Daniel Gabriel Fahrenheit sinh năm 1686 tại thành phố cảng Danzig (nay là Gdańsk, Ba Lan), trong một gia đình thương nhân khá giả. Nhưng cuộc đời của ông sớm rẽ hướng sau một bi kịch khó tin: cha mẹ qua đời vì vô tình ăn phải nấm độc. Ở tuổi 15, cậu bé mồ côi được những người giám hộ gửi sang Amsterdam học nghề kế toán.
Nhưng thay vì chăm chú sổ sách, Fahrenheit dành phần lớn thời gian cho vật lý, toán học và đặc biệt là kỹ thuật thổi thủy tinh. Niềm đam mê này đã đưa ông đến với một phát minh đang gây chú ý thời bấy giờ là Florentine thermometer, loại nhiệt kế sử dụng chất lỏng giãn nở.
Dù là bước tiến lớn, thiết bị này lại tồn tại một vấn đề nghiêm trọng: không có chuẩn đo lường chung, khiến mỗi chiếc nhiệt kế cho ra kết quả khác nhau.
Ý tưởng về một hệ đo nhiệt độ chính xác, có thể dùng ở mọi nơi ám ảnh chàng trai trẻ. Nhưng để theo đuổi nó, ông cần tiền. Vì không thể sử dụng khoản thừa kế nhỏ mà cha mẹ để lại cho đến khi đủ 24 tuổi, Fahrenheit phải vay mượn để làm thí nghiệm, rồi nhanh chóng rơi vào nợ nần.
Những người giám hộ của ông, vốn phải chịu trách nhiệm pháp lý, đã tìm cách bắt và đưa ông sang Indonesia để làm lao động hàng hải để trả nợ. Nhưng Fahrenheit đã kịp đào tẩu.
Trong gần một thập kỷ sau đó, ông lang bạt qua nhiều nước châu Âu, từ Đức, Đan Mạch đến Thụy Điển và Ba Lan, vừa trốn chạy, vừa học hỏi. Ông tiếp xúc các nhà khoa học, cải tiến kỹ thuật chế tác thủy tinh và cho ra đời những phiên bản nhiệt kế chính xác hơn.
Ông có bước đột phá lớn khi bắt đầu thử nghiệm với các dụng cụ chứa thủy ngân thay vì cồn. Không chỉ có nhiệt độ sôi cao hơn, thủy ngân còn không bám vào thành ống thủy tinh, giúp phép đo ổn định và chính xác hơn đáng kể.
Nhờ đó, năm 1714, ở tuổi 28, ông chế tạo thành công những chiếc nhiệt kế đầu tiên cho kết quả đồng nhất – một cột mốc quan trọng trong lịch sử đo lường.
Không dừng lại, Fahrenheit còn xây dựng cả một hệ thang đo. Lúc đó, hệ thập phân chưa được sử dụng rộng rãi, nên những số chia hết cho nhau được coi là đẹp nhất, vì tránh được việc phải dùng phân số.
Vì vậy, ông chọn khoảng từ 0 đến 96 độ, trong đó 96 có nhiều ước số, chia hết cho 2, 3, 4, 6, 8, 12 và nhiều số khác nữa. Mốc 0°F được định nghĩa là nhiệt độ đóng băng của hỗn hợp nước muối và đá, còn 96°F là nhiệt độ cơ thể người. Theo cách này, nước đóng băng ở 32°F, một mốc đẹp chính xác là 1/3 quãng đường từ 0 đến 96, và sôi ở 212°F, cách điểm đóng băng của nước 180 độ, lại là một số có nhiều ước số khác.
Thang đo của Fahrenheit nhanh chóng được đón nhận, đặc biệt tại Anh, nơi ông là thành viên của Viện Hàn lâm khoa học Hoàng gia. Khi Đế quốc Anh mở rộng, hệ đo này lan rộng khắp thế giới trong suốt thế kỷ 18-19.
Sự thống trị này kéo dài cho tới năm 1742, khi nhà thiên văn học Thụy Điển Anders Celsius giới thiệu một thang đo mới đơn giản hơn, dựa trên hai mốc 0 và 100. Sau Cách mạng Pháp, hệ mét, bao gồm thang độ Celsius, nhanh chóng được châu Âu và phần lớn thế giới chấp nhận.
Cuộc đời Fahrenheit khép lại vào năm 1736 ở tuổi 50, được cho là do nhiễm độc thủy ngân sau nhiều năm tiếp xúc gần với chúng. Dù thang đo của ông dần bị thay thế ở nhiều nơi, nó vẫn tồn tại mạnh mẽ tại Mỹ – một trong số ít quốc gia còn sử dụng hệ này.
Bộ GD-ĐT dự kiến thành lập Quỹ Học bổng Quốc gia (viết tắt là Quỹ) trực thuộc Bộ, trong bối cảnh hệ thống học bổng còn phân tán và tới nay chưa có một đầu mối cấp quốc gia để điều phối, huy động, sử dụng hiệu quả các nguồn lực học bổng từ ngân sách nhà nước và xã hội.
Theo dự thảo Nghị định công bố hôm 4.5, Quỹ sẽ tổ chức 5 chương trình học bổng gồm: học bổng tài năng; học bổng đi học tại nước ngoài; học bổng theo điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế; học bổng thu hút người nước ngoài học tại Việt Nam; học bổng tạo cơ hội phát triển đối với người học thuộc các nhóm ưu tiên.
Như vậy, lần đầu tiên Quỹ có học bổng ở cấp quốc gia thu hút người nước ngoài học tại Việt Nam. Hiện nay học bổng dạng này chỉ dừng ở việc các cơ sở giáo dục, chủ yếu là các trường ĐH, chủ động cấp học bổng cho sinh viên quốc tế.
Theo dự thảo, chương trình học bổng này sẽ hỗ trợ người nước ngoài tới học tập và nghiên cứu ở các cơ sở giáo dục của Việt Nam, góp phần thúc đẩy quốc tế hóa giáo dục, thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao, nhân tài quốc tế, cũng như nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu và vị thế học thuật của nước ta.
Bộ GD-ĐT thông tin trong dự thảo, mức hỗ trợ của học bổng được xác định dựa trên chi phí học tập, nghiên cứu và sinh hoạt phí "hợp lý" trong thời gian du học Việt Nam, phù hợp với nguồn lực của Quỹ. Mức hỗ trợ có thể bao gồm toàn bộ học phí hoặc một phần học phí, chi phí đào tạo; sinh hoạt phí thiết yếu; phí bảo hiểm y tế, thị thực, cư trú và những chi phí cần thiết khác theo quy định.
Học bổng thu hút người nước ngoài đề ra 5 trường hợp ưu tiên.
Thứ nhất là những công dân nước ngoài đến học tập, nghiên cứu các lĩnh vực về Việt Nam, Đông Nam Á, ngôn ngữ Việt, dạy tiếng Việt và các khía cạnh khác của Việt Nam như lịch sử, văn hóa, kinh tế... Thứ hai là các chương trình đào tạo, nghiên cứu trình độ sau ĐH và chương trình nghiên cứu chuyên sâu gắn với bối cảnh, dữ liệu và thực tiễn Việt Nam.
Thứ ba là một số ngành hoặc lĩnh vực khoa học, kỹ thuật, công nghệ... Thứ tư là các chương trình, đề tài, nhiệm vụ nghiên cứu gắn với phòng thí nghiệm trọng điểm, trung tâm nghiên cứu quốc gia và các dự án Việt Nam ưu tiên. Cuối cùng là người nước ngoài đến từ một số quốc gia, vùng lãnh thổ và đối tác theo danh mục hoặc tiêu chí do Bộ GD-ĐT quy định.
Trong quá trình xét chọn, Bộ GD-ĐT cho biết ưu tiên cá nhân nước ngoài có thành tích học tập, nghiên cứu tốt, hoặc có đóng góp tích cực cho Việt Nam trong những lĩnh vực phù hợp theo từng giai đoạn.
Về phương án phối hợp, Quỹ sẽ công bố chương trình học bổng, điều kiện, tiêu chí lẫn chỉ tiêu. Các cơ sở giáo dục sẽ đánh giá năng lực học thuật và đề cử ứng viên đáp ứng yêu cầu của học bổng cũng như tiêu chí tiếp nhận của đơn vị. Sau đó, Quỹ sẽ xem xét và quyết định cấp học bổng dựa trên danh sách ứng viên do các đơn vị đề cử và tiêu chí đã đề ra. Đây là quy trình tương tự nhiều chương trình học bổng của các chính phủ khác trên thế giới.
Ngoài ra, một trong 5 chương trình học bổng khác của Quỹ là học bổng theo điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế cũng sẽ có suất cho công dân nước ngoài đến học tập, nghiên cứu tại Việt Nam.
Trước Việt Nam, nhiều quốc gia, vùng lãnh thổ cũng đang vận hành chương trình học bổng chính phủ để thu hút người nước ngoài tới học tập, nghiên cứu và đóng góp cho địa phương. Có thể kể đến chương trình Fulbright của Mỹ gồm nhiều loại học bổng cho các hình thức khác nhau; Australia Awards Scholarship của Úc, Manaaki của New Zealand, Chevening của Anh chú trọng bậc thạc sĩ...
Tại khu vực Đông Nam Á, nhiều quốc gia hiện cũng thành lập chương trình học bổng chính phủ để thu hút sinh viên quốc tế, như học bổng ASEAN dành cho bậc THPT của Singapore, học bổng MIS (Malaysia) và học bổng Thailand Scholarships (Thái Lan) cho bậc thạc sĩ và tiến sĩ, hay học bổng Kemitraan Negara Berkembang cho bậc học từ cử nhân tới tiến sĩ của Indonesia...
10 chuyên đề ôn tập của môn lịch sử thuộc chương trình Bí quyết ôn thi tốt nghiệp THPT đạt điểm cao năm 2026 được phát ở chuyên mục giáo dục trên các nền tảng: website thanhnien.vn, fanpage Facebook và kênh YouTube của Báo Thanh Niên.
Các chuyên đề ôn thi tốt nghiệp THPT do giáo viên Nguyễn Viết Đăng Du, Trường THPT Lê Quý Đôn (P.Xuân Hòa, TP.HCM) thực hiện.
https://www.youtube.com/watch?v=VIvaUQxjPQw
Chuyên đề 1- Trật tự thế giới trong và sau chiến tranh lạnh, cung cấp tóm tắt những kiến thức cơ bản về tổ chức Liên Hiệp Quốc; trật tự thế giới trong chiến tranh lạnh; xu thế và những biểu hiện của trật tự thế giới sau khi chiến tranh lạnh kết thúc.
Vào các khung giờ cố định (16 giờ 30, 18 giờ 30 và 20 giờ 30) thứ hai đến thứ bảy hàng tuần từ 20.4 đến 23.5, Báo Thanh Niên lần lượt phát sóng trực tiếp 88 chuyên đề Bí quyết ôn thi tốt nghiệp THPT đạt điểm cao tại các địa chỉ thanhnien.vn, Facebook.com/thanhnien và YouTube Báo Thanh Niên.
88 chuyên đề ôn tập kiến thức do các giáo viên giàu kinh nghiệm tại TP.HCM xây dựng, gồm: Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, chuyên Trần Đại Nghĩa, Bùi Thị Xuân, Lê Quý Đôn, Marie Curie, Nguyễn Hiền, quốc tế Á Châu… Qua mỗi chuyên đề ôn thi trực tuyến, giáo viên sẽ giúp học sinh tiết kiệm thời gian, tận dụng lợi thế của công nghệ để hứng thú với việc học, tích lũy kiến thức cho kỳ thi quan trọng sắp đến.
Sau các khung giờ nói trên, các chuyên đề vẫn xuất hiện trên các nền tảng thanhnien.vn, Facebook.com/thanhnien và YouTube Thanh Niên. Học sinh sử dụng bất kỳ thiết bị (điện thoại thông minh, máy tính cá nhân hay máy tính cố định) và chỉ cần kết nối internet đều có thể tiếp cận nội dung hệ thống kiến thức của 9 môn thi trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026.
Học sinh có thể truy cập vào các nền tảng của Báo Thanh Niên hoặc quét mã QR từ lịch phát sóng để xem trực tiếp chương trình Bí quyết ôn thi tốt nghiệp THPT năm 2026 vào đúng khung giờ hoặc xem lại 88 chuyên đề ôn thi tốt nghiệp THPT đã phát.
Lịch phát sóng tuần từ 20 đến 25.4 các chuyên đề ôn thi tốt nghiệp năm 2026
Thông tin được chia sẻ tại lễ phát động Giải thưởng Khoa học và Công nghệ Bảo Sơn năm 2026, diễn ra sáng 9-5 tại Hà Nội.
Giải thưởng Bảo Sơn năm nay với chủ đề "Trí tuệ Việt - Bứt phá vì tương lai bền vững". Mức tiền thưởng được nâng lên 140.000 USD (tương đương hơn 3,6 tỉ đồng) cho một công trình nghiên cứu xuất sắc nhất của mỗi lĩnh vực, tăng 20.000 USD so với năm ngoái.
5 lĩnh vực được xét chọn trao giải gồm: khoa học tự nhiên; khoa học xã hội, khoa học nhân văn; khoa học kỹ thuật và công nghệ; khoa học y - dược; khoa học nông nghiệp.
Ngoài tiền thưởng, Quỹ Hỗ trợ giáo dục và đào tạo Bảo Sơn cam kết hỗ trợ kinh phí phát triển để các công trình đoạt giải tiếp tục mở rộng ứng dụng, nâng cao chất lượng và hướng tới chuẩn mực quốc tế.
Ban tổ chức giải thưởng sẽ tiếp nhận hồ sơ dự thi từ ngày 10-5 đến 30-12-2026. Thời gian thẩm định và chấm giải từ ngày 5-1 đến 15-4-2027.
Tại lễ phát động, GS.TS Mai Trọng Nhuận - Chủ tịch hội đồng xét chọn Giải thưởng Bảo Sơn - nhấn mạnh các công trình nghiên cứu tham dự xét chọn giải thưởng phải thực sự là những viên ngọc sáng, đáp ứng được tiêu chuẩn cốt lõi. Ông lưu ý ba tiêu chí sau:
Thứ nhất, công trình nghiên cứu dự thi phải có tính đột phá cao về khoa học công nghệ và ứng dụng thực sự, phải là những phát hiện mới, mang lại nhận thức và cách tiếp cận mới trong khoa học và công nghệ và kỹ thuật. Đặc biệt, công trình đã được ứng dụng hiệu quả trong thực tế tối thiểu 3 năm.
Thứ hai, về sức lan tỏa, kiến tạo, công trình phải có tác động thay đổi quan trọng trong đời sống sản xuất, tiên phong trong chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, giải quyết vấn đề then chốt về cải tiến và đổi mới công nghệ trong phát triển đất nước.
Thứ ba, hướng đến phát triển bền vững, phải đem lại hiệu quả kinh tế cao, góp phần đặc biệt trong thúc đẩy cơ cấu sản xuất, đồng thời ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu toàn cầu, phòng chống thiên tai, bảo vệ môi trường, đa dạng sinh học, bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Năm 2024, Giải thưởng Bảo Sơn đã trao thưởng cho bốn công trình tiêu biểu thuộc các lĩnh vực khoa học tự nhiên, công nghệ - kỹ thuật, khoa học sức khỏe, văn học và nghệ thuật đã được vinh danh, gây tiếng vang lớn trong giới khoa học, nghệ thuật và cộng đồng.
Trong đó lần đầu giải thưởng trao giải cho người nước ngoài - đó là công trình Lịch sử chính sách dân tộc của những người Cộng sản Việt Nam - thuộc lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn của GS.TS Furuta Motoo - Hiệu trưởng Trường đại học Việt - Nhật, Đại học Quốc gia Hà Nội.
