TP.HCM là nơi có quy mô học sinh rất lớn, tốc độ tăng dân số cơ học cao. Trong khi đó, số chỗ học ở trường THPT công lập lại không đáp ứng đủ. Hằng năm, thành phố phải tổ chức kỳ thi lớp 10 với hàng chục nghìn thí sinh để “lọc” vào số chỉ tiêu công lập có giới hạn. Nói cách khác, nếu tất cả học sinh đều muốn vào trường công nhưng không đủ chỗ thì hoặc phải thi tuyển, hoặc phải dùng một cơ chế sàng lọc khác.
Kỳ thi này còn phản ánh sự chênh lệch chất lượng và uy tín giữa các trường. Ở TP.HCM, có những trường THPT được xem là “điểm đến” vì truyền thống, đội ngũ giáo viên, môi trường học tập, tỷ lệ đỗ đại học… Chính điều này tạo nên hiện tượng “trường top”, kéo theo cuộc cạnh tranh gay gắt. Nếu mọi trường đều tương đối đồng đều về chất lượng và cơ hội phát triển, áp lực thi tuyển sẽ giảm đáng kể.
Từ góc nhìn chính sách quốc gia, kỳ thi lớp 10 gắn với chủ trương “phân luồng sau THCS”. Nhà nước nhiều năm nay định hướng không phải 100% học sinh đều đi theo con đường THPT để lên đại học mà một bộ phận sẽ học nghề, trung cấp, giáo dục thường xuyên… Đây là lý do nhiều địa phương vẫn duy trì thi tuyển hoặc giới hạn chỉ tiêu THPT công lập.
Về lý thuyết, phân luồng giúp xã hội cân đối nguồn nhân lực nhưng trong thực tế, tâm lý xã hội Việt Nam vẫn xem THPT công lập và đại học là con đường chính, còn học nghề thường bị coi là lựa chọn thứ yếu. Vì vậy, kỳ thi lớp 10 trở thành một “cuộc đua” luôn căng thẳng.
Ngoài ra, còn một nguyên nhân ít được nói đến là kỳ thi lớp 10 hiện nay đóng vai trò như một công cụ đánh giá chất lượng đầu ra THCS. Khi quy mô quá lớn, thi tuyển giúp ngành giáo dục dễ phân tầng, phân bổ học sinh và kiểm soát đầu vào.
Tuy nhiên, cái giá phải trả thì đã rõ ràng, học sinh lớp 9 chịu áp lực nặng nề, học thêm kéo dài, phụ huynh căng thẳng, việc học dễ thiên về luyện đề hơn phát triển năng lực. Nhiều chia sẻ của học sinh trên mạng xã hội cho thấy các em cảm thấy mình bị cuốn vào guồng điểm số và cạnh tranh từ rất sớm (lóp 6, 7).
Nếu bỏ thi mà số chỗ học vẫn thiếu, áp lực sẽ chuyển sang “chạy” hộ khẩu, học bạ, “xin trường”, hoặc cạnh tranh ngầm còn phức tạp hơn. Vì vậy, muốn giảm áp lực thật sự thì phải xử lý tận gốc.
Để bỏ thi lớp 10 đại trà, cần một vài giải pháp căn cơ. Quan trọng nhất là tăng năng lực tiếp nhận của hệ thống THPT công lập. Khi phần lớn học sinh đều có chỗ học phù hợp, kỳ thi sẽ tự giảm vai trò.
Thu hẹp khoảng cách chất lượng giữa các trường. Khi phụ huynh không còn tâm lý “phải vào trường top mới có tương lai”, cạnh tranh sẽ dịu xuống. Đây là bài toán đầu tư giáo viên, cơ sở vật chất và quyền tự chủ cho trường học.
Nâng giá trị thật của giáo dục nghề nghiệp nhưng chỉ bằng tuyên truyền là chưa đủ. Muốn phân luồng hiệu quả thì trường nghề phải gắn với việc làm, thu nhập, cơ hội liên thông. Nếu học nghề vẫn bị xã hội xem là “đường lui”, “đường cùng” thì phụ huynh sẽ tiếp tục dồn con vào kỳ thi lớp 10 bằng mọi giá.
Có thể chuyển dần từ thi tuyển sang kết hợp nhiều tiêu chí, như học bạ, đánh giá năng lực (được biết, sắp tới, dự kiến Trường ĐH Sư phạm TP.HCM sẽ tổ chức thi đánh giá năng lực cho học sinh lớp 9), hồ sơ học tập, định hướng nghề nghiệp… Nhưng cách này đòi hỏi hệ thống đánh giá ở THCS phải minh bạch và tương đối đồng đều. Nếu không sẽ phát sinh bệnh thành tích và “làm đẹp học bạ”.
Về lâu dài, nên xây dựng mô hình giáo dục phổ thông linh hoạt hơn. Như học sinh có thể chuyển đổi giữa học THPT và giáo dục nghề nghiệp, giáo dục thường xuyên mà không bị mặc cảm hay bế tắc.
Kỳ thi lớp 10 ở TP.HCM không chỉ là chuyện có nên thi hay không, mà phản ánh cả cấu trúc giáo dục và tâm lý xã hội. Khi trường công còn thiếu, trường tốp đầu quá hấp dẫn, và đại học được xem là con đường gần như duy nhất để thành công thì kỳ thi này vẫn còn tồn tại dưới hình thức nào đó. Muốn bỏ kỳ thi, trước hết phải làm cho xã hội bớt phụ thuộc vào nó.
Chi phí phù hợp, đào tạo gắn doanh nghiệp cùng nhu cầu nhân lực các ngành công nghệ, bán dẫn, y tế khiến Đài Loan trở thành địa chỉ du học được nhiều học sinh Việt Nam quan tâm.
Nguyên Giám đốc Sở GD-ĐT Đồng Tháp Nguyễn Hoàng Nhi cho biết từ năm 2017 đến nay đã có khoảng 1.200 học sinh tỉnh này sang Đài Loan học tập. Đây là hướng đi giúp nhiều học sinh, nhất là nhóm có hoàn cảnh khó khăn, tiếp cận môi trường giáo dục hiện đại và mở rộng cơ hội việc làm.
Ông Nhi cho rằng điều kiện tham gia chương trình không quá xa tầm với của học sinh tốt nghiệp THPT trong độ tuổi phù hợp, có học lực trung bình khá trở lên có thể cân nhắc lộ trình này. Đồng Tháp từng có chính sách hỗ trợ vốn cho học sinh đi học Đài Loan với mức vay khoảng 60 triệu đồng/người, lãi suất thấp.
Đặc biệt học sinh có thể vừa học vừa làm nên giảm gánh nặng chi phí cho gia đình. Ở một số chương trình, sinh viên học lý thuyết giai đoạn đầu, sau đó thực tập tại nhà máy, doanh nghiệp và có thu nhập. Nhờ đó giúp sinh viên trang trải chi phí sinh hoạt, trả dần khoản vay và tích lũy kinh nghiệm làm việc.
Còn ông Nguyễn Anh Linh - nguyên Phó giám đốc Sở GD-ĐT Ninh Thuận - thông tin nhiều học sinh khó khăn tại địa phương sau khi du học Đài Loan đã gửi tiền về hỗ trợ gia đình, xây nhà hoặc tiếp tục học lên cao hơn. Đó là một học sinh ở vùng biển Cà Ná sau khi xong ĐH tiếp tục học thạc sĩ, gửi tiền giúp mẹ xây nhà; một học sinh người Chăm đi học tập và làm tại Đài Loan đã giúp gia đình mua đàn vịt cả ngàn con, sửa sang nhà cửa.
Bà Hoàng Thị Minh Liên - Giám đốc Công ty TNHH đầu tư và phát triển giáo dục Minh Anh - chia sẻ phụ huynh quan tâm về ngoại ngữ, tài chính và đầu ra việc làm khi tìm hiểu du học Đài Loan. Bà lưu ý học sinh cần có lộ trình dài hạn từ học ngoại ngữ, chọn ngành, định hướng nghề nghiệp đến chuẩn bị tài chính. Chuẩn bị tốt ngoại ngữ để không gặp áp lực trong học tập, sinh hoạt và làm thêm.
Chi phí học tập và sinh hoạt tại Đài Loan có thể dao động khoảng 70-90 triệu đồng/năm tùy trường và ngành học. Công ty có các gói hỗ trợ 50-120 triệu đồng, lãi suất 0% dùng cho các khoản học phí học kỳ đầu, ký túc xá, hồ sơ, vé máy bay và sinh hoạt phí những tháng đầu.
Sinh viên quốc tế tại Đài Loan được phép làm thêm khoảng 20 giờ/tuần. Với mức lương theo giờ phổ biến 165-198 đài tệ, sinh viên có thể có thu nhập khoảng 14-16 triệu đồng/tháng khi làm đủ số giờ cho phép. "Học sinh cần chọn chương trình phù hợp, trường có cơ chế hỗ trợ sinh viên quốc tế, ký túc xá ổn định, bảo hiểm rõ ràng và kết nối việc làm hợp pháp", bà nói.
Nhìn tổng thể, bà Liên cho rằng du học Đài Loan cần được nhìn như một lộ trình phát triển con người gồm học ngoại ngữ, học chuyên môn, rèn kỹ năng sống, tiếp cận việc làm và tích lũy kinh nghiệm quốc tế. Với nhóm học sinh khó khăn, đây còn là cơ hội để học ĐH, có nghề nghiệp và sau này mang kiến thức trở về phục vụ quê hương.
TS Vũ Trí Viễn, Trưởng bộ môn tự động hóa Trường ĐH Tôn Đức Thắng, kể gần sáu năm học tập tại Đài Loan giúp ông tiếp xúc với môi trường đa văn hóa, học thêm tiếng Hoa bên cạnh tiếng Anh và mở rộng kết nối nghề nghiệp. Ông nói môi trường công nghiệp và công nghệ của Đài Loan có nhiều nét tương đồng với Việt Nam.
Một số mô hình sản xuất, quản trị, tự động hóa, bán dẫn từng được triển khai tại Đài Loan nhiều năm trước hiện cũng dần xuất hiện tại Việt Nam. "Sinh viên từng học tập và làm việc tại Đài Loan có thể có lợi thế khi trở về Việt Nam, đặc biệt trong các doanh nghiệp công nghệ, sản xuất và bán dẫn", ông Viễn nói.
PGS.TS Lê Phương Trường, Trưởng phòng khảo thí và kiểm định chất lượng Trường ĐH Lạc Hồng, cho rằng sinh viên cần chuẩn bị nghiêm túc trước khi sang Đài Loan. Ngoại ngữ là yếu tố đầu tiên, có thể chọn tiếng Anh hoặc tiếng Trung, trong đó tiếng Trung giúp mở rộng lựa chọn học tập, học bổng và hỗ trợ.
Cùng với đó sinh viên cần chuẩn bị kỹ năng tự lập, sức khỏe và tài chính ban đầu. Môi trường học tập tại Đài Loan đòi hỏi người học chủ động quản lý thời gian, chịu trách nhiệm với kết quả học tập và thích nghi với cách học mới. "Giá trị của du học ở việc người học được đào tạo cách hoàn thành công việc hiệu quả trong môi trường quốc tế, đồng thời tích lũy kỹ năng và trải nghiệm thực tế", ông Trường nói.
Thông tin từ Trường Phổ thông Năng khiếu, năm nay có hơn 4.700 thí sinh đăng ký dự thi lớp 10 vào trường, tăng hơn 1.000 thí sinh so với năm ngoái.
Tổng chỉ tiêu năm nay của trường là 595 học sinh, tỷ lệ cạnh tranh ở mức tương đương 1 “chọi” 8.
Năm 2025, có hơn 3.500 thí sinh dự thi vào trường, tỷ lệ chọi trung bình là 1/6. Điểm chuẩn lớp chuyên toán dẫn đầu với 33,75 điểm, còn các lớp còn lại ở mức 24,4 đến 33 điểm.
Kỳ thi vào lớp 10 Trường Phổ thông Năng khiếu năm nay được tổ chức vào ngày 23-24/5.
Để vào trường, thí sinh sẽ thi ít nhất 4 môn toán, văn, tiếng Anh và môn chuyên. Các em có thể thi tối đa 2 môn, miễn không trùng lịch.
Đề thi môn không chuyên có 2 phần tự luận và trắc nghiệm. Với môn chuyên, đề chỉ có tự luận, trừ môn tiếng Anh.
Điểm xét tuyển lớp 10 là tổng điểm 4 bài thi, môn chuyên nhân hệ số 2, không bài thi nào dưới 2 điểm.
Với các lớp chuyên tuyển bằng 2 tổ hợp, căn cứ kết quả thi và số lượng nguyện vọng, trường sẽ quyết định điểm xét tuyển với từng nhóm.
Thí sinh được đăng ký nhiều nguyện vọng vào các lớp chuyên, xếp theo thứ tự ưu tiên. Các em được xét theo kết quả thi, không phân biệt thứ tự nguyện vọng nhưng chỉ trúng tuyển 1 nguyện vọng cao nhất.
Ngày 7/4, ông Nguyễn Đức Toàn, Chủ tịch UBND phường Quy Nhơn (Gia Lai), cho biết sau gần 2 ngày tích cực tìm kiếm, lực lượng chức năng cùng nhân dân địa phương đã phát hiện thi thể em H.Đ.A.H., nam sinh lớp 12 bị sóng cuốn mất tích vào chiều 5/4.
Theo ông Toàn, thi thể em H. được tìm thấy lúc 4h25 cùng ngày, ngay khu vực nạn nhân gặp nạn. Chính quyền địa phương đang phối hợp, hỗ trợ gia đình đưa nạn nhân về quê để lo hậu sự.
Trong suốt gần 2 ngày qua, hàng trăm lượt cán bộ, chiến sĩ thuộc các lực lượng chức năng cùng nhiều phương tiện và người dân địa phương đã tích cực tham gia tìm kiếm nạn nhân.
Trước đó, sáng 6/4, lãnh đạo UBND phường Quy Nhơn đã đến thăm hỏi, động viên em N.N.H., học sinh Trường THPT chuyên Hùng Vương (Gia Lai) - người may mắn được cứu sống trong vụ đuối nước khi tắm biển Quy Nhơn.
Như Dân trí đã thông tin, khoảng 17h ngày 5/4, nhóm học sinh lớp 12 Trường THPT chuyên Hùng Vương (phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) đến phường Quy Nhơn thi đánh giá năng lực. Sau khi hoàn tất bài thi, nhóm học sinh đã rủ nhau đi tắm biển.
Trong lúc tắm biển, em H.Đ.A.H. và N.N.H. không may đuối nước, bị sóng lớn cuốn mất tích. Phát hiện sự việc, người dân địa phương đã kịp thời cứu được N.N.H. Riêng H.Đ.A.H bị sóng cuốn mất tích.
UBND phường Quy Nhơn khuyến cáo người dân và du khách khi tắm biển cần tuân thủ nghiêm các quy định an toàn; chỉ tắm tại khu vực được phép, theo dõi sát diễn biến thời tiết, chú ý các cảnh báo từ lực lượng chức năng để đảm bảo an toàn cho bản thân.
