Kể từ tháng 5/2022, đây là lần đầu tiên giá dầu thô ngọt nhẹ WTI của Mỹ chính thức vượt qua dầu chuẩn quốc tế Brent.
Sự đảo chiều ngoạn mục này không chỉ là những con số nhảy múa trên màn hình. Nó đang phản ánh một cơn khát năng lượng thực tế lan rộng trên toàn cầu.
Cơn khát dầu “giao ngay” và nghịch lý giá cả
Dữ liệu từ S&P Global vừa ghi nhận một cột mốc đáng kinh ngạc trên thị trường năng lượng. Giá dầu Brent giao ngay cho các lô hàng vật lý đã vọt lên 141,36 USD/thùng. Đây là mức cao nhất kể từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.
Giá giao ngay vốn phản ánh nhu cầu đối với các lô dầu sẽ được giao nhanh chóng trong vòng 10-30 ngày tới. Việc mức giá này cao hơn tới hơn 32 USD so với hợp đồng tương lai đang phát đi tín hiệu khẩn cấp. Nguồn cung vật lý trên thị trường đang rơi vào trạng thái cực kỳ căng thẳng.
Theo bà Amrita Sen từ công ty tư vấn Energy Aspects, thị trường tài chính đang tạo ra một cảm giác an toàn giả tạo. Những con số hợp đồng tương lai dường như che lấp mức độ khan hiếm thực tế. Áp lực này lớn đến mức đẩy giá dầu diesel tại châu Âu tiến sát mốc 200 USD/thùng.
Đồng tình với góc nhìn này, CEO Chevron là ông Mike Wirth cũng đưa ra lời cảnh báo sắc sảo. Giới đầu tư đang giao dịch dựa trên nhận thức và thông tin hạn chế thay vì thực tế. Những tác động vật lý từ việc gián đoạn chuỗi cung ứng đang lan rộng nhưng chưa được định giá đúng mức.
Vì sao dầu chuẩn Mỹ bứt phá ngoạn mục?
Đóng cửa phiên giao dịch gần nhất, theo dữ liệu từ Dow Jones, dầu WTI vọt tăng hơn 11% lên 111,54 USD/thùng. Trong khi đó, dầu Brent khép phiên ở mức 109,03 USD. Sự bứt phá của dầu chuẩn Mỹ đến từ nhu cầu tìm kiếm nguồn cung an toàn, nằm ngoài khu vực Trung Đông.
Yếu tố kỹ thuật cũng góp phần tạo nên hiện tượng này. WTI hiện vẫn giao dịch hợp đồng tháng 5, trong khi dầu Brent đã chuyển sang tháng 6. Giới đầu tư rõ ràng đang định giá rủi ro thiếu hụt nguồn cung trong ngắn hạn ở mức rất cao.
Lời kêu gọi hãy mua dầu từ Mỹ của Tổng thống Donald Trump mới đây càng tiếp thêm sức nóng. Nhu cầu mua những thùng dầu có sẵn ngay lập tức tăng vọt. Điều này xảy ra trong bối cảnh nhiều quốc gia đang chật vật tìm kiếm nhiên liệu hàng không.
Tâm lý thị trường càng căng thẳng khi nút thắt logistics tại eo biển Hormuz chưa được tháo gỡ. Theo AP News và Ngoại trưởng Anh Yvette Cooper, lưu lượng qua tuyến hàng hải huyết mạch này đã rơi tự do. Từ mức 150 tàu mỗi ngày, hiện chỉ còn vỏn vẹn 5 tàu qua lại.
Sức ép từ giá năng lượng cũng bắt đầu ngấm vào nền kinh tế đại chúng. Dữ liệu từ AAA cho thấy giá xăng trung bình tại Mỹ đã tăng hơn 1 USD/gallon chỉ trong một tháng. Trên thị trường chứng khoán, chỉ số S&P 500 cũng ghi nhận mức giảm 4,4% kể từ khi căng thẳng khu vực leo thang.
Phản ứng lại các diễn biến mới, phía Iran cũng nhanh chóng lên tiếng bảo vệ vị thế. Theo The Wall Street Journal, đại diện quân đội nước này bác bỏ các nhận định cho rằng năng lực của họ đang suy yếu. Họ khẳng định những đánh giá như vậy dựa trên thông tin hoàn toàn sai lệch.
Giải pháp “trên giấy” và góc nhìn nhà đầu tư
Đứng trước bài toán nguồn cung, liên minh OPEC+ dự kiến họp vào chủ nhật tới. Tổ chức này đang cân nhắc việc nâng sản lượng thêm 206.000 thùng/ngày. Tuy nhiên, Reuters dẫn lời các nguồn tin nội bộ cho biết đây nhiều khả năng chỉ là mức tăng trên giấy.
Thực tế, dù có bơm thêm dầu, các quốc gia vùng Vịnh cũng khó đưa sản phẩm ra thị trường. Tàu bè hiện không thể lưu thông qua eo biển Hormuz, nơi từng gánh vác 20% nguồn cung toàn cầu. Sự phân bổ công suất dự phòng của OPEC+ lúc này cũng bộc lộ nhiều bất cập.
Các nước như Nga, Kazakhstan hay Oman không bị ảnh hưởng trực tiếp nhưng lại cạn dư địa tăng sản lượng. Ngược lại, nhóm quốc gia vùng Vịnh có sẵn công suất thì lại mắc kẹt vì thiếu tuyến xuất khẩu. Để tự cứu mình, một số nước đang ráo riết tìm đường vòng.
Saudi Arabia đang đẩy mạnh vận chuyển 4,6 triệu thùng/ngày qua đường ống Đông – Tây tới cảng Yanbu. Trong khi đó, UAE cũng tăng cường xuất khẩu qua cảng Fujairah với công suất 1,61 triệu thùng/ngày. Dù vậy, các nỗ lực này vẫn mang tính tình thế, chưa đủ bù đắp khoảng trống khổng lồ.
Dưới góc nhìn đầu tư, rủi ro tăng giá vẫn hiện hữu rõ rệt. Ngân hàng UBS cảnh báo giá dầu hoàn toàn có thể vượt mốc 150 USD/thùng nếu tình trạng gián đoạn kéo dài. Chuyên gia Ryan Sweet từ Oxford Economics cũng dự báo nút thắt này có thể kéo dài hết tháng 4.
“Thị trường đang giao dịch dựa trên thông tin hạn chế thay vì các tác động vật lý thực tế”, lời nhận định của CEO Chevron có lẽ là phản ánh chính xác nhất cho bức tranh năng lượng lúc này. Khi những thùng dầu thực vẫn đang mắc kẹt, mọi quyết định của các nhà sản xuất lớn dường như chỉ mang ý nghĩa chiến lược dài hạn thay vì giải tỏa cơn khát trước mắt.
Cập nhật đến đầu giờ sáng ngày 3/4 (giờ Việt Nam), sức nóng trên thị trường năng lượng châu Á vẫn duy trì đà tăng nhẹ, nối tiếp nhịp đập của phiên giao dịch đêm qua. Dầu WTI tiếp tục neo vững chắc trên mốc 111 USD/thùng, trong khi Brent bám sát vùng 109 USD/thùng.
Giới đầu tư toàn cầu hiện đang nín thở chờ đợi những tín hiệu mới nhất từ cuộc họp cuối tuần của OPEC+, cũng như các diễn biến tiếp theo trên tuyến hàng hải huyết mạch của thế giới.
CNN cho biết, Trung tâm Cushing thuộc bang Oklahoma, được mệnh danh là "giao lộ của các đường ống dẫn dầu thế giới". Trong điều kiện vận hành bình thường, dự trữ dầu thô của trung tâm này ở mức 40 triệu thùng.
Trong bối cảnh xung đột Trung Đông bước sang ngày thứ 105, Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) thông báo lượng dự trữ này đang ở mức 21,6 triệu thùng, sắp chạm ngưỡng "tối thiểu để vận hành" - ngưỡng họ gặp khó khăn để cung ứng dầu cho tất cả khách hàng. Với Cushing, ngưỡng này là 20 triệu thùng.
Thị trường dầu mỏ không thể cạn kiệt đến giọt cuối cùng như nhiên liệu xe hơi. Dưới một ngưỡng được gọi là "tối thiểu vận hành", đường ống dẫn dầu không thể duy trì áp suất, và các nhà máy lọc dầu không thể cung cấp đủ loại nhiên liệu khách hàng yêu cầu.
Ông Natasha Kaneva, Trưởng nhóm chiến lược hàng hóa tại JPMorgan, ví hệ thống đường ống dẫn dầu như mạch máu trong cơ thể người. Theo ông, vấn đề không nằm ở việc thế giới thiếu dầu, mà là lượng dầu lưu thông không đủ để duy trì dòng chảy ổn định trong toàn hệ thống.
Với tốc độ giảm này, chuyên gia dự báo thị trường dầu thế giới có thể bước vào vùng nguy hiểm trong vòng một tháng tới.
Nhu cầu về dầu của Mỹ đã tăng kỷ lục trong chiến sự Iran. Lượng dầu thô khai thác từ Cushing nhanh hơn tốc độ khoan dầu doanh nghiệp Mỹ có thể bổ sung.
Tính trên phạm vi toàn nước Mỹ, lượng dự trữ dầu diesel đã ở mức thấp nhất kể từ năm 2003. Lượng dự trữ khí đốt cũng đang giảm, thấp hơn 5% so với năm trước. Không chỉ Cushing, các kho chứa dầu thô thương mại khác của Mỹ cũng đang cạn kiệt nhanh chóng. Lượng dự trữ dầu thô của Mỹ, bao gồm cả lượng dự trữ chiến lược, đã giảm 79 triệu thùng từ khi chiến sự bắt đầu cuối tháng 2.
Giới chuyên gia lưu ý rằng trong quá khứ, mỗi khi trung tâm trung chuyển Cushing sắp chạm ngưỡng "tối thiểu", giá nhiên liệu lại tăng cao kỷ lục, như các năm 2008, 2022, 2023... Mike Sommers, Giám đốc điều hành Viện Dầu khí Mỹ, cảnh báo lượng dự trữ dầu sắp chạm đến mức "đáng quan ngại".
Cuối tháng trước, Neil Chapman, Phó chủ tịch cấp cao của ExxonMobil, cũng lưu ý mức tồn kho thấp "chưa từng thấy", chuẩn bị chạm tới "điểm đổ vỡ". "Một khi lượng tồn kho chạm đến điểm này, bạn sẽ thấy giá cả tăng vọt", ông nói.
Tương tự, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Nhóm Ngân hàng Thế giới (WB) và Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) cũng đưa ra cảnh báo chung rằng lượng tồn kho dầu toàn cầu đang cạn kiệt ở mức kỷ lục, đặt ra rủi ro ngày càng tăng đối với an ninh nhiên liệu, thị trường và khả năng phục hồi của nền kinh tế nói chung.
David Oxley, kinh tế trưởng về khí hậu và hàng hóa tại công ty nghiên cứu kinh tế vĩ mô Capital Economics, lo ngại giá dầu có thể hướng tới mốc 140-160 USD một thùng trong những tháng tới.
"Chúng tôi đang thấy giá vé mùa hè tăng lên do chi phí nhiên liệu cao hơn," bà Hayley Berg, chuyên gia kinh tế trưởng của Nền tảng đặt vé Hopper cho biết. Theo bà, với các chuyến bay nội địa ở Mỹ, chi phí nhiên liệu tăng đã đẩy giá vé mùa hè lên khoảng 10%.
Không chỉ giá vé tăng, việc đi máy bay sắp tới còn trở nên đắt đỏ hơn theo nhiều cách khác. Hành khách có thể sẽ thấy ít vé rẻ hơn và phải trả thêm nhiều loại phí, khi các hãng hàng không phải tìm cách bù đắp chi phí vận hành tăng mạnh.
Thế nhưng, các hãng bay không thể đơn giản tăng giá vé để bù chi phí nhiên liệu. Giá vé chủ yếu phụ thuộc vào cung - cầu của thị trường hàng không. "Giá vé càng tăng thì hành khách càng ít bay, hoặc họ sẽ chuyển sang đi đường bộ," Zach Griff, nhà sản xuất bản tin hàng không From the Tray Table nhận định.
Nhiên liệu máy bay là một trong những khoản chi lớn nhất của các hãng hàng không, thường chiếm khoảng 20-30% tổng chi phí. Chi phí nhiên liệu chỉ đứng sau tiền nhân công, theo báo cáo tài chính của các hãng.
Theo dữ liệu của Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), giá nhiên liệu bay Jet A1 bình quân tuần qua khoảng 175 USD mỗi thùng. Trước khi xung đột ở Trung Đông bùng nổ cuối tháng 2, Jet A1 ở mức quanh 90 USD mỗi thùng.
Hãng Delta Air Lines cho biết chi phí nhiên liệu trong tháng 3 cao hơn 400 triệu USD so với cùng kỳ năm trước. Giám đốc điều hành United Airlines Scott Kirby, cũng nói với nhân viên rằng nếu giá nhiên liệu duy trì ở mức hiện tại, hãng sẽ phải chi thêm 11 tỷ USD trong năm nay. "Để so sánh, trong năm kinh doanh tốt nhất từ trước đến nay, chúng tôi cũng chỉ lãi chưa đến 5 tỷ USD," ông nói.
Theo ông Kirby, United sẽ phải tăng giá vé khoảng 20% mới có thể bù đắp toàn bộ chi phí nhiên liệu tăng thêm, nhưng điều này sẽ làm giảm nhu cầu.
Vì vậy, các hãng bay đang tìm những cách khác để chuyển gánh nặng chi phí sang hành khách. United đã tăng phí hành lý từ thứ Sáu (3/4). Với các vé mua từ ngày 3/4/2026, phí hành lý ký gửi kiện thứ nhất và thứ hai sẽ tăng thêm 10 USD mỗi kiện, còn kiện thứ ba tăng thêm 50 USD tại hầu hết thị trường.
JetBlue cũng thông báo tăng 10 USD với phần lớn phí hành lý do chi phí vận hành tăng cao. Griff dự báo nhiều hãng khác có thể sẽ sớm làm theo cách này.
"Chúng tôi hiểu việc tăng phí không phải là điều lý tưởng, nhưng chỉ thực hiện khi thực sự cần thiết," JetBlue cho biết trong một tuyên bố tuần này.
Các hãng hàng không cũng có thể tiết kiệm chi phí bằng cách cắt giảm các chuyến bay kém hiệu quả, điều này đồng thời khiến chi phí đi lại của hành khách tăng lên.
United dự kiến cắt giảm khoảng 5% công suất bay trong 6 tháng tới, bao gồm cả mùa cao điểm hè. Các hãng khác cũng đang âm thầm điều chỉnh lịch bay theo hướng tương tự.
Ông Kirby nhìn nhận động thái này nhằm chuẩn bị cho kịch bản giá dầu duy trì trên 100 USD mỗi thùng đến hết năm 2027, thậm chí có thể lên mức kỷ lục 175 USD. Vì vậy, hãng sẽ cắt giảm các chuyến bay giá rẻ như chuyến bay đêm hoặc các chuyến bay vào thứ Ba, Tư và Bảy.
"Khách du lịch nghỉ dưỡng sẽ chịu thiệt nhiều nhất, không chỉ vì ít lựa chọn hơn mà còn phải trả giá vé cao hơn", Griff nói.
Dù giá vé đang tăng do chi phí nhiên liệu leo thang, nhu cầu đi lại bằng đường hàng không vẫn ở mức cao. Điều này đồng nghĩa các hãng bay có thể có đủ "quyền lực giá" để tiếp tục tăng giá vé.
Trong tháng qua, nhiều hãng cho biết lượng đặt vé đạt mức kỷ lục. Giá xăng dầu tăng gần đây cũng có thể thúc đẩy nhu cầu bay, khi chi phí đi đường dài bằng ô tô trở nên đắt đỏ hơn.
"Chúng tôi đang ở vị thế tốt để có thể bù đắp phần nào cú sốc giá nhiên liệu," CEO Delta Ed Bastian nói với các nhà đầu tư. Đồng thời, CEO này thông tin rằng 5 ngày bán vé tốt nhất của hãng đều diễn ra sau khi xung đột Iran bùng phát.
Ông cũng cho biết một số hãng đã tăng giá, nhưng thường mất 2-3 tháng để việc tăng giá vé do chi phí nhiên liệu cao được phản ánh đầy đủ.
Dù vậy, nếu giá dầu tiếp tục tăng mạnh, nhu cầu đi lại có thể bị ảnh hưởng, khiến các hãng khó tăng giá vé."Nếu dự báo giá nhiên liệu của chúng tôi đúng, nền kinh tế nói chung cũng sẽ chịu tác động", Kirby nói.
Ngày 23/6, Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Sản xuất và Kinh doanh VinFast (VFTP) ban hành Nghị quyết thông qua việc miễn nhiệm vị trí Tổng giám đốc với ông Phạm Nhật Vượng. Người thay thế ông Vượng vào "ghế" CEO là ông Trịnh Văn Ngân, Phó tổng giám đốc phụ trách sản xuất VinFast toàn cầu.
Rời vị trí lãnh đạo tại VFTP, tỷ phú Phạm Nhật Vượng vẫn làm Tổng giám đốc VinFast toàn cầu.
Động thái trên diễn ra sau khi Đại hội đồng cổ đông của VinFast thông qua phương án chia tách VFTP vào ngày 16/6. Theo đó, VFTP chuyển một phần tài sản để thành lập pháp nhân mới mang tên Công ty cổ phần VinFast Việt Nam (VFVN). Quá trình chia tách sẽ không chấm dứt sự tồn tại của bất kỳ pháp nhân nào.
Sau khi hoàn tất chia tách, VFTP giảm vốn điều lệ từ hơn 90.000 tỷ đồng về còn 85.609 tỷ đồng. VinFast cũng thoái vốn khỏi VFTP theo kế hoạch đã công bố trước đó cho một nhóm nhà đầu tư do Công ty Tương Lai dẫn đầu.
VFTP sẽ sở hữu toàn bộ mảng sản xuất cùng hai nhà máy của VinFast tại Việt Nam, cổ phần tại Công ty TNHH VinEG Green Energy Solutions và các thỏa thuận hợp tác kinh doanh bất động sản. Công ty này cũng chịu trách nhiệm toàn bộ khoản nợ tài chính của VinFast, khoảng 182.000 tỷ đồng, tính đến ngày 31/3.
Theo chia sẻ của lãnh đạo Vingroup trước đó, VFTP tiếp tục sản xuất theo đơn đặt hàng từ VinFast, đảm bảo tiêu chuẩn hãng đặt ra. Ngoài ra, việc chia tách cũng sẽ giúp tình hình tài chính của hãng xe điện này cải thiện và có thể bắt đầu lãi từ năm 2027.
