Một buổi sáng giữa tháng 4, trong không gian trang nhã của Văn phòng Tổng lãnh sự Vương quốc Hà Lan tại TP.HCM, cuộc trò chuyện giữa một nhà ngoại giao trẻ và những "nhà báo sinh viên" diễn ra cởi mở hơn mong đợi.
Không có khoảng cách quyền uy, thay vào đó là những câu hỏi thẳng thắn, những câu trả lời chân thành - và đôi khi là cả những nụ cười khi câu chuyện chạm đến những điều rất đời thường: học tập, lựa chọn nghề nghiệp, hay nỗi băn khoăn trước một thế giới đang thay đổi quá nhanh.
Giữa nhịp đối thoại ấy, Tổng lãnh sự Raïssa Marteaux - với sự điềm tĩnh của một nhà ngoại giao và sự gần gũi của một người từng trải - đã phác họa một chân dung đầy lạc quan về thế hệ trẻ Việt Nam.
* Bà từng nói chuyện với nhiều bạn trẻ Việt Nam, đâu là những phẩm chất hoặc thế mạnh của họ khiến bà ấn tượng nhất? Theo bà, điều gì giúp các bạn trẻ Việt có thể thích ứng mạnh mẽ trong một thế giới toàn cầu hóa đáng kinh ngạc như hiện nay?
Bà Raïssa Marteaux:
- Mỗi lần trò chuyện với các bạn trẻ Việt Nam, tôi đều có cảm giác rất rõ ràng rằng đây là một thế hệ đang chuyển động cùng với đất nước của mình. Và nếu chọn ra ba điểm nổi bật nhất, tôi nghĩ đó cũng chính là những yếu tố sẽ giúp các bạn thành công trong bối cảnh toàn cầu.
Điều đầu tiên là khả năng thích nghi. Việt Nam đã thay đổi rất nhanh trong vài thập kỷ qua, và các bạn lớn lên trong chính sự thay đổi đó. Vì vậy, những điều có thể khiến người khác cảm thấy áp lực thì với các bạn lại khá tự nhiên. Các bạn học rất nhanh, dễ dàng tiếp nhận kỹ năng mới, và cũng sẵn sàng điều chỉnh hướng đi khi cơ hội xuất hiện. Theo tôi, đây là một lợi thế rất đặc biệt.
Điểm thứ hai là tinh thần học hỏi. Tôi gặp nhiều bạn trẻ, từ rất nhỏ đến sinh viên, và điều khiến tôi ấn tượng là sự nỗ lực không ngừng. Không chỉ trong trường học, các bạn còn chủ động tìm kiếm cơ hội học tập bên ngoài - từ các khóa học trực tuyến đến việc trau dồi ngoại ngữ và các kỹ năng khác. Các bạn luôn cố gắng để thành công trong cuộc sống cũng như nỗ lực vì một tương lai tốt đẹp hơn.
Và điểm cuối cùng là tinh thần khởi nghiệp mà tôi có thể cảm nhận gần như ở khắp nơi. Khi bước ra ngoài đường, tôi thấy ai nấy đều tất bật. Mọi người đều cố gắng kinh doanh gì đó. Rất nhiều người trẻ có các dự án phụ, hoặc có các cơ sở kinh doanh nhỏ, và họ xoay xở để tạo ra một công việc kinh doanh từ mọi cơ hội.
Tôi đã thấy những cửa hàng ở đây mà tôi chưa từng thấy ở châu Âu. Chẳng hạn quán cà phê có chơi game, quán cà phê Lego cho những khách hàng thích xây Lego. Tôi nghĩ đó là ý tưởng xuất sắc bởi vì nơi đó dành cho những người cùng sở thích. Nếu bạn không muốn tự mua mọi thứ và để ở nhà, bạn có thể chỉ cần đến đó uống cà phê và chơi.
Ý tôi muốn nói tôi thấy nhiều người mạnh dạn bắt đầu việc kinh doanh từ một cơ hội nhỏ, tôi nghĩ đó là một lợi thế rất lớn khi bạn bước ra thế giới.
Sinh viên ĐH Nguyễn Tất Thành thuyết trình sản phẩm thực hành trên lớp ở báo Tuổi Trẻ - Ảnh: HOÀNG GIÁM
* Bà đã học tập và sinh sống ở nhiều quốc gia, nhiều môi trường văn hóa khác nhau. Nhìn lại hành trình của mình, bà nghĩ đâu là những kỹ năng "vô hình" quý giá nhất cho người trẻ?
- Tôi từng sống tự lập tại Singapore từ năm 16 tuổi, và đó là trải nghiệm mang tính bước ngoặt giúp tôi mở mang tầm mắt và thực sự đã thay đổi cuộc đời tôi. Khi bạn bước ra khỏi vùng an toàn, đối diện với những điều chưa quen thuộc, phải tự làm những việc mà bạn chưa từng làm, thì đó chính là lúc bạn trưởng thành.
Một trong những điều quan trọng nhất tôi học được là trí tuệ văn hóa - khả năng hiểu và thích nghi với những khác biệt, không chỉ ở bên ngoài mà cả trong cách suy nghĩ và hành xử. Đây là điều khó có thể học hoàn toàn từ sách vở, mà đến từ trải nghiệm thực tế.
Bên cạnh đó là tư duy đa chiều. Khi bạn học trong những môi trường khác nhau, bạn nhận ra rằng có nhiều cách tiếp cận và nhiều "đáp án đúng" cho cùng một vấn đề. Điều này giúp bạn linh hoạt hơn trong suy nghĩ và ra quyết định.
Những trải nghiệm đó cũng giúp bạn tự tin hơn và hiểu rõ bản thân hơn. Khi phải tự mình giải quyết vấn đề, bạn dần hiểu rõ hơn về chính mình - cả điểm mạnh lẫn những giá trị cốt lõi.
* Trong thời đại AI và chuyển đổi số nhanh chóng, nhiều sinh viên cảm thấy lo lắng về việc thị trường việc làm đang thay đổi nhanh như thế nào. Từ góc nhìn của bà, người trẻ nên ưu tiên những kỹ năng hay giá trị "lấy con người làm trung tâm" nào để luôn thích nghi và không thể bị thay thế?
- Đây là một câu hỏi rất hay, tôi lớn lên trong thời đại mà chúng tôi thậm chí còn chưa có máy tính ở nhà, máy tính là một thứ to lớn mà chỉ có ở nơi làm việc. Ngày nay chúng ta có điện thoại thông minh và mọi thứ đều nằm trong lòng bàn tay, Internet ở hầu hết mọi nơi, mọi lúc chỉ với một cú chạm. Mọi thứ đang thay đổi.
Và bây giờ nhìn vào sự phát triển của AI, tôi không chắc mình có thể tưởng tượng ra điều này ngay cả khi tôi còn trẻ. Vì vậy, tôi hiểu những lo lắng của giới trẻ.
Nhưng có một điều chúng ta không nên quên: AI cũng có những giới hạn của nó. Những kỹ năng "nông" hơn như ghi nhớ hay các công việc lặp đi lặp lại sẽ bị AI tiếp quản. Nhưng điều đó cũng giúp cuộc sống của chúng ta dễ dàng hơn, tập trung vào những năng lực có giá trị cao hơn. Ví dụ, khi tôi học luật, không thể chỉ học thuộc lòng các điều luật mà phải học cách áp dụng nó, và học cách áp dụng nó với sự sáng tạo hơn. Và tôi nghĩ đó là nơi những kỹ năng con người sẽ không bao giờ bị AI thay thế.
Cô Raissa Marteaux trao đổi với Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Nguyễn Á trong buổi truyền thụ nghiệp vụ chụp ảnh cho sinh viên ĐH Nguyễn Tất Thành học thực hành ở báo Tuổi Trẻ - Ảnh: ĐINH THỊ MINH NGỌC (SV ĐH Nguyễn Tất Thành)
Bởi vì sự sáng tạo theo nghĩa này là nhìn thấy những khả năng mà người khác bỏ lỡ. Và AI không thể làm được điều đó, đó là thứ vốn dĩ thuộc về con người. Một điểm khác là sự phán đoán. Tức không chỉ là phân tích dữ liệu, mà là đánh giá nó và đưa ra quyết định dựa trên đó. AI không thể đưa ra quyết định. Nó có thể cung cấp cho bạn dữ liệu thô và tóm tắt giúp bạn, nhưng quá trình ra quyết định thực sự là của con người.
Vì vậy, trong lĩnh vực chính sách, kinh doanh hay y tế, những lĩnh vực mà hệ quả quan trọng hơn cả dữ liệu thô, đó sẽ là những lĩnh vực không bao giờ bị AI chiếm lĩnh. Tôi nghĩ điều quan trọng đối với giới trẻ là học cách đặt ra những câu hỏi tốt hơn thay vì chỉ học thuộc lòng thông tin và các câu trả lời. Tôi nghĩ điều đó chắc chắn sẽ đảm bảo rằng dù mọi chuyện diễn ra theo cách nào, bạn vẫn luôn có thể phát triển và thích nghi trên thị trường việc làm.
Một điều cuối cùng là AI có thể rất giỏi tạo ra nội dung, nhưng không giỏi trong việc mang lại ý nghĩa cho nội dung đó. Bạn sẽ luôn cần bộ não con người đứng sau để kết nối các điểm dữ liệu và hiểu tại sao mọi thứ lại quan trọng. Công việc của chúng ta có thể thay đổi, nhưng sẽ luôn có những thứ mà AI không thể đảm đương được.
AI có thể hỗ trợ xử lý thông tin, nhưng việc hiểu ý nghĩa và đưa ra quyết định cuối cùng vẫn là vai trò của con người. Vì vậy, thay vì lo lắng, các bạn trẻ nên tập trung phát triển những kỹ năng này.
Cô Tổng lãnh sự Hà Lan Raissa Marteaux giao lưu với sinh viên ĐH Nguyễn Tất Thành đang học thực hành tại báo Tuổi Trẻ - Ảnh: THANH HIỆP
* Hiện nay có nhiều bạn trẻ Việt dành nhiều thời gian trực tuyến và ít thời gian cho các hoạt động thể chất. Điều này có thể ảnh hưởng đến khả năng thích ứng của trí não, sức khỏe và thói quen làm việc trong tương lai. Đây có phải cũng là một thách thức ở Hà Lan không?
- Tôi nghĩ đây là một thách thức chung trên toàn thế giới, không chỉ riêng Việt Nam hay Hà Lan.
Mỗi yếu tố có một vai trò khác nhau, nhưng theo tôi, điều quan trọng nhất là cần bảo vệ nhóm người dùng nhỏ tuổi, vì các em dễ bị ảnh hưởng nhất. Hiện nay, nhiều trẻ em đã sử dụng điện thoại thông minh từ rất sớm. Các em cũng dễ bị tác động bởi quảng cáo nhắm mục tiêu hoặc các thuật toán được thiết kế để giữ người dùng ở lại lâu hơn. Vì vậy, việc dạy trẻ kỹ năng sử dụng công nghệ là rất cần thiết - từ cách dùng điện thoại đến các nền tảng như ChatGPT hay Instagram.
Bên cạnh đó, chúng ta cũng cần giúp người trẻ hiểu cách các thuật toán hoạt động - vì chúng quyết định phần lớn những gì bạn nhìn thấy mỗi ngày. Quan trọng hơn, các bạn trẻ cần học cách đánh giá thông tin một cách có chọn lọc, thay vì tin ngay vào mọi thứ xuất hiện trên mạng.
Bà Raissa Marteaux cảm thấy thú vị khi lần đầu trả lời câu hỏi theo cách bốc trong “túi mù” - Ảnh: VÕ THẾ ĐẠT
Một điều nữa chúng ta phải học, không chỉ giới trẻ mà cả bản thân tôi, là cách quản lý sự chú ý và tránh xao nhãng. Điện thoại rất gây nghiện. Mỗi khi có tiếng tin nhắn, bạn lại nhìn vào điện thoại. Có chuyện gì đó xảy ra, bạn lại nhìn điện thoại. Việc thực sự tập trung vào một cuộc trò chuyện ngày càng trở nên khó khăn vì bạn sẽ luôn bị xao nhãng bởi chiếc điện thoại ở đó.
Có rất nhiều điều bạn có thể làm, như là chuyển từ sử dụng thụ động sang sử dụng có chủ đích. Khi bạn có xu hướng cầm điện thoại và mở Facebook, hãy tự hỏi tại sao bạn lại mở Facebook? Có phải vì bạn cần tìm kiếm thứ gì đó không? Hay chỉ vì bạn đang buồn chán? Ý thức được hành vi của mình là bước đầu tiên để thay đổi nó.
Sinh viên ĐH Nguyễn Tất Thành thực hành tác nghiệp trong sự kiện báo Tuổi Trẻ tổ chức với "Tiểu tiên cá" Ánh Viên - Ảnh: HỒ NHƯỠNG
Một điều khác có thể hữu ích là điều chỉnh lại môi trường của bạn, cả trong phòng và trên điện thoại. Ví dụ, đừng đi ngủ với chiếc điện thoại bên cạnh. Nếu bạn cầm điện thoại, hãy tắt tất cả các thông báo không cần thiết để bớt xao nhãng.
Và điều cuối cùng, rất quan trọng đối với người trẻ, là hãy cẩn trọng với việc so sánh xã hội. Hãy cẩn thận với việc bạn theo dõi ai trên điện thoại. Hãy đặc biệt ý thức rằng hầu hết nội dung bạn thấy đều đã qua chỉnh sửa - đó là những khoảnh khắc đẹp nhất, chứ không phải toàn bộ cuộc sống. Vì vậy, nếu đem bản thân mình so với những hình ảnh đó, bạn rất dễ cảm thấy áp lực không cần thiết.
(Sinh viên Khoa Quan hệ công chúng - Truyền thông, Trường ĐH Văn Lang)
Tin Gốc: Tuổi Trẻ
