Theo Aboluowang, Xiao Liu, cô gái trẻ ở Trung Quốc, từng nghiện điện thoại đến mức không rời thiết bị ngay cả trong bóng tối trước khi ngủ.
Một tối, khi đang lướt điện thoại, mắt cô bỗng tối sầm lại. Ban đầu, cô nghĩ chỉ do mệt mỏi nhưng sau khi nghỉ ngơi, thị lực vẫn không hồi phục. Kết quả thăm khám cho thấy cô bị tắc nghẽn động mạch võng mạc trung tâm, tình trạng nghiêm trọng được gọi là “đột quỵ mắt”.
Nguyên nhân chính: thói quen dùng điện thoại quá lâu trong môi trường thiếu sáng.
Câu chuyện này đặt ra câu hỏi: Việc dùng điện thoại trước khi ngủ có thực sự nguy hiểm, thậm chí liên quan đến ung thư như tin đồn?
Dùng điện thoại ban đêm và nguy cơ ung thư
Nghiên cứu đăng trên tạp chí CANCER theo dõi hơn 464.000 người trong 12,8 năm cho thấy tiếp xúc ánh sáng vào ban đêm có thể làm tăng nguy cơ ung thư tuyến giáp. Nhóm có mức phơi nhiễm cao nhất có nguy cơ mắc bệnh cao hơn 55% so với nhóm thấp nhất, đặc biệt ở nữ giới.
Tuy nhiên, nghiên cứu này chỉ quan sát, chưa chứng minh mối quan hệ nhân quả. Các nghiên cứu khác về bức xạ điện thoại cho thấy khả năng gây ung thư não chưa có cơ sở khoa học vững chắc. Bức xạ từ điện thoại chỉ được xếp vào nhóm “có thể gây ung thư”, cần thêm nghiên cứu để khẳng định.
Mối liên hệ rõ ràng hơn là tiếp xúc ánh sáng ban đêm kéo dài dễ dẫn đến thức khuya, rối loạn đồng hồ sinh học, ảnh hưởng hệ miễn dịch và gián tiếp tăng nguy cơ bệnh tật.
5 hệ lụy sức khỏe khi dùng điện thoại trước khi ngủ
Khảo sát của Báo Thanh niên Trung Quốc cho thấy, 84,8% người trẻ dùng điện thoại trước khi ngủ, gần 70% gặp vấn đề giấc ngủ. Thói quen kéo dài ảnh hưởng nhiều mặt:
– Suy giảm thị lực, thậm chí đột quỵ mắt: Mắt phải điều tiết liên tục khi xem màn hình lâu, dễ mỏi mắt, giảm thị lực. Trong một số trường hợp nghiêm trọng, tắc mạch võng mạc có thể xảy ra như trường hợp của Xiao Liu.
– Tăng nguy cơ suy giảm trí nhớ: Ánh sáng từ màn hình làm ức chế tiết melatonin, hormone điều hòa giấc ngủ. Thiếu ngủ kéo dài ảnh hưởng não bộ, tăng nguy cơ mắc các bệnh thoái hóa thần kinh như Alzheimer.
– Lão hóa da sớm: Ánh sáng xanh xuyên sâu vào da, gây tổn thương oxy hóa, phá vỡ collagen, thúc đẩy hình thành sắc tố melanin, khiến da nhanh lão hóa, xuất hiện nếp nhăn và nám.
– Giấc ngủ kém chất lượng: Khoảng 70% người thức khuya liên quan đến dùng điện thoại. Nhiều người càng sử dụng càng tỉnh táo, dẫn đến mất ngủ kéo dài, giảm năng suất học tập và làm việc, ảnh hưởng sức khỏe tim mạch.
– Tổn thương cột sống cổ: Tư thế nằm dùng điện thoại, đặc biệt nằm nghiêng hoặc sấp, tạo áp lực lớn lên cổ. Lâu dài dẫn đến thoái hóa đốt sống cổ, đau mỏi vai gáy, các vấn đề thần kinh liên quan.
Lời khuyên để giảm tác hại
Điện thoại đã trở thành vật bất ly thân, việc “cai” hoàn toàn khó. Tuy nhiên, tác hại có thể giảm thiểu bằng các điều chỉnh sau:
Ngày 19/7, đại diện Bệnh viện Đa khoa Phú Thọ cho biết khi nhập viện, bệnh nhân đau đầu dữ dội, từ vùng cổ lan lên chẩm kèm tê bì hai tay. Huyết áp lên tới 200/100 mmHg, là tình trạng tăng huyết áp kịch phát có thể gây tổn thương nghiêm trọng đến não và các cơ quan khác.
Kết quả chụp cộng hưởng từ và chụp mạch não xác định người bệnh bị xuất huyết não vùng trán - đỉnh phải do vỡ túi phình động mạch não trước bên phải, kèm chảy máu khoang dưới nhện. Đây là một tình trạng cấp cứu thần kinh đặc biệt nguy hiểm, có nguy cơ tái vỡ, phù não, hôn mê hoặc tử vong nếu không được xử trí kịp thời.
️Các bác sĩ kiểm soát huyết áp, cầm máu, chống phù não và theo dõi sát diễn biến thần kinh. Êkíp can thiệp nội mạch nút túi phình bằng vòng xoắn kim loại (coil) để bít hoàn toàn túi phình đã vỡ, ngăn ngừa nguy cơ chảy máu tái phát.
Hiện người bệnh tỉnh táo, tự thở, không yếu liệt tay chân, tình trạng đau đầu giảm dần.
Bác sĩ Khổng Hữu Phú - Khoa Cấp cứu và Điều trị tích cực Thần kinh - Đột quỵ, Trung tâm Đột quỵ, cho biết đây là trường hợp may mắn khi được phát hiện và can thiệp kịp thời. Nếu chậm trễ, người bệnh có thể đối mặt với nhiều biến chứng nặng nề như hôn mê, liệt, suy giảm chức năng thần kinh, thậm chí tử vong.
Những năm gần đây đột quỵ ở người trẻ có xu hướng gia tăng. Ngoài các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia và béo phì, nhiều trường hợp xuất phát từ các bất thường bẩm sinh của mạch máu não như túi phình động mạch hoặc dị dạng mạch máu não. Khi túi phình vỡ sẽ gây xuất huyết não hoặc xuất huyết dưới nhện - những bệnh lý có tỷ lệ tử vong và để lại di chứng rất cao.
Điều đáng lo ngại là nhiều người trẻ thường chủ quan với các dấu hiệu cảnh báo sớm. Những cơn đau đầu dữ dội đột ngột, đau cổ, buồn nôn, nôn hoặc tê bì tay chân dễ bị nhầm với các bệnh lý thông thường, khiến người bệnh tự điều trị tại nhà và bỏ lỡ "thời gian vàng" để cứu não.
Đột quỵ xuất huyết thường gây ra cơn đau đầu trầm trọng. Nó ập đến dữ dội, nhanh chóng, đạt cường độ đỉnh điểm trong vòng vài giây đến vài phút và có xu hướng ảnh hưởng đến toàn bộ vùng đầu. Đau đầu do đột quỵ do thiếu máu cục bộ thường phát triển dần dần và dai dẳng hơn. Chúng có xu hướng ít nghiêm trọng hơn đau đầu như xuất huyết, có thể có triệu chứng tương tự đau đầu do căng thẳng. Kiểu đau này có thể ảnh hưởng đến một hoặc cả hai bên đầu.
Đột quỵ không có vị trí đau đầu cụ thể mà sẽ phụ thuộc vào phần não bị ảnh hưởng. Ví dụ đột quỵ bắt đầu từ động mạch cảnh (một động mạch chính ở cổ đưa máu lên não) có thể gây đau đầu ở trán hoặc sau mắt, đột quỵ ở hệ thống đốt sống nền (chịu trách nhiệm cung cấp máu cho phần sau não) có thể gây đau đầu ở phần sau đầu hoặc đỉnh cổ.
Các bác sĩ khuyến cáo người dân cần kiểm tra huyết áp và khám sức khỏe định kỳ, kiểm soát tốt các bệnh lý nền, duy trì lối sống lành mạnh ngăn ngừa đột quỵ.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, TS Lê Thị Hương Giang, Trưởng khoa tiết chế dinh dưỡng Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an), cho rằng với dinh dưỡng, điều quan trọng không phải là vội vàng kết tội một thực phẩm, mà phải hỏi cho đúng: uống bao nhiêu, uống lúc nào, cơ địa ra sao và chế độ ăn tổng thể như thế nào?
TS Giang cho hay matcha là bột trà xanh, có chứa nhiều polyphenol, catechin, trong đó có EGCG, cùng với caffeine và L-theanine.
Đây là nhóm chất tạo nên nhiều đặc tính được quan tâm của trà xanh, nhưng đồng thời polyphenol/tannin cũng có khả năng gắn với sắt trong đường tiêu hóa. Đặc biệt là sắt không heme - loại sắt có nhiều trong rau xanh, đậu, ngũ cốc và thực phẩm nguồn gốc thực vật.
Nói cách khác, thông tin matcha có thể làm giảm hấp thu sắt là có cơ sở khoa học. Một nghiên cứu trên người cho thấy các đồ uống giàu polyphenol như trà, cà phê, ca cao có thể làm giảm hấp thu sắt không heme khi dùng cùng bữa ăn, mức độ phụ thuộc vào lượng polyphenol trong đồ uống.
"Nhưng từ "có thể làm giảm hấp thu sắt" đến "uống matcha sẽ gây thiếu máu" là một suy diễn chưa đủ căn cứ. Thực tế với người khỏe mạnh, ăn uống đa dạng, có thịt cá trứng sữa hợp lý, dự trữ sắt bình thường, uống matcha điều độ và không uống sát bữa ăn chính thì nguy cơ thiếu máu chỉ vì matcha là không cao", TS Giang phân tích.
TS Giang khuyến cáo nên uống matcha cách bữa ăn chính khoảng 1 - 2 giờ, nhất là những bữa có nhiều thực phẩm giàu sắt thực vật như rau xanh, đậu, ngũ cốc.
Nếu đang uống viên sắt, không nên uống cùng matcha, trà, cà phê, sữa hoặc các sản phẩm cản trở hấp thu sắt, nên để khoảng cách khoảng 2 giờ với trà, cà phê khi dùng sắt hoặc ăn thực phẩm giàu sắt.
Trong bữa ăn, nên phối hợp nguồn sắt heme từ thịt, cá, gia cầm, hải sản và nguồn sắt không heme từ rau, đậu, ngũ cốc.
Sắt heme hấp thu tốt hơn và ít bị ảnh hưởng bởi các yếu tố ức chế hơn sắt không heme. Vitamin C từ cam, bưởi, ổi, chanh, rau quả tươi có thể hỗ trợ hấp thu sắt không heme tốt hơn.
Với thông tin "uống matcha gây rụng tóc", TS Giang cho hay việc thiếu sắt, ferritin thấp có thể liên quan đến một số trường hợp rụng tóc, nhưng rụng tóc là biểu hiện không đặc hiệu.
Triệu chứng này còn liên quan đến stress, thiếu protein, thiếu kẽm, rối loạn tuyến giáp, sau sinh, bệnh lý da đầu, thuốc, giảm cân quá nhanh…
"Điều đáng lo hơn là nhiều người vừa nghe thiếu sắt đã tự mua viên sắt uống kéo dài. Việc này không nên. Sắt là vi chất cần thiết nhưng không phải cứ nhiều là tốt.
Người nghi thiếu máu, mệt mỏi kéo dài, chóng mặt, da xanh, rụng tóc nhiều bất thường nên đi khám, làm công thức máu, ferritin và các xét nghiệm cần thiết để xác định nguyên nhân trước khi bổ sung", TS Giang khuyến cáo.
Chuối là loại trái cây giàu dinh dưỡng, đặc biệt chứa nhiều kali có lợi cho sức khỏe. Tuy nhiên, theo chuyên gia dinh dưỡng Aviv Joshua (Mỹ), chuối cũng chứa lượng đường tự nhiên nên có thể làm tăng đường huyết. Mức độ tăng này phụ thuộc nhiều vào khẩu phần ăn và độ chín của chuối.
Một quả chuối chín cỡ trung bình có chỉ số đường huyết GI khoảng 51 (thấp), nhưng chỉ số tải lượng đường huyết là 13 (ở mức trung bình). Khi chuối chín, tinh bột chuyển hóa thành đường, làm tăng chỉ số GI. Theo đó, chuối xanh (chưa chín) có GI thấp nhất (30 - 40), giúp đường huyết ổn định hơn. Ngược lại, chuối quá chín có GI cao nhất (65-70), khiến đường huyết tăng nhanh hơn.
Để thưởng thức chuối mà không gây tăng đột biến đường huyết, chuyên gia Joshua đưa ra lời khuyên đơn giản sau đây:
Chọn chuối xanh hoặc chưa chín: Hàm lượng tinh bột kháng cao trong chuối xanh giúp làm chậm quá trình tiêu hóa, giữ chỉ số GI thấp.
Lưu ý khẩu phần: Chọn quả nhỏ hơn hoặc chia nhỏ quả lớn để ăn rải rác trong ngày.
Kết hợp thực phẩm: Ăn chuối cùng protein, chất xơ hoặc chất béo lành mạnh (như các loại hạt, sữa chua, yến mạch) để trì hoãn sự tăng đường huyết.
Bảo quản lạnh: Giữ chuối trong tủ lạnh giúp làm chậm quá trình chín, trì hoãn việc chuyển hóa tinh bột thành đường và duy trì chỉ số GI thấp.
Đối với người tập thể dục, chuối là lựa chọn phổ biến vì carbohydrate cung cấp nguồn năng lượng nhanh chóng, còn kali hỗ trợ chức năng cơ bắp.
Hiệp hội Tiểu đường Mỹ khẳng định: Đối với hầu hết mọi người (kể cả người bệnh tiểu đường), chuối hoàn toàn có thể là một phần trong chế độ ăn uống cân bằng nếu bạn chú ý đến độ chín, khẩu phần và cách kết hợp thực phẩm đi kèm, theo trang tin sức khỏe Verywell Health.
