Trần Thành Vinh, 22 tuổi, sẽ nhận bằng tốt nghiệp ngành Kỹ thuật Điều khiển – Tự động hóa của Đại học Bách khoa Hà Nội vào tháng 5 tới, sớm một kỳ so với chương trình đào tạo chuẩn.
Đại diện trường cho biết đợt tốt nghiệp sớm năm nay, toàn trường có 2.220 sinh viên tốt nghiệp. Vinh là một trong 20 người vừa ra trường sớm một kỳ, vừa đạt xuất sắc với điểm tổng kết 3.98/4.
“Mình đã biết điểm từ tháng trước nhưng không nghĩ đứng đầu đợt này bởi hai năm gần đây một số bạn đạt mức tuyệt đối”, Vinh nói.
Cựu học sinh trường THPT Vĩnh Bảo, TP Hải Phòng, có mẹ là giáo viên dạy Sinh học. Thế nhưng Vinh sớm yêu thích môn Vật lý, sau những lần quan sát bảng mạch điện tử trong các thiết bị, đồ chơi trong nhà. Với Vinh, chúng như những “thành phố thu nhỏ”.
Vì đam mê từ sớm, Vinh chăm lo việc học, thường xuyên là học sinh tiêu biểu của trường. Trong ba năm THPT, Vinh từng đạt giải nhất cuộc thi Khoa học tự nhiên bằng tiếng Anh và giải ba thi học sinh giỏi môn Vật lý cấp thành phố, luôn đứng đầu về điểm học tập.
Năm 2022, Vinh là á khoa khối A00 (Toán, Lý, Hóa) trong kỳ thi tốt nghiệp THPT của TP Hải Phòng với 29,35/30 điểm, lọt top 15 cả nước. Kết quả này giúp Vinh trúng tuyển ngành Kỹ thuật Điều khiển – Tự động hóa của Đại học Bách khoa Hà Nội theo nguyện vọng. Năm đó, đây là ngành có điểm chuẩn xét bằng điểm thi tốt nghiệp cao thứ hai ở Bách khoa – 27,61.
Tự nhận không quá thông minh, Vinh cho biết bù đắp bằng sự cần cù. Trước những cảnh báo về độ khó ở Bách khoa, Vinh học tập trung, thận trọng ngay từ đầu, duy trì nhịp học đều đặn thay vì cày xuyên đêm hay “nước đến chân mới nhảy”.
Mỗi tối, nam sinh dành 2-3 tiếng tự học, đi ngủ trước 23h. Vinh cũng có nhóm học tập theo nhóm để cùng các bạn mày mò, tìm tài liệu từ nhiều nguồn, cùng đọc và học, làm bài tập.
Nhờ đó, ngay học kỳ đầu tiên, Vinh đã đạt điểm tổng kết trên 3.9/4, trong đó các môn khó có tiếng như Giải tích và Đại số đều đạt A và A+ (mức cao nhất). Cùng đó, nam sinh giành học bổng khuyến khích học tập loại B với trị giá bằng 1,2 lần học phí.
Năm kỳ học sau đó, Vinh đều đạt học bổng loại A – cao nhất (1,5 lần học phí). Bảng điểm của nam sinh chỉ lác đác một vài điểm B, dù không học cải thiện điểm bất kỳ môn nào.
“Nếu học cải thiện, có thể điểm tổng kết sẽ cao hơn, nhưng mình muốn tốt nghiệp sớm một kỳ như dự định”, Vinh bày tỏ.
Việc học suôn sẻ nhưng Vinh từng gặp khó khăn trong định hướng chuyên ngành. Vinh kể hồi đầu năm thứ hai từng tham gia một phòng thí nghiệm (lab) trong lĩnh vực Điều khiển. Sau hai tháng thấy không phù hợp, nam sinh hoài nghi bản thân, nghĩ mình yếu kém, không thích nghi tốt.
Mất một thời gian hoang mang, Vinh từ bỏ, chuyển sang một lab mới về điện tử công suất. Đây là chuyên ngành có ứng dụng rộng rãi trong thực tế, ví dụ trong sản xuất xe điện.
Với Vinh, đây là chuyên ngành và cũng là môn học khó nhất trong suốt 4 năm đại học. Nhưng nam sinh lại hứng thú bởi vốn mong muốn nghiên cứu ra được các sản phẩm thực tế.
“Lúc này, mình mới hiểu rằng việc không học được ở lab cũ có lẽ chỉ do chưa phù hợp”, Vinh nói.
Chưa có nhiều kết quả về mặt nghiên cứu, nhưng trải nghiệm khi học tập ở lab đã phần nào giúp Vinh đạt 9,5/10 điểm đồ án tốt nghiệp, là đồ án tốt nhất hội đồng. Chàng trai Hải Phòng cũng xác định được con đường muốn theo đuổi lâu dài.
Vinh đã được một doanh nghiệp nhận vào làm ở vị trí đúng chuyên môn, về điện tử công suất. Nam sinh dự định vừa làm, vừa học lên thạc sĩ trong thời gian tới.
Bộ Nhân lực và An sinh xã hội Trung Quốc đầu tuần trước tuyên bố nâng cao kỹ năng cho một triệu thanh niên, tập trung vào các lĩnh vực như AI, sản xuất tiên tiến, kinh tế tầm thấp và xe năng lượng mới (NEV). Cơ quan này còn thúc đẩy các địa phương mở lớp dành riêng cho sinh viên tốt nghiệp đại học (ĐH) để giúp kỹ năng của họ phù hợp hơn với nhu cầu thị trường.
Trước đó, một số thành phố Trung Quốc đã triển khai chính sách này. Chẳng hạn, Bắc Kinh sẽ mở 6 chương trình đào tạo toàn thời gian ở các trường nghề dành cho sinh viên tốt nghiệp trong năm nay. Khóa học sẽ kéo dài 2 năm, với 1 năm lý thuyết và 1 năm thực tập.
Dù giới chức khẳng định các chương trình này chủ yếu nhắm tới nhóm cử nhân thất nghiệp, chính sách vẫn gây ra làn sóng hoài nghi rộng rãi trên mạng xã hội, đặc biệt trong bối cảnh thị trường việc làm ngày càng khó khăn. Một số người dùng đặt câu hỏi về giá trị của bằng cấp học thuật - vốn từ lâu được xem là "tấm vé đổi đời" ở Trung Quốc - và cho rằng thà bỏ qua ĐH để học nghề ngay từ đầu để tiết kiệm thời gian và chi phí.
"Tôi đã đi từ trường nghề lên ĐH rồi học tiếp thạc sĩ, cuối cùng giờ lại được bảo quay về trường nghề", một người dùng viết trên mạng xã hội Tiểu Hồng Thư của Trung Quốc.
Sau đại dịch Covid-19, thị trường việc làm tại Trung Quốc trở nên khó khăn hơn, đặc biệt ở các công việc văn phòng. Theo dữ liệu chính thức, cứ 6 người trẻ từ 16-24 tuổi thì có hơn 1 người thất nghiệp vào tháng 3.2026. Con số này chưa bao gồm nhóm học sinh, sinh viên.
Nhiều sinh viên chọn học tiếp cao học để cải thiện cơ hội việc làm, hoặc chỉ đơn giản là trì hoãn việc bước vào thị trường lao động. Trong khi đó một số khác đã chuyển sang làm việc trong nền kinh tế gig - với những công việc tạm thời như tài xế công nghệ, shipper, streamer hay những vị trí bán thời gian khác.
Tuy nhiên với kỷ lục 12,7 triệu sinh viên Trung Quốc tốt nghiệp dự kiến gia nhập thị trường lao động vào mùa hè này, áp lực cạnh tranh được dự báo sẽ còn gia tăng hơn nữa trong thời gian tới.
Nhưng không phải ai cũng bi quan về xu hướng học nghề. Anh Melos Zhou, tốt nghiệp cử nhân kinh tế vào năm 2023, đang đăng ký học về robot công nghiệp ở một trường nghề tại Quảng Châu sau nhiều năm làm marketing.
"Việc học nghề sẽ đáng giá hơn nếu thực sự xuất phát từ yêu thích chứ không phải kỳ vọng tìm được việc ngay", anh nói với tờ SCMP. Tuy nhiên, anh cũng thừa nhận bằng nghề hiện vẫn chưa được nhiều công ty lớn đánh giá cao, cũng như còn quá sớm để biết những chương trình mới này hiệu quả đến đâu.
Việc nhắm tới trường nghề không còn là hiện tượng mới ở Trung Quốc, khi nhiều học sinh vừa tốt nghiệp THPT và đạt điểm cao trong kỳ thi ĐH (gaokao) cũng chọn đây là điểm đến của mình. "Điểm thi chỉ là những con số, em nghĩ điều quan trọng là lựa chọn nào phù hợp với bản thân và có lợi cho tương lai", He Xianyi, nữ sinh đạt 604/750 điểm gaokao đủ sức đăng ký vào các ĐH top nhưng lại chọn học ở một trường nghề, chia sẻ với tờ Hubei Daily.
Trước thực tế này, nhiều trường "ĐH nghề" - mô hình kết hợp đào tạo kỹ năng chuyên sâu nhưng vẫn giúp sinh viên nhận bằng cử nhân - chứng kiến mức điểm tuyển sinh tăng vọt ở năm học vừa qua, thậm chí cao hơn nhiều ĐH lớn tại Trung Quốc. Hiện Trung Quốc có cả thảy 87 ĐH nghề, số lượng tăng liên tục kể từ khi Quốc vụ viện Trung Quốc bắt đầu cho phép thí điểm đào tạo nghề ở bậc ĐH vào năm 2019, theo tờ China Daily.
Hà Nội hiện có hơn 10 trường phổ thông liên cấp có vốn ngoại, dạy chương trình nước ngoài bằng tiếng Anh, nên thường được gọi là "trường quốc tế".
Giữa tháng 5, hầu hết trường đã công bố học phí năm học 2026-2027 (gồm 10 tháng), trong khoảng từ 100 triệu tới hơn một tỷ đồng, phổ biến ở mức 300-600 triệu và tăng dần từ mầm non tới trung học.
Trường Quốc tế Liên Hợp Quốc - Hà Nội (UNIS Hà Nội) có học phí cao nhất, với 1,05 tỷ đồng (gần 40.000 USD), áp dụng với học sinh lớp 11-12. Tùy bậc, mức thu tăng từ vài chục tới hơn 100 triệu đồng so với năm ngoái.
Dwight Hà Nội tương tự, thu hơn một tỷ đồng với hai khối cuối cấp trung học (lớp 9, 12). Còn lại, học phí bậc tiểu học là hơn 825 triệu, mầm non từ 360 triệu đồng trở lên.
Cả hai trường hiện đều dạy chương trình tú tài quốc tế IB.
Thấp hơn một chút là Brighton College với 997,9 triệu đồng cho chương trình IBDP. Tuy nhiên, ở bậc mầm non, trường này dẫn đầu với học phí lên tới gần 736 triệu đồng một năm.
True North là trường duy nhất dạy chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo, với học phí 200-290 triệu đồng. Trong khi đó, mức thu ở hệ quốc tế là 500-650 triệu.
Thấp nhất là trường Quốc tế Nhật Bản, thu lần lượt 100, 105 và 115 triệu đồng cho ba bậc tiểu học, THCS và THPT.
Học phí năm học 2026-2027 của 11 trường quốc tế (đơn vị triệu đồng/năm; một số trường thu theo USD, đã được quy đổi theo tỷ giá ngày 14/5 và làm tròn)
Thông thường, các trường có chính sách miễn, giảm cho phụ huynh đóng cả năm, là học sinh cũ hay có 2-3 con cùng theo học. Mức giảm phổ biến trong khoảng 1-10% học phí. Ngược lại, nếu chọn nộp theo kỳ hay quý, tổng học phí có thể tăng với tỷ lệ tương tự.
Ngoài học phí, nhiều trường quy định riêng tiền cọc, phí ghi danh hay phí tuyển sinh. Khoản này phổ biến 20-50 triệu đồng, riêng Dwight và BVIS hơn 100 triệu.
Các khoản kể trên chưa gồm tiền ăn, cơ sở vật chất, xe bus đưa đón. Tùy trường, mức thu khoảng 10-40 triệu đồng mỗi mục.
Sáng 6-5, sinh viên ngành truyền thông - marketing Trường đại học Hoa Sen đã có buổi trò chuyện cùng nhà báo Trương Bảo Châu - Phó tổng thư ký báo Tuổi Trẻ - với chuyên đề “Làm sao để viết một bài bình luận có chiều sâu, có trách nhiệm và mang tiếng nói riêng”.
Buổi talkshow thuộc học phần Kỹ năng viết bài bình luận trong chương trình hợp tác đào tạo giữa báo Tuổi Trẻ và Trường đại học Hoa Sen.
Tại buổi trò chuyện, nhà báo Trương Bảo Châu đã chia sẻ những trải nghiệm nghề nghiệp tích lũy qua nhiều năm làm báo, đồng thời phân tích các yếu tố làm nên một bài bình luận có chiều sâu, từ việc lựa chọn vấn đề, xác lập quan điểm đến cách xây dựng lập luận thuyết phục và có trách nhiệm với công chúng.
Nhiều sinh viên đặt vấn đề rằng: "Tại sao khi bắt tay vào viết, đặc biệt là viết bình luận, lại không biết bắt đầu từ đâu?”, trong khi đây là kỹ năng cốt lõi góp phần hình thành tư duy làm báo và truyền thông chuyên nghiệp.
Không ít bạn cho rằng nếu viết một bài tường thuật đã khó, thì việc xây dựng lập luận, đưa ra góc nhìn và bảo vệ quan điểm cá nhân một cách thuyết phục còn là thử thách lớn hơn.
Trước băn khoăn này, nhà báo Trương Bảo Châu cho rằng một bài bình luận cần dựa trên các yếu tố cốt lõi: chọn đề tài là những vấn đề gây bức xúc trong các lĩnh vực đời sống, xây dựng hệ thống quan điểm để làm sáng tỏ quan điểm và thuyết phục dư luận mà mình hướng đến, dùng dẫn chứng đắt, đáng tin cậy, trình bày văn phong phù hợp với góc nhìn, hướng đến những giải pháp mới mẻ có thể định hướng người đọc, tuân thủ những quy chuẩn pháp luật, đạo đức, và hướng đến những giá trị nhân văn.
Theo nhà báo Trương Bảo Châu, giá trị của một bài bình luận chỉ được đảm bảo khi người viết biết cân nhắc trách nhiệm trong từng câu chữ của mình.
Sau buổi học, nhiều sinh viên cho biết các bạn đã có cái nhìn rõ ràng hơn về cách tiếp cận thể loại bình luận, vốn được xem là một trong những dạng bài khó của báo chí.
Bạn Huỳnh Phạm Đăng Khoa - sinh viên năm hai ngành truyền thông - marketing Trường đại học Hoa Sen - cho biết sau buổi học bản thân tích lũy thêm nhiều kinh nghiệm trong việc viết bài bình luận sao cho thuyết phục người đọc.
"Qua chia sẻ của nhà báo Trương Bảo Châu, mình học được cách lựa chọn đề tài, xây dựng góc nhìn và triển khai nội dung một cách chặt chẽ, từ đó giúp bài viết có chiều sâu và sức nặng hơn", Khoa nói.
Cùng quan điểm, bạn Lâm Phương Thy nhận định buổi học không đơn thuần là một buổi chia sẻ mà giống như một lớp học thực tế. Từ những kinh nghiệm của diễn giả, Thy hiểu rõ hơn cách đặt tiêu đề, cách chọn vấn đề để khai thác cũng như tư duy khi viết một bài bình luận.
"Việc được tiếp cận với những dẫn chứng thực tế giúp mình nhận ra yêu cầu cao của người viết báo: không chỉ giỏi kỹ năng mà còn cần nền tảng hiểu biết rộng. Đối với mình, những chia sẻ này là nguồn kiến thức vô cùng quý giá khó có ở bên ngoài", Thy nói.
