Ở tuổi 71, bà Nguyễn Thị Úc (ở phường Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi) vẫn nhớ rõ những ngày gian khổ hơn nửa thế kỷ trước. Khi đó, bà là y tá tại Bệnh xá Đức Phổ, nơi bác sĩ Đặng Thùy Trâm từng công tác trước khi hy sinh.
Bệnh xá với những căn nhà dựng tạm ẩn khuất trong khu rừng phía đông huyện Ba Tơ (giáp ranh với huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi cũ). Đơn vị gồm 20 cán bộ, nhân viên nhưng có lúc phải chữa trị, chăm sóc cho 120 thương binh giữa muôn vàn gian khó. Nhân viên bệnh xá luân phiên cõng gạo, mắm, muối, cá khô... từ miền xuôi lên núi nuôi sống người bệnh.
Chiều nọ, bà Úc và đồng đội cùng vài người dân tộc H'rê lội bộ băng rừng xuống đồng bằng mua gạo và cá khô. Khi gần ra khỏi rừng, họ lọt vào ổ phục kích và bị địch bắn xối xả bèn tháo chạy. Không may, một người dân tộc thiểu số tử nạn vì những viên đạn hiểm ác.
"Hồi đó đường sá đi lại khó khăn nên cõng lương thực, thực phẩm vô cùng cực khổ. Lo nhất là bị bom đạn của quân thù", bà Úc nhớ lại.
Đêm hè năm 1972, bà Bùi Thị Thu (năm nay 74 tuổi) và 2 đồng đội cùng dân công cõng mắm theo du kích xã Phổ Vinh (hiện tại thuộc phường Đức Phổ, Quảng Ngãi) hướng về núi. Họ lặng lẽ bước đi trong đêm tối. Bất chợt, những loạt đạn xé toạc màn đêm. Họ vội vàng tháo chạy nhưng không may một người bị thương. Quân địch không dám đuổi theo vì sợ bị bắn trả. Họ sơ cứu người bị nạn rồi đưa nhau về rừng.
"Chúng tôi thường chuyển hàng trong đêm tối, nhưng thỉnh thoảng giả dân thường đi ban ngày. Dẫu hiểm nguy cận kề nhưng phải đi cõng để có gạo, mắm, cá nuôi thương binh và cả tôi cùng đồng đội ở bệnh xá", bà nói.
Ngoài điều trị, chăm sóc thương binh, cán bộ và nhân viên Bệnh xá Đức Phổ phải đảm đương nhiều việc trong những ngày cơ cực giữa núi rừng. Ban trưa, họ len lỏi trong rừng lượm củi mang về tích trữ để nấu bếp.
Chiều tối, họ quẩn quanh tìm kiếm rau dại để cải thiện bữa cơm đạm bạc. Mớ rau ranh, rau mương hay vài củ măng rừng vô cùng quý giá. Chén canh rau lõng bõng nhưng quá đỗi là ngon trong lúc đói lòng. Mắm cá cơm, cá nục được kho loãng với nước, bơ, muối và bột ngọt phảng phất hương vị biển cả bao la.
"Lúc đó ăn uống kham khổ lắm. Nhiều bữa, chúng tôi xin đồng bào dân tộc thiểu số hái lá rau lang và lá mì già ngoài rẫy. Khi rau khan hiếm thì bứt cả lá bàng non", bà Thu nhớ lại.
"Ưu tiên cho thương binh chứ chúng tôi ăn rất ít. Đói quá nên ăn gì cũng thấy ngon. Khổ thế nhưng tinh thần lạc quan lắm. Bởi chúng tôi đã xác định sẵn sàng chết cho quê hương thì ngại gì gian khổ", bà Úc góp chuyện.
Rừng xanh che khuất nhưng là nơi "hút" bom đạn quân thù. Quân địch thường xuyên nã pháo và cho máy bay ném bom vào khu vực nghi là nơi đặt bệnh xá. Đối phương tổ chức nhiều đợt càn quét với ý đồ "nghiền nát những tên cộng sản gan lì".
Cán bộ và nhân viên bệnh xá phải di chuyển thương binh đến nơi khác với bao nỗi nhọc nhằn. Khi đến nơi mới, mọi người ráng sức phát dọn, hạ cây làm rường, cột và cắt lá rừng để lợp nhà. Họ không thể nhớ đã bao lần di chuyển để tránh sự truy lùng của giặc. Lắm lúc, mái lá chưa kịp héo úa thì phải chuyển đến nơi khác.
Trải qua bao gian khổ, hiểm nguy, cán bộ và nhân viên vẫn tận tâm chăm sóc thương binh. Họ ân cần chăm sóc, chuyện trò cho người bệnh đỡ phần nào đau đớn do bom đạn gây ra.
"Tôi có 4 lần nằm viện tại Bệnh xá Đức Phổ. Khi đó thiếu thốn đủ thứ. Khổ lắm! Nhưng anh chị em ở bệnh xá rất nhiệt tình chăm lo cho thương binh khiến tôi nhớ mãi. Hồi đó đói quá nên ăn uống cực khổ cũng thấy ngon. Bây giờ, nhiều đêm tôi nằm mơ thấy được ăn món mắm kho lúc đó", ông Lại Hoàng Thơm (74 tuổi, ở xã Khánh Cường, tỉnh Quảng Ngãi, nguyên Chính trị viên đại đội đặc công 120 anh hùng) tâm sự.
(còn tiếp)
Tin Gốc: Thanh Niên
