Người phụ nữ nằm im, không dám cử động, chờ cơn đau dịu xuống rồi mới từ từ co chân lại. 65 tuổi, sống một mình tại Thanh Thủy, Phú Thọ, bà Xuân đang mang trong người “com-bo” bệnh tuổi già gồm tăng huyết áp, thiếu máu, viêm khớp, mất ngủ mãn tính. Cơ thể bà chỉ còn 42 kg, nhẹ hơn cả lúc bà sinh đứa con thứ hai gần 40 năm trước.
Mỗi tháng, sau khi bảo hiểm y tế chi trả một phần, người phụ nữ vẫn phải bỏ ra gần hai triệu đồng mua thuốc duy trì – hơn một nửa số lương hưu ít ỏi. Bà không than với ai, càng không dám gọi điện cho con.
“Chúng nó cũng đang nuôi con nhỏ, mình kêu ca làm gì cho thêm nặng đầu”, bà nói, giọng nhẹ như đang kể chuyện người khác.
Hai tháng nay, để xoay được vòng chi tiêu, bà tự cắt liều thuốc huyết áp xuống một nửa. Hôm uống, hôm nghỉ. Bà biết làm vậy là nguy hiểm nhưng vẫn chọn cách “tích tiểu thành đại”, để dành phần thuốc còn lại phòng khi ốm nặng bất ngờ.
Bà Minh, 60 tuổi, ở Thanh Trì, Hà Nội, cũng đang áp dụng cách “tiết kiệm” tương tự, chỉ khác ở chỗ bà không dùng thuốc kê đơn, mà ra hẳn hiệu thuốc đầu ngõ mua vài viên giảm đau uống tạm mỗi khi cơn mỏi vai kéo đến.
“Người già sợ nhất là vào bệnh viện, cầm cái hóa đơn thanh toán”, bà Minh nói. “Tiền tích lũy cả đời chẳng có bao nhiêu, đổ vào một trận ốm là coi như hết sạch”.
Theo Tổng cục Dân số, có tới 73% người cao tuổi hiện không có lương hưu, phải sống phụ thuộc hoàn toàn vào con cái. Trong số đó, gần 66% sống ở nông thôn, làm nông nghiệp – nguồn thu nhập vốn đã bấp bênh, càng trở nên mong manh khi tuổi tác kéo theo bệnh tật.
PGS.TS Nguyễn Thế Anh, Giám đốc Bệnh viện Hữu Nghị, cho biết một người cao tuổi trung bình mắc 3-4 bệnh nền cùng lúc, với chi phí điều trị cao gấp 7-8 lần so với người trẻ. Tại bệnh viện ông làm việc, một người cao tuổi đi khám 7-8 lần mỗi năm, gấp 2-2,5 lần tần suất của các nhóm bệnh nhân khác.
“Không phải người già ốm nhiều hơn một cách ngẫu nhiên, mà là cơ thể họ đã bước qua giai đoạn tự phục hồi, mọi vấn đề nhỏ đều có thể kéo theo một chuỗi biến chứng”, bác sĩ Thế Anh nói.
PGS.TS Nguyễn Trung Anh, Giám đốc Bệnh viện Lão khoa Trung ương, đưa ra một hình dung cụ thể hơn khi trung bình mỗi người cao tuổi Việt Nam phải sống 14 năm cuối đời với nhiều bệnh tật phối hợp, chủ yếu là các vấn đề hô hấp, chuyển hóa, sa sút trí tuệ. Ông so sánh, ở nhiều nước châu Âu, người 80 tuổi vẫn khỏe mạnh, có người gần 90 tuổi hằng ngày vẫn đạp xe 15 km.
Khoảng cách đó, theo ông, không chỉ đến từ gene hay khí hậu, mà còn từ một thực tế là Việt Nam đang thiếu nghiêm trọng cơ sở y tế chuyên biệt và nhân lực chăm sóc lão khoa. Hệ thống nhà dưỡng lão, trung tâm bảo trợ xã hội vẫn còn hạn chế cả về số lượng và chất lượng.
Nhưng nỗi lo “ít tiền, nhiều bệnh” không chỉ là câu chuyện của những con số. Nó còn là một cuộc chiến âm thầm bên trong tâm lý người cao tuổi, bác sĩ Thế Anh nhận định.
Đồng quan điểm, tiến sĩ Cao Trần Thành Trung, Giám đốc Điều hành Trung tâm Tham vấn Trị liệu Tâm lý Lumos, gọi đây là một áp lực có cơ sở, không phải sự “lo xa” vô căn cứ. Ông giải thích khi nỗi lo tài chính kéo dài, người cao tuổi dễ rơi vào trạng thái mất ngủ, bi quan, dễ cáu gắt, thu mình lại. Nguy hiểm hơn, họ có thể trì hoãn việc đi khám vì sợ tốn kém.
“Sâu hơn nỗi sợ thiếu tiền, là nỗi sợ mất phẩm giá. Người từng là trụ cột kinh tế trong gia đình, giờ phải ngửa tay xin từng đồng, cảm giác đó còn đau hơn cả bệnh tật”, ông Trung nói. Đơn cử như bà Xuân, không phải vì thiếu tiền đến mức không mua được thuốc, mà vì bà không muốn trở thành người “làm phiền” các con.
Giữa hai lựa chọn chấp nhận sự giúp đỡ hoặc tự chịu đựng trong im lặng, bà chọn cách thứ hai, dù biết cái giá phải trả có thể là sức khỏe của chính mình. Thống kê cho thấy việc người cao tuổi tự ý giảm liều hoặc ngừng thuốc, đặc biệt với các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch, có thể dẫn đến mất kiểm soát bệnh và làm tăng nguy cơ biến chứng cấp tính như đột quỵ, nhồi máu cơ tim hoặc suy thận.
Bên cạnh nguy cơ từ việc bỏ thuốc, việc trì hoãn đi khám định kỳ khiến các dấu hiệu cảnh báo sớm của bệnh không được phát hiện kịp thời, làm giảm hiệu quả điều trị khi bệnh đã ở giai đoạn nặng hơn. Nhiều bệnh lý ở người cao tuổi tiến triển âm thầm, không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu, nên việc thiếu tái khám thường xuyên làm mất đi cơ hội can thiệp sớm.
Về lâu dài, việc tự điều chỉnh thuốc không theo hướng dẫn y khoa còn có thể dẫn đến tình trạng kháng thuốc hoặc tương tác thuốc bất lợi khi người bệnh tự phối hợp nhiều loại thuốc mà không có sự theo dõi của bác sĩ.
Các chuyên gia cho rằng nỗi lo này cần được san sẻ và thấu hiểu. Gia đình nên đồng hành, giúp đỡ thay vì thờ ơ, để cha mẹ tự xoay xở. Người già cần chủ động chuẩn bị cho tương lai, như khám sức khỏe, lập quỹ dự phòng thay vì bị động. Quan trọng nhất, con cái cần giúp cha mẹ hiểu rằng nhận hỗ trợ không có nghĩa là trở thành gánh nặng. Việc đưa cha mẹ đi khám sức khỏe định kỳ, dù bệnh chưa biểu hiện rõ, cũng giúp phát hiện sớm các vấn đề mạn tính, giảm chi phí điều trị về sau.
Ở cấp độ hệ thống y tế, chuyên gia khuyến nghị cần mở rộng mạng lưới bác sĩ và điều dưỡng chuyên khoa lão khoa, đặc biệt tại các trạm y tế tuyến cơ sở, để người cao tuổi không phải di chuyển xa mới được thăm khám.
Việc phát triển các mô hình chăm sóc tại nhà và cộng đồng, như đề xuất hiện tại của Bộ Y tế về điểm chăm sóc ban ngày tận dụng nhà văn hóa, khu thể thao thôn, có thể giúp giảm tải cho bệnh viện lớn và tạo không gian gần gũi hơn cho người già. Song song, bảo hiểm y tế cần mở rộng danh mục chi trả cho các bệnh mạn tính phổ biến ở người cao tuổi, đồng thời đơn giản hóa quy trình khám chữa bệnh để giảm bớt rào cản tiếp cận.
Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh bảo hiểm xã hội tự nguyện cho người lao động tự do, nông dân và khu vực phi chính thức là giải pháp then chốt, vì đây là nhóm chiếm tỷ lệ lớn trong số 73% người cao tuổi hiện không có lương hưu.
“Đầu tư xây dựng hệ thống nhà dưỡng lão công lập với chi phí hợp lý cũng cần được ưu tiên, đặc biệt tại các đô thị lớn nơi mô hình gia đình nhiều thế hệ đang dần thu hẹp”, bác sĩ Thế Anh nói, thêm rằng về dài hạn, việc lồng ghép giáo dục tài chính và chăm sóc sức khỏe tuổi già vào chương trình truyền thông cộng đồng sẽ giúp thế hệ trẻ hôm nay chuẩn bị tốt hơn cho tuổi già của chính họ trong tương lai.
Ngày 26/5, đại diện Bệnh viện K cho biết đơn vị đang tiếp nhận hơn 2.000 lượt người đến khám và điều trị nội trú mỗi ngày. Để hỗ trợ người dân giữa thời tiết khắc nghiệt, cơ sở Tân Triều mở cửa đón khách từ 5h, bắt đầu khám lúc 6h. Hai cơ sở Quán Sứ và Tam Hiệp phục vụ từ 6h sáng. Cơ sở chính bố trí 33 bàn khám, trong khi hai cơ sở còn lại vận hành 18 bàn nhằm đẩy nhanh tốc độ chẩn đoán. Trước đây, bệnh viện thường khám lúc 7h.
Bên cạnh đó, cơ sở Quán Sứ còn cho người dân đặt lịch hẹn qua tổng đài và đến thẳng phòng khám theo giờ mà không cần làm thủ tục đăng ký. Hai cơ sở còn lại ưu tiên những trường hợp đã đặt lịch trước. Bệnh viện yêu cầu các bác sĩ chủ động hẹn giờ thăm khám để tạo điều kiện tối đa cho bệnh nhân ngoại tỉnh.
Bệnh viện K lắp đặt thêm điều hòa và bật liên tục 24/24 tại tất cả buồng bệnh lẫn khu vực khám. Cơ sở này bổ sung quạt công suất lớn, bố trí hệ thống lọc nước uống miễn phí và tăng cường ghế ngồi ở sảnh chờ để mang lại sự thoải mái cho người dân.
Trong khi đó, Bệnh viện Bạch Mai luôn đối mặt tình trạng đông đúc, tiềm ẩn nguy cơ gia tăng bệnh nhân đột quỵ, nhồi máu cơ tim và tăng huyết áp khi nhiệt độ lên cao. Nhằm ứng phó, bệnh viện trang bị máy điều hòa cho hầu hết phòng bệnh, đồng thời vận hành hệ thống phun sương và cung cấp nước uống miễn phí ở khu vực cấp cứu.
Tương tự, các bệnh viện Nhi Trung ương, Việt Đức đồng loạt triển khai phương tiện chống nóng như quạt, bạt che và nước sinh hoạt nhằm xoa dịu sự ngột ngạt cho người nhà cũng như bệnh nhân.
Các cơ sở y tế điều động thêm nhân sự hướng dẫn tại phòng khám, khu chẩn đoán hình ảnh, nội soi và xét nghiệm để rút ngắn thời gian chờ. Hệ thống máy bấm số tự động, thanh toán không dùng tiền mặt và quét mã QR trả kết quả giúp quy trình diễn ra trơn tru.
Ngoài ra, ban quản lý các bệnh viện trồng thêm nhiều cây xanh quanh khuôn viên, đặc biệt tại khoa khám và phòng điều trị, nhằm thanh lọc không khí và làm dịu bức xạ nhiệt.
Đợt nắng nóng thứ hai trong tháng 5/2026 đang bao trùm Bắc Bộ và Trung Bộ. Cơ quan khí tượng đánh giá cường độ đợt này gay gắt hơn đợt giữa tháng, lọt nhóm ba đợt nóng nhất tháng 5 kể từ năm 2021, đồng thời cảnh báo tình trạng thời tiết cực đoan này chưa có dấu hiệu suy giảm và tiếp tục kéo dài trong những ngày tới.
Nắng nóng gay gắt kéo dài khiến số ca nhập viện tại nhiều cơ sở y tế cả nước tăng 20-30%, chủ yếu do sốc nhiệt, đột quỵ, rối loạn tâm thần và suy giảm sức khỏe vì bệnh nền. Bộ Y tế vừa khuyến cáo người dân hạn chế ra ngoài từ 10h đến 16h trong những ngày nắng nóng gay gắt, đồng thời uống đủ nước, tránh làm việc quá lâu dưới trời nắng để phòng say nắng, đột quỵ nhiệt và các bệnh do thời tiết cực đoan.
Ngày 14/4, nguồn tin của phóng viên Dân trí cho biết, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM gần đây tiếp tục ghi nhận các trường hợp người dân ở nhiều độ tuổi phát bệnh dại không thể cứu chữa.
Trường hợp thứ nhất là một nữ bệnh nhân 25 tuổi (ngụ tỉnh Gia Lai), nhập viện ngày 11/4. Trước đó 2 ngày, bệnh nhân xuất hiện triệu chứng ớn lạnh, đau 2 chân tăng dần, khó đi lại, tức nặng ngực, nôn ói ra thức ăn cũ.
Tại 2 cơ sở y tế ban đầu, bệnh nhân được chỉ định chụp chiếu hình ảnh nhưng kích động không hợp tác, nghi ngờ viêm màng não. Sau đó, bệnh nhân biểu hiện sợ tiếng động, sợ gió, nói nhảm, được chẩn đoán theo dõi dại và chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM.
Tại đây, các bác sĩ không ghi nhận bệnh nhân có tiền căn bị động vật tấn công, cũng không rõ lịch sử tiêm ngừa dại. Dù vậy, với các triệu chứng điển hình của việc phát bệnh dại, bệnh nhân được cho về một ngày sau đó vì không còn khả năng cứu chữa.
Trường hợp thứ hai là một người đàn ông 81 tuổi (ngụ xã Long Hải, TPHCM), phát bệnh từ 3 ngày trước khi nhập viện. Ban đầu, bệnh nhân đau 2 chân dữ dội, sau đó đột ngột lên cơn hoảng loạn, kích động tăng dần khi có gió, không uống được.
Theo bệnh sử, khoảng 1 năm trước, bệnh nhân bị con chó nhà chưa tiêm ngừa dại cắn vào mu bàn tay trái, gây vết thương chảy máu nhiều. Sau sự việc, bệnh nhân cũng không đi tiêm ngừa.
Tại một bệnh viện tuyến cuối, bệnh nhân được hồi sức nội khoa, thở máy, vận mạch rồi chuyển sang Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM. Trong quá trình chuyển viện, bệnh nhân ngưng tim, phải hồi sức tim phổi. Chỉ sau một giờ nhập Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới, cụ ông được trả về vì không còn khả năng điều trị.
Đáng chú ý, đây là trường hợp thứ 2 từ đầu năm tại cùng một xã ở TPHCM được ghi nhận mắc bệnh dại. Vào tháng 1, trong lúc tập thể dục trước nhà, ông H.M.Đ. (64 tuổi, ngụ xã Long Hải) bị một con chó cắn vào khuỷu chân phải, gây 4 vết thương sâu và chảy máu nhiều.
Sau sự việc, vì nhiều lý do mà người đàn ông không được tiêm ngừa, chỉ tự xử lý vết thương và đi "lấy nọc” tại một cơ sở gần nhà. Đến ngày 18/2, bệnh nhân xuất hiện các triệu chứng như mệt mỏi, khó thở, sợ ánh sáng, sợ gió, sợ tiếng ồn và được đưa vào bệnh viện địa phương điều trị.
Tuy nhiên, bệnh nhân tử vong vào ngày 19/2.
Tỷ lệ tử vong 100% khi đã lên cơn dại
Theo Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM, bệnh dại là bệnh nhiễm virus cấp tính của hệ thần kinh trung ương, lây từ động vật sang người qua chất tiết.
Hầu hết các trường hợp phơi nhiễm với virus dại qua vết cắn, vết liếm của động vật mắc bệnh dại, đôi khi qua đường tiếp xúc như hít phải khí dung hoặc cấy ghép mô/cơ quan bị nhiễm virus dại.
Khi đã lên cơn dại, kể cả động vật và người đều có tỷ lệ tử vong gần như 100%. Dại có 3 giai đoạn gồm ủ bệnh, khởi phát và toàn phát (hoặc giai đoạn viêm não).
Đáng chú ý, giai đoạn ủ bệnh thường trong 20-60 ngày, nhưng cũng có thể kéo dài từ 4 ngày đến nhiều năm sau (y văn ghi nhận có trường hợp ủ bệnh đến 19 năm), thời kỳ ủ bệnh ngắn khi vết thương ở vùng đầu mặt hoặc lây bệnh qua ghép giác mạc.
Hiện chưa có phương thức điều trị đặc hiệu cho bệnh dại, mà chủ yếu là hỗ trợ (oxy liệu pháp, thở máy, truyền dịch, vận mạch) và chăm sóc giảm nhẹ (an thần, giảm đau, chống co giật …).
Do đó, để phòng bệnh, các bác sĩ khuyến cáo cần thực hiện phối hợp nhiều biện pháp, bao gồm: cảnh giác với động vật có nguy cơ lây bệnh dại, tiêm ngừa bệnh dại cho chó, mèo; phòng bệnh dại trước và sau tiếp xúc ở các đối tượng nguy cơ cao (tiêm vaccine, huyết thanh kháng dại đúng phác đồ).
Theo thống kê, trong 3 tháng đầu năm, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM đã ghi nhận hơn 8.900 lượt tiêm ngừa dại vì nhiều nguyên nhân. Trong đó, bị chó cắn và tấn công chiếm số lượng cao nhất, với hơn 5.800 lượt.
Bệnh viện cũng ghi nhận nhiều trường hợp phát bệnh dại không thể cứu chữa, với thời gian ủ bệnh trong nhiều tháng.
Sự sa sút năng lượng vào buổi chiều không phải là dấu hiệu cơ thể “đuối sức”, mà có thể đơn giản là cơ thể đang cần được nghỉ ngơi và phục hồi, theo Hindustan Times (Ấn Độ).
Khoảng đầu giờ chiều, mức năng lượng của cơ thể thường giảm xuống một cách tự nhiên theo nhịp sinh học của cơ thể. Giấc ngủ ngắn không chỉ giúp vượt qua cơn buồn ngủ vào đầu giờ chiều mà còn tạo cơ hội để não bộ phục hồi sau những căng thẳng tích tụ trong ngày.
Bác sĩ Alok Chopra, nhà sáng lập kiêm giám đốc Bệnh viện Aashlok (Ấn Độ) cho biết, một giấc ngủ ngắn có thể giúp “khởi động lại” não bộ, giảm mệt mỏi tinh thần và mang lại cảm giác sảng khoái, tràn đầy năng lượng hơn.
Bác sĩ Chopra đề cập đến một trạng thái đặc biệt gọi là “giấc ngủ nhịp theta” (theta rhythm sleep), ông giải thích: “Đây là trạng thái độc đáo khi bạn đang ngủ nhưng vẫn hơi nhận biết được những gì diễn ra xung quanh. Nếu ai đó gọi tên bạn, bạn vẫn có thể phản ứng, nhưng não bộ lúc này đã bước vào chế độ phục hồi sâu”.
Bác sĩ Chopra cho biết nhiều bệnh nhân hỏi ông làm thế nào để “ngủ ngắn” tại nơi làm việc. Lời khuyên của ông rất đơn giản: “Chỉ cần gục đầu nghỉ từ 15 - 20 phút để tái tạo năng lượng. Sau đó, bạn sẽ làm việc hiệu quả hơn”.
Nếu tranh thủ ngủ khoảng 20 phút vào thời điểm này, não bộ có thể chuyển từ trạng thái căng thẳng sang trạng thái phục hồi. Điều này giúp cải thiện sự minh mẫn, khả năng tư duy, tập trung và hiệu suất làm việc.
Ngay cả trong những ngày làm việc bận rộn, việc dành ra khoảng 20 phút để nghỉ ngơi có thể mang lại nhiều lợi ích hơn là cố gắng làm việc khi đã kiệt sức. Khi này, não bộ sẽ chuyển từ căng thẳng sang sửa chữa, làm rõ thông tin và kết nối các ý tưởng hiệu quả hơn.
