Chính phủ tuần trước ban hành nghị định 176 về chính sách học bổng cho người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược. Theo đó, sinh viên 15 ngành có thể nhận hỗ trợ 37-55 triệu đồng một năm. Thạc sĩ, nghiên cứu sinh nhận 55-84 triệu đồng.
Bộ Giáo dục và Đào tạo, cơ quan tham mưu chính sách, cho biết đây là bước cụ thể hóa chủ trương phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ trọng điểm.
Đại diện nhiều trường đại học nhìn nhậnchính sách học bổng mới là “lực hút” lớn với người học.
Theo PGS. TS Trần Đình Phong, Phó hiệu trưởng trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH), nhân lực chất lượng cao, đặc biệt trong lĩnh vực khoa học và công nghệ, ảnh hưởng tới sức hấp dẫn của đất nước với các tập đoàn công nghệ lớn của thế giới. Nó cũng tác động tới khả năng làm chủ công nghệ, xây dựng sức cạnh tranh và phát triển đất nước bền vững trong tương lai xa hơn.
Tuy nhiên, thời gian qua nhóm ngành này chưa thật sự hấp dẫn người học. Nhiều học sinh có năng lực, gồm cả những em học chuyên tự nhiên ở phổ thông, vẫn rẽ hướng sang lĩnh vực khác khi lên đại học.
“Tôi kỳ vọng chính sách học bổng này giúp thay đổi xu hướng đó, khuyến khích học sinh có năng lực, giàu tiềm năng phát triển lựa chọn theo học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược của quốc gia”, ông Phong nói.
TS Nguyễn Trung Nhân, Trưởng phòng Đào tạo, trường Đại học Công nghiệp TP HCM, đồng tình.
Hai chuyên gia cho rằng có ba điểm nổi trội từ chính sách mới. Một là mức học bổng tương đối hấp dẫn trong điều kiện kinh tế Việt Nam hiện nay.
Ông Nhân cho rằng với 37-55 triệu đồng/năm, sinh viên đã đủ trang trải toàn bộ học phí tại đa số trường công lập. Nếu giành thêm học bổng khuyến khích của trường hoặc doanh nghiệp, họ hoàn toàn không phải lo về chi phí sinh hoạt suốt khóa học.
Ở bậc sau đại học, nghiên cứu sinh có thể nhận tối đa 8,4 triệu đồng/tháng -tương đương thu nhập bình quân đầu người hàng tháng của Việt Nam năm 2025.
Để so sánh, ông Phong cho biết tại Pháp, mức hỗ trợ nghiên cứu sinh khoảng 1.200 – 2.000 Euro, trong khi thu nhập bình quân đạt gần 4.000 Euro.
“Mức học bổng thể hiện quyết tâm đầu tư cho đào tạo nhân lực rất lớn của Chính phủ”, ông Phong nói. “Nếu được các nhóm nghiên cứu hỗ trợ thêm, nghiên cứu sinh có thể yên tâm tập trung nghiên cứu để đạt kết quả tốt nhất”.
Điểm đáng chú ý thứ hai là học bổng cấp xuyên suốt từ bậc cử nhân, thạc sĩ đến tiến sĩ.
PGS Phong đánh giá việc tiếp sức cho bậc sau đại học là bước đi kịp thời, cần thiết để thu hút cử nhân có năng lực tiếp tục theo học lên cao, được đào tạo chuyên sâu hơn để có thể tham gia trực tiếp vào R&D (nghiên cứu và phát triển) hoặc quản trị sản xuất.
Đồng thời, đây cũng là nguồn đầu tư gián tiếp cho các trường đại học, bởi học viên cao học và nghiên cứu sinh tham gia trực tiếp vào hoạt động nghiên cứu.
Cuối cùng, chính sách mới cho thấy tư duy mở và cơ chế tạo động lực.
Việc đưa ra điều kiện duy trì học bổng được TS Nguyễn Quang Khởi, khoa Vật lý – Vật lý kỹ thuật, trường Đại học Khoa học Tự nhiên TP HCM, đánh giá là cần thiết để tạo động lực học tập cho sinh viên.
Ông Nhân cũng thấy đây là khác biệt so với chính sách hỗ trợ dành cho sinh viên sư phạm, rất cần thiết để tuyển những em giỏi và quyết tâm. Như với hệ cử nhân, yêu cầu sinh viên đạt loại khá trở lên mỗi năm – gần với điều kiện xét học bổng khuyến khích của trường có thể thúc đẩy các em hơn.
Đặc biệt, học bổng không ràng buộc người học phải làm việc trong nước sau tốt nghiệp. TS Nguyễn Trung Nhân đánh giá đây là một “tư duy mở” rất đáng ghi nhận.
Vì thế, PGS Trần Đình Phong cho rằng chính sách học bổng sẽ tác động tích cực tới công tác tuyển sinh ở các trường đào tạo khoa học cơ bản, kỹ thuật, công nghệ.
Như với nhóm ngành về vi mạch bán dẫn, TS Khởi thấy đang có độ hút nhất định với thí sinh. Nhiều học sinh trường chuyên, đạt giải thưởng cấp tỉnh, quốc gia đăng ký khiến điểm chuẩn ngành Công nghệ bán dẫn và các ngành gần cũng tăng rõ rệt. Ông cho rằng thêm chính sách học bổng Chính phủ, các ngành này sẽ ngày càng “hot”.
Lấy ví dụ chính sách học bổng giúp ngành Sư phạm khởi sắc rõ rệt, TS Nguyễn Trung Nhân cũng nhận định các trường khối công nghệ, kỹ thuật sẽ thu hút được nhiều thí sinh hơn, từ đó chọn lọc được nhiều bạn giỏi.
“5-10 năm sau Việt Nam sẽ có nguồn nhân lực mạnh trong các ngành này”, TS Nhân nói.
Tuy nhiên, ông Nhân lưu ý học sinh xác định rõ năng lực và đam mê, tránh chạy theo trào lưu hay lợi ích tài chính từ học bổng. Bởi chương trình đào tạo các ngành công nghệ, kỹ thuật tương đối khó, nặng hơn những ngành khác.
Song song học bổng, để thu hút người giỏi, PGS Phong cho rằng các trường đại học cần liên tục nâng cao chất lượng đào tạo, cơ sở vật chất, thúc đẩy hội nhập quốc tế để mang lại cơ hội tốt nhất cho người học.
Ông cũng mong các doanh nghiệp công nghệ nhanh chóng phát triển; hệ sinh thái khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo ngày càng hoàn thiện để đủ sức hấp thu nguồn nhân lực khoa học, công nghệ chất lượng cao sau đào tạo, tránh những “khoảng hẫng” giữa cung và cầu.
Thí sinh muốn đăng ký vào các trường thành viên ĐH Quốc gia TP.HCM cần lưu ý các thành phần điểm bắt buộc trong công thức tính điểm xét tuyển.
Năm nay các trường thành viên của ĐH Quốc gia TP.HCM không còn tuyển sinh theo các phương thức tách biệt mà chuyển sang xét tuyển tổng hợp. Phương thức này sử dụng đồng thời nhiều nguồn dữ liệu đầu vào gồm điểm thi tốt nghiệp THPT, điểm kỳ thi đánh giá năng lực ĐH Quốc gia TP.HCM 2026 và kết quả học tập THPT (học bạ).
Bên cạnh đó, nhiều trường bổ sung tiêu chí khác như chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế, giải thưởng học sinh giỏi hoặc hoạt động ngoại khóa để tăng khả năng phân loại thí sinh.
Điểm đáng chú ý là các thành phần này không còn tách thành các phương thức độc lập mà được tích hợp trong một công thức chung, đòi hỏi thí sinh duy trì kết quả đồng đều thay vì chỉ tập trung vào một kỳ thi.
Công thức tính điểm xét tuyển tổng hợp năm 2026 được ĐH Quốc gia TP.HCM xác định: Điểm xét tuyển tổng hợp = w₁ × điểm thi tốt nghiệp THPT + w₂ × điểm thi đánh giá năng lực + w₃ × điểm học bạ + điểm cộng/điểm thưởng (nếu có).
Trong đó w₁, w₂, w₃ là hệ số của từng tiêu chí và đều lớn hơn 0. Điều này đồng nghĩa cả ba yếu tố: điểm thi tốt nghiệp THPT, điểm thi đánh giá năng lực và học bạ THPT đều có vai trò trong cấu thành điểm xét tuyển.
Tuy nhiên tùy từng trường ĐH thành viên, các hệ số có thể khác nhau. Việc xác định trọng số được căn cứ vào tỉ lệ nhập học theo các phương thức trong ba năm gần nhất hoặc dựa trên phân tích hồi quy giữa kết quả học tập ĐH của sinh viên và các tiêu chí xét tuyển những năm trước.
Theo Ban đào tạo ĐH Quốc gia TP.HCM, toàn bộ điểm xét tuyển sẽ được quy đổi về thang điểm 100 nhằm bảo đảm tính minh bạch, thuận lợi trong so sánh và xét tuyển.
PGS.TS Bùi Hoài Thắng, Trưởng phòng đào tạo Trường ĐH Bách khoa, cho biết trường tiếp tục sử dụng điểm đánh giá năng lực như một căn cứ quan trọng trong xét tuyển, đồng thời kết hợp điểm thi tốt nghiệp THPT và học bạ.
Thí sinh được đánh giá theo thang điểm 100: Điểm xét tuyển = Điểm học lực + Điểm cộng + Điểm ưu tiên. Điểm học lực chiếm tỉ trọng lớn, được tính theo công thức: [Điểm học lực] = [Điểm năng lực] x 70% + [Điểm tốt nghiệp THPT quy đổi] x 20% + [Điểm học THPT quy đổi] x 10%. Trong đó, [Điểm năng lực] là điểm thi đánh giá năng lực (thang 1.500, quy đổi về 100), trong đó môn toán nhân hệ số 2.
"Phương thức xét tuyển tổng hợp của trường năm 2026 không thay đổi về nguyên tắc nhưng có một số điều chỉnh mới phù hợp với quy chế chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo và theo lộ trình cải tiến tuyển sinh của trường.
Điểm mới đáng chú ý nhất là năm nay trường nhân hệ số 2 điểm môn toán trong toàn bộ các thành phần dùng để tính điểm học lực. Nếu năm 2025, toán chỉ được nhân đôi trong bài thi đánh giá năng lực thì năm nay mở rộng sang cả điểm thi tốt nghiệp THPT và điểm học THPT. Đây được xem là bước tiếp theo trong lộ trình lấy toán làm trọng tâm đánh giá đầu vào của trường khối kỹ thuật", ông Thắng giải thích.
Trường ĐH Khoa học Tự nhiên xét tuyển tổng hợp kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 hay kết quả kỳ thi đánh giá năng lực ĐH Quốc gia TP.HCM 2026 với điểm học bạ ba năm lớp 10, 11, 12. Đáng chú ý là toàn bộ các loại điểm, gồm điểm thi THPT, điểm học bạ và điểm thi đánh giá năng lực đều được quy đổi về thang điểm 30 trước khi đưa vào công thức xét tuyển.
Về cách tính điểm phương thức tổng hợp, ThS Hoàng Thanh Tú, Phó trưởng phòng thông tin - truyền thông nhà trường, cho biết: "Điểm xét tuyển được cấu thành từ ba thành phần chính gồm điểm học lực, điểm cộng và điểm ưu tiên.
Trong đó điểm học lực được xác định bằng cách lấy giá trị cao nhất giữa hai phương án: kết hợp điểm thi THPT với học bạ hoặc kết hợp điểm đánh giá năng lực với học bạ. Nhà trường cũng quy định rõ cách tính điểm học bạ theo tổ hợp môn có lợi nhất cho thí sinh, đồng thời đưa ra nguyên tắc xử lý trong trường hợp thiếu dữ liệu điểm ở một số năm học".
Trường ĐH Công nghệ thông tin cũng xét tuyển tổng hợp. Công thức xét tuyển: Điểm xét tuyển = Hs1 × THPT + Hs2 × ĐGNL + Hs3 × HB + Điểm cộng (nếu có) + Điểm ưu tiên (nếu có). Xét tuyển tổng hợp được tính theo thang điểm 100, trong đó điểm xét tuyển được xác định bằng 47,5% điểm tốt nghiệp THPT, 47,5% điểm đánh giá năng lực ĐH Quốc gia TP.HCM và 5% điểm học bạ, kèm theo điểm cộng và điểm ưu tiên (nếu có)…
Sáng 25/5, trong lúc làm nhiệm vụ đảm bảo an ninh trật tự, an toàn giao thông tại điểm thi trường THPT Quỳnh Lưu 3, xã Quỳnh Anh, lực lượng chức năng nhận tin báo một nam sinh lớp 9 THCS Quỳnh Thanh, chưa có mặt.
Công an xã phối hợp với Đoàn thanh niên tới nhà nam sinh, cách điểm thi hơn 7 km. Em cho biết do người nhà đi vắng, không ai đánh thức nên ngủ quên.
Nam sinh sau đó được cảnh sát chở bằng ôtô đến trường THPT Quỳnh Lưu 3, kịp làm thủ tục dự thi trong tích tắc.
Kỳ thi lớp 10 công lập của tỉnh Nghệ An diễn ra ngày 25-26/5 với hơn 49.000 thí sinh, tăng hơn 10.200 em so với năm ngoái, và cao nhất trong ít nhất 5 năm qua.
Sáng nay, các em làm bài môn Ngữ văn theo hình thức tự luận, thời gian 120 phút. Chiều nay và sáng mai, thí sinh lần lượt thi môn Tiếng Anh và Toán.
Điểm thi, điểm chuẩn lớp 10 công lập của Nghệ An dự kiến được công bố ngày 4/6.
Trường học cần làm gì để bảo vệ năng lực suy nghĩ độc lập của con người trước sức mạnh của AI?
Giảng dạy đại học, tôi thấy một số sinh viên không thể tự tin trả lời những vấn đề khá đơn giản bởi thói quen xử lý tất cả các dạng bài tập hay câu hỏi của giảng viên bằng AI.
Như khi tôi trình chiếu một đoạn quảng cáo nổi tiếng và hỏi về cảm nhận cá nhân, ngay lập tức một số em thao tác trên máy nhờ các "trợ lý AI" phân tích những tầng ý nghĩa của quảng cáo. Dù cảm nhận, cảm xúc cá nhân là dạng câu hỏi vốn không phân định đúng - sai và rất cần góc nhìn đa chiều từ người học.
Khi sinh viên có thể nhận được câu trả lời trọn vẹn chỉ sau vài giây nhờ công cụ AI hỗ trợ, quá trình vật lộn với vấn đề, tìm kiếm dữ liệu, suy đoán hay phản biện..., vốn là cốt lõi của tư duy, đã bị rút ngắn, thậm chí bị bỏ qua.
Và không chỉ có sinh viên. Gần đây tại hội thảo có chủ đề "Khi sinh viên dùng AI: Phát hiện, đánh giá và xử lý ra sao", một học giả đã chia sẻ câu chuyện về học viên cao học lập bảng hỏi nghiên cứu trông có vẻ rất chỉn chu, mạch lạc. Tuy nhiên khi được hỏi, học viên này lại không thể lý giải vì sao mình chọn cách tiếp cận đó, cũng không đủ khả năng phản biện những câu hỏi mở rộng từ chính đề tài của mình.
Đây là hậu quả của quá trình sử dụng AI tạo ra sản phẩm nghiên cứu một cách thụ động. Một giáo sư nói vui rằng sinh viên bây giờ đã có thể nộp bài luận dựa trên nền tảng học thuật "cao siêu" nào đó... mà chính ông nghiên cứu mấy chục năm cũng chưa từng nghe qua. Nhưng khi kiểm chứng lại phát hiện các lý thuyết trên hoàn toàn không có thật, tài liệu tham khảo bị AI ngụy tạo.
Không thể phủ nhận được sức mạnh của AI với câu trả lời có cấu trúc rõ ràng, trình bày hợp logic, thậm chí mang dáng dấp của những công trình học thuật được nghiên cứu kỹ lưỡng. Và chính điều này khiến người học mất cảnh giác, tin rằng cỗ máy AI biết tư duy, biết suy nghĩ nghiêm túc dựa trên bộ dữ liệu khổng lồ do con người cung cấp.
Tuy nhiên trên thực tế, nội dung do AI tạo ra có khả năng che giấu các sai lệch rất tinh vi. Hiện tượng đó được các nhà khoa học gọi là "AI hallucination" (tạm dịch: ảo giác AI) - hệ thống tạo ra thông tin sai lệch, không có thật nhưng được diễn giải rất hợp lý và thuyết phục.
Tuy vậy, theo tôi, hiện tượng ảo giác AI không hẳn là tín hiệu đáng sợ, mà ngược lại nó phơi bày một giới hạn quan trọng: AI vẫn chưa thay thế được năng lực tư duy phản biện của con người.
Khi người học đối diện với các "sai lệch tinh vi" từ AI, họ buộc phải quay lại với chính năng lực tư duy của mình để kiểm chứng câu trả lời, đọc sâu và tìm ra đáp án. Ở góc nhìn này, AI có thể trở thành loại công cụ buộc con người phải tỉnh táo hơn khi tiếp cận tri thức.
Việc cấm sử dụng AI trong môi trường giáo dục có thể là bất khả thi. Do đó, để tránh khỏi hiện tượng lười tư duy, bị ảo giác AI dẫn dắt hoặc đánh mất khả năng phân biệt giữa tri thức thật và tri thức AI ngụy tạo, rất cần các cơ chế chính sách đồng bộ từ trường đại học.
Thay vì đánh giá sản phẩm cuối cùng, thứ AI có thể dễ dàng hỗ trợ tạo ra, cần chuyển sang đánh giá quá trình, yêu cầu người học giải thích lập luận, bảo vệ quan điểm. Như trường Nanyang Technological University tại Singapore ra thông báo không khuyến khích phụ thuộc vào các công cụ phát hiện AI, bởi độ chính xác còn nhiều hạn chế. Trường này nhấn mạnh việc đào tạo sinh viên sử dụng AI một cách có trách nhiệm và hiểu rõ giới hạn của nó.
Ngay cả những đại học hàng đầu thế giới như University of Sydney (Úc) cũng phải điều chỉnh cách đánh giá theo mô hình "tiếp cận 2 chiều". Một mặt cho phép sinh viên sử dụng AI trong các bài tập mở, mặt khác vẫn duy trì các hình thức đánh giá trực tiếp, có kiểm soát như thi tại lớp hoặc kiểm tra vấn đáp, không dùng công cụ hỗ trợ, để đảm bảo năng lực thật của người học.
Cách tiếp cận này phản ánh quan điểm rõ ràng: AI có thể hỗ trợ quá trình học, nhưng không thể thay thế việc kiểm chứng năng lực cá nhân.
