“Ung thư tuyến giáp đang trở thành một vấn đề nổi lên trong hệ thống y tế, không phải vì tỷ lệ tử vong cao, mà vì sự gia tăng nhanh chóng về số ca mắc và những thách thức trong quản lý hợp lý. Với ung thư tuyến giáp, không phải là ưu tiên giảm tử vong, mà là ưu tiên quản lý hợp lý, tránh lạm dụng trong chỉ định điều trị”.
Đó là thông tin TS Nguyễn Trọng Khoa, Phó cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh (Bộ Y tế), cho biết tại hội thảo về cập nhật phương pháp điều trị ung thư tuyến giáp do Báo Tiền Phong tổ chức ngày 4.4, với sự tham dự của các chuyên gia nhiều kinh nghiệm trong chuyên khoa này.
Tại hội thảo, ông Khoa bày tỏ “đau đáu về chỉ định phẫu thuật tuyến giáp” và cho rằng, chiến lược đúng không phải là phát hiện càng nhiều càng tốt, mà là phát hiện đúng, điều trị hợp lý, tránh can thiệp không cần thiết.
Do đó, không triển khai sàng lọc đại trà, không siêu âm tuyến giáp đại trà, chỉ sàng lọc cho nhóm nguy cơ cao, tránh nguy cơ chẩn đoán quá mức, gia tăng can thiệp không cần thiết và không cải thiện tử vong.
Sớm chuẩn hóa quy trình chẩn đoán, áp dụng phân loại TIRADS trong siêu âm, chuẩn hóa chọc hút tế bào (FNA) – Bethesda và phân tầng nguy cơ rõ ràng, nhằm mục tiêu giảm chỉ định sinh thiết và phẫu thuật không cần thiết.
Ông Khoa lưu ý, các bác sĩ thực hiện cá thể hóa điều trị theo nguy cơ. Với nhóm nguy cơ thấp, theo dõi tích cực (active surveillance), không phẫu thuật ngay. Với nhóm nguy cơ trung bình và cao, phẫu thuật hợp lý và iod phóng xạ có chỉ định.
Cần thực hiện các nhóm tiêu chí cho phòng và điều trị với ung thư tuyến giáp đồng thời kiểm soát chỉ phẫu thuật không phù hợp. Hiện, tỷ lệ phẫu thuật ung thư tuyến giáp tại một số cơ sở còn cao. Định hướng là giảm phẫu thuật không cần thiết và chuẩn hóa chỉ định mổ.
Ông Khoa cũng cho biết, về lâu dài, ung thư tuyến giáp cần được quản lý như bệnh mạn tính có kiểm soát. Đồng thời với phát triển hệ thống đa chuyên khoa kết hợp ung bướu, nội tiết, y học hạt nhân và giải phẫu bệnh, nhằm đảm bảo quyết định điều trị chính xác.
Trong thời gian tới, Bộ Y tế định hướng giảm tỷ lệ phẫu thuật không cần thiết, giảm chỉ định siêu âm tràn lan, chuẩn hóa 100% cơ sở ung bướu áp dụng phân tầng nguy cơ, xây dựng hướng dẫn quốc gia cập nhật theo quốc tế và tăng tỷ lệ quản lý ngoại trú, theo dõi dài hạn.
Ông Khoa cho rằng, cần kiểm soát chỉ định dịch vụ y tế, gắn với cải cách thanh toán bảo hiểm y tế, do có nguy cơ điều trị quá mức, tỷ lệ phẫu thuật cao, kể cả với u nhỏ dưới 1 cm, ảnh hưởng chất lượng sống người bệnh, gia tăng chi phí y tế và gánh nặng hệ thống.
“Bộ Y tế, các chuyên gia đang sửa đổi quy định về tỷ lệ tổn thương cơ thể do thương tích, bệnh, tật và bệnh nghề nghiệp, trong đó, có các quy định liên quan bệnh lý ung thư tuyến giáp, nhằm đảm bảo công bằng cho người bệnh trong chi trả các quyền lợi bảo hiểm”, ông Khoa chia sẻ thêm.
Theo thông tin tại hội thảo, Việt Nam ghi nhận khoảng 6.100 – 6.200 ca mắc mới ung thư tuyến giáp mỗi năm (theo số liệu GLOBOCAN – Tổ chức ghi nhận ung thư thế giới 2022).
Tỷ lệ mắc đã tăng nhanh trong 20 năm qua. Tại một số thành phố lớn, tỷ lệ này đã tăng từ 2,4 lên 7,5/100.000 dân (1996 – 2015), với tốc độ tăng trung bình khoảng 8,7%/năm. Đây là một trong những mức tăng nhanh nhất trong các loại ung thư.
Ung thư tuyến giáp có tỷ lệ mắc tăng nhanh nhưng có tiên lượng tốt nhất trong nhiều loại ung thư. Cần lưu ý nguy cơ “chẩn đoán quá mức” dẫn tới phát hiện nhiều u nhỏ, tiến triển chậm, trong đó, nhiều trường hợp không cần phẫu thuật điều trị ngay.
Bác sĩ Lâm Nhã Oánh (Lin Ya-ying) từ Phòng khám Đông y Tân Duyệt (Đài Loan) cho biết, nếu vì mục đích giảm cân mà bỏ qua bữa sáng, những tổn thương gây ra cho cơ thể sẽ còn nghiêm trọng và toàn diện hơn.
Nhiều người hiện nay áp dụng phương pháp nhịn ăn gián đoạn 16:8 bằng cách bỏ bữa sáng. Tuy nhiên, bác sĩ Lâm cảnh báo việc nhịn ăn sáng kéo dài sẽ kích hoạt cơ chế bù đắp của cơ thể, dẫn đến 4 nguy cơ lớn:
Biến động đường huyết và suy giảm thể lực
Sau một đêm ngủ dài, nồng độ đường huyết xuống thấp. Nếu không bổ sung năng lượng, não bộ và cơ bắp sẽ thiếu "nhiên liệu", dẫn đến tinh thần uể oải, mệt mỏi, phản ứng chậm chạp. Đường huyết thấp cũng dễ gây ra tình trạng cáu gắt, nóng nảy hoặc khó tập trung.
Giảm tỷ lệ trao đổi chất cơ bản
Khi nhận thấy cơ thể không được nạp năng lượng vào buổi sáng trong thời gian dài, hệ thống sinh học sẽ lầm tưởng bạn đang ở trong "trạng thái đói kém". Để duy trì sự sống, cơ thể sẽ tự động giảm tỷ lệ trao đổi chất cơ bản để tiết kiệm năng lượng. Đây là phản ứng bù đắp bất lợi nhất, khiến bạn dễ tăng cân hơn dù ăn ít.
Ngoài ra, cơn đói buổi sáng dễ dẫn đến việc ăn bù quá mức vào bữa trưa hoặc tối, gây rối loạn bài tiết insulin.
Bệnh lý hệ tiêu hóa
Nhịn ăn quá lâu khiến dịch mật trong túi mật không được tống xuất để tham gia tiêu hóa, dẫn đến dịch mật bị cô đặc, ứ đọng, làm tăng mạnh nguy cơ sỏi mật. Bên cạnh đó, axit dạ dày tiếp tục tiết ra nhưng không có thức ăn để tiêu hóa dễ gây viêm loét dạ dày hoặc trào ngược dạ dày thực quản.
Vấn đề tim mạch và chuyển hóa
Nhiều nghiên cứu theo dõi y khoa chỉ ra rằng, bỏ bữa sáng thường xuyên có liên quan mật thiết đến các bệnh mãn tính, làm tăng nguy cơ mắc bệnh mạch vành và gây kháng insulin, dẫn đến tiểu đường type 2.
Để bảo vệ sức khỏe, bác sĩ Lâm Nhã Oánh đưa ra 3 nguyên tắc vàng khi ăn sáng:
Nói không với đường: Đây là quy tắc sắt đá. Hãy từ bỏ các loại đồ uống "bẫy" như trà sữa có đường hoặc nước trái cây đóng hộp.
Ưu tiên đồ ăn ấm nóng: Theo Đông y, thực phẩm ấm giúp bảo vệ chức năng tiêu hóa của tỳ vị, tránh việc đồ ăn sống lạnh làm giảm tốc độ trao đổi chất. Dù mua đồ ăn sáng ở đâu, hãy ưu tiên các món có nhiệt độ ấm.
Thứ tự ăn uống, ưu tiên Protein: Hãy uống một cốc sữa đậu nành hoặc ăn trứng trước, sau đó mới ăn đến tinh bột. Thứ tự này giúp ổn định đường huyết và tạo cảm giác no lâu.
Bác sĩ Lâm nhấn mạnh: "Đôi khi ăn đúng cách còn dễ giữ dáng hơn là không ăn". Chỉ cần chọn đúng thực phẩm và đúng thứ tự, bạn sẽ giúp cơ thể thiết lập một chu trình chuyển hóa ổn định và tích cực.
Ung thư miệng ảnh hưởng đến khoang miệng, môi, nướu và vùng họng. Nếu phát hiện sớm, nhiều trường hợp có thể điều trị hiệu quả. Các triệu chứng ban đầu thường không rõ ràng, nhưng nếu có bất thường ở miệng hoặc họng kéo dài trên hai tuần, nên đi khám.
Một trong những yếu tố nguy cơ chính của ung thư miệng là việc sử dụng các sản phẩm thuốc lá, bao gồm cả loại không khói. Những sản phẩm này thường được giữ lâu trong khoang miệng, khiến niêm mạc tiếp xúc trực tiếp với chất gây ung thư trong thời gian dài.
Theo các chuyên gia, ung thư miệng không chỉ liên quan đến thuốc lá. Vệ sinh răng miệng kém, răng sắc nhọn, răng giả không phù hợp gây viêm nhiễm kéo dài trong khoang miệng cũng có thể làm tăng nguy cơ tổn thương tiền ung thư. Ngoài ra, virus HPV hiện được xem là yếu tố nguy cơ ngày càng phổ biến ở ung thư vùng miệng và họng, đặc biệt ở người trẻ không hút thuốc.
Các bác sĩ cũng cảnh báo lối sống hiện đại như thức khuya, căng thẳng kéo dài, ăn uống thiếu lành mạnh, ít vận động hoặc uống rượu thường xuyên có thể góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
Một trong những vấn đề lớn là nhiều người phát hiện bệnh muộn do bỏ qua triệu chứng ban đầu. Dấu hiệu sớm của ung thư miệng thường mơ hồ như loét miệng lâu lành, mảng trắng hoặc đỏ trong miệng, đau hoặc khó nuốt, khàn tiếng kéo dài, nổi hạch cổ hoặc chảy máu bất thường trong khoang miệng. Nhiều người nhầm các triệu chứng này với nhiệt miệng hoặc viêm thông thường nên tự điều trị tại nhà, làm chậm chẩn đoán.
Điều trị ung thư miệng phụ thuộc vào giai đoạn bệnh và vị trí tổn thương trong khoang miệng hoặc họng. Các phương pháp phổ biến gồm phẫu thuật, xạ trị và hóa trị. Phẫu thuật thường là lựa chọn điều trị đầu tiên nhằm loại bỏ mô ung thư. Với các trường hợp phát hiện sớm hoặc khối u nhỏ, phẫu thuật có thể là phương pháp duy nhất cần thực hiện. Nếu vùng cắt bỏ lớn, người bệnh có thể cần phẫu thuật tái tạo.
Xạ trị đôi khi được áp dụng đơn độc cho ung thư miệng giai đoạn sớm, đặc biệt ở vùng môi. Phương pháp này cũng có thể kết hợp sau phẫu thuật hoặc cùng hóa trị để giảm nguy cơ tái phát hay kiểm soát ung thư giai đoạn muộn. Hóa trị chủ yếu được dùng trong các trường hợp ung thư tiến triển hoặc phối hợp với xạ trị để tăng hiệu quả điều trị.
Để phòng bệnh, ngoài tránh thuốc lá dưới mọi hình thức, mọi người nên hạn chế rượu bia, giữ vệ sinh răng miệng tốt và khám nha khoa định kỳ để phát hiện sớm tổn thương bất thường. Tiêm vaccine HPV có thể giúp giảm nguy cơ một số ung thư vùng miệng và họng. Theo Medical News Today, ung thư miệng có tiên lượng tốt hơn nhiều nếu được phát hiện sớm và điều trị kịp thời.
Bác sĩ chuyên khoa 2 Châu Thị Anh, phụ trách Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện đa khoa Xuyên Á TP.HCM, cho biết giá trị dinh dưỡng của trái cây phụ thuộc nhiều yếu tố như độ tươi, mùa vụ, giống cây, cách bảo quản, thời gian vận chuyển, phương pháp canh tác..., chứ không nằm ở nguồn gốc nhập khẩu hay nội địa.
Một ví dụ điển hình:
Dinh dưỡng
Năng lượng (kcal)
Chất xơ (g)
Vitamin C (mg)
Theo bác sĩ Châu Thị Anh, có thể thấy ổi nội địa giàu vitamin C vượt trội, cao gấp nhiều lần táo nhập khẩu, hàm lượng chất xơ và kali của ổi cũng cao hơn.
Tương tự đu đủ, thanh long, xoài, cam, bưởi nội địa có giá trị dinh dưỡng rất tốt. Nhiều loại trái cây nhiệt đới của Việt Nam giàu carotenoid, vitamin C và polyphenol hơn một số loại trái cây ôn đới nhập khẩu. Điều quan trọng là sự đa dạng và độ tươi, không phải "nhập khẩu" hay "nội địa".
Trái cây nhập khẩu
Ưu điểm: Đa dạng chủng loại quanh năm, một số loại có tiêu chuẩn bảo quản và truy xuất nguồn gốc tốt, hình thức đẹp, đồng đều.
Nhược điểm: Giá thành cao, có thể giảm độ tươi do vận chuyển dài ngày. Trái cây nhập khẩu thường phải thu hoạch sớm, bảo quản lạnh dài ngày, vận chuyển đường biển hoặc đường hàng không, lưu kho trước khi bán. Quá trình này có thể làm giảm một số chất dinh dưỡng nhạy cảm như vitamin C, folate, một số chất chống oxy hóa. Ví dụ vitamin C giảm dần theo thời gian bảo quản, trái cây càng để lâu càng giảm độ tươi và hương vị tự nhiên.
Không phải mọi trái cây nhập khẩu đều "nhiều hóa chất", nhưng để kéo dài thời gian bảo quản, nhiều loại có thể được phủ sáp thực phẩm, xử lý chống nấm mốc, bảo quản khí quyển điều chỉnh, dùng chất làm chậm chín. Các biện pháp này được phép trong giới hạn an toàn ở nhiều quốc gia, nhưng người tiêu dùng nên rửa kỹ, gọt vỏ khi cần, mua từ nguồn uy tín.
Trái cây nội địa theo mùa
Ưu điểm: Trong khi đó, trái cây địa phương theo mùa thường được thu hoạch gần thời điểm tiêu thụ, ít thời gian lưu kho, giữ được độ tươi và mùi vị tốt hơn, giá hợp lý. Nhiều loại rất giàu vitamin và chất chống oxy hóa, hương vị tự nhiên đậm hơn khi đúng mùa.
Nhược điểm: Chất lượng không đồng đều nếu nguồn cung kém kiểm soát, một số nơi có nguy cơ lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật, khó bảo quản lâu.
Theo bác sĩ Châu Thị Anh, trái cây nhập khẩu không mặc nhiên giàu dinh dưỡng hơn trái cây nội địa. Trong nhiều trường hợp, trái cây địa phương theo mùa có thể tươi hơn, giữ vitamin tốt hơn, giá hợp lý hơn, phù hợp nhu cầu dinh dưỡng hằng ngày. Điều quan trọng nhất không phải "hàng ngoại hay hàng nội", mà là độ tươi, sự đa dạng, khẩu phần hợp lý và nguồn thực phẩm an toàn.
"Do đó dù là trái cây nội địa hay nhập khẩu thì cũng đều chú ý mua nơi uy tín, rửa kỹ dưới vòi nước, tránh chạy theo hình thức quá bóng đẹp bất thường", bác sĩ Châu Thị Anh khuyến cáo.
