Tiết khí này kéo dài khoảng 15 ngày, đánh dấu giai đoạn thời tiết trong lành, đã qua đợt lạnh ẩm của mùa xuân nhưng chưa chạm tới cái nóng gay gắt đầu hè.
Theo chuyên gia văn hóa Phạm Đình Hải, tên gọi “Thanh minh” có nghĩa là trong sạch và sáng sủa. Đây là thời điểm khí dương hưng thịnh, vạn vật tràn đầy sức sống. Do đó, Thanh minh mang hai ý nghĩa lớn: Đạo hiếu (tảo mộ) và di dưỡng tinh thần (hội đạp thanh).
Việc tu sửa phần mộ vào thời điểm vượng khí nhất trong năm là cách con cháu giúp nơi yên nghỉ của tổ tiên luôn sạch sẽ, khang trang. Bên cạnh đó, các hoạt động ngoài trời, dã ngoại (giẫm lên cỏ xanh) giúp con người hòa mình vào thiên nhiên, tăng cường gắn kết gia đình và cộng đồng.
Trong phần hội “đạp thanh” thời xưa, mọi người ăn mặc chỉnh tề, tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thơ ca hò vè, các trò chơi dân gian. Nam nữ gặp gỡ, trao đổi tâm tình, hẹn ước.
Mỗi người đều muốn thể hiện rõ bản thân mình (thanh minh) để qua đó lựa chọn, cầu thân, kết bạn. Thời phong kiến, Tết Thanh minh là một dịp hẹn hò, xem mặt rất tốt của các gia đình, thanh niên nam nữ.
Hướng dẫn thực hành nghi thức
Chuyên gia Phạm Đình Hải cho biết, nghi lễ Thanh minh đề cao sự giản dị, lòng thành kính, không cầu kỳ về hình thức.
Về thời gian: Gia chủ có thể tiến hành tảo mộ vào bất kỳ ngày nào trong khoảng 15 ngày của tiết khí. Không nhất thiết phải xem ngày lành tháng tốt hay chọn giờ hoàng đạo. Quan trọng nhất là sắp xếp được thời gian để con cháu tề tựu đông đủ, tinh thần thoải mái.
Về lễ vật: Mâm cúng thường rất đơn giản, chỉ gồm: hương (nhang), hoa tươi, quả chín, trà, nước sạch và một ít vàng mã. Ở nhiều gia đình, chỉ cần một nén tâm nhang cũng đủ thể hiện lòng thành kính. Người dân được khuyến cáo hạn chế đốt vàng mã số lượng lớn để tránh lãng phí và bảo vệ môi trường.
Các bước tại mộ phần:
– Dâng hương, xin phép thần linh, thổ địa cai quản vùng đất trước khi dọn dẹp.
– Quét dọn, phát quang cỏ dại, đắp thêm đất và tu sửa những chỗ sạt lở, hư hỏng để phần mộ khang trang.
– Sau khi dọn dẹp xong, con cháu mới thắp hương tưởng nhớ gia tiên, mời tổ tiên thụ lộc.
Sau phần “lễ” là phần “hội”, các gia đình thường tổ chức thụ lộc, ăn uống nhẹ nhàng ngay tại khuôn viên nghĩa trang (nếu cho phép) hoặc tổ chức dã ngoại cuối tuần. Điều này giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về cội nguồn và tự làm mới bản thân cả về thể chất lẫn tinh thần.
Bài văn khấn khi đi tảo một dịp Tết Thanh minh
Theo phong tục truyền thống, khi ra nghĩa trang, gia chủ không thể khấn trực tiếp gia tiên ngay mà phải tuân thủ nguyên tắc “xin phép thần linh trước, mời gia tiên sau”.
Gia chủ thắp hương, chắp tay thành tâm khấn:
“Con lạy chín phương trời, mười phương chư Phật. Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ, chư vị Tôn thần, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, ngài Ngũ phương Ngũ thổ Long mạch cai quản khu vực này. Hôm nay nhân tiết Thanh minh, tín chủ con thành tâm sắm lễ, xin phép các ngài cho chúng con được dọn dẹp, tu sửa lại phần mộ của gia tiên họ… (tên họ của gia đình).”
Sau khi dọn dẹp xong, thắp hương lên mộ phần gia tiên và khấn:
“Con kính lạy gia tiên tiền tổ, hương linh cụ… (tên người đã khuất). Nhân tiết Thanh minh vượng khí, con cháu thành tâm sắm lễ, khang trang lại mộ phần, đắp bồi thổ địa. Cúi xin hương linh chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật, phù hộ độ trì cho gia đạo bình an, vạn sự hanh thông”.
Cá lịch dải (Rhinomuraena quaesita) là một trong những loài cá có ngoại hình kỳ lạ nhất đại dương. Thân hình của chúng dài, mảnh và uốn lượn như dải lụa đang bay trong nước. Phần đầu nhọn với chiếc miệng luôn há mở khiến nhiều người liên tưởng đến rồng biển hoặc sinh vật ngoài hành tinh hơn là một loài cá thực sự.
Điều làm cá lịch dải nổi bật nhất chính là màu sắc cực kỳ ngoạn mục. Con trưởng thành đực thường mang màu xanh lam điện rực rỡ với dải viền vàng chạy dọc theo vây lưng. Hàm dưới màu vàng tươi tạo nên vẻ ngoài gần như "phát sáng" giữa lòng biển. Nhưng thú vị hơn, màu sắc của loài này thay đổi theo tuổi và giới tính. Cá non có màu đen với sọc vàng, khi trưởng thành chuyển sang xanh lam, và nhiều cá thể lớn tuổi sẽ đổi sang màu vàng gần như hoàn toàn. Đây là một trong những ví dụ nổi tiếng về hiện tượng đổi giới tính trong thế giới cá: Nhiều cá thể bắt đầu là đực rồi dần chuyển thành cái khi trưởng thành.
Loài cá này sinh sống ở các rạn san hô vùng Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, đặc biệt quanh Indonesia, Philippines, Nhật Bản và Australia. Chúng thường chỉ ló phần đầu ra khỏi hang cát hoặc khe đá, liên tục há miệng như đang đe dọa. Thực ra hành động ấy chủ yếu giúp cá bơm nước qua mang để thở.
Dù mang vẻ ngoài dữ tợn, cá lịch dải khá nhút nhát. Chúng săn các loài cá nhỏ và động vật giáp xác bằng những cú lao bất ngờ từ nơi ẩn nấp. Khứu giác cực nhạy giúp chúng phát hiện con mồi ngay cả trong làn nước đục hoặc lúc trời tối.
Trong giới chơi thủy sinh biển, cá lịch dải được xem là "huyền thoại khó nuôi". Chúng rất dễ bỏ ăn và stress khi bị nuôi nhốt, khiến nhiều cá thể không sống được lâu trong bể kính. Điều đó càng khiến loài cá này mang vẻ bí ẩn khó thuần hóa, giống như một sinh vật sinh ra để thuộc về đại dương hoang dã chứ không phải thế giới nhân tạo của con người.
Khi bơi khỏi hang, cả cơ thể xanh biếc của cá lịch dải uốn cong mềm mại giữa san hô và ánh nắng xuyên nước. Đó là một trong những khoảnh khắc hiếm hoi khiến người ta cảm thấy đáy biển thực sự giống một hành tinh khác tồn tại song song với thế giới trên mặt đất.
Sự việc diễn ra tại Trường THPT Bảo An, thành phố Thâm Quyến. Trong thư kiến nghị gửi ban giám hiệu, một nam sinh lớp 12 phản ánh tiếng chim cu gáy trên ngọn cây sát lớp học làm ảnh hưởng quá trình ôn luyện cho kỳ thi đại học (Cao khảo).
Em lập luận rằng âm thanh của loài chim này có tần số quá cao, khiến học sinh mất tập trung. Học sinh này yêu cầu nhà trường dời tổ chim đi nơi khác.
Ông Viên Vệ Tinh (Yuan Weixing), hiệu trưởng nhà trường, sau đó đã viết một bức thư ngỏ để hồi đáp. Ông ghi nhận áp lực học tập và khả năng diễn đạt của nam sinh, nhưng bác bỏ yêu cầu dỡ tổ chim. "Tiếng chim có thể cắt ngang mạch ôn thi, nhưng thầy lại thấy đây là cơ hội để các em học cách chung sống với vạn vật", vị hiệu trưởng viết.
Ông đưa ra ba lý do cho quyết định của mình. Thứ nhất, muôn loài đều có nhịp sống riêng. Tiếng chim hót là bản năng tự nhiên và thế giới không vận hành xoay quanh một cá nhân hay vì con người đang phải đối mặt với kỳ thi.
Thứ hai, những phiền toái đôi khi lại là chất liệu tạo nên kỷ niệm. "Nhiều năm sau, khi nhớ lại mùa xuân năm lớp 12, ký ức đọng lại trong các em có thể không phải là công thức toán học, mà là buổi hoàng hôn lộng gió, bầy chim gáy và khoảnh khắc các em nhìn nhau mỉm cười giữa tiếng ồn ào. Bản lĩnh con người lớn lên từ chính những sự không thoải mái", thầy hiệu trưởng viết.
Thứ ba, học cách tôn trọng tự nhiên. Ông khen ngợi sự lương thiện của nam sinh khi đề xuất đưa tổ chim về "vùng núi xanh", nhưng nhắc nhở rằng khuôn viên trường cũng chính là nhà của chúng. "Cây cối trong trường là nơi an toàn để chúng sinh sống", thư có đoạn viết.
Vị hiệu trưởng khuyên học sinh hãy coi tiếng chim như "tiếng ồn trắng" (white noise) để xoa dịu tâm trí. Ông nhấn mạnh kỳ thi đại học rất quan trọng, nhưng cũng chỉ là một con sóng nhỏ trên dòng chảy dài của cuộc đời. Khả năng thấu hiểu, tôn trọng sự sống mới là tài sản vô giá trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.
"Học tập không có nghĩa là vắt kiệt từng phút, mà là rèn luyện sự tập trung trong từng khoảnh khắc. Mong em giữa tiếng chim hót, vừa giữ được sự tĩnh tâm, vừa lắng nghe được tiếng vọng của sự sống", thầy viết.
Lá thư của thầy hiệu trưởng gây "sốt" trên mạng xã hội Trung Quốc. Nhiều người đánh giá cao tư duy giáo dục của người thầy nhưng cũng một số ý kiến cho rằng thầy "chỉ nói đạo lý" mà không giải quyết vấn đề thực tế cho học sinh cuối cấp.
Theo truyền thông địa phương, sau khi viết thư ngỏ, thầy hiệu trưởng đã trực tiếp gặp gỡ nam sinh để trò chuyện và tặng em những chiếc nút bịt tai chống ồn. Cậu học trò sau đó chia sẻ đã có một góc nhìn mới: "Chỉ khi học cách thích nghi và bao dung với thế giới, thế giới mới bao dung lại chúng ta".
Bộ phận hậu cần của nhà trường cũng đang lên phương án đặt các tổ chim nhân tạo ở khu vực xa lớp học để dần dần điều hướng bầy chim làm tổ mới.
Đó là chia sẻ của ông Nguyễn Nho Huy, Phó vụ trưởng Vụ Học sinh Sinh viên - Bộ Giáo dục và Đào tạo, tại hội thảo "Phát triển toàn diện thế hệ trẻ Việt Nam: Kiến tạo nguồn lực cho kỷ nguyên mới", do báo Nhân Dân phối hợp cùng Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức ngày 12-5 ở Hà Nội.
Hội thảo được tổ chức nhằm triển khai hiệu quả tinh thần và các nhiệm vụ trọng tâm của Nghị quyết số 71-NQ/TW và Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển giáo dục, đào tạo và đột phá trong công tác bảo vệ, chăm sóc, nâng cao sức khỏe Nhân dân trong giai đoạn mới.
Trước đó, Nghị quyết số 72 của Bộ Chính trị năm 2025 về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân cũng đề ra tầm nhìn đến năm 2045, tầm vóc, thể lực, chiều cao trung bình của thanh niên tương đương các quốc gia có cùng mức phát triển.
Theo các chuyên gia, chiều cao của người Việt Nam có nhiều thay đổi trong những năm vừa qua, nhưng mức tăng còn chậm và vẫn thuộc nhóm thấp trên thế giới.
Trên bảng xếp hạng thế giới, Việt Nam đứng thứ 153/201 quốc gia và vùng lãnh thổ. Nam giới Việt Nam thấp hơn mức trung bình toàn cầu (1,71m) khoảng 3cm, và kém xa so với những quốc gia có chiều cao vượt trội.
Ở khu vực Đông Nam Á, Việt Nam mới xếp hạng thứ 4 về chiều cao, sau Singapore, Malaysia và Thái Lan.
Trong khi đó ông Huy cho biết những nỗ lực để cải thiện chiều cao cho học sinh Việt Nam trong nhà trường dù có nhiều nỗ lực nhưng còn hạn chế. Điều kiện giáo dục thể chất, thể thao trong các trường hiện nay còn thiếu.
Việc tổ chức bữa ăn bán trú trong nhà trường đã đạt 97% ở trường mầm non, ở trường phổ thông khoảng 55%.
Việc này được kỳ vọng mang lại hiệu quả tích cực trong nâng cao sức khỏe, thể chất cho trẻ em Việt Nam, nhưng thực tế triển khai còn hạn chế.
Trong điều kiện như vậy, liệu những mục tiêu về chiều cao của thanh niên Việt Nam đến năm 2045 có thực hiện được?
Ông Huy cho hay sắp tới việc tổ chức bữa ăn bán trú cho học sinh sẽ có quy định trách nhiệm của chính quyền cấp xã, y tế địa phương, vai trò trách nhiệm của cha mẹ học sinh, để thực hiện tốt mục tiêu dinh dưỡng học đường.
Cùng với nhiều chương trình hành động khác, Phó vụ trưởng Vụ Học sinh Sinh viên - Bộ Giáo dục và Đào tạo khẳng định mục tiêu về chiều cao của thanh niên Việt Nam nói trên hoàn toàn có thể thực hiện được, nhưng cần thiết phải có sự đầu tư kinh phí từ Trung ương, các địa phương, sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp.
Tại hội thảo, nhiều tham luận từ các chuyên gia, nhà quản lý trong lĩnh vực y tế, dinh dưỡng, thể thao… cùng chia sẻ những giải pháp để phát triển toàn diện thế hệ trẻ Việt Nam, mà trước tiên là ở thể lực, tầm vóc.
Các chuyên gia dẫn trường hợp cải thiện chiều cao và sức khỏe rất thành công của nước Nhật, đã chỉ ra một trong những nguyên nhân thành công của họ là ở chế độ dinh dưỡng cân bằng. Nước Nhật có Luật Dinh dưỡng và dinh dưỡng học đường từ năm 1947. Họ đào tạo được lực lượng cán bộ làm về dinh dưỡng đưa về từng trường học, trạm y tế.
PGS.TS Trần Thanh Dương - Viện trưởng Viện Dinh dưỡng quốc gia - dẫn ra 10 lời khuyên dinh dưỡng hợp lý đến năm 2030 cho người Việt Nam như một giải pháp hữu hiệu để cải thiện sức khỏe và tầm vóc cho người Việt. Danh mục 10 lời khuyên này đã được Bộ Y tế ban hành năm 2024.
Ông Trương Minh Sang, Huấn luyện viên trưởng đội tuyển thể dục dụng cụ quốc gia, góp giải pháp về giáo dục thể chất trong nhà trường.
Theo ông, cần sớm đưa các bài tập thể dục dụng cụ cơ bản vào trường mầm non, tiểu học nhằm giúp trẻ phát triển kỹ năng vận động, phòng tránh chấn thương học đường và hình thành thói quen rèn luyện thể chất từ sớm.
Các ý kiến tại hội thảo thống nhất cho rằng đầu tư cho dinh dưỡng, sức khỏe và thể chất học đường hôm nay chính là đầu tư cho chất lượng nguồn nhân lực và sức cạnh tranh của quốc gia trong tương lai.
