Tiền sử gia đình là yếu tố cần được theo dõi để phát hiện sớm và bảo vệ chức năng thận, theo trang sức khỏe OnlyMyHealth (Ấn Độ).
Theo Quỹ Thận Quốc gia Mỹ, người có cha mẹ hoặc anh chị em ruột mắc bệnh thận sẽ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn. Tuy nhiên, di truyền không phải là yếu tố duy nhất. Lối sống lành mạnh, kiểm soát tốt các bệnh mạn tính và chăm sóc sức khỏe đúng cách vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ chức năng thận
Ông Arpit Srivastava, bác sĩ chuyên khoa thận, Bệnh viện Regency (Ấn Độ), cho biết không phải mọi bệnh thận đều di truyền trực tiếp từ cha mẹ sang con. Chỉ một số bệnh có cơ chế di truyền rõ ràng.
Theo ông Arpit Srivastava bệnh thận đa nang di truyền trội là ví dụ điển hình của bệnh thận có tính di truyền. Nếu cha hoặc mẹ mang gien gây bệnh, mỗi người con có khoảng 50% khả năng thừa hưởng gien này và có nguy cơ phát triển bệnh.
Phần lớn bệnh thận hình thành do sự kết hợp giữa yếu tố di truyền với các bệnh như tiểu đường, tăng huyết áp hoặc béo phì. Vì vậy, tiền sử gia đình chỉ làm tăng nguy cơ chứ không quyết định chắc chắn sẽ mắc bệnh.
Theo ông Srivastava, bệnh thận có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi. Bệnh thận mạn thường được phát hiện ở độ tuổi 40 – 50 sau thời gian dài kiểm soát kém tiểu đường hoặc tăng huyết áp.
Đối với các bệnh thận di truyền, dấu hiệu có thể xuất hiện sớm hơn. Nang thận có thể hình thành từ khi mới sinh nhưng triệu chứng thường bộc lộ khi người bệnh bước sang tuổi 20 hoặc 30.
Theo Quỹ Thận Quốc gia Mỹ, chức năng thận giảm dần theo tuổi là hiện tượng tự nhiên. Tuy nhiên, người lớn tuổi dễ tổn thương thận hơn khi mắc các bệnh mạn tính.
Người lớn tuổi có nguy cơ mắc bệnh thận cao hơn trẻ em. Nguyên nhân là chức năng thận suy giảm theo tuổi và tỷ lệ mắc tiểu đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch cũng cao hơn.
Trẻ em vẫn có thể mắc bệnh thận nhưng nguyên nhân chủ yếu là dị tật bẩm sinh hoặc bệnh di truyền.
Ông Srivastava khuyến cáo cần kiểm soát tốt đường huyết và huyết áp, uống đủ nước, hạn chế dùng thuốc giảm đau chứa NSAID, giảm ăn mặn và kiểm tra chức năng thận định kỳ nếu gia đình có tiền sử mắc bệnh thận hoặc bệnh rối loạn chuyển hóa.
Theo ông Srivastava, phương pháp điều trị bệnh thận phụ thuộc vào nguyên nhân và giai đoạn bệnh. Giai đoạn sớm thường điều trị bằng thuốc, điều chỉnh chế độ ăn và kiểm soát tốt tiểu đường, tăng huyết áp.
Khi bệnh tiến triển nặng, người bệnh có thể cần lọc máu, lọc màng bụng hoặc ghép thận.
Theo ThS.BS Bùi Thị Duyên, Phó trưởng Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Quân y 175, thời điểm ăn uống quan trọng không kém chất lượng bữa ăn. Cơ thể vận hành theo nhịp sinh học, trong đó khả năng chuyển hóa năng lượng thay đổi theo từng thời điểm trong ngày.
Vào buổi tối, độ nhạy insulin giảm, cơ thể xử lý glucose kém hiệu quả. Nếu ăn muộn, đặc biệt là nhiều tinh bột hoặc chất béo, phần năng lượng dư thừa dễ chuyển thành mỡ tích trữ.
Nghiên cứu trên Cell Metabolism cho thấy người ăn muộn sẽ giảm cân kém hiệu quả hơn dù cùng chế độ ăn. Nghiên cứu khác trên Obesity cũng ghi nhận việc tiêu thụ nhiều năng lượng vào buổi tối làm tăng đề kháng insulin và nguy cơ rối loạn chuyển hóa.
Không chỉ ảnh hưởng cân nặng, ăn tối muộn còn tác động xấu đến hệ tiêu hóa và giấc ngủ. Ăn sát giờ ngủ khiến dạ dày vẫn phải hoạt động khi cơ thể nghỉ ngơi, làm tăng nguy cơ trào ngược dạ dày - thực quản, đầy bụng và khó ngủ. Theo American Journal of Gastroenterology, ăn trong vòng 3 giờ trước khi ngủ làm tăng đáng kể nguy cơ trào ngược.
Về lâu dài, thói quen ăn muộn còn liên quan đến nhiều bệnh mạn tính. Báo cáo của Endocrine Society cho thấy ăn muộn có thể làm tăng đường huyết, giảm khả năng đốt mỡ, từ đó góp phần gây hội chứng chuyển hóa, đái tháo đường type 2 và bệnh tim mạch.
Bác sĩ khuyến cáo nên ăn trước giờ ngủ ít nhất 2-3 giờ. Tránh bữa tối quá nhiều năng lượng, đặc biệt là đồ chiên, nhiều đường. Hạn chế ăn sau 22h.
Lão hóa không diễn ra đồng đều trên toàn cơ thể mà chịu ảnh hưởng mạnh từ lối sống. Không chỉ làn da, nhiều cơ quan trong cơ thể cũng "già đi" nhanh hơn do các thói quen xấu, làm tăng nguy cơ mắc bệnh tật và suy giảm sức khỏe tổng thể.
Bên cạnh yếu tố di truyền, cách bạn ăn uống, nghỉ ngơi, vận động và tương tác với môi trường xung quanh quyết định tốc độ lão hóa của từng cơ quan. Nhiều thói quen tưởng như vô hại lại có thể âm thầm thúc đẩy quá trình này.
Thường xuyên căng thẳng
Căng thẳng kéo dài không chỉ ảnh hưởng tâm lý mà còn tác động trực tiếp đến sinh học cơ thể. Khi stress thường xuyên, cơ thể liên tục sản sinh cortisol - hormone làm tăng viêm và phá vỡ cấu trúc collagen.
Theo thời gian, điều này không chỉ khiến da kém săn chắc mà còn làm suy yếu hệ miễn dịch, tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, rối loạn chuyển hóa. Không có những khoảng nghỉ thực sự trong ngày khiến cơ thể thiếu thời gian hồi phục.
Mất nước nhẹ nhưng kéo dài
Ngay cả tình trạng thiếu nước nhẹ kéo dài cũng có thể ảnh hưởng đến cơ thể. Não bộ là một trong những cơ quan nhạy cảm nhất với sự thay đổi này.
Khi cơ thể không được cung cấp đủ nước, khả năng tập trung, trí nhớ và tâm trạng đều bị ảnh hưởng. Đồng thời, quá trình thải độc, bôi trơn khớp và duy trì độ đàn hồi của da cũng suy giảm, khiến cơ thể dễ mệt mỏi, trông kém tươi tắn hơn.
Ăn nhiều đường, thực phẩm chế biến sẵn
Những thực phẩm nhiều đường, tinh bột tinh chế và chế biến sẵn có thể kích hoạt tình trạng viêm mạn tính ở mức thấp trong cơ thể. Đây là yếu tố liên quan đến nhiều bệnh lý như tiểu đường, tim mạch và cũng góp phần thúc đẩy lão hóa sớm.
Tình trạng viêm này làm tổn thương tế bào, ảnh hưởng đến collagen và elastin - hai thành phần quan trọng giúp duy trì làn da khỏe mạnh. Ngược lại, chế độ ăn giàu rau xanh, chất béo tốt và chất chống oxy hóa giúp làm chậm quá trình này.
Thiếu kích thích não bộ
Não có khả năng thích nghi và thay đổi, nhưng điều này chỉ xảy ra khi được "thử thách". Khi thói quen hàng ngày trở nên lặp lại, ít có yếu tố mới, não bộ sẽ dần mất đi sự linh hoạt.
Việc không học hỏi, không trải nghiệm điều mới trong thời gian dài có thể làm tăng nguy cơ suy giảm trí nhớ, chức năng nhận thức. Ngược lại, những hoạt động như đọc sách, học kỹ năng mới hoặc thay đổi thói quen nhỏ trong ngày giúp duy trì sự dẻo dai của não.
Thiếu kết nối xã hội
Sự kết nối đóng vai trò quan trọng với sức khỏe tổng thể. Khi thiếu giao tiếp hoặc cảm thấy cô lập, cơ thể có thể phản ứng như đang ở trong tình trạng căng thẳng kéo dài. Điều này ảnh hưởng đến trí nhớ, tâm trạng và cả hệ miễn dịch. Những mối quan hệ tích cực, dù đơn giản cũng có thể giúp giảm stress đồng thời cải thiện chất lượng cuộc sống.
Sai lầm trong chăm sóc da
Một số thói quen chăm sóc da hàng ngày có thể làm tăng tốc độ lão hóa da mà mọi người ít khi nhận ra. Chẳng hạn, không làm sạch da trước khi ngủ có thể cản trở quá trình tái tạo tự nhiên vào ban đêm, chà xát vùng mắt thường xuyên có thể làm tổn thương cấu trúc da mỏng manh, dẫn đến quầng thâm và nếp nhăn sớm.
Quên bôi kem chống nắng cũng là nguyên nhân phổ biến khiến da mất độ đàn hồi, xuất hiện dấu hiệu tuổi tác.
Cuộc sống hiện đại bận rộn khiến lò vi sóng trở thành vật dụng không thể thiếu của nhiều gia đình và dân văn phòng khi cần hâm nóng thức ăn. Tuy nhiên, nhiều người lo lắng liệu bức xạ từ lò vi sóng có gây ung thư hay phá hủy chất dinh dưỡng hay không.
Trong bài viết trên trang cá nhân, bác sĩ Liang Sheng-bin, chuyên gia về di truyền, chuyển hóa và nội tiết ở trẻ em tại Đài Loan, giải thích sóng vi ba là loại bức xạ không ion hóa, khác hoàn toàn với các loại bức xạ năng lượng cao như tia X. Chúng không làm thay đổi gene của tế bào, cũng không trực tiếp tạo ra chất gây ung thư trong quá trình đun nấu.
So với phương pháp nướng và chiên rán, nấu bằng lò vi sóng thực chất lại là một trong những cách tạo ra ít hợp chất độc hại nhất. Hầu hết lo ngại của công chúng về việc nấu ăn bằng lò vi sóng đều bắt nguồn từ sự hiểu lầm thuật ngữ "bức xạ".
Theo cựu bác sĩ Bệnh viện Đa khoa Cựu chiến binh Đài Bắc, ưu điểm lớn nhất của lò vi sóng là tỷ lệ giữ lại chất dinh dưỡng cao. Nhờ thời gian làm nóng ngắn hơn và cơ chế xuyên thấu nhiệt trực tiếp vào thực phẩm nên lượng dinh dưỡng bị thất thoát ít hơn.
Ông ví dụ với rau củ, lò vi sóng có thể giữ lại hơn 90% hàm lượng vitamin C, trong khi phương pháp luộc truyền thống bằng nước có thể làm thất thoát tới 70%. Tương tự, sữa sau khi được hâm nóng bằng lò vi sóng có tỷ lệ giữ lại lactoferrin cao hơn khoảng 12% so với các phương pháp xử lý nhiệt truyền thống, đồng thời hiệu quả tiệt trùng vẫn đạt các tiêu chuẩn quốc tế.
Bác sĩ cho rằng thay vì lo lắng về nguy cơ gây hại sức khỏe từ bức xạ của lò vi sóng, điều công chúng thực sự cần lưu tâm lại chính là "chất liệu của vật chứa". Ông cảnh báo việc làm nóng các hộp nhựa trong lò vi sóng có thể giải phóng bisphenol A (BPA) và phthalates. Tiếp xúc với các chất này trong thời gian dài có thể làm tăng rủi ro đối với sức khỏe, trong đó tác động tiêu cực đến sự phát triển của trẻ em.
Dù vậy, bác sĩ Liang lưu ý phương pháp làm nóng bằng lò vi sóng vẫn tồn tại nhược điểm là dễ làm mất độ ẩm thực phẩm và nhiệt độ phân bổ không đều. Để khắc phục, ông khuyến nghị ưu tiên sử dụng vật chứa bằng thủy tinh hoặc gốm sứ, đồng thời điều chỉnh linh hoạt theo từng dòng máy.
Cụ thể, với loại có đĩa quay, nên đặt thức ăn ở rìa ngoài để tận dụng chuyển động xoay giúp hấp thụ nhiệt tốt hơn do sóng vi ba chủ yếu phát ra một hướng từ bên hông.
Ngược lại, dòng lò công nghệ phẳng không đĩa quay có khả năng làm nóng đồng đều hơn nhờ cơ chế phát nhiệt từ dưới đáy, song vẫn nên tạm dừng giữa chừng để lật, đảo thực phẩm, tránh tình trạng có vùng bị thiếu nhiệt.
