Hai ngày sau khi Cơ quan Hàng không vũ trụ Mỹ (NASA) công bố kế hoạch xây dựng một căn cứ cố định gần cực nam của mặt trăng, Blue Origin – một trong những công ty tư nhân được thuê tham gia dự án – gặp thất bại lớn. Cụ thể, ngày 28.5, tên lửa thử nghiệm của Blue Origin – thuộc sở hữu của tỉ phú Jeff Bezos – đã phát nổ trên bệ phóng ở bang Florida (Mỹ). Vụ nổ gây thiệt hại nghiêm trọng cho bệ phóng mà có thể cần rất nhiều thời gian để sửa chữa.
Đối với NASA, tai nạn trên khiến nhiệm vụ xây dựng căn cứ ở mặt trăng bị trì hoãn. Nhưng đối với đối thủ cạnh tranh của Blue Origin là Công ty SpaceX của tỉ phú Elon Musk, thì vụ tai nạn lại là cơ hội. Dự kiến trong tháng 6 này, SpaceX lần đầu phát hành cổ phiếu ra công chúng (IPO), ước tính huy động được 75 tỉ USD, với định giá công ty khoảng 1.800 tỉ USD. SpaceX có thể tận dụng nguồn vốn từ IPO để phát triển công nghệ mới, tìm cách thống trị thị trường công nghệ không gian của Mỹ.
Thị trường công nghệ không gian không còn giới hạn trong việc thực hiện các sứ mệnh khám phá vũ trụ. Cuộc chiến Ukraine đã thay đổi điều này khi cho thấy vai trò của các vệ tinh cung cấp kết nối internet đang trở nên quan trọng hơn, khi hệ thống liên lạc vệ tinh Starlink đã giúp Ukraine duy trì kết nối internet vốn bị Nga đánh sập trước đó. Không những vậy, dù bị giới hạn trong việc sử dụng kết nối với hệ thống Starlink, nhưng qua đó thì Kyiv vẫn có thể thu thập dữ liệu chiến trường một cách đáng kể.
Theo phân tích được gửi đến Thanh Niên bởi Eurasia Group (Mỹ), đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, ở tầm quốc gia, trong thập niên qua, Nga đã dần rút khỏi sự hợp tác không gian với Mỹ. Năm 2020, Moscow từ chối tham gia chương trình mặt trăng Artemis cùng với Washington và một số bên. Thay vào đó, Nga đã chọn hợp tác với chương trình vũ trụ của Trung Quốc để thiết lập một căn cứ tương tự trên mặt trăng. Năm 2022, Tập đoàn Wagner của Nga đã mua lại hình ảnh vệ tinh về Ukraine từ các công ty Trung Quốc đang cạnh tranh với Starlink – tập đoàn vốn đã cắt đứt quyền truy cập của Nga vào các vệ tinh của họ. Trong khi đó, Mỹ đã tuyên bố sẽ ngừng hoạt động Trạm không gian quốc tế (ISS) vào năm 2030 để chuyển sang các trạm vũ trụ thương mại thuộc sở hữu tư nhân.
Cũng trong thập niên qua, Trung Quốc đã làm lu mờ Nga để trở thành đối thủ lớn nhất của Mỹ trong cuộc đua vào không gian. Bắc Kinh đặt mục tiêu đưa các phi hành gia đầu tiên lên cực nam của mặt trăng trước năm 2030, mở rộng trạm vũ trụ Thiên Cung và tăng tốc thám hiểm sao Hỏa để có thể mang về các mẫu vào năm 2031.
Khác với Mỹ, hầu hết các chương trình vũ trụ của Bắc Kinh được thực hiện bởi các công ty nhà nước như Tập đoàn Khoa học và Công nghệ hàng không vũ trụ Trung Quốc (CASC) và Tập đoàn Khoa học và Công nghiệp hàng không vũ trụ Trung Quốc (CASIC). Một số công ty tư nhân trong lĩnh vực này đã ra đời ở Trung Quốc, nhưng thực tế vẫn dựa vào nguồn vốn do chính phủ hậu thuẫn.
Thực tế trên cho thấy sự khác biệt về mô hình kinh tế trong cách tiếp cận của Mỹ và Trung Quốc về công nghệ không gian. Washington ưu tiên đổi mới và tiết kiệm chi phí. Tên lửa có thể tái sử dụng do Blue Origin và SpaceX phát triển đã giảm chi phí phóng và đồng thời tăng tốc độ phóng. Vào năm 2025, Mỹ đã phóng 3.720 vật thể vào không gian, con số này của Trung Quốc chỉ là 371.
Tuy nhiên, Eurasia Group đánh giá mô hình của Mỹ có những lỗ hổng khi phụ thuộc vào số ít các công ty tư nhân vốn chịu áp lực của các cổ đông trong ngắn hạn và sự không chắc chắn về nguồn tài chính. Ngược lại, các chương trình không gian của Trung Quốc được hưởng lợi từ nguồn tài trợ ổn định của chính phủ, kế hoạch dài hạn và sẵn sàng theo đuổi các mục tiêu chiến lược trong nhiều thập niên. Bắc Kinh đã đạt một số thành tựu nhất định trong khám phá mặt trăng.
Cuộc đua vào không gian giờ không chỉ là uy tín khoa học hay lợi thế quân sự mà còn là kinh tế. Sứ mệnh Artemis của Mỹ được thiết kế để tạo ra một “nền kinh tế mặt trăng” bằng cách kích thích đầu tư của khu vực tư nhân, phát triển công nghệ mới, tạo việc làm có giá trị cao và xây dựng chuỗi cung ứng thương mại trong không gian sâu thẳm. NASA còn đánh giá thám hiểm mặt trăng sẽ tạo ra các thị trường mới trong giao thông vận tải, thông tin liên lạc, khai thác tài nguyên và cơ sở hạ tầng đồng thời tăng cường khả năng cạnh tranh của Mỹ. Ngoài ra còn có tham vọng về các trung tâm dữ liệu chạy bằng năng lượng mặt trời trong không gian, điều này cũng có thể làm giảm nhu cầu năng lượng cao ngất ngưởng của trí tuệ nhân tạo trên trái đất.
Trung Quốc cũng nhìn thấy những cơ hội tương tự. Kế hoạch của Bắc Kinh về một Trạm Nghiên cứu mặt trăng quốc tế và cuối cùng là định cư trên mặt trăng nhằm đảm bảo một chỗ đứng trong “nền kinh tế mặt trăng” đang nổi lên, bao gồm tất cả mọi thứ từ các nguồn tài nguyên được tìm thấy trên mặt trăng như titan, heli-3 và kim loại đất hiếm, đến sản xuất năng lượng, sản xuất tiên tiến, dịch vụ vệ tinh và mạng lưới giao thông chiến lược giữa trái đất và mặt trăng. Các nhà hoạch định Trung Quốc cũng coi không gian là động lực của đổi mới công nghệ và tăng trưởng kinh tế dài hạn, giống như cách đường sắt, hàng không và internet định hình các kỷ nguyên công nghiệp trước đây trên trái đất.
Khi nguồn lợi lớn hơn thì cuộc cạnh tranh càng trở nên khốc liệt hơn.
Theo Đài CNN, ngày 6-5, truyền thông Iran tuyên bố "Mỹ đã thất bại trong việc đạt được các mục tiêu của Dự án Tự do", sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo tạm dừng chiến dịch này.
Hãng thông tấn nhà nước Iran (INSA) nhấn mạnh ông Trump quyết định hủy bỏ chiến dịch "sau những lập trường cứng rắn và các cảnh báo từ phía Tehran".
Hãng tin Tasnim News Agency hoan nghênh động thái trên, mô tả sự việc bằng dòng tiêu đề ngắn gọn trên mạng xã hội X: "Ông Trump đã chùn bước".
Cùng ngày, ông Trump tuyên bố hoãn Dự án Tự do - chương trình sử dụng lực lượng quân sự Mỹ để hộ tống tàu thương mại qua eo biển Hormuz.
Nhà lãnh đạo Mỹ viết trên nền tảng Truth Social: "Dựa trên đề nghị của Pakistan và các quốc gia khác, những thành công quân sự to lớn mà chúng tôi đạt được trong chiến dịch chống lại Iran, cũng như thực tế là đã có tiến triển đáng kể hướng tới một thỏa thuận hoàn chỉnh và cuối cùng với các đại diện của Iran, chúng tôi đã nhất trí rằng: trong khi lệnh phong tỏa vẫn được duy trì đầy đủ và có hiệu lực, Dự án Tự do sẽ tạm dừng trong một thời gian ngắn để xem liệu thỏa thuận có thể được hoàn tất và ký kết hay không".
Chiến dịch được công bố từ ngày 4-5. Ngay sau đó, hai bên xảy ra các cuộc đụng độ và cáo buộc lẫn nhau, làm dấy lên nghi ngại về lệnh ngừng bắn vốn đã mong manh.
Đến ngày 5-5, chính quyền ông Trump khẳng định lệnh ngừng bắn vẫn còn hiệu lực, đồng thời dành cả ngày thúc đẩy chiến dịch hộ tống tàu qua eo biển Hormuz.
Ngoại trưởng Marco Rubio mô tả đây là bước đi đầu tiên hướng tới việc mở cửa trở lại hoàn toàn tuyến hàng hải huyết mạch này.
Tại buổi họp báo sáng cùng ngày, Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth nhấn mạnh nỗ lực này "tách biệt và khác biệt" với các hoạt động quân sự đang diễn ra trong khu vực.
"Dự án Tự do mang tính chất phòng vệ, có phạm vi giới hạn và chỉ mang tính tạm thời, với sứ mệnh duy nhất là bảo vệ hoạt động vận tải thương mại vô tội trước sự hung hăng của Iran", ông Hegseth khẳng định.
Chính phủ Anh ngày 20/5 cho biết họ đã nới lỏng các lệnh trừng phạt đối với việc nhập khẩu nhiên liệu máy bay và dầu diesel của Nga được tinh chế tại các nước thứ 3, trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng vọt do cuộc xung đột ở Trung Đông gây ra.
Giấy phép thương mại có hiệu lực từ ngày 20/5, theo trang web của Bộ Kinh doanh và Thương mại Anh, và sẽ được xem xét định kỳ.
Điều này sẽ cho phép Anh nhập khẩu dầu thô Nga được tinh chế tại các nước thứ 3, ví dụ như Ấn Độ.
Chính phủ Anh cũng ban hành giấy phép tạm thời nới lỏng các lệnh trừng phạt đối với khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) có nguồn gốc từ một số nhà máy của Nga.
Anh đã áp đặt lệnh trừng phạt cứng rắn đối với Nga sau chiến dịch quân sự tại Ukraine năm 2022, nhắm vào xuất khẩu dầu mỏ cũng như hơn 3.000 cá nhân và công ty.
Quyết định này được đưa ra sau khi Mỹ gia hạn miễn trừ trừng phạt đối với các lô hàng dầu Nga đã ở trên biển. Việc miễn trừ này được gia hạn lần thứ 2 vào ngày 18/5, trong bối cảnh cuộc xung đột ở Trung Đông làm thắt chặt nguồn cung dầu toàn cầu và đẩy giá năng lượng tăng mạnh.
Liên minh châu Âu đã không đồng tình với Mỹ về việc gia hạn miễn trừ này tại cuộc họp các bộ trưởng tài chính G7 ngày 19/5 mà Anh cũng tham gia.
Ủy viên kinh tế Liên minh châu Âu Valdis Dombrovskis cho biết đây không phải là thời điểm để “giảm áp lực lên Nga”.
Bộ trưởng Tài chính Anh Dan Tomlinson nói việc nới lỏng trừng phạt là nhằm “bảo vệ lợi ích quốc gia của Anh”.
“Chính phủ hôm qua đã công bố thay đổi có thời hạn này đối với các quy định về dầu mỏ và tinh chế dầu do tác động cực lớn từ cuộc xung đột ở Iran, cũng như ảnh hưởng của nó lan tới nước Anh”, ông Tomlinson nói với Sky News.
Để đáp trả các cuộc không kích Mỹ - Israel phát động hồi tháng 2, Iran trên thực tế đã siết kiểm soát eo biển Hormuz, dù lưu lượng giao thông qua tuyến đường thủy chiến lược này đã dần tăng trở lại trong thời gian ngừng bắn.
Giá nhiên liệu máy bay tại châu Âu đã tăng hơn gấp đôi sau khi chiến sự Trung Đông bắt đầu, nhưng hiện còn cao hơn khoảng 50% so với trước đó, trong khi giá nhiên liệu bán lẻ tại Anh vẫn tiếp tục tăng.
Theo công ty dịch vụ ô tô RAC, giá xăng không chì trung bình tại Anh đã đạt mức cao nhất kể từ khi chiến sự bùng phát.
Nhiều hãng hàng không hoạt động tại Anh và trên toàn thế giới đã hủy chuyến bay và tăng giá vé do giá nhiên liệu tăng vọt.
Trong nhiều năm, Anh đã dẫn đầu các nỗ lực quốc tế nhằm gây áp lực kinh tế lên Nga vì xung đột tại Ukraine.
Bộ trưởng Tài chính Tomlinson nói rằng thay đổi này nhằm “bảo vệ an ninh nguồn cung đối với những mặt hàng nền tảng rất quan trọng của nền kinh tế”.
Ông cho biết dù chính phủ vẫn “kiên định trong cam kết hỗ trợ Ukraine”, nhưng họ cũng phải “đưa ra những quyết định đúng đắn và hợp lý” đối với các sản phẩm thiết yếu để hỗ trợ các gia đình trên khắp đất nước đang chật vật với chi phí sinh hoạt.
Hỏa hoạn xảy ra vào rạng sáng ngày 7/4 tại nhà kho do tập đoàn tiêu dùng Kimberly-Clark thuê tại thành phố Ontario, bang California, giới chức Mỹ thông báo ngày 8/4.
Lực lượng cứu hỏa đầu tiên có mặt lúc 0h36. Ban đầu, họ tìm cách khống chế lửa từ bên trong tòa nhà, nhưng buộc phải rút lui vì sức nóng quá lớn, chuyển sang dùng vòi phun dập lửa. Tổng cộng 175 lính cứu hỏa, 20 xe chữa cháy, 15 xe thang, 17 chỉ huy và nhiều điều tra viên đã được huy động.
Đám cháy được khống chế lúc 7h46. Trẻ em và người cao tuổi lân cận được khuyến cáo ở trong nhà do lượng tro bụi lẫn trong không khí ở mức đáng kể.
Nhà kho ở Ontario là cơ sở lưu trữ các sản phẩm giấy, rộng 11,2 hecta, phục vụ nhu cầu của khoảng 50 triệu người Mỹ. Có khoảng 20 người có mặt trong tòa nhà khi hỏa hoạn xảy ra. Giới chức cho biết không có thương vong.
Tuy nhiên, theo Diana Gomes, chuyên gia phân tích cấp cao của Bloomberg, cho biết vụ cháy có nguy cơ gây thiếu hụt nguồn cung ở Bờ Tây, ảnh hưởng đến hơn 3% doanh số mảng kinh doanh của Kimberly-Clark tại Mỹ, đồng thời có thể làm tăng chi phí vận chuyển.
Kimberly-Clark sở hữu nhiều thương hiệu như giấy vệ sinh Cottonelle, khăn giấy Kleenex, giấy lau bếp Viva và tã Huggies.
Giới chức đã bắt Chamel Abdulkarim, 29 tuổi, sống cùng bang, cáo buộc liên quan đến hành vi phóng hỏa. Nghi phạm hiện bị giam không được bảo lãnh. Abdulkarim là nhân sự của NFI Industries, đơn vị logistics là bên thứ ba cung cấp dịch vụ cho Kimberly-Clark.
Trên mạng xã hội xuất hiện video được cho là Abdulkarim đang châm lửa phóng hỏa những cụm giấy, đăng tải từ một tài khoản cùng tên. Trong video, người châm lửa nói: "Các người nhẽ ra nên trả cho chúng tôi đủ tiền để sống". Giới chức California chưa xác thực video này.
Kimberly-Clark cho biết đã kích hoạt các biện pháp ứng phó nhằm giảm thiểu tác động tới người tiêu dùng.
"Mạng lưới chuỗi cung ứng của Kimberly-Clark được thiết kế để duy trì hoạt động liên tục khi xảy ra gián đoạn", công ty cho biết. "Chúng tôi đã kích hoạt các phương án phản ứng phối hợp và đang làm việc chặt chẽ với các đơn vị logistics tại địa phương để bảo đảm nguồn cung cho khách hàng".
