Trong nhiều gia đình Việt, bột sắn dây là thức uống quen thuộc mỗi khi thời tiết oi bức. Chỉ cần vài thìa bột sắn dây pha cùng nước, thêm chút đường hoặc nước cốt chanh, nhiều người đã có một ly nước mát để giải nhiệt sau bữa ăn hoặc khi cơ thể có cảm giác nóng trong.
Theo bác sĩ Đông y Trương Văn Quân, trong y học cổ truyền, sắn dây còn được gọi là cát căn. Đây là vị thuốc có vị ngọt, tính mát, thường được sử dụng với mục đích thanh nhiệt, sinh tân dịch, giải khát và hỗ trợ làm dịu cơ thể.
Bác sĩ Quân cho biết, gan là cơ quan đảm nhiệm vai trò chuyển hóa và đào thải các chất không cần thiết ra khỏi cơ thể. Khi chế độ ăn nhiều dầu mỡ, thức khuya hoặc cơ thể thường xuyên mệt mỏi, việc bổ sung các thực phẩm có tính thanh mát như bột sắn dây có thể giúp cơ thể nhẹ nhõm, dễ chịu hơn.
Một trong những điểm đáng chú ý của bột sắn dây là khả năng hỗ trợ giảm cảm giác nóng trong. Với những người hay khát nước, ăn uống nhiều đồ cay nóng hoặc thường có biểu hiện nhiệt trong cơ thể, bột sắn dây có thể được dùng như một thức uống thanh mát tự nhiên.
“Bột sắn dây không chỉ là thực phẩm giải khát. Trong Đông y, cát căn còn được xem là vị thuốc có tác dụng thanh nhiệt, sinh tân, hỗ trợ làm mát cơ thể và giúp người dùng cảm thấy khoan khoái hơn trong những ngày nắng nóng”, BS Quân chia sẻ.
Ngoài tác dụng giải nhiệt, bột sắn dây còn được nhiều gia đình sử dụng để hỗ trợ tiêu hóa. Khi được nấu chín, bột sắn dây tạo thành dạng sánh, mềm, dễ ăn. Đây là món phù hợp trong những ngày cơ thể mệt, chán ăn hoặc cần một món nhẹ nhàng, dễ tiêu.
BS Quân gợi ý, người dân có thể pha 1 đến 2 thìa bột sắn dây với nước đun sôi để nguội, khuấy đều, thêm một chút đường hoặc vài giọt chanh để tăng hương vị. Với người thích dùng dạng chín, có thể nấu bột sắn dây thành món chè loãng, kết hợp cùng đậu xanh hoặc hạt sen để tăng tính thanh mát và bổ dưỡng.
Theo bác sĩ, cách dùng đơn giản này giúp bột sắn dây trở thành lựa chọn phù hợp cho nhiều gia đình, nhất là trong mùa hè. Khi sử dụng điều độ, bột sắn dây có thể góp phần hỗ trợ cơ thể cân bằng, giảm cảm giác háo khát, nóng trong và giúp bữa ăn gia đình có thêm một món giải nhiệt tự nhiên.
Lưu ý khi dùng bột sắn dây
Với người có hệ tiêu hóa yếu, trẻ nhỏ hoặc người cao tuổi, nên nấu chín bột sắn dây thay vì uống sống. Khi được nấu chín, bột chuyển sang dạng trong, sánh, dễ tiêu hơn. Đây cũng là cách giúp giảm nguy cơ đau bụng, lạnh bụng ở những người nhạy cảm.
“Không nên uống bột sắn dây thay nước lọc, càng không nên uống nhiều lần trong ngày. Mỗi tuần chỉ nên dùng vài lần, mỗi lần lượng vừa phải. Nếu uống vào thấy đầy bụng, tiêu chảy, lạnh người hoặc khó chịu thì nên dừng”, BS Quân lưu ý.
Một điểm quan trọng khác là chất lượng bột. Bột sắn dây bán trên thị trường có nhiều loại, từ bột nguyên chất đến sản phẩm pha trộn. Người dân nên chọn bột có nguồn gốc rõ ràng, màu trắng tự nhiên, khô, không ẩm mốc, không có mùi lạ. Bột đã vón cục, đổi màu, có mùi chua hoặc mốc không nên sử dụng.
Bác sĩ cũng khuyến cáo phụ nữ mang thai, người huyết áp thấp, người đang tiêu chảy, người có bệnh mạn tính hoặc đang dùng thuốc dài ngày nên hỏi ý kiến thầy thuốc trước khi dùng thường xuyên.
Với người có biểu hiện như vàng da, vàng mắt, đau tức hạ sườn phải, nước tiểu sẫm màu, mệt mỏi kéo dài, chán ăn, sụt cân, không nên tự “thải độc gan” tại nhà mà cần đi khám để tìm nguyên nhân.
Theo BS Quân, muốn bảo vệ gan, điều quan trọng nhất vẫn là thay đổi lối sống. Hạn chế rượu bia, ăn ít đồ chiên rán, giảm thực phẩm chế biến sẵn, ngủ đủ giấc, kiểm soát cân nặng, vận động đều đặn và không tự ý dùng thuốc, thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc.
Kết quả nghiên cứu cho thấy bệnh nhân dùng daraxonrasib sống trung bình 13,2 tháng, gần gấp đôi so với 6,7 tháng ở nhóm hóa trị. Nghiên cứu được công bố trên Tạp chí Y học New England và trình bày tại hội nghị của Hiệp hội Ung thư Lâm sàng Hoa Kỳ ở Chicago.
“Đây không phải thuốc chữa khỏi ung thư nhưng là một bước tiến rất lớn”, TS Zev Wainberg, chuyên gia tại Đại học California, Los Angeles (Mỹ), đồng tác giả nghiên cứu, nhận định.
Theo ông, mức cải thiện vài tháng có thể không quá nổi bật ở một số loại ung thư khác. Tuy nhiên, với ung thư tuyến tụy giai đoạn muộn - căn bệnh vốn có tiên lượng xấu - kết quả này đặc biệt đáng khích lệ.
Daraxonrasib là thuốc uống hằng ngày do Revolution Medicines phát triển. Thuốc nhắm vào các đột biến thuộc họ gen RAS, đặc biệt là KRAS, vốn xuất hiện trong hơn 90% trường hợp ung thư tuyến tụy. Đây là nhóm đột biến từ lâu được xem là rất khó tác động bằng thuốc.
Nghiên cứu được thực hiện trên 500 bệnh nhân ung thư tuyến tụy di căn đã điều trị trước đó nhưng bệnh vẫn tiến triển. Người tham gia được chia ngẫu nhiên thành hai nhóm: một nhóm sử dụng daraxonrasib, nhóm còn lại tiếp tục hóa trị.
TS Rachna Shroff, Trung tâm Ung thư Đại học Arizona, người không tham gia nghiên cứu, cho biết bà rất xúc động khi nhìn thấy kết quả. Theo bà, điều đáng mừng là nhiều bệnh nhân có thể tiếp tục điều trị lâu hơn nhờ thuốc mang lại lợi ích có ý nghĩa.
Dù vậy, các nhà nghiên cứu lưu ý tác dụng của daraxonrasib không kéo dài vĩnh viễn. Hiệu quả điều trị có thể giảm dần theo thời gian. Tuy nhiên, so với hóa trị, bệnh nhân dùng thuốc vẫn có thời gian điều trị dài hơn, ít đau hơn và chất lượng cuộc sống được cải thiện khi khối u thu nhỏ.
Một số bệnh nhân vẫn tiếp tục dùng daraxonrasib sau thời điểm nhóm nghiên cứu phân tích dữ liệu. Vì vậy, các nhà khoa học cho rằng khoảng cách về thời gian sống giữa hai nhóm có thể còn thay đổi khi có thêm thời gian theo dõi.
TS Brian Wolpin, Viện Ung thư Dana-Farber, nhận định daraxonrasib có thể trở thành tiêu chuẩn điều trị mới cho bệnh nhân ung thư tuyến tụy di căn đã từng điều trị trước đó. Các nhà khoa học cũng sẽ tiếp tục đánh giá khả năng sử dụng thuốc ở giai đoạn sớm hơn.
Hy vọng mới cho căn bệnh thường phát hiện muộn
Một trong những vấn đề đang được nghiên cứu là khả năng thu nhỏ khối u của thuốc có thể mở rộng cơ hội phẫu thuật cho bệnh nhân ung thư tuyến tụy. Với ung thư tuyến tụy, phẫu thuật thường chỉ được cân nhắc khi bệnh chưa lan rộng hoặc khối u còn trong khả năng kiểm soát.
Tuy nhiên, daraxonrasib vẫn có thể gây tác dụng phụ. Các tác dụng phụ được ghi nhận gồm phát ban, trong một số trường hợp có thể nghiêm trọng, và loét miệng. Vì vậy, thuốc cần được sử dụng dưới sự theo dõi chặt chẽ của bác sĩ.
Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) đang cho phép một số bệnh nhân đáp ứng tiêu chí nhất định được tiếp cận mở rộng với thuốc thử nghiệm này.
Ung thư tuyến tụy nguy hiểm chủ yếu vì bệnh thường được phát hiện muộn. Ở giai đoạn đầu, triệu chứng thường mơ hồ, dễ bị nhầm với các vấn đề tiêu hóa thông thường. Khi được chẩn đoán, bệnh nhiều khi đã lan sang cơ quan khác.
Theo Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ, mỗi năm Mỹ ghi nhận khoảng 67.000 ca ung thư tuyến tụy mới và hơn 52.000 ca tử vong. Tỷ lệ sống sau 5 năm chỉ khoảng 13%.
So với nhiều loại ung thư khác, ung thư tuyến tụy hiện có ít lựa chọn điều trị hiệu quả hơn. Vì vậy, kết quả với daraxonrasib được kỳ vọng có thể mở ra hướng đi mới cho nhóm bệnh nhân giai đoạn muộn.
Bên cạnh daraxonrasib, nhiều thuốc khác nhắm vào các phân nhóm KRAS cụ thể cũng đang được phát triển. Một số hướng nghiên cứu khác bao gồm vaccine giúp hệ miễn dịch nhận biết protein đột biến, nhằm giảm nguy cơ tái phát sau phẫu thuật ung thư tuyến tụy.
Tình trạng không thể uống hết 2 lít nước lọc một ngày không phải là dấu hiệu "yếu" mà cho thấy hệ thống điều hòa nước của cơ thể đang hoạt động hiệu quả. Các cơ chế sinh học như giảm cảm giác khát, tăng bài tiết nước tiểu và tạo cảm giác đầy bụng được thiết kế để ngăn cơ thể hấp thu quá nhiều nước trong thời gian ngắn.
Nước là nhu cầu sinh tồn nên cơ thể có cơ chế kiểm soát rất nghiêm ngặt. Chỉ cần nồng độ muối trong máu tăng nhẹ, não bộ lập tức phát tín hiệu khát để thúc đẩy việc uống nước. Ngược lại, khi cơ thể đã nhận đủ nước, các tín hiệu "tắt khát" sẽ được kích hoạt rất nhanh. Chỉ cần vài tín hiệu từ miệng, họng và dạ dày khi nước vừa được uống vào, não đã nhận biết rằng cơ thể sắp được bù nước. Khi đó, cảm giác khát giảm ngay cả trước khi nước được hấp thu hoàn toàn. Đồng thời, thận bắt đầu tăng thải nước tiểu để giữ cân bằng dịch.
Các nghiên cứu thần kinh học cho thấy khi cơ thể đã đủ nước, việc nuốt thêm trở nên khó khăn hơn rõ rệt. Điều này giải thích vì sao nhiều người cảm thấy rất khó uống tiếp khi đã uống quá nhiều nước.
Ngoài ra, một yếu tố quan trọng khác là cảm giác căng dạ dày. Khi uống nước liên tục, dạ dày nhanh chóng bị giãn ra và tạo cảm giác đầy bụng. Trong các thử nghiệm sinh lý, nhiều người bắt đầu cảm thấy "no nước" sau khoảng 400-700 ml.
Trái ngược với nước lọc, bia lại tác động đến cơ thể theo nhiều con đường khiến người uống dễ tiêu thụ nhiều hơn. Bia thường được uống lạnh, có ga và có hương vị đặc trưng. Các yếu tố này làm tăng cảm giác sảng khoái và dễ uống. Khí CO₂ trong bia còn có thể tạo ra hiện tượng ợ hơi, giúp giảm áp lực trong dạ dày, khiến người uống cảm thấy "nhẹ bụng" hơn dù lượng chất lỏng đã khá lớn.
Thứ hai là tác động của rượu lên não bộ. Ethanol trong bia là một chất hướng thần, có khả năng kích hoạt hệ thống thưởng của não, đặc biệt là hệ dopamine. Chỉ riêng mùi hoặc vị bia cũng có thể làm tăng cảm giác muốn uống thêm, ngay cả khi lượng cồn chưa đủ gây say.
Không chỉ vậy, rượu bia còn làm suy giảm khả năng kiểm soát hành vi. Khi nồng độ cồn trong máu tăng, não bộ trở nên kém nhạy với các tín hiệu nội cảm như đầy bụng hoặc "đủ rồi". Điều này khiến người uống dễ tiếp tục uống dù cơ thể đã bắt đầu quá tải. Khi uống nhiều bia trong thời gian dài, tổng lượng cồn lớn vẫn có thể gây mất nước, rối loạn điện giải và nhiều nguy cơ sức khỏe khác.
Bác sĩ Nguyễn Huy HoàngHội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam
Ngày 14-4, BS.CK1 Trần Nguyên Khôi, Phó trưởng khoa khám bệnh (Bệnh viện Nhi đồng 2 TP.HCM), cho biết mỗi ngày khoa tiếp nhận trung bình 3.000-4.000 lượt bệnh nhi đến khám, phần lớn là trẻ dưới 5 tuổi.
Trong đó các bệnh viêm hô hấp cấp chiếm hơn 50%. Ngoài ra nhiều trường hợp mắc bệnh tiêu hóa, da liễu và các bệnh truyền nhiễm như tay chân miệng, sốt xuất huyết, thủy đậu cũng có xu hướng gia tăng nhẹ.
Nguyên nhân chủ yếu do thời tiết nắng nóng, độ ẩm cao tạo điều kiện cho vi khuẩn, vi rút phát triển. Bên cạnh đó việc trẻ thường xuyên di chuyển giữa môi trường nóng và phòng máy lạnh khiến cơ thể chưa kịp thích nghi, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh như viêm hô hấp cấp, cảm cúm, viêm hô hấp trên, viêm phế quản, thậm chí viêm phổi.
Ngoài ra thời tiết nóng khiến thực phẩm dễ ôi thiu, khiến trẻ dễ mắc các bệnh tiêu hóa như rối loạn tiêu hóa, tiêu chảy hoặc ngộ độc thực phẩm.
Trẻ cũng dễ gặp các bệnh da liễu do ra nhiều mồ hôi, da khô, nếu không giữ vệ sinh tốt và bù nước đầy đủ có thể dẫn đến viêm da, dị ứng hoặc nhiễm trùng da.
Đáng chú ý, trẻ dễ mắc các bệnh truyền nhiễm như tay chân miệng, sốt xuất huyết, thủy đậu. Trong đó tay chân miệng thường gia tăng theo chu kỳ từ tháng 3 đến tháng 5 và từ tháng 9 đến tháng 11 hằng năm.
