World Cup 2026 đang diễn ra tại 3 nước thuộc khu vực Bắc Mỹ và sẽ kéo dài hơn 1 tháng, với 104 trận đấu. Trong đó, có nhiều trận đấu sẽ diễn ra ở thời điểm nửa đêm và sáng sớm, theo giờ Việt Nam.
Ngoài việc thức khuya liên tục, nhiều người có thói quen ăn đêm, uống bia rượu khi xem bóng đá. Điều này ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe?
Thử thách sức khỏe cấp số nhân
TS.BS Võ Hồng Minh Công, Phó Giám đốc Bệnh viện Nhân dân Gia Định (TPHCM) cho biết, thức khuya xem bóng đá vốn đã là một thử thách lớn với cơ thể. Nhưng khi bạn thêm vào đó thói quen ăn đêm và uống bia rượu, tác hại với sức khỏe không chỉ cộng dồn mà gia tăng theo cấp số nhân.
Bác sĩ Công phân tích, nhiều cổ động viên nghĩ rằng một lon bia sẽ giúp họ thư giãn và dễ ngủ hơn sau những phút giây căng thẳng hướng mắt vào màn hình để theo dõi trận đấu kéo dài, nhưng sự thật hoàn toàn ngược lại.
Bia rượu phá hủy cấu trúc giấc ngủ, đặc biệt là giai đoạn REM (giấc ngủ chuyển động mắt nhanh) – thời điểm vàng mà cơ thể phục hồi sâu nhất – khiến bạn thức dậy với cảm giác mệt mỏi dù tưởng chừng đã ngủ đủ giấc.
Chưa dừng lại ở đó, bia rượu có thể gây giãn mạch đột ngột làm tụt huyết áp, sau đó gây hiệu ứng bật ngược khiến huyết áp tăng vọt vào những giờ tiếp theo, một cơ chế cực kỳ nguy hiểm cho người tăng huyết áp và bệnh tim.
Tình trạng rối loạn nhịp tim sau những đêm uống rượu thâu đêm được giới chuyên môn gọi là “Hội chứng trái tim ngày lễ” (holiday heart syndrome). Không phải lời cảnh báo suông, đây là hồi chuông báo động từ hàng nghìn ca cấp cứu sau mỗi mùa giải thể thao lớn.
Về việc ăn đêm, hệ tiêu hóa của mỗi người cũng có chiếc đồng hồ sinh học riêng. Theo thiết kế tự nhiên, dạ dày và ruột cần được nghỉ ngơi vào ban đêm để tái tạo niêm mạc và cân bằng vi khuẩn.
Khi nhồi nhét món chiên xào, nhiều dầu mỡ, thịt đỏ và tinh bột tinh chế lúc nửa đêm, bạn đang bắt buộc cả một hệ thống làm thêm giờ cưỡng bức. Hậu quả trước mắt là trào ngược dạ dày thực quản, đầy bụng, khó tiêu, ợ nóng. Lâu dài, thói quen này dẫn đến tăng cân, rối loạn mỡ máu, gan nhiễm mỡ và tăng nguy cơ đái tháo đường.
Làm sao vừa theo dõi World Cup vừa bảo đảm sức khỏe?
Lãnh đạo Bệnh viện Nhân dân Gia Định cho biết, các chuyên gia dinh dưỡng toàn cầu không yêu cầu người dân từ bỏ hoàn toàn những niềm vui nhỏ khi xem bóng đá. Nhưng nếu phải ăn khuya, hãy lựa chọn đồ ăn phù hợp.
Song song đó, cần tận hưởng World Cup một cách thông minh và bền vững hơn. Trước tiên, hãy lên kế hoạch xem có chọn lọc, không nhất thiết phải xem tất cả mà hãy ưu tiên những trận đấu quan trọng nhất, cân nhắc theo dõi các trận khác qua các nội dung tóm tắt diễn biến chính vào sáng hôm sau.
Khi phải thức khuya, hãy cố gắng ngủ bù ít nhất 1-2 tiếng vào ban ngày và duy trì thói quen ngủ sớm vào những đêm không có trận đấu để bù đắp “nợ ngủ”.
Về chế độ dinh dưỡng, nên chuẩn bị sẵn các thực phẩm lành mạnh như trái cây tươi, sữa chua không đường, bánh mì nguyên cám phết bơ đậu phộng, các loại hạt hoặc sữa ít béo thay cho đồ chiên rán và các món ăn nhiều muối.
Đồng thời, cần uống đủ nước trong suốt thời gian theo dõi trận đấu, bởi mất nước là một trong những nguyên nhân gây đau đầu và mệt mỏi sau đêm thức khuya. Bên cạnh đó, nên hạn chế tối đa bia rượu và tránh sử dụng vào những giờ cuối trước khi đi ngủ.
Người có bệnh nền cần uống thuốc đầy đủ theo toa, theo dõi huyết áp, đường huyết thường xuyên hơn trong mùa World Cup và chuẩn bị sẵn thuốc cấp cứu theo chỉ dẫn của bác sĩ.
Nếu có bất kỳ triệu chứng bất thường nào như đau ngực, khó thở, đau đầu dữ dội, chóng mặt hoặc tê liệt một bên người, hãy gọi cấp cứu ngay lập tức, đừng cố nán lại xem hết trận.
“Hãy nhớ rằng sức khỏe là nền tảng để bạn còn được tận hưởng nhiều mùa World Cup tiếp theo. Một trận bóng đẹp sẽ qua đi, nhưng hậu quả của một đêm bất cẩn với sức khỏe có thể kéo dài rất lâu”, TS.BS Võ Hồng Minh Công nói.
Những năm gần đây, nồi chiên không dầu trở thành một "cơn sốt" mới trong gian bếp và được coi là cứu cánh cho những người mới tập nấu ăn với niềm tin có thể chiên rán mọi thứ. Tuy nhiên, những thông tin lan truyền trên mạng gần đây cho rằng "thực phẩm nấu bằng nồi chiên không dầu có thể gây ung thư" đang khiến không ít người tiêu dùng hoang mang.
Giải đáp vấn đề này trên CCTV News, giáo sư Phạm Chí Hồng từ Học viện Khoa học Thực phẩm và Kỹ thuật Dinh dưỡng thuộc Đại học Nông nghiệp Trung Quốc, cho biết các chất gây ung thư hoặc nghi ngờ gây ung thư mà mọi người lo ngại thực tế chỉ phát sinh khi thực phẩm bị đun nóng đến một mức nhiệt nhất định, chứ không phải do việc dùng nồi thường, lò nướng hay nồi chiên không dầu.
Các chuyên gia khẳng định không phải mọi thực phẩm nấu ở nhiệt độ cao đều gây ung thư và người dùng không cần quá lo lắng nếu lượng tiêu thụ thấp. Tuy nhiên, việc ăn thực phẩm bị nướng quá cháy hoặc có màu nâu đậm trong thời gian dài chắc chắn sẽ làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
Về bản chất, nồi chiên không dầu hoạt động như một chiếc lò nướng mini có quạt đối lưu; dòng khí nóng liên tục sẽ lấy đi hơi ẩm trên bề mặt thực phẩm, giúp món ăn có lớp vỏ khô và giòn tan. Vì vậy, so với phương pháp chiên ngập dầu truyền thống, nồi chiên không dầu chỉ cần rất ít hoặc thậm chí không cần dùng đến dầu ăn mà vẫn làm chín được thực phẩm. Nhờ đó, món ăn từ nồi chiên không dầu thường có hàm lượng chất béo thấp hơn, ít tạo ra khói dầu và lượng chất gây ung thư trong khói cũng giảm đi đáng kể.
Giáo sư Phạm cho hay với những thực phẩm vốn đã có sẵn dầu, quá trình nướng bằng nhiệt sẽ giúp loại bỏ bớt một phần lượng dầu mỡ này. Do đó, nếu xét từ góc độ hạn chế chất béo nạp vào cơ thể, nồi chiên không dầu rõ ràng có những ưu thế vượt trội.
Để giảm thiểu tối đa việc phát sinh các chất độc hại khi nấu nướng, các chuyên gia khuyên vệ sinh sạch sẽ các cặn thức ăn thừa trong nồi trước khi sử dụng, không nên cắt thực phẩm quá nhỏ, đồng thời chọn mức nhiệt độ và thời gian ngắn hơn một chút so với hướng dẫn mặc định.
Ngoài ra, vì thực phẩm càng cháy thì càng sinh ra nhiều chất có hại, người dùng nên chú ý quan sát màu sắc của món ăn để kiểm soát thời gian nấu sao cho phù hợp nhất. Thực phẩm nên được nấu đến khi đạt trạng thái vàng đều. Ở độ chín này, hương vị món ăn đã bắt đầu dậy mùi thơm đặc trưng nhưng vẫn chưa chuyển sang sắc vàng cháy.
Bên cạnh độ an toàn của thực phẩm, nhiều người còn lo ngại về việc liệu lớp phủ bên trong nồi có giải phóng chất độc hại hay không, đặc biệt là khi lớp phủ này bị bong tróc. Các chuyên gia từ Viện Nghiên cứu Thiết bị Điện gia dụng Trung Quốc giải thích hầu hết loại nồi chiên đạt chuẩn hiện nay đều sử dụng lớp chống dính Teflon (PTFE), một vật liệu có tính ổn định hóa học và chịu nhiệt tốt.
Dữ liệu thử nghiệm cho thấy lớp phủ này chỉ có nguy cơ phân hủy tạo ra chất độc hại khi nhiệt độ chạm mức 260°C, trong khi mức nhiệt của nồi chiên thường chỉ dưới 200°C, hoàn toàn nằm trong phạm vi an toàn. Dù vậy, người dùng cần đặc biệt lưu ý tránh để nồi hoạt động khi không có thực phẩm bên trong hoặc sử dụng ở nhiệt độ quá cao trong thời gian quá dài.
Các chuyên gia cũng cảnh báo lớp phủ Teflon thường nằm trên đế bằng nhôm; nếu lớp phủ bị bong tróc, phần cốt nhôm sẽ tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm. Khi đó, việc nấu các loại thực phẩm có tính axit như cà chua, chanh hay giấm có thể khiến nhôm bị thôi nhiễm vào thức ăn, gây ra những rủi ro nhất định cho sức khỏe nếu tiêu thụ lâu dài.
Nhiều người có thói quen rửa sạch trứng rồi mới cho vào tủ lạnh vì nghĩ như vậy sẽ vệ sinh hơn. Tuy nhiên, điều này có thể khiến trứng hỏng nhanh hơn, theo chuyên trang sức khỏe Healthline.
Bác sĩ Donald Schaffner, chuyên gia vi sinh thực phẩm tại Đại học Rutgers (Mỹ), cho biết vỏ trứng có một lớp màng tự nhiên giúp hạn chế vi khuẩn xâm nhập. Khi rửa quá sớm, lớp bảo vệ này dễ bị mất đi, đặc biệt nếu dùng nước lạnh hoặc chà xát mạnh.
Các chuyên gia khuyến cáo chỉ nên lau nhẹ phần bẩn bằng khăn khô. Nếu cần rửa, nên thực hiện ngay trước khi chế biến để hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn.
Khay đựng trứng ở cánh cửa tủ lạnh thường là vị trí được nhiều người sử dụng vì tiện lấy ra. Tuy nhiên, đây lại là nơi nhiệt độ thay đổi liên tục mỗi khi mở tủ.
Theo Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), trứng nên được bảo quản ở nhiệt độ dưới 4 độ C và duy trì ổn định. Vì vậy, vị trí phù hợp hơn là ngăn giữa hoặc sâu bên trong tủ lạnh.
Tiến sĩ Amy Myrdal Miller, chuyên gia dinh dưỡng tại Mỹ, cho rằng việc thay đổi nhiệt độ liên tục có thể làm giảm chất lượng và rút ngắn thời gian bảo quản trứng.
Ngoài ra, người dùng nên giữ trứng trong hộp giấy hoặc hộp nhựa ban đầu thay vì chuyển sang khay khác. Cách này giúp hạn chế hấp thụ mùi thực phẩm và giảm nguy cơ nhiễm chéo vi khuẩn.
Nhiều người cho rằng trứng để trong tủ lạnh có thể dùng rất lâu. Tuy nhiên, USDA khuyến cáo trứng tươi chỉ nên sử dụng trong khoảng 3 - 5 tuần kể từ ngày mua nếu được bảo quản đúng cách.
Một cách kiểm tra độ tươi phổ biến là thả trứng vào tô nước. Trứng chìm và nằm ngang thường còn mới, trong khi trứng nổi lên có thể đã cũ do lượng không khí bên trong tăng lên theo thời gian.
Dù vậy, chuyên gia lưu ý đây chỉ là mẹo tham khảo. Nếu trứng có mùi lạ, đổi màu hoặc lòng trắng quá loãng thì nên bỏ ngay.
Theo Cơ quan Quản lý thực phẩm và dược phẩm Mỹ (FDA), trứng bị nứt vỏ có nguy cơ nhiễm khuẩn cao hơn do vi khuẩn dễ xâm nhập vào bên trong.
Nếu vết nứt nhỏ và trứng còn mới, có thể đập ra cho vào hộp kín rồi bảo quản lạnh và sử dụng trong vòng 1 - 2 ngày. Tuy nhiên, với trứng có dấu hiệu rò rỉ, mùi bất thường hoặc đổi màu, tốt nhất nên bỏ để tránh nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe.
Trong hội thảo khoa học diễn ra vào trung tuần tháng 3 tại Hà Nội, với chủ đề "Từ bằng chứng lâm sàng tại Việt Nam tới công nghệ đột phá MenACYW-TT: chiến lược bảo vệ tối ưu trước não mô cầu xâm lấn", GS.TS Trần Minh Điển (Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam, Giám đốc Bệnh viện Nhi trung ương) cho biết điều đáng sợ nhất là viêm não mô cầu không dừng lại ở tốc độ lây lan nhanh chóng, mà còn là sự "ngụy trang" hoàn hảo của các triệu chứng.
Tất cả như những dấu hiệu cảm cúm thông thường, nhưng chỉ trong vòng vài giờ đến một ngày, bệnh có thể tiến triển cực nhanh thành viêm màng não, nhiễm trùng huyết, thậm chí tử vong.
Ngay cả khi may mắn sống sót nhờ điều trị tích cực, "bóng ma" hậu quả vẫn đeo bám người bệnh suốt đời với những di chứng nặng nề như: tổn thương thần kinh vĩnh viễn, giảm thính lực, hoại tử chi dẫn đến đoạn chi…
Buổi hội thảo có sự tham gia của đông đảo chuyên gia đầu ngành, tổ chức bởi Hội Nhi khoa Việt Nam, với sự tài trợ của Công ty TNHH Sanofi Aventis Việt Nam - Ảnh: DNCC
Cũng tại hội thảo, các chuyên gia đã chỉ ra một thực tế đáng báo động: Việt Nam hiện đang lưu hành đồng thời các nhóm huyết thanh gây bệnh (A, C, Y và W) - trong đó, chủng W và C có độc lực đặc biệt cao, liên quan trực tiếp đến tỉ lệ tử vong.
Trước tình hình dịch bệnh hiện tại, các chuyên gia nhấn mạnh rằng: việc dự phòng bệnh nên đi theo chiến lược ‘BẢO VỆ RỘNG’ - tức là bao phủ đủ các nhóm huyết thanh quan trọng này để tạo hàng rào phòng thủ không kẽ hở.
MenACYW-TT đã được Bộ Y tế Việt Nam chấp thuận mở rộng tiêm cho trẻ từ 6 tuần tuổi đến người lớn không giới hạn độ tuổi.
Bước ngoặt này đã tạo ra sự bảo vệ toàn diện cho cả gia đình - Ảnh: DNCC
Theo PGS.TS.BS Cao Hữu Nghĩa (Trưởng bộ môn khoa học y sinh, Viện Pasteur TP.HCM), vắc xin MenACYW-TT giúp đáp ứng miễn dịch mạnh mẽ và bền vững, đồng thời giảm khả năng lưu trú của vi khuẩn tại vòm họng, từ đó giảm tỉ lệ người lành mang trùng, góp phần cắt đứt chuỗi lây truyền trong cộng đồng.
Chuyên gia cũng nhận định MenACYW-TT có khả năng duy trì hiệu quả miễn dịch từ 5 đến 10 năm.
PGS.TS.BS Cao Hữu Nghĩa cho biết thêm, MenACYW-TT vẫn duy trì tính sinh miễn dịch tốt và hồ sơ an toàn thuận lợi ngay cả khi sử dụng đồng thời với các vắc xin thường quy khác.
Thêm một ưu điểm của vắc xin MenACYW-TT được TS.BS Nguyễn An Nghĩa (Phó khoa nhiễm - thần kinh Bệnh viện Nhi đồng 1, giảng viên Đại học Y dược TP.HCM) nhấn mạnh tại hội thảo ngày 4-3-2026, vắc xin tạo đáp ứng miễn dịch mạnh cho trẻ.
Điều này giúp đơn giản hóa lịch tiêm chủng, phụ huynh tiết kiệm thời gian và chi phí nhưng vẫn đảm bảo con được bảo vệ đầy đủ trước viêm não mô cầu.
Việc chủ động dự phòng viêm não mô cầu bằng vắc xin không chỉ là giải pháp y tế tối ưu mà còn là chiến lược bảo vệ sức khỏe đa thế hệ, thiết lập lá chắn miễn dịch vững chắc, cắt đứt chuỗi lây nhiễm trong cộng đồng, hướng tới tương lai nơi mọi người dân đều khỏe mạnh, bình an và vui sống!
