Cựu giáo sư Đại học Harvard Charles Lieber (67 tuổi) là một trong những nhà nghiên cứu hàng đầu thế giới về giao diện não – máy tính, theo Reuters ngày 30.4.
Công nghệ này đã cho thấy nhiều hứa hẹn trong việc điều trị các bệnh như xơ cứng teo cơ một bên ALS và phục hồi khả năng vận động ở bệnh nhân bị liệt, và cũng có tiềm năng ứng dụng trong quân sự.
Các nhà khoa học trong quân đội Trung Quốc đã nghiên cứu giao diện não – máy tính như một cách để tạo ra những siêu chiến binh bằng cách tăng cường sự nhanh nhẹn về tinh thần và nhận thức tình huống.
Ông Lieber bị bồi thẩm đoàn kết tội vào tháng 12.2021 vì khai man với các nhà điều tra liên bang Mỹ về mối liên hệ của ông với một chương trình nhà nước của Trung Quốc nhằm tuyển dụng nhân tài nước ngoài, và các tội danh về thuế liên quan đến các khoản thanh toán ông nhận được từ một trường đại học Trung Quốc.
Đến tháng 4.2023, ông bị tuyên án 2 ngày tù giam và bị quản thúc tại gia 6 tháng, bị phạt 50.000 USD. Ngoài ra, ông còn bị tuyên 2 năm giám sát và phải hoàn trả 33.600 USD cho Sở Thuế vụ Mỹ. Ông đã bác bỏ mọi cáo buộc sai phạm.
Trong vụ án, luật sư bào chữa của cựu giáo sư nói rằng ông mắc bệnh ung thư hạch bạch huyết không thể chữa khỏi, đang trong giai đoạn thuyên giảm, và đang chiến đấu giành giật sự sống.
Ba năm sau khi bị tuyên án, ông Lieber đang điều hành Viện Nghiên cứu Não bộ, Giao diện Tiên tiến và Công nghệ Thần kinh (i-BRAIN, do nhà nước Trung Quốc tài trợ), có quyền tiếp cận các thiết bị chế tạo nano chuyên dụng và cơ sở hạ tầng nghiên cứu linh trưởng mà ông không có được ở Đại học Harvard. Phòng thí nghiệm này là một bộ phận của Học viện Nghiên cứu và Chuyển giao Y khoa Thâm Quyến (SMART).
“Tôi đến đây vào ngày 28.4.2025 với một giấc mơ và không nhiều hành trang, có lẽ chỉ vài túi quần áo. Mục tiêu của riêng tôi là biến Thâm Quyến thành một trung tâm hàng đầu thế giới”, ông Lieber nói về việc chuyển đến Trung Quốc tại một hội nghị của chính quyền Thâm Quyến vào tháng 12.2025.
Ông Lieber, thông qua một trợ lý, đã từ chối yêu cầu trả lời phỏng vấn, với lý do “đang bận việc”. Ông cũng không trả lời các câu hỏi bằng văn bản từ Reuters.
SMART vào năm ngoái đã bổ nhiệm ông Lieber làm trưởng nhóm nghiên cứu, theo một bài viết được đăng trên trang web của i-BRAIN vào ngày 1.5.2025. Cùng ngày, i-BRAIN thông báo ông Lieber cũng được bổ nhiệm làm giám đốc sáng lập của viện này.
SMART và i-BRAIN không trả lời yêu cầu bình luận về nghiên cứu của họ và việc tuyển dụng ông Lieber. Bộ Khoa học và Công nghệ cũng như Bộ Quốc phòng Trung Quốc cũng không trả lời các câu hỏi về việc nước này phát triển giao diện não – máy tính.
Trong tháng trước, Trung Quốc đã đưa công nghệ giao diện não – máy tính vào danh sách ưu tiên tăng trưởng quốc gia trong kế hoạch 5 năm mới. Trước đó vào tháng 10.2025, Chủ nhiệm Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia của Trung Quốc Trịnh Sách Khiết nói rằng sự phát triển của giao diện não – máy tính và các công nghệ liên quan “sẽ tương đương với việc tạo ra một ngành công nghệ cao khác của Trung Quốc trong 10 năm tới”.
Cơ quan Dự án Nghiên cứu Tiên tiến Quốc phòng Mỹ (DARPA) cũng đang đầu tư vào giao diện não – máy tính cho các ứng dụng máy bay không người lái và phòng thủ mạng, theo mô tả chương trình của DARPA.
Các dự án nghiên cứu do ông Lieber dẫn đầu tại Đại học Harvard đã nhận được hơn 8 triệu USD tiền tài trợ từ Lầu Năm Góc kể từ năm 2009, theo hồ sơ tòa án. Lầu Năm Góc không trả lời các câu hỏi về việc sử dụng công nghệ giao diện não – máy tính trong quân sự và vai trò của ông Lieber tại Thâm Quyến, theo Reuters.
Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki ngày 29/5 cho biết sẽ đề nghị xem xét tước Huân chương Đại bàng Trắng, phần thưởng nhà nước cao quý nhất của Ba Lan, từng trao cho Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky vào năm 2023.
Thông tin được đưa ra hai ngày sau khi Tổng thống Zelensky ký sắc lệnh trao danh hiệu "Những anh hùng của UPA" cho một đơn vị đặc nhiệm Ukraine, ghi nhận thành tích của họ trong chiến sự với Nga.
UPA là tổ chức vũ trang hoạt động giai đoạn 1942-1949, có liên hệ với Tổ chức Những người Dân tộc chủ nghĩa Ukraine (OUN). Lực lượng này từng chiến đấu chống lại cả phát xít Đức lẫn lực lượng Liên Xô và các đơn vị Ba Lan ở khu vực.
Nhiều người Ukraine coi UPA là biểu tượng của cuộc đấu tranh giành độc lập và tôn vinh các thành viên của tổ chức như anh hùng dân tộc. Tổng thống Zelensky giải thích rằng ông ký sắc lệnh này để "khôi phục truyền thống lịch sử của quân đội quốc gia và ghi nhận việc thực hiện xuất sắc các nhiệm vụ được giao trong quá trình bảo vệ nền độc lập và toàn vẹn lãnh thổ của Ukraine".
Tuy nhiên, Ba Lan cáo buộc UPA thực hiện hàng loạt vụ thảm sát ở Volhynia và Đông Galicia giai đoạn 1943-1945.
Theo ước tính của các sử gia Ba Lan và Viện Tưởng niệm Quốc gia, khoảng 100.000-120.000 người Ba Lan đã thiệt mạng trong các chiến dịch có tổ chức của UPA. Đỉnh điểm là ngày 11/7/1943, được gọi là "Chủ nhật đẫm máu", khi khoảng 100 ngôi làng của người Ba Lan bị tấn công.
Tổng thống Nawrocki chỉ trích việc Ukraine tôn vinh UPA chỉ có lợi thêm cho Nga, tạo điều kiện để Moskva đẩy mạnh các chiến dịch tuyên truyền và thông tin sai lệch về Kiev. Ông cho hay cảm thấy "rất buồn" vì quyết định của ông Zelensky. "Đây không phải là cách xây dựng quan hệ giữa các quốc gia", ông nói.
Ông cho biết sẽ nêu vấn đề tước huân chương của ông Zelensky trong cuộc họp của Hội đồng Huân chương Đại bàng Trắng vào ngày 8/6.
Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk cũng chỉ trích động thái của Kiev. Ông thừa nhận Ukraine và Ba Lan có cách nhìn khác về lịch sử, nhưng cho rằng quyết định này "đáng lo ngại" và đào sâu những bất đồng về lịch sử vốn nhạy cảm giữa hai nước.
"Mỗi dân tộc có quyền đưa ra cách diễn giải riêng, nhưng ông Zelensky và những người bạn Ukraine phải hiểu di sản đen tối của UPA có tác động thế nào với người Ba Lan", ông Tusk nói, đồng thời nhấn mạnh tình hữu nghị giữa Warsaw và Kiev là cần thiết vì nếu không "cả hai bên đều thua cuộc".
Cựu tổng thống Ba Lan Lech Walesa cũng tuyên bố rút lại sự ủng hộ dành cho ông Zelensky. Ông cho biết đã tháo huy hiệu cờ Ukraine trên ngực áo để phản đối sắc lệnh xúc phạm đối với bản thân và những người Ba Lan đã thiệt mạng.
Bộ Ngoại giao Ba Lan tuyên bố việc vinh danh UPA bằng cách đặt tên cho một đơn vị đặc nhiệm Ukraine đã "làm tổn thương ký ức của các nạn nhân" và gây ảnh hưởng tới đối thoại giữa hai dân tộc.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Ukraine Heorhii Tykhyi cho rằng phản ứng mạnh mẽ từ Ba Lan là điều đáng tiếc. Ông khẳng định Kiev không có ý xúc phạm Warsaw và nhấn mạnh rằng "chỉ Moskva được hưởng lợi từ các tranh cãi giữa người Ukraine và người Ba Lan".
Theo ông Tykhyi, đối với binh sĩ Ukraine, cuộc đấu tranh của UPA tượng trưng cho sự phản kháng đòi độc lập. Phủ tổng thống Ukraine từ chối bình luận về phát biểu của ông Nawrocki, nhưng khẳng định Kiev biết ơn sự hỗ trợ của Ba Lan và hy vọng nền độc lập của cả hai nước sẽ tiếp tục vững mạnh.
Theo CNN, đón tiếp ông Trump tại sân bay Bắc Kinh có sự hiện diện của Phó chủ tịch Trung Quốc Hàn Chính, Đại sứ Mỹ tại Trung Quốc David Perdue, Đại sứ Trung Quốc tại Mỹ Tạ Phong cùng nhiều quan chức khác.
Tháp tùng ông Trump đến Trung Quốc có phái đoàn cấp cao của chính phủ Mỹ, bao gồm Ngoại trưởng Marco Rubio, Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth và Đại diện Thương mại Jamieson Greer.
Ngoài ra, lãnh đạo nhiều doanh nghiệp hàng đầu của Mỹ như Apple, Tesla, Boeing, Meta cũng nằm trong danh sách đến Trung Quốc.
Viết trên mạng xã hội Truth Social trước chuyến thăm Trung Quốc, ông Trump nêu rằng: "Tôi sẽ đề nghị Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình, một nhà lãnh đạo xuất chúng, 'mở cửa' Trung Quốc để những người tài giỏi này có thể phát huy hết khả năng của mình", ám chỉ đến lãnh đạo các tập đoàn Mỹ tháp tùng.
Dự kiến ông Trump sẽ gặp ông Tập Cận Bình vào sáng 14.5 theo giờ địa phương.
Trước khi lên đường sang Trung Quốc, ông Trump cho biết dù hai bên sẽ có “cuộc trao đổi sâu” về vấn đề Iran, thế nhưng thương mại sẽ là vấn đề trọng tâm của chuyến thăm và làm việc lần này.
Đài CCTV của Trung Quốc ngày 13.5 đưa tin phái đoàn thương mại Mỹ và Trung Quốc đã có cuộc đàm phán vào cùng ngày tại Hàn Quốc, trước khi ông Trump đến Bắc Kinh.
"Hai bên đã tiến hành trao đổi thẳng thắn, sâu sắc và mang tính xây dựng về việc giải quyết các vấn đề kinh tế và thương mại cùng quan tâm và mở rộng hơn nữa hợp tác thiết thực", theo CCTV.
Trước đó, vào ngày 11.5, Tân Hoa xã dẫn lời người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn nói rằng Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ có cuộc trao đổi quan điểm sâu rộng về các vấn đề lớn liên quan đến quan hệ Trung Quốc - Mỹ, cũng như vấn đề hòa bình và phát triển toàn cầu.
Đây là lần đầu tiên một tổng thống Mỹ công du Trung Quốc kể từ năm 2017. Thời điểm đó, cũng chính ông Trump đã đến Bắc Kinh gặp Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình.
Mỹ và Iran nhất trí ngừng tấn công lẫn nhau, theo một quan chức cấp cao của Mỹ, trong bối cảnh hai bên dự kiến gặp nhau vào ngày 30.6 tại thủ đô Doha của Qatar để giải quyết bất đồng liên quan đến eo biển Hormuz, Axios đưa tin.
Thỏa thuận ngừng bắn mới chỉ có hiệu lực được 11 ngày nhưng đã đứng trước nguy cơ đổ vỡ sau khi hai bên nối lại các cuộc tấn công và Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa sẽ khởi động lại chiến dịch quân sự để "hoàn thành nhiệm vụ".
Đợt căng thẳng mở đầu sau khi một tàu chở hàng bị tấn công tại eo biển Hormuz ngày 25.6. Sau đó, Mỹ tấn công Iran và nước này đáp trả vào căn cứ Mỹ và các quốc gia đồng minh của Washington tại khu vực.
"Chúng tôi đã quyết định chấm dứt mọi hoạt động quân sự", một quan chức cấp cao của Mỹ nói với Axios.
Một quan chức Mỹ khác cho biết hai bên sẽ tạm thời xuống thang, đồng thời khẳng định "tàu thuyền có thể di chuyển tự do" trong khi các cuộc đàm phán kỹ thuật sẽ tiếp tục.
Hai quan chức Mỹ cùng một nguồn tin khác am hiểu vấn đề đều xác nhận cuộc gặp dự kiến diễn ra vào ngày 30.6.
"Các cuộc đàm phán kỹ thuật dự kiến tiếp tục trên tất cả các nội dung của bản ghi nhớ. Cả hai bên sẽ tạm thời dừng tay và tàu thuyền có thể di chuyển tự do", Reuters dẫn lời một quan chức Mỹ cho biết.
Theo một nguồn tin nắm rõ tiến trình đàm phán, cuộc gặp vào ngày 30.6 ban đầu được lên kế hoạch tổ chức tại Thụy Sĩ để thảo luận về chương trình hạt nhân của Iran. Tuy nhiên, do căng thẳng leo thang, địa điểm đã được chuyển sang Qatar, đồng thời trọng tâm cũng chuyển sang vấn đề eo biển Hormuz.
Đợt giao tranh mới nhất bùng phát do hai bên có cách diễn giải khác nhau về bản ghi nhớ nhằm chấm dứt xung đột, đặc biệt là các điều khoản liên quan eo biển Hormuz.
Theo bản ghi nhớ, Iran cam kết sẽ nỗ lực tối đa để bảo đảm tàu thương mại được đi lại an toàn qua eo biển Hormuz. Đổi lại, Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa các cảng của Iran.
Trong các cuộc đàm phán tại Thụy Sĩ tuần trước, phái đoàn Mỹ do Phó tổng thống J.D. Vance dẫn đầu đã nhất trí với Iran về việc thiết lập một đường dây nóng giữa quân đội Mỹ và Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) nhằm phối hợp điều phối hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz.
Tuy nhiên, đến ngày 27.6, đường dây nóng này vẫn chưa đi vào hoạt động, trong khi Iran lại bắt đầu tuyên bố rằng các tàu thuyền phải phối hợp trước khi đi qua eo biển.
