“Mở mắt ra, tôi đều phải khoác lên mình chiếc áo giáp của một người thành đạt”, Liên, ở TP HCM nói, ngón tay vân vê mép ly cà phê đã nguội. “Tôi phải chứng minh cho gia đình và xã hội thấy rằng quyết định chuyển giới của mình không phải là một bi kịch. Tôi không cho phép mình gục ngã, vì chỉ cần một chút chệch choạc, người ta sẽ chép miệng:”Đấy, tại đổi giới tính nên mới khổ thế”’.
Áp lực phải trở thành một “người chuyển giới hoàn hảo” – không được ốm đau, không được thất bại – đang âm thầm bào mòn Liên. Khi những cơn đau đầu nhói buốt kéo dài và triệu chứng suy nhược ập đến, cô từ chối đến bệnh viện. Liên sợ cảm giác ngồi ở phòng chờ, tay cầm sổ khám bệnh, thót tim chờ y tá gọi to cái tên khai sinh là nam giới của mình trước hàng chục ánh mắt tò mò.
Cô chọn cách mua thuốc giảm đau, tự giam mình trong phòng và chịu đựng một mình, cho đến khi được chẩn đoán mắc chứng rối loạn lo âu và trầm cảm nhẹ.
Trải nghiệm của Liên không phải là cá biệt. Trong cộng đồng người chuyển giới tại Việt Nam, hội chứng căng thẳng thiểu số (minority stress), một dạng áp lực tâm lý mạn tính sinh ra từ việc phải liên tục cảnh giác, che giấu hoặc gồng mình chống lại các định kiến xã hội, đang trở thành một căn bệnh vô hình.
Đình Tâm (32 tuổi, tên thường gọi trong cộng đồng là Melanie Ngo) cũng từng tin rằng phần khó khăn nhất của cuộc đời đã nằm lại phía sau. Nhưng khi Tâm bắt đầu xây dựng tổ ấm với người bạn đời, một rào cản mới, “lạnh lẽo và cứng nhắc hơn cả dao kéo, lại hiện ra: Những tờ giấy hành chính”.
“Tâm lý phải sống tốt hơn người bình thường gấp đôi, gấp ba lần để không bị phán xét là thứ vắt kiệt sức lực của tôi mỗi ngày”. Tâm chia sẻ. “Chỉ cần mình có một quyết định sai lầm trong hôn nhân hay công việc, người ta không đánh giá năng lực của mình, họ lập tức quy chụp nó vào bản dạng giới của mình”.
Nỗi nghẹn ngào lớn nhất của Tâm hiện tại là giấc mơ làm phụ huynh. Vào thời điểm bắt đầu tiêm hormone nhiều năm trước, khát vọng duy nhất của Tâm là được sống sót và được là chính mình. Tâm không được ai tư vấn, cũng không có đủ tài chính và tâm trí để nghĩ xa đến việc trữ đông trứng hay tinh trùng. Giờ đây, khi muốn có con, Tâm nhận ra cái giá phải trả là quá đắt, không chỉ về mặt y khoa mà còn là sự dò xét của xã hội.
“Mọi người hiếm khi chỉ trích thẳng mặt. Nhưng những cái nhíu mày của nhân viên ngân hàng khi nhìn ảnh CCCD, hay những câu hỏi xoáy sâu mang tính tò mò của nhân viên y tế khi đi khám phụ khoa… chúng giống như những mũi kim đâm mỗi ngày”, Tâm bộc bạch.
Theo pháp luật hiện hành, dù Điều 37 Bộ luật Dân sự 2015 đã chính thức thừa nhận quyền chuyển đổi giới tính, nhưng vì dự thảo Luật Chuyển đổi giới tính vẫn chưa được Quốc hội thông qua, hàng nghìn người như Tâm đang bị kẹt lại trong một “vùng xám” pháp lý. Họ không thể thay đổi giới tính trên thẻ căn cước. Hậu quả là, trên giấy tờ, gia đình của Tâm vẫn là một khái niệm treo lơ lửng, không được pháp luật công nhận và bảo vệ toàn vẹn.
Thay vì tiếp tục vùng vẫy trong sự bất lực, Tâm và chồng quyết định lùi kế hoạch có con, dồn toàn lực vào sự nghiệp để tạo ra một vùng an toàn vững chắc hơn về tài chính. “Chúng tôi sẽ đợi. Bởi vì suy cho cùng, một đứa trẻ cần tình thương, sự giáo dục và một nền tảng an toàn, chứ không phải một gia đình ‘đúng mẫu’ chỉ để làm hài lòng những định kiến của xã hội”, Tâm nói.
Thạc sĩ Tâm lý lâm sàng Vương Nguyễn Toàn Thiện, Phó Trưởng Bộ môn phụ trách Ngành Tâm lý học, Trường Đại học Hùng Vương TP HCM, cho biết mỗi người trong cộng đồng LGBT đều mang những nỗi lo riêng, nhưng áp lực thiểu số (minority stress) là tình trạng phổ biến nhất – một dạng căng thẳng mạn tính tích lũy từ môi trường xã hội, không phải từ bản thân việc là người chuyển giới.
Biểu hiện thường gặp là sự cảnh giác quá mức, khiến bản thân luôn trong trạng thái gồng mình; lo âu khi ra ngoài, sợ bị đánh giá về ngoại hình hay giọng nói. Họ có xu hướng rút lui khỏi trường học, nơi làm việc, đặc biệt là các cơ sở y tế.
Một số rơi vào cảm giác cô lập, mất động lực, rối loạn giấc ngủ, kiệt sức tinh thần nhưng không tìm kiếm sự giúp đỡ, và ở những trường hợp nặng hơn, có thể dẫn đến lạm dụng chất hoặc ý nghĩ tự hại.
Các nghiên cứu quốc tế chỉ ra rằng những triệu chứng này liên quan mạnh mẽ đến trải nghiệm bị kỳ thị, thiếu hệ thống hỗ trợ xã hội và rào cản pháp lý. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO, 2022) xác định sự kỳ thị và rào cản tiếp cận dịch vụ y tế là những yếu tố nguy cơ cốt lõi làm tổn hại sức khỏe tâm thần của nhóm LGBTQ+.
Chuyên gia lưu ý thêm chứng bức bối giới (Gender Dysphoria) – sự không khớp giữa giới tính sinh học và bản dạng giới – tự bản thân đã là một nguồn đau khổ tâm lý được ghi nhận về mặt lâm sàng. Kỳ thị xã hội không phải nguyên nhân duy nhất, mà là yếu tố làm trầm trọng thêm tình trạng vốn đã phức tạp này.
Tương tự anh Huỳnh Minh Thảo, nhà hoạt động thúc đẩy quyền LGBTQ+ tại Việt Nam, nhận định rằng áp lực phải che giấu và chống trả gần như là trạng thái mặc định của cộng đồng LGBT, và khi kéo dài, nó trở thành áp lực mạn tính nguy hiểm.
“Họ nghĩ rằng phải đủ mạnh mẽ, đủ giàu có, đủ quyền lực thì mới an toàn. Nhiều người cố dùng sự thành đạt làm ‘áo giáp’ để xã hội bớt khắt khe. Nhưng đây là một cái bẫy mòn mỏi”, anh Thảo phân tích.
Điều đáng lo hơn là khi cần hỗ trợ tâm lý nhất, thường là giai đoạn hậu phẫu thuật, người chuyển giới lại có xu hướng tìm đến tư vấn truyền miệng trong cộng đồng thay vì các cơ sở y tế chính thống, vì sợ bị kỳ thị hoặc đã từng có trải nghiệm tiêu cực khi đến viện. Điều này làm tăng nguy cơ tự điều chỉnh liều hormone không đúng cách, dẫn đến biến chứng y tế nghiêm trọng.
Năm 2022, Bộ Y tế ban hành Công văn 4132/BYT-PC, yêu cầu nhân viên y tế tôn trọng người bệnh, không kỳ thị hay từ chối khám chữa bệnh vì xu hướng tính dục hay bản dạng giới. Đây là một tín hiệu chính sách tích cực, đặt nền tảng pháp lý để chuyển từ cách tiếp cận phán xét sang mô hình chăm sóc dựa trên phẩm giá con người.
Tuy nhiên, khoảng cách giữa văn bản và thực tế vẫn còn lớn. Tại Hà Nội và TP HCM, một số trung tâm y tế đã cung cấp dịch vụ tư vấn tâm lý và sức khỏe tình dục cho cộng đồng LGBT, song dịch vụ điều trị nội tiết tố có tính khẳng định giới, chăm sóc hậu phẫu chuyên biệt và hỗ trợ pháp lý tích hợp vẫn còn rất hạn chế và chưa đồng đều giữa các địa phương.
Ông Thiện chỉ ra thực trạng Việt Nam đang thiếu nguồn nhân lực được đào tạo bài bản về chăm sóc sức khỏe tâm thần có tính khẳng định và tôn trọng bản dạng giới. Bên cạnh đó là các rào cản cộng hưởng: gia đình chưa chấp nhận, áp lực xã hội khiến người bệnh che giấu vấn đề tâm lý, chi phí trị liệu còn cao, thiếu không gian bảo mật và an toàn.
“Việc không được đáp ứng nhu cầu hỗ trợ về sức khỏe tâm thần càng khiến cuộc khủng hoảng của người chuyển giới tồi tệ hơn”, anh Thảo nhấn mạnh.
Cách tiếp cận hiện đại trong sức khỏe tâm thần, theo Hiệp hội Chuyên môn Thế giới về Sức khỏe Chuyển giới (WPATH, Tiêu chuẩn Chăm sóc phiên bản 8, 2022), không tập trung vào việc “thay đổi” bản dạng giới của một cá nhân, mà hướng đến việc giảm các yếu tố gây stress kéo dài và cải thiện chất lượng sống toàn diện.
Để thu hẹp khoảng cách đó, các chuyên gia kiến nghị một số giải pháp cụ thể như đưa kiến thức về LGBTQ+ vào chương trình đào tạo bác sĩ, chuyên gia tâm lý và nhân viên y tế; xây dựng hướng dẫn chuyên môn rõ ràng cho chăm sóc sức khỏe tâm thần nhóm đa dạng giới, kèm cơ chế giám sát thực thi tại bệnh viện; phát triển mô hình hỗ trợ đa ngành kết hợp giữa tâm lý, nội tiết, công tác xã hội và pháp lý; mở rộng dịch vụ chi phí thấp hoặc hỗ trợ cộng đồng cho nhóm yếu thế.
Cơ quan nhà nước cũng cần đẩy nhanh lộ trình lập pháp để Luật Chuyển đổi giới tính có thể đi vào thực thi, chấm dứt khoảng trống pháp lý hiện tại.
Trong lúc đó, những người như Tâm, Liên phải vật lộn tìm ra cách sống sót. “Người chuyển giới cũng là con người, biết yêu thương và khát khao tổ ấm. Chỉ cần thật lòng muốn xây dựng cuộc sống, không có lý do gì phải thấy bản thân không xứng đáng”, Tâm tự động viên.
Còn Liên, thay vì tiếp tục gồng mình chịu đựng sự cô độc, cô đang dần cởi bỏ lớp “áo giáp” hoàn hảo để tìm đến các nhóm hỗ trợ tâm lý cộng đồng, học cách trân trọng bản thân.
Cô gái 17 tuổi người Thanh Hóa, cao 1,73 m, khi đó đang mang trên người gần 80 kg. Không phải con số trên bàn cân khiến Thảo quyết tâm thay đổi, mà là một buổi chiều ở tiệm may. Bố đưa cô đi thử áo dài đồng phục. Thảo lần lượt thử từng chiếc, đến size lớn nhất trong cửa hàng vẫn không mặc vừa.
Sau đó, bố kể lại với cả nhà: "Người gì mà béo thế, đến size lớn nhất cũng chẳng lọt". Thảo về phòng, đóng cửa lại và khóc. "Đêm nào mình cũng suy nghĩ, tủi thân vì những ánh mắt miệt thị từ người quen đến bạn bè", cô nhớ lại.
Thảo bắt đầu tăng cân từ lớp 4, nhưng phải đến lớp 9, khi áp lực ôn thi đẩy thói quen ăn vặt lên đỉnh điểm, cân nặng mới thực sự mất kiểm soát. Suốt 4 năm, cô không một lần dám bước lên bàn cân vì "sợ nhìn thấy con số thực tế".
Cú sốc đến khi nhìn lại ảnh người khác chụp mình, cô không nhận ra thân hình trong khung hình là chính mình.
Phản ứng đầu tiên của Thảo là nhịn ăn. Cô cắt bữa, chịu đói, rồi vì kiệt sức lại ăn bù gấp đôi. Vòng lặp đó kéo dài nhiều tháng mà cân không nhúc nhích. "Mình cứ nghĩ càng tập nhiều càng giảm nhanh, nhưng càng tập càng đói, càng ăn nhiều, mãi không thoát được", Thảo nói.
Đây là sai lầm phổ biến trong giảm cân. Theo WebMD, nhịn đói kéo dài không chỉ gây hạ đường huyết, chóng mặt và mệt mỏi mà còn có thể dẫn đến ăn uống mất kiểm soát về sau, khiến lượng mỡ tích lũy ngược trở lại.
Bước ngoặt đến khi Thảo dành hàng giờ xem video hướng dẫn giảm cân khoa học và hiểu ra một nguyên tắc căn bản, muốn giảm cân, lượng calo nạp vào phải thấp hơn lượng calo tiêu thụ. Cô tự đặt mua thảm tập, cân tiểu ly, tải ứng dụng tính BMI và đếm calo từng bữa. Toàn bộ quá trình này, Thảo giấu bố mẹ vì sợ "nói trước bước không qua" và lo phụ huynh ngăn cản khi đang tuổi ăn học.
Chế độ ăn của Thảo không theo công thức ức gà, gạo lứt quen thuộc. Cô vẫn ăn cơm cùng gia đình, nhưng dùng cân tiểu ly đo từng phần cơm, thịt, rau trước khi cho vào đĩa riêng. Cô tăng gấp đôi lượng rau xanh, ưu tiên hải sản, thịt nạc, cá, cắt hoàn toàn bánh kẹo và nước ngọt. Khi thèm ăn vặt, Thảo chọn trứng luộc hoặc hoa quả ít đường như dưa chuột, táo, cam, tránh sầu riêng, xoài, nho.
Bác sĩ Nguyễn Văn Tiến, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, khuyến cáo rằng ngay cả trong quá trình giảm cân, cơ thể vẫn cần đủ protein từ hải sản, trứng, thịt gà và các sản phẩm từ sữa để no lâu và duy trì cơ bắp.
Giai đoạn giữa hành trình, Thảo mắc thêm một sai lầm khác: cắt calo quá sâu vì nôn nóng giảm nhanh. Tóc bắt đầu rụng, cơ thể suy nhược, không đủ sức tập trung học. "Sau khi được mọi người góp ý, mình mới hiểu đây là hành trình dài, cần bền bỉ chứ không phải hành xác", cô nói. Từ đó, Thảo điều chỉnh mức thâm hụt calo về ngưỡng an toàn và duy trì đều đặn.
Ba tháng đầu, Thảo giảm 10 kg. Sau bảy tháng, cô đạt 56 kg, tổng cộng giảm 24 kg. Toàn bộ tủ quần áo từ size 2XL được thay mới xuống size M, S. "Ngày xưa đi cầu thang nghe tiếng bước chân bịch bịch, giờ thì thanh thoát. Ngay cả cái giường nằm cũng bớt lún", Thảo tâm sự.
Hiện tại, nữ sinh Thanh Hóa vẫn duy trì thói quen ăn uống có kiểm soát nhưng không còn khắt khe như giai đoạn đầu. Mùa hè này, cô dự định bắt đầu tập gym để cơ thể săn chắc hơn. "Giảm cân không chỉ là để đẹp, mà là để học cách yêu bản thân và làm chủ kỷ luật của chính mình", Thảo nói.
Tại hội nghị, Thiếu tướng Phan Mạnh Trường - Phó cục trưởng Cục Cảnh sát hình sự Bộ Công an - cho biết tình hình tội phạm mua bán người và tệ nạn mại dâm đang diễn biến phức tạp, xu hướng chuyển mạnh lên không gian mạng, hình thành các đường dây xuyên quốc gia.
"Về phương thức, thủ đoạn, tội phạm đã lợi dụng triệt để không gian mạng, mạng xã hội, sử dụng các chiêu trò "việc nhẹ, lương cao", môi giới kết hôn, xuất khẩu lao động để lừa nạn nhân ra nước ngoài", Thiếu tướng Phan Mạnh Trường nêu.
Từ năm 2021 đến nay, lực lượng chức năng phát hiện hơn 400 vụ mua bán người, xử lý hơn 1.000 người và giải cứu trên 1.200 nạn nhân.
Ngoài phụ nữ và trẻ em, số nạn nhân nam có dấu hiệu tăng lên trong các vụ cưỡng bức lao động, lừa đảo trực tuyến.
So với giai đoạn trước, số vụ và người vi phạm giảm, song nhiều thủ đoạn, phương thức mới xuất hiện, tinh vi, kín đáo.
Chẳng hạn hoạt động mại dâm dịch chuyển lên các nhóm kín trên mạng thông qua các diễn đàn, hội nhóm kín. Mại dâm biến tướng dưới hình thức "hợp đồng" nhận "con nuôi - bố nuôi" ("sugar baby - sugar daddy").
Một số đường dây có sự tham gia của người mẫu, người có ảnh hưởng (KOL), giao dịch giá trị lớn, cho thấy xu hướng "cao cấp hóa", "số hóa", ẩn mình tinh vi.
Từ thực tế, lực lượng chức năng sẽ tiếp tục điều tra, truy tố và xét xử các vụ án vi phạm pháp luật. Đẩy mạnh truyền thông, hợp tác quốc tế, giáo dục pháp luật về phòng ngừa mua bán người, mại dâm…
Bộ Công an tiếp tục phối hợp với Bộ Quốc phòng, cơ quan chức năng Campuchia, Lào và Trung Quốc tổ chức cao điểm tấn công, trấn áp tội phạm.
"Quan điểm xuyên suốt của lãnh đạo Bộ Công an là không chỉ đấu tranh làm rõ hành vi phạm tội, mà còn phải bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của nạn nhân", ông Trường nhấn mạnh.
Tại hội nghị, ông Tô Đức - Cục trưởng Cục Bảo trợ xã hội (Bộ Y tế) - cho biết năm 2025, 5/5 chỉ tiêu thuộc lĩnh vực bảo trợ xã hội đều đạt và vượt.
"Diện bao phủ được mở rộng, hiện nay trên phạm vi cả nước có khoảng 4,5 triệu người đang hưởng trợ cấp hằng tháng, trong đó có đối tượng bảo trợ xã hội và trợ cấp hưu trí. Có 2,5 triệu người cao tuổi đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội.
Như vậy trong năm vừa qua đã tăng 1,6 triệu người cao tuổi so với năm 2024. Mức độ bao phủ bảo trợ xã hội hiện nay là 4,5% dân số" - ông Tô Đức thông tin.
Bên cạnh kết quả, ông Đức chia sẻ mức trợ cấp xã hội mới đáp ứng một phần nhu cầu thiết yếu, cơ sở chăm sóc người cao tuổi, người khuyết tật, trẻ em còn thiếu và yếu, hay tội phạm, tệ nạn mại dâm, mua bán người vẫn diễn biến phức tạp...
Kết luận hội nghị, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương cho hay các chính sách bảo trợ xã hội đã hỗ trợ kịp thời người dân gặp khó khăn do thiên tai, dịch bệnh. Số người thụ hưởng ngày càng mở rộng.
Song thực tế còn nhiều hạn chế, khó khăn như mức trợ cấp còn thấp so với nhu cầu tối thiểu, nguồn lực còn hạn chế, chất lượng dịch vụ chưa đồng đều. Đội ngũ nhân lực công tác xã hội còn thiếu, các vấn đề tệ nạn xã hội còn phức tạp...
Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương đề nghị các ban ngành, địa phương tiếp tục hoàn thiện chính sách pháp luật về bảo trợ xã hội, sửa đổi, bổ sung các chính sách theo hướng đồng bộ, tích hợp, đảm bảo mức sống tối thiểu, nâng cao chất lượng sống cho nhóm yếu thế.
Tăng cường phối hợp liên ngành trong phòng chống tệ nạn xã hội, trong đó chú trọng nhận diện, kiểm soát các loại hình tệ nạn mới phát sinh. Nâng cao chất và lượng nhân lực công tác xã hội trong lĩnh vực y tế, trường học, tư pháp, các trường giáo dưỡng…
Nước chanh là thức uống quen thuộc của nhiều người vào buổi sáng với một số lợi ích sức khỏe. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng nếu sử dụng thường xuyên hoặc không đúng cách, thức uống này cũng có thể gây ra một số tác động không mong muốn.
Giúp cơ thể bù nước sau một đêm
Sau nhiều giờ ngủ, cơ thể mất nước qua hơi thở và mồ hôi. Uống một cốc nước chanh vào buổi sáng giúp bổ sung lượng nước cần thiết, hỗ trợ tuần hoàn, điều hòa thân nhiệt, vận chuyển chất dinh dưỡng cũng như duy trì hoạt động của các cơ quan.
Theo Health, lợi ích lớn nhất của nước chanh buổi sáng thực chất đến từ việc cơ thể được cung cấp đủ nước. Nếu thêm vài lát chanh khiến bạn cảm thấy dễ uống hơn và hình thành thói quen uống nước ngay sau khi thức dậy thì đây là lựa chọn có lợi cho sức khỏe.
Bổ sung vitamin C và chất chống oxy hóa
Chanh là nguồn vitamin C tự nhiên - chất chống oxy hóa hỗ trợ bảo vệ tế bào khỏi tác động của gốc tự do, hỗ trợ hệ miễn dịch, quá trình lành vết thương và tổng hợp collagen. Theo Verywell Health, một quả chanh cỡ trung bình cung cấp khoảng 30-40 mg vitamin C, tương đương gần một nửa nhu cầu khuyến nghị mỗi ngày của người trưởng thành. Tuy nhiên, lượng vitamin C trong một ly nước chanh không đủ để thay thế việc ăn rau xanh và trái cây đa dạng.
Có thể hỗ trợ tiêu hóa
Uống nước ngay sau khi thức dậy còn kích thích nhu động ruột, nhờ đó một số người cảm thấy dễ đi tiêu hơn vào buổi sáng. Acid citric trong chanh có thể kích thích tiết dịch tiêu hóa, song chưa có bằng chứng khoa học cho thấy nước chanh giúp cải thiện tiêu hóa hiệu quả hơn nước lọc. Cảm giác dễ chịu sau khi uống nước chanh vào buổi sáng nhiều khả năng đến từ việc cơ thể được bù đủ nước sau một đêm dài.
Góp phần giảm nguy cơ sỏi thận
Chanh chứa citrate - hợp chất có khả năng liên kết với canxi trong nước tiểu, từ đó hạn chế hình thành sỏi canxi, loại sỏi thận phổ biến nhất.
Việc bổ sung citrate từ chanh có thể mang lại lợi ích nhất định cho người có nguy cơ sỏi thận. Tuy nhiên, lượng citrate trong một cốc nước chanh khá thấp nên không thể thay thế các phương pháp điều trị hoặc thuốc do bác sĩ chỉ định.
Có thể gây hại men răng
Dù chứa nhiều dưỡng chất, chanh vẫn có tính acid cao. Tiếp xúc thường xuyên với acid citric có thể làm mòn men răng theo thời gian, khiến răng ê buốt và tăng nguy cơ sâu răng. Để hạn chế tác động này, bạn nên uống nước chanh bằng ống hút, không ngậm trong miệng, súc miệng bằng nước lọc sau khi uống và đợi khoảng 30-60 phút rồi mới đánh răng.
Có thể làm nặng thêm chứng trào ngược
Với người mắc trào ngược dạ dày thực quản hoặc thường xuyên bị ợ nóng, nước chanh có thể khiến các triệu chứng trở nên khó chịu hơn. Nếu sau khi uống nước chanh, bạn cảm thấy nóng rát vùng ngực, đau thượng vị hoặc ợ chua nhiều hơn, nên giảm lượng chanh hoặc chuyển sang uống nước lọc.
Đối với hầu hết người khỏe mạnh, một cốc nước chanh vào buổi sáng là lựa chọn an toàn nếu không thêm quá nhiều đường hoặc mật ong. Người bị trào ngược dạ dày, loét dạ dày hoặc có men răng nhạy cảm nên sử dụng với lượng vừa phải và theo dõi phản ứng của cơ thể.
