Kể từ khi cuộc chiến giữa Mỹ – Israel và Iran bắt đầu từ ngày 28-2, eo biển Hormuz – huyết mạch năng lượng toàn cầu – luôn là tâm điểm chú ý.
Trước khi giao tranh nổ ra, eo biển nói trên là tuyến đường vận chuyển 20% lượng dầu mỏ và khí hóa lỏng (LNG) của thế giới từ các nhà sản xuất vùng Vịnh. Eo biển này được Iran và Oman chia sẻ về mặt địa lý.
Để đáp trả cuộc tập kích của Mỹ và Israel, Iran đã tấn công các tàu buôn “của kẻ thù” tại eo biển Hormuz. Hậu quả là các tàu chở dầu bị mắc kẹt, tạo ra một trong những cuộc khủng hoảng phân phối năng lượng mà Đài Al Jazeera đánh giá là lớn nhất từ trước đến nay.
Sau hơn 1 tháng giao tranh, hôm 7-4, Tổng thống Mỹ Donald Trump đăng tải trên nền tảng Truth Social, tuyên bố đồng ý với một thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 2 tuần – do Pakistan làm trung gian.
Động thái trên được đưa ra sau khi Iran công bố đề xuất hòa bình 10 điểm. Ông Trump gọi đây là cơ sở “khả thi” để đàm phán chấm dứt vĩnh viễn các cuộc xung đột ở Trung Đông.
Đáng chú ý, trong đề xuất 10 điểm nói trên, Tehran khẳng định việc lưu thông qua eo biển Hormuz phải được kết hợp chặt chẽ với quân đội Iran. Từ đó, Cộng hòa Hồi giáo vẫn duy trì sự ảnh hướng lên tuyến đường này.
Iran tuyên bố sẽ cho phép tàu thuyền qua lại trong thời gian ngừng bắn nhưng dưới sự phối hợp chặt chẽ của Lực lượng Vũ trang Iran. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) đã công bố một bản đồ mới, yêu cầu các tàu đi lệch về phía bắc (gần bờ biển Iran) và tránh xa lộ trình truyền thống gần bờ biển Oman, với lý do “nguy cơ có mìn chống hạm tại các khu vực giao thông chính”.
Tuy nhiên, thỏa thuận ngừng bắn đã xuất hiện những rạn nứt khi Israel tấn công dữ dội thủ đô Beirut của Lebanon ngày 8-4, khiến hàng trăm người thiệt mạng. Cuối ngày 8-4, Iran tuyên bố sẽ tiếp tục hạn chế di chuyển của các tàu chở dầu trên Hormuz, viện lý do Israel không tuân thủ lệnh ngừng bắn.
Tổng thống Trump khẳng định trên mạng xã hội Truth Social rằng quân đội Mỹ sẽ “túc trực” tại khu vực để giám sát việc lưu thông và đe dọa sẽ tái khởi động các cuộc tấn công nếu đàm phán thất bại.
Theo chuyên gia phân tích hàng hải C Uday Bhaskar, tình trạng “không chắc chắn” vẫn bao trùm. Cho đến nay, mới chỉ có 3- 5 tàu thực hiện quá cảnh kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực.
Trong kế hoạch 10 điểm của Tehran, một trong những yêu cầu chính là Mỹ và Israel phải chấm dứt vĩnh viễn mọi cuộc tấn công vào Iran và các đồng minh của nước này – đặc biệt là Lebanon, và cho phép Iran duy trì quyền kiểm soát eo biển Hormuz.
Truyền thông Iran đưa tin nước này đang cân nhắc mức phí lên tới 2 triệu USD mỗi tàu qua Hormuz, hoặc thu 1 USD trên mỗi thùng dầu vận chuyển qua eo biển. Khoản thu này sẽ được chia cho Oman.
Tehran tuyên bố doanh thu sẽ được dùng để tái thiết cơ sở hạ tầng dân sự và quân sự bị hư hại do các cuộc không kích của Mỹ và Israel.
Oman, quốc gia cùng chia sẻ eo biển Hormuz, đã bác bỏ ý tưởng trên. Bộ trưởng Giao thông Oman Said Al Maawali, khẳng định nước này đã ký kết các thỏa thuận hàng hải quốc tế, bao gồm cấm thu phí trên các tuyến đường này.
Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) quy định không được thu phí đối với tàu thuyền đi qua các eo biển quốc tế hoặc vùng biển lãnh hải.
Công ước trên cho phép các quốc gia ven biển thu phí cho các dịch vụ được cung cấp, chẳng hạn như hỗ trợ hàng hải hoặc sử dụng cảng, nhưng không cho phép thu phí cho việc vận chuyển
Tuy nhiên, cả Mỹ và Iran đều chưa phê chuẩn UNCLOS.
Theo nhà phân tích Bhaskar, Iran có thể “lách luật” bằng cách thu phí để rà phá thủy lôi trên eo biển Hormuz và đảm bảo an toàn cho tàu thuyền đi qua.
Các nhà phân tích nhận định Tổng thống Trump khó có thể chấp nhận yêu cầu thu phí vô thời hạn của Iran. Anh và 40 quốc gia khác cũng đã bắt đầu thảo luận các biện pháp để mở cửa lại eo biển một cách tự do.
Tại Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc ngày 7-4, Bahrain đã đề xuất một nghị quyết kêu gọi mở cửa lại eo biển bằng “mọi phương tiện cần thiết” và được 11/15 thành viên ủng hộ. Tuy nhiên, Nga và Trung Quốc đã phủ quyết nghị quyết này với lý do thiên vị chống lại Iran.
Hàng ngàn thiên thể băng đá, được gọi là các vật thể nằm ngoài quỹ đạo sao Hải Vương (TNO), đang tập kết bên trong Vành đai Kuiper ở rìa hệ mặt trời. Chúng là tàn tích còn sót lại trong quá trình Thái Dương hệ hình thành cách đây khoảng 4,5 tỉ năm.
Trong số này, hành tinh lùn Pluto (tên tiếng Việt là sao Diêm Vương) là TNO lớn nhất.
Nhiệt độ lạnh giá và lực hấp dẫn bề mặt yếu của các thiên thể nhỏ từ lâu khiến giới khoa học cho rằng chúng không đủ năng lực duy trì khí quyển, ngoại trừ Pluto hiện vẫn còn một lớp khí quyển mỏng.
Khí quyển, đặc biệt loại dày, thường hình thành xung quanh những hành tinh hoặc mặt trăng lớn, bao gồm mặt trăng Titan của sao Thổ.
Trong khi đó, các hành tinh lùn khác như Eris, Haumea, Makemake và ứng viên hành tinh lùn Quaoar, TNO lớn thứ hai chỉ sau Pluto, không có khí quyển.
Tuy nhiên, trong một cơ hội quan sát hiếm hoi, các nhà thiên văn Nhật Bản đã phát hiện một lớp khí quyển mỏng bao quanh TNO có tên (612533) 2002 XV93, theo báo cáo đăng trên chuyên san Nature Astronomy.
Nếu Pluto có đường kính 2.377 km, bề ngang 2002 XV93 chỉ khoảng 500 km.
Khám phá bất ngờ của nhóm do tiến sĩ Ko Arimatsu và các đồng nghiệp tại Đài thiên văn quốc gia Nhật Bản thực hiện hứa hẹn mang lại cái nhìn chưa từng có về cách thức một khí quyển hình thành và tồn tại quanh các thiên thể nhỏ.
Phát hiện mới cũng có thể thay đổi nhận thức của giới khoa học về các thiên thể ở Vành đai Kuiper.
Trong hơn 7.000 nghiên cứu được trình bày, một thử nghiệm về ung thư tuyến tụy nhận được sự chú ý đặc biệt, do đây là một trong những dạng ung thư nguy hiểm nhất và rất ít tiến bộ điều trị trong nhiều thập niên qua. Phương pháp mới của Công ty dược sinh học Revolution Medicines (Mỹ) sử dụng phân tử daraxonrasib cho thấy hiệu quả vượt trội so với hóa trị tiêu chuẩn ở nhóm bệnh nhân mắc u ác tính nhưng phổ biến. Theo kết quả nghiên cứu, một nửa số bệnh nhân dùng daraxonrasib sống thêm hơn 13 tháng, gấp đôi nhóm điều trị hóa trị. Bác sĩ ung thư Monty Pal nhận định đây có thể là bước thay đổi đột phá trong điều trị ung thư tuyến tụy giai đoạn cuối.
Một nghiên cứu đầy hứa hẹn khác là dữ liệu sơ bộ về các thuốc giảm cân như Ozempic và Wegovy. Nhóm thuốc mô phỏng hormone GLP-1 này ban đầu được phát triển để điều trị tiểu đường, nhưng hiện được nghiên cứu thêm về tác động đối với ung thư. Kết quả cho thấy tỷ lệ bệnh tiến triển giảm 38 - 50% ở 4 loại ung thư (gồm phổi, vú, đại tràng và gan) ở những bệnh nhân dùng thuốc GLP-1 so với nhóm dùng phương pháp điều trị tiểu đường thông thường. Tuy nhiên, các nhà khoa học nhấn mạnh dữ liệu này vẫn cần được kiểm chứng bằng thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên.
ASCO cũng ghi nhận xu hướng điều trị ít xâm lấn hơn. Một nghiên cứu về ung thư vú cho thấy có thể không cần phẫu thuật cắt hạch nách ở một số bệnh nhân chỉ di căn đến 1 hoặc 2 hạch, qua đó tránh tác dụng phụ lâu dài không cần thiết.
"Hôm qua, một cuộc họp quan trọng đã được tổ chức tại St. Petersburg. Các đại diện Cuba đã đến gặp chúng tôi. Cuba đang bị phong tỏa hoàn toàn”, Bộ trưởng Năng lượng Nga Sergey Tsivilyov phát biểu trong cuộc họp báo tại diễn đàn Energoprom-2026 ngày 2/4.
“Một tàu của Nga đã phá vỡ vòng phong tỏa. Tàu thứ hai đang được chất hàng. Chúng tôi sẽ không bỏ mặc người Cuba trong tình thế khó khăn”, ông Tsivilyov cho biết.
Trước đó, vào cuối tháng 3, tuần duyên Mỹ được cho là đã cho phép một tàu chở dầu thô của Nga đến Cuba, cung cấp nguồn năng lượng thiết yếu cho quốc đảo này.
Con tàu chở ước tính 730.000 thùng dầu thuộc sở hữu của chính phủ Nga.
Sự xuất hiện của con tàu Nga sẽ giúp Cuba có thêm nguồn cung năng lượng ít nhất vài tuần.
Theo các nhận định, lượng dầu này có thể được tinh chế thành dầu diesel, xăng, nhiên liệu máy bay và dầu mazut dùng cho các nhà máy điện, giúp ổn định lưới điện, giảm mất điện và hỗ trợ vận tải cũng như sản xuất nông nghiệp.
Dầu diesel là sản phẩm quan trọng nhất vì được sử dụng để chạy xe tải, máy kéo và nhiều nhà máy điện nhưng đang bị thiếu hụt nghiêm trọng. Một số hàng cứu trợ nhân đạo đang bị kẹt tại kho vì xe tải không có dầu để phân phối, các trang trại và một số nhà máy điện phải đóng cửa.
Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thực thi một lệnh phong tỏa dầu mỏ với Cuba kể từ tháng 1.
Lệnh phong tỏa năng lượng của Mỹ đã dẫn đến tình trạng thiếu hụt nhiên liệu tại Cuba. Chính sách này đã vấp phải sự chỉ trích quốc tế, bao gồm từ Liên hợp quốc.
Theo Tass
