Bộ Công an đang lấy ý kiến đối với dự thảo hồ sơ chính sách dự án Bộ luật Hình sự 2026 (sửa đổi).
Đáng chú ý, trong báo cáo đánh giá tác động, Bộ Công an cho hay hiện một số hành vi chưa được mô tả đầy đủ trong cấu thành, không bao quát thực tiễn mới.
Đối với tội phạm sử dụng công nghệ cao, tội phạm trên không gian mạng, tội phạm tài chính – chứng khoán… cấu thành tội phạm còn lạc hậu, thiếu mô tả các hành vi mới xuất hiện.
Cụ thể, hành vi lừa đảo qua sàn giao dịch ảo, thao túng dữ liệu mạng xã hội để trục lợi, phát tán deepfake (hành vi giả giọng nói, hình ảnh để lừa đảo – PV), rửa tiền bằng tiền điện tử chưa được đề cập cụ thể.
Nhiều hành vi trong thực tế không đủ điều kiện áp vào các cấu thành hiện có, phải xử lý bằng các tội danh gián tiếp như điều 174 – lừa đảo chiếm đoạt tài sản, gây tranh cãi và dễ bỏ lọt hành vi nguy hiểm.
Từ đó trong hồ sơ dự thảo, Bộ Công an đề xuất bổ sung một số hành vi nguy hiểm cho xã hội trong Bộ luật Hình sự để giải quyết các vấn đề vướng mắc, bất cập trong thực tiễn.
Trong đó có các hành vi như gián điệp mạng, chiến tranh mạng, khủng bố mạng, xâm phạm, phá hủy hệ thống thông tin quan trọng về an ninh quốc gia…
Hành vi lạm dụng tình dục trẻ em (quay các bộ phận nhạy cảm, chat sex…), hành vi trái phép liên quan đến hoạt động kinh doanh, giao dịch tiền ảo, tiền kỹ thuật số, tài sản ảo, thu thập, sử dụng, khai thác, chuyển nhượng, xử lý dữ liệu cá nhân trái quy định của pháp luật.
Hành vi lập trình và sử dụng phần mềm trí tuệ nhân tạo (AI) để thực hiện tội phạm, lừa đảo qua sàn giao dịch ảo.
Hành vi thao túng dữ liệu mạng xã hội để trục lợi, phát tán deepfake, rửa tiền bằng tiền điện tử, xâm phạm cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, thiết lập hệ thống để cung cấp trái phép dịch vụ phát thanh, truyền hình trên mạng internet…
Việc này theo Bộ Công an để bảo đảm tính răn đe, tránh bỏ lọt hành vi phạm tội, giải quyết các vấn đề gây bức xúc trong quần chúng nhân dân và phù hợp với tình hình thực tiễn.
Báo cáo chỉ rõ với hệ thống pháp luật, việc bổ sung này sẽ kịp thời khắc phục những khoảng trống, bất cập của pháp luật hình sự được phát hiện qua tổng kết thực tiễn thi hành.
Tăng tính bao quát, tính thực tiễn của Bộ luật Hình sự, hạn chế tình trạng bỏ lọt tội phạm; góp phần phân hóa rõ hơn giữa hành vi vi phạm hành chính và hành vi phạm tội trong những lĩnh vực phát sinh phức tạp.
Như công nghệ, dữ liệu, kinh tế, ngân hàng, bảo hiểm, tư pháp… tạo cơ sở pháp lý đầy đủ hơn cho việc xử lý đúng bản chất hành vi phạm tội.
Tuy nhiên việc này đòi hỏi nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng, tránh giao thoa với tội danh hiện có, tránh hình sự hóa các tội danh không cần thiết, có thể kéo theo việc nghiên cứu, ban hành các văn bản để hướng dẫn áp dụng các quy định về hành vi mới.
Báo cáo cũng chỉ rõ việc bổ sung này với nhà nước sẽ tăng hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm trong những lĩnh vực đang nổi lên phức tạp, hạn chế tình trạng cơ quan thực thi lúng túng, phải vận dụng tội danh khác hoặc xử lý chưa tương xứng.
Góp phần tăng cường kỷ cương pháp luật, trật tự an toàn xã hội, bảo vệ thị trường, bảo vệ hoạt động tư pháp, bảo vệ an toàn công cộng.
Người dân được bảo vệ tốt hơn trước các hành vi gây thiệt hại trực tiếp đến thân thể, danh dự, chỗ ở, thông tin riêng tư, tài sản, quyền lợi tư pháp, môi trường sống.
Tăng niềm tin vào khả năng của pháp luật trong việc xử lý kịp thời những hành vi xã hội bức xúc, hạn chế tình trạng nạn nhân không được bảo vệ đầy đủ do thiếu tội danh tương ứng.
Đối với doanh nghiệp, việc này sẽ tăng cường bảo vệ doanh nghiệp chân chính trước các hành vi gian lận, xâm phạm bí mật, giả mạo, gian lận bảo hiểm, vi phạm trong định giá, kiểm toán, ngân hàng, dữ liệu.
Từ đó góp phần làm lành mạnh hóa môi trường kinh doanh, thị trường tài chính, tín dụng, thương mại, tạo động lực cho doanh nghiệp củng cố hệ thống kiểm soát nội bộ và quản trị tuân thủ.
Ngày 16/5, Công an phường Hai Bà Trưng, Tp.Hà Nội, cho biết vụ ẩu đả giữa hai nhóm thanh niên xảy ra tối 15/5. Đến ngày 16/5, đoạn clip ghi lại sự việc lan truyền trên mạng xã hội, thu hút sự quan tâm của dư luận.
Trong clip, hai nhóm thanh niên bất ngờ lao vào xô xát ngay trên đường. Trong lúc hỗn chiến, một cô gái gục xuống vỉa hè. Sau đó, một số nam thanh niên vẫn tiếp tục lao vào đánh nhau, khu vực xảy ra vụ việc trở nên hỗn loạn.
Chứng kiến sự việc, nhiều người dân xung quanh đã can ngăn, đồng thời trình báo cơ quan công an và gọi xe cấp cứu đưa cô gái đi cấp cứu.
Lãnh đạo Công an phường Hai Bà Trưng cho biết công an đang khẩn trương phối hợp, xác minh nguyên nhân vụ ẩu đả, làm rõ danh tính những người liên quan để xử lý theo quy định pháp luật.
Ngày 28/5, Công an phường Đạo Thạnh cho biết thầy giáo 58 tuổi chấp hành xong quyết định xử phạt. Ông này cũng đã hỗ trợ toàn bộ chi phí khám và điều trị gần 2,8 triệu đồng cho gia đình nam sinh.
Trước đó, ngày 20/4, nam sinh 13 tuổi học lớp 7 đến học thêm môn toán tại Trung tâm dạy thêm - học thêm của thầy giáo ở phường Đạo Thành. Tại lớp học, nam sinh đã gỡ miếng lót chống trầy dưới chân bàn, ghế.
Hai hôm sau, nam sinh trở lại trung tâm thì bị thầy dùng roi đánh nhiều cái vào tay, vai, lưng đầu.
Phụ huynh em này sau đó phát hiện trên người nam sinh có nhiều vết bầm nên tra hỏi, sau đó đến công an phường trình báo.
Ngành chức năng sau đó tạm đình chỉ hoạt động của trung tâm này để xác minh.
Qua xác minh, công an phường kết luận hành vi của thầy giáo chưa đủ yếu tố xử lý hình sự nên lập biên bản xử phạt hành chính.
Khi ngày càng nhiều người cho rằng họ bị dẫn dắt bởi những lời hứa hẹn hấp dẫn để rồi mất tiền, câu hỏi được đặt ra là liệu những vụ việc này chỉ dừng ở phạm vi tranh chấp hợp đồng hay đã xuất hiện các dấu hiệu cần được xem xét dưới góc độ hình sự.
Trong các phóng sự được đăng tải, rất nhiều người già phải mang sổ hưu đi cầm cố, thậm chí thế chấp nhà đất, để tiếp tục đóng tiền với hy vọng lấy lại những khoản đã mất.
Có người bắt đầu bằng một hợp đồng vài trăm triệu đồng, rồi tiếp tục được thuyết phục nâng hạng, mua thêm sản phẩm hoặc đóng thêm tiền để "gỡ" các hợp đồng cũ. Có người sử dụng toàn bộ tiền tiết kiệm dưỡng già, vay mượn người thân, cầm cố sổ lương hưu.
Thậm chí có trường hợp mang giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đi thế chấp với hy vọng sẽ sớm thu hồi được vốn như những gì được tư vấn. Đáng chú ý những phản ánh này không phải lần đầu xuất hiện.
Nhiều năm qua xã hội từng chứng kiến hàng loạt tranh chấp liên quan đến mô hình sở hữu kỳ nghỉ. Nhiều khách hàng khiếu nại việc không đặt được phòng như cam kết, phát sinh hàng loạt loại phí trong quá trình sử dụng hoặc gặp khó khăn khi muốn chuyển nhượng, chấm dứt hợp đồng. Một số doanh nghiệp từng bị cơ quan quản lý xử phạt do vi phạm quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và cung cấp thông tin chưa đầy đủ cho khách hàng.
Tuy nhiên, sau loạt phóng sự của VTV, mối quan tâm của dư luận không chỉ dừng lại ở những tranh chấp phát sinh trong quá trình thực hiện hợp đồng hay chất lượng dịch vụ mà các doanh nghiệp cam kết. Điều cần được làm rõ là liệu những giao dịch này chỉ là tranh chấp dân sự, kinh doanh thương mại hay đã xuất hiện các dấu hiệu của hành vi chiếm đoạt tài sản.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, luật sư Hoàng Văn Hướng (Đoàn luật sư Hà Nội) cho rằng sở hữu kỳ nghỉ là mô hình phổ biến ở nhiều quốc gia và bản thân sản phẩm này không phải là bất hợp pháp. Tuy nhiên, tại Việt Nam, một số tổ chức đã lợi dụng những khoảng trống pháp lý cũng như tâm lý của người tiêu dùng để biến nó thành công cụ huy động tiền.
Một trong những nguyên nhân được chỉ ra là sự bất cân xứng thông tin giữa doanh nghiệp và khách hàng.
Khách hàng thường được mời tới các hội thảo, chương trình tri ân hoặc sự kiện nhận quà tặng. Trong không khí được chuẩn bị kỹ lưỡng, nhiều người bị thuyết phục ký hợp đồng ngay tại chỗ khi chưa có đủ thời gian nghiên cứu kỹ các điều khoản pháp lý phức tạp.
Bên cạnh đó hiện nay pháp luật chưa có cơ chế quản lý chuyên biệt đối với loại hình sở hữu kỳ nghỉ. Theo luật sư Hướng, Luật Kinh doanh bất động sản và Luật Du lịch hiện hành chưa có quy định riêng điều chỉnh loại hình này. Đặc biệt chưa có quy định bắt buộc doanh nghiệp phải ký quỹ hoặc có bảo lãnh ngân hàng đối với số tiền rất lớn được thu trước của khách hàng trong thời gian kéo dài hàng chục năm.
Đây là khoảng trống khiến việc bảo vệ người tiêu dùng gặp nhiều khó khăn khi xảy ra tranh chấp.
Theo luật sư Hoàng Văn Hướng, không phải mọi trường hợp khách hàng mất tiền hoặc không nhận được quyền lợi như kỳ vọng đều có thể xử lý hình sự. Trong nhiều trường hợp, đây có thể chỉ là tranh chấp dân sự hoặc tranh chấp thương mại phát sinh từ việc thực hiện hợp đồng.
Tuy nhiên để chuyển từ một tranh chấp dân sự sang xem xét trách nhiệm hình sự về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản, cơ quan điều tra cần chứng minh được hai yếu tố quan trọng. Thứ nhất là hành vi gian dối phải xuất hiện trước thời điểm khách hàng giao tiền. Thứ hai là mục đích chiếm đoạt tài sản.
"Một số dấu hiệu cần được cơ quan chức năng làm rõ gồm việc doanh nghiệp có thực sự sở hữu hoặc liên kết với các khu nghỉ dưỡng như quảng bá hay không. Các cam kết về lợi nhuận, chuyển nhượng hoặc khả năng khai thác có cơ sở thực hiện hay không. Trong trường hợp doanh nghiệp biết rõ các thông tin đó không đúng sự thật nhưng vẫn sử dụng để thuyết phục khách hàng giao tiền thì đây là tình tiết có ý nghĩa quan trọng trong việc đánh giá bản chất vụ việc", luật sư Hướng phân tích.
Ngoài ra cơ quan chức năng cũng cần làm rõ có hay không tình trạng bán vượt quá công suất thực tế của dự án, khiến khách hàng gần như không có khả năng sử dụng quyền lợi đã mua. "Điểm mấu chốt là phải chứng minh được yếu tố gian dối ngay từ đầu, chứ không chỉ dừng lại ở việc doanh nghiệp không thực hiện được cam kết sau này", luật sư Hướng nhấn mạnh.
