỏ phiếu", nghị sĩ Meeks nói.
Nghị sĩ Meeks trước đó chỉ trích Chủ tịch Johnson đã cố tình trì hoãn cuộc bỏ phiếu. "Rất nhiều đồng nghiệp từ đảng Cộng hòa đang cảm nhận áp lực từ cử tri ở quê nhà, khi người dân phải đối mặt với giá thực phẩm tăng cao và giá xăng leo thang", ông nói.
Đảng Dân chủ đã nhiều lần thúc đẩy bỏ phiếu nhằm hạn chế quyền phát động chiến tranh của Tổng thống Trump ở cả Hạ viện và Thượng viện. Nỗ lực này đang nhận được thêm sự ủng hộ từ một số nghị sĩ Cộng hòa trong những tuần gần đây.
Hạ nghị sĩ Jim McGovern chất vấn "điều gì đang xảy ra" với nghị quyết về quyền chiến tranh của ông Trump.
"Chúng ta không bỏ phiếu, giữa lúc người dân Mỹ đã quá chán ngán cuộc chiến phi pháp đang tiêu tốn hàng chục tỷ USD sao? Giá xăng đang tăng vọt. Người dân thậm chí không đủ tiền mua thực phẩm. Thế mà các vị rút lại dự luật? Các vị không đủ can đảm hay bản lĩnh để bỏ phiếu?", ông nói.
Ông Meeks cho biết cuộc bỏ phiếu dự kiến diễn ra đầu tháng 6, khi Hạ viện Mỹ quay lại làm việc sau kỳ nghỉ Memorial Day, ngày lễ tưởng nhớ những quân nhân Mỹ đã thiệt mạng.
Thượng viện Mỹ đầu tuần này cũng thúc đẩy nghị quyết tương tự nhằm hạn chế khả năng ông Trump tiến hành hành động quân sự nhằm vào Iran mà không có sự phê chuẩn của quốc hội. Nghị quyết vượt qua vòng bỏ phiếu thủ tục quan trọng ở Thượng viện Mỹ sau 7 lần thất bại, vào vòng tranh luận để đưa ra kết luận trong vài tuần tới.
Hạ viện Mỹ hủy bỏ cuộc bỏ phiếu diễn ra sau khi Tổng thống Trump hồi đầu tuần nói rằng ông tin chiến dịch Iran được người dân Mỹ ủng hộ.
"Hãy nhìn xem, ai cũng nói cuộc chiến không được lòng dân, nhưng tôi nghĩ nó rất được ủng hộ khi người ta hiểu rằng chuyện này liên quan tới vũ khí hạt nhân, những vũ khí có thể xóa sổ Los Angeles hay các thành phố lớn chỉ trong thời gian rất ngắn", ông cho hay.
Cuộc thăm dò gần đây của CNN cho thấy 77% người Mỹ, trong đó có cả đa số cử tri Cộng hòa, cho rằng chính sách của Tổng thống Trump đã khiến chi phí sinh hoạt tại cộng đồng nơi họ sống gia tăng.
Đài CNN dẫn các nguồn thạo tin cho biết giới chức Mỹ lâu nay vẫn theo dõi thông tin tình báo liên tục về các kế hoạch có thể nhằm ám sát Tổng thống Donald Trump. Tuy nhiên, cảnh báo mới từ Israel được cho là đề cập đến một âm mưu cụ thể.
Trong khi đó tờ Wall Street Journal cũng dẫn các nguồn tin giấu tên cho biết Israel đã chia sẻ thông tin về một kế hoạch "mới" nhằm vào nhà lãnh đạo Mỹ.
Tehran hiện chưa lên tiếng về thông tin này.
Tin tức này được đưa ra trong bối cảnh xung đột Mỹ - Iran leo thang trở lại và việc ông Trump bất ngờ đổi sang chuyên cơ Air Force One cũ để rời Thổ Nhĩ Kỳ hồi tuần này.
Iran đã thề sẽ trả đũa sau vụ Mỹ ám sát tướng Qassem Soleimani vào năm 2020 dưới nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Trump.
Khi được AFP đề nghị bình luận, một quan chức Nhà Trắng dẫn lại phát biểu của ông Trump hôm 8-7.
"Họ muốn loại bỏ lãnh đạo nước Mỹ, tức là tôi. Tôi có mặt trong danh sách của họ. Sáng nay tôi thấy mình có trong tất cả các danh sách của họ", ông Trump nói với các phóng viên trên chuyên cơ Air Force One khi trở về từ hội nghị thượng đỉnh NATO ở Thổ Nhĩ Kỳ.
Ông Trump đã đến Ankara trên chiếc Boeing 747-8 do Qatar tặng, tuy nhiên đã đổi sang chuyên cơ Air Force One cũ khi rời đi hôm 8-7.
Tờ New York Times cho biết việc đổi máy bay được thực hiện theo đề nghị của Mật vụ Mỹ như một biện pháp phòng ngừa an ninh.
Các nguồn tin sau đó tiết lộ chiếc máy bay do Qatar tặng chưa được trang bị đầy đủ hệ thống an ninh. Điều này gây ra lo ngại do Thổ Nhĩ Kỳ giáp với Iran - quốc gia đang trong xung đột với Mỹ.
Dù Mỹ đã nối lại các cuộc không kích quy mô lớn nhằm vào Iran, các quan chức Mỹ được tiếp cận các báo cáo tình báo hiện nay cho biết họ không tin Tehran đang có kế hoạch ám sát Tổng thống Donald Trump trong giai đoạn này.
Một quan chức Mỹ giấu tên nói với New York Times rằng Iran hiểu rõ rằng bất kỳ nỗ lực nào nhằm vào tính mạng ông Trump sẽ bị Washington coi là hành động khiêu khích đặc biệt nghiêm trọng và sẽ vấp phải phản ứng mạnh mẽ.
Theo Đài ABC News, Tập đoàn Shinsegae - đơn vị nắm 67,5% cổ phần Starbucks Hàn Quốc - ngày 15-6 thông báo ban lãnh đạo tập đoàn cùng nhân viên tại trụ sở chính sẽ tham gia khóa đào tạo do các giáo sư lịch sử và xã hội học giảng dạy ngày 17-6.
15h ngày 22-6, toàn bộ chuỗi cửa hàng Starbucks trên cả nước sẽ đồng loạt đóng cửa để nhân viên xem lại video ghi hình buổi đào tạo.
Chủ tịch Shinsegae Chung Yong Jin cũng sẽ tham gia buổi đào tạo riêng với giám đốc điều hành của các công ty con thuộc Shinsegae ngày 24-6.
Đây là lần đầu tiên hệ thống Starbucks Hàn Quốc thực hiện việc đóng cửa đồng loạt kể từ khi thương hiệu này gia nhập thị trường năm 1999.
Quyết định trên được đưa ra sau bê bối truyền thông liên quan đến chiến dịch quảng bá "Tank Day" (Ngày Xe tăng), giới thiệu dòng cốc giữ nhiệt dung tích lớn mang tên "Tank Series" ngày 18-5.
Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau khi công bố, chiến dịch đã vấp phải làn sóng phản ứng dữ dội.
Theo Hãng tin AFP, tại Hàn Quốc, ngày 18-5 gắn với cuộc nổi dậy dân chủ Gwangju 1980. Trong 10 ngày bạo lực, quân đội dưới thời chính quyền quân sự của Tướng Chun Doo Hwan đã trấn áp người biểu tình, khiến hàng trăm người thiệt mạng.
Việc sử dụng cụm từ "Tank" và chọn đúng ngày tưởng niệm để triển khai chương trình khiến nhiều người cho rằng Starbucks thiếu nhạy cảm với một ký ức lịch sử đau thương của dân tộc.
Ngoài ra, tranh cãi càng bùng lên khi chiến dịch sử dụng khẩu hiệu "Thwack on the desk" (đập mạnh xuống bàn) - cụm từ gợi lại lời giải thích từng gây phẫn nộ của cảnh sát sau cái chết vì tra tấn của nhà hoạt động dân chủ Park Jong Chul năm 1987, khi giới chức tuyên bố ông tử vong vì một cảnh sát "đập tay xuống bàn".
Trước áp lực dư luận, Shinsegae đã hủy chiến dịch chỉ sau vài giờ và miễn nhiệm Giám đốc điều hành Starbucks Hàn Quốc Son Jeong Hyun.
Dù chương trình nhanh chóng bị rút lại, làn sóng tẩy chay vẫn tiếp tục lan rộng trên mạng xã hội. Nhiều video ghi lại cảnh người dân đập vỡ cốc Starbucks được chia sẻ rộng rãi.
Theo dữ liệu thị trường, doanh số thanh toán bằng thẻ tại Starbucks Hàn Quốc giảm 26% chỉ trong một tuần sau vụ việc.
Chủ tịch Shinsegae Chung Yong Jin sau đó đã xuất hiện trên truyền hình toàn quốc để xin lỗi công chúng.
Shinsegae cho biết việc đóng cửa hệ thống và tổ chức đào tạo trên quy mô toàn công ty cho thấy tập đoàn nhìn nhận nghiêm túc tranh cãi vừa qua và muốn bảo đảm sự việc tương tự không tái diễn.
