Nằm cách trung tâm hành chính phường Pleiku vài phút chạy xe, Plei (làng) Ơp như mở ra một không gian khác hẳn. Nơi tiếng cồng chiêng ngân lên, nơi mái nhà rông cao vút giữa trời xanh, nơi giọt nước và những câu chuyện về tượng nhà mồ được người dân Jrai kể bằng chính nhịp sống thường ngày với du khách gần xa mỗi lần ghé đến.
Đó là Plei Ơp – làng trong phố, một điểm đến mà chắc hẳn nhiều du khách khi muốn hiểu về đại ngàn Tây Nguyên, về cộng đồng người Jrai một trong số nhiều dân tộc anh em đang làm giàu cho đời sống văn hóa của vùng đất này muốn tìm đến trải nghiệm. Một nét văn hóa Tây Nguyên sống động của đời thực chứ không còn là những câu chuyện kể qua sách vở.
Cuối tháng 4 vừa qua, làng Ơp tổ chức lễ phục dựng cúng mừng nhà rông mới, chúng tôi đã có dịp sống hòa mình vào nhịp sống văn hóa của người Jrai. Nghi lễ cúng mừng nhà rông với những lễ vật như heo, gà, rượu cần được bày trang trọng dưới cây nêu trước nhà rông. Già làng và các bậc cao niên thực hiện những nghi lễ truyền thống như thông báo nhà rông đã hoàn thành, nghi thức mời thần linh, vẩy nước thiêng với mong ước cầu bình yên, ấm no cho làng.
“Dù ở gần đây, nhưng đây là lần đầu tiên tôi tới làng trong dịp lễ. Được xem trực tiếp nghi lễ truyền thống, sau đó hòa nhịp cùng người dân trong tiếng cồng chiêng ngân vang, thưởng thức rượu cần và các món ăn mà người làng làm đãi khách, thú vị và ấn tượng nhiều hơn so với việc nghe kể”, chị Hoàng Mai, một người dân ở phường Pleiku lần đầu tới với làng Ơp nói.
Ông Nguyễn Ngọc Thông, Phó Chủ tịch UBND phường Pleiku, cho hay, cộng đồng người Jrai ở Plei Ơp khoảng 220 hộ dân, sinh sống qua nhiều thế hệ. Cùng với thời gian, họ giữ lại gần như trọn vẹn những gì làm nên bản sắc riêng của mình: đó là không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên (di sản văn hóa phi vật thể đã được UNESCO công nhận), nhà rông truyền thống, bến nước (giọt nước) gắn với đời sống tâm linh; cùng những nghề thủ công và món ăn mang đậm hơi thở núi rừng.
“Chính vì thế khi đặt chân tới làng Ơp, du khách không phải xem một “sân khấu tái hiện văn hóa” mà đang bước vào và hòa nhịp cùng không gian sống, nhịp sinh hoạt thường nhật của người dân”, ông Thông nói.
Là một trong những làng văn hóa du lịch cộng đồng ở Gia Lai, điều khiến Plei Ơp khác biệt đó là cách chính quyền phường Pleiku lựa chọn phát triện. Thay vì chọn đầu tư hạ tầng hay những nội dung khác, chính quyền ở đây chọn bắt đầu từ con người. Ngay từ buổi đầu xây dựng mô hình du lịch cộng đồng, chính quyền phường hỗ trợ xây dựng các câu lạc bộ thực hình cồng chiêng, các lớp tập huấn kỹ năng du lịch được mở ngay tại làng, để những người Jrai trở thành hướng dẫn viên kể câu chuyện của làng mình tới với du khách gần xa.
Từ nền tảng đó, những sản phẩm du lịch đặc trưng dần hình thành như tour tham quan không gian cồng chiêng và nhà rông, trải nghiệm dệt thổ cẩm, học đan lát, thưởng thức ẩm thực bản địa cùng người dân.
Theo ông Thông, đến nay làng Ơp đã xây dựng được những sản phẩm hoàn thiện phục vụ du khách như tour tham quan và trải nghiệm nghề dệt, nghề đan lát, đêm hội cồng chiêng; đặc biệt là tour theo chân các cô gái Jrai ra bến nước, nơi du khách vừa nghe kể chuyện về biểu tượng giọt nước trong đời sống văn hóa của người dân, nghe kể chuyện về tượng nhà mồ và tự gùi nước về làng như một người con của làng.
Ông Thông cho rằng, thay đổi lớn nhất trong hành trình phát triển du lịch văn hóa cộng đồng của Plei Ơp nằm ở vai trò của người dân. Trước đây, làm du lịch là việc của chính quyền, còn bà con phần lớn đứng ngoài quan sát. Bây giờ, du lịch cộng đồng ở Plei Ơp đã khác, từng hộ gia đình chủ động tham gia, cộng đồng cùng nhau giữ gìn và phát triển những giá trị văn hóa thuộc về mình. Mỗi người dân, đang kể câu chuyện về văn hóa Jrai bằng chính nhịp sống thường nhật của mình. Và đó cũng là cách làm du lịch bền vững mà Plei Ơp đang chọn và phát triển.
Chính vì thế không dừng lại ở tham quan, làng Ơp đang phục dựng những nghi lễ quan trọng theo hướng để du khách trực tiếp tham gia, trải nghiệm như lễ ăn hỏi truyền thống của người Jrai, lễ cúng mừng nhà rông mới. Để từ đây văn hóa Jrai được kể với du khách một cách gần gũi và sinh động hơn.
Những ngày đầu tháng 7, người dân hai thôn Giang Đông và Nghĩa Kỳ, xã Vĩnh Lộc vẫn thấp thỏm trước nguy cơ sạt lở bờ sông Mã, bởi tuyến kè chống sạt lở được kỳ vọng nhiều năm qua vẫn còn dang dở.
Ghi nhận của phóng viên ngày 8/7, tại công trường Dự án xử lý sạt lở bờ tả sông Mã, đơn vị thi công mới hoàn thành một số hạng mục như đổ đá hộc dưới lòng sông và làm đường công vụ. Nhiều đoạn tuyến tạm dừng thi công trong thời gian dài, cỏ dại mọc um tùm, trong khi người dân vẫn tiếp tục trồng hoa màu trên phần bãi bồi nằm trong phạm vi dự án.
Dọc bờ tả sông Mã, khu vực Giang Đông và Nghĩa Kỳ nhiều năm qua được xem là điểm nóng về sạt lở. Dòng chảy đổi hướng liên tục khiến bờ sông bị khoét sâu, lấn dần vào đất canh tác và khu dân cư. Sau mỗi mùa mưa lũ, nhiều diện tích đất nông nghiệp tiếp tục bị cuốn trôi.
Trước thực trạng này, tháng 10/2024, UBND huyện Vĩnh Lộc (cũ) phê duyệt Dự án xử lý sạt lở bờ tả sông Mã tại hai thôn Giang Đông và Nghĩa Kỳ với tổng vốn đầu tư hơn 82 tỷ đồng. Trong đó, ngân sách tỉnh hỗ trợ 62,4 tỷ đồng, phần còn lại do địa phương đối ứng.
Theo thiết kế, công trình gồm tuyến kè mái nghiêng dài hơn 1,66 km, kết hợp hộ chân bằng lăng thể đá hộc để gia cố bờ sông, cùng hệ thống cống tiêu thoát nước, bậc lên xuống phục vụ dân sinh và đường quản lý trên đỉnh kè.
Dự án được kỳ vọng là "lá chắn" bảo vệ hàng chục hộ dân, hàng chục hecta đất sản xuất và nâng cao năng lực phòng chống thiên tai cho khu vực ven sông. Tuy nhiên, tiến độ dự án không đạt kỳ vọng.
Gia đình ông Trịnh Huy Vinh, ở thôn Nghĩa Kỳ, có gần 8 sào đất ven sông Mã nằm trong phạm vi dự án. Ông cho biết, khi nghe tin xây dựng tuyến kè, người dân rất phấn khởi. Dù vậy, đến nay gia đình vẫn chưa nhận được tiền bồi thường đối với phần diện tích đất và hoa màu bị ảnh hưởng.
"Người dân chúng tôi rất mong tuyến kè sớm hoàn thành để chấm dứt tình trạng sạt lở kéo dài, giúp bà con yên tâm sản xuất và ổn định cuộc sống, nhất là khi mùa mưa bão đã cận kề", ông Vinh nói.
Ông Trương Văn Trọng, Trưởng thôn Giang Đông, cho biết, người dân đều mong dự án sớm hoàn thành để chấm dứt tình trạng sạt lở kéo dài nhiều năm. Tuy nhiên, bà con cũng mong các cấp xem xét có chính sách hỗ trợ phù hợp đối với phần đất sản xuất và hoa màu bị ảnh hưởng, giúp giảm thiệt thòi và tạo sự đồng thuận trong quá trình bàn giao mặt bằng.
Trao đổi với phóng viên, ông Trịnh Tuấn Vũ, Trưởng Ban Điều hành dự án Vĩnh Lộc thuộc Ban Quản lý dự án công trình nông nghiệp và phát triển nông thôn Thanh Hóa, cho biết, sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, dự án được chuyển từ Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng huyện Vĩnh Lộc về UBND xã Vĩnh Lộc quản lý.
Theo ông Vũ, đến thời điểm bàn giao, khối lượng thực hiện mới đạt hơn 15% giá trị hợp đồng. Nguyên nhân chủ yếu là công tác giải phóng mặt bằng gặp nhiều khó khăn khi một số hộ dân đề nghị được bồi thường cả phần diện tích đất và hoa màu đã bị sạt lở từ trước.
Theo UBND xã Vĩnh Lộc, dự án ảnh hưởng đến 51 hộ dân với tổng diện tích hơn 69.443 m². Trong đó, khoảng 15.313 m² là đất đã giao cho các hộ sử dụng, phần còn lại do UBND xã quản lý.
Để tháo gỡ vướng mắc, địa phương đã thành lập Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, đồng thời nhiều lần tổ chức tuyên truyền, đối thoại với các hộ dân.
Giữa thời đại ví điện tử, thẻ tín dụng và ngân hàng số phát triển mạnh mẽ, một bộ phận Gen Z lại đang quay về phương pháp quản lý tiền bạc tưởng chừng đã lỗi thời: dùng tiền mặt và phong bì giấy.
Trào lưu mang tên "Cash Stuffing" (tạm dịch: nhét tiền vào phong bì) đang lan rộng trên TikTok, YouTube và Instagram. Hàng loạt video ghi lại cảnh người trẻ rút tiền mặt từ ngân hàng, sau đó chia vào các phong bì được ghi chú rõ ràng như: tiền ăn, tiền xăng xe, tiền giải trí, tiền mua sắm hay tiền tiết kiệm.
Những đoạn video tưởng như đơn giản này lại thu hút hàng chục triệu lượt xem. Nhiều nhà sáng tạo nội dung còn biến việc chia tiền thành một nghi thức hàng tuần với sổ ghi chép, bìa đựng tiền nhiều ngăn và các thử thách tiết kiệm được thiết kế bắt mắt.
Theo Investopedia, hashtag liên quan đến Cash Stuffing đã thu hút hơn 3 tỷ lượt xem trên mạng xã hội, trở thành một trong những xu hướng tài chính nổi bật của giới trẻ những năm gần đây.
Thực tế, Cash Stuffing không phải ý tưởng mới. Đây là phiên bản hiện đại của "phương pháp phong bì" từng xuất hiện từ nhiều thập niên trước. Người dùng sẽ rút toàn bộ hoặc một phần thu nhập bằng tiền mặt rồi chia thành từng khoản chi tiêu cụ thể. Khi phong bì nào hết tiền, họ buộc phải dừng chi tiêu ở hạng mục đó.
Sự bùng nổ của xu hướng này được cho là phản ánh áp lực tài chính ngày càng lớn đối với Gen Z. Lạm phát, giá nhà tăng cao, chi phí sinh hoạt đắt đỏ cùng nỗi lo nợ học tập khiến nhiều người trẻ tìm kiếm những phương pháp quản lý tiền bạc trực quan hơn.
Không ít người cho rằng việc quẹt thẻ hoặc thanh toán bằng điện thoại khiến họ khó cảm nhận được số tiền thực sự đang tiêu. Trong khi đó, tiền mặt tạo cảm giác "đau ví" rõ ràng hơn, từ đó hạn chế các quyết định mua sắm bốc đồng.
Tuy nhiên, Cash Stuffing cũng đang gây ra nhiều tranh cãi.
Một số chuyên gia tài chính đánh giá đây là phương pháp hiệu quả với những người thường xuyên chi tiêu mất kiểm soát. Việc nhìn thấy lượng tiền còn lại trong từng phong bì giúp họ ý thức rõ hơn về giới hạn ngân sách và xây dựng thói quen tiết kiệm.
Ngược lại, nhiều ý kiến cho rằng xu hướng này đang bị mạng xã hội "thẩm mỹ hóa" quá mức. Không ít video tập trung vào việc khoe những cọc tiền mặt dày, bìa đựng tiền sang trọng hay các bộ phụ kiện tiết kiệm đắt đỏ hơn là mục tiêu quản lý tài chính thực sự.
Một số chuyên gia cũng cảnh báo việc giữ quá nhiều tiền mặt có thể làm tăng nguy cơ mất cắp, thất lạc và không được bảo vệ như tiền gửi ngân hàng. Ngoài ra, tiền mặt để lâu cũng không sinh lãi và có thể mất giá theo lạm phát.
Điều đáng chú ý là trong khi thế giới ngày càng hướng đến xã hội không tiền mặt, một bộ phận người trẻ lại chủ động quay về phương pháp quản lý tài chính mang tính thủ công. Nghịch lý này khiến Cash Stuffing trở thành chủ đề gây nhiều tranh luận trên mạng xã hội.
Với người ủng hộ, đây là cách giúp họ giành lại quyền kiểm soát chi tiêu giữa thời đại mua sắm trực tuyến và thanh toán tức thời. Nhưng với người hoài nghi, Cash Stuffing chỉ là một xu hướng được TikTok biến thành trào lưu, nơi việc chia tiền vào phong bì đôi khi mang tính trình diễn nhiều hơn giá trị tài chính thực tế.
Dù được xem là giải pháp tiết kiệm hiệu quả hay chỉ là một "cơn sốt" mạng xã hội, Cash Stuffing vẫn cho thấy một thực tế đáng chú ý: ngày càng nhiều người trẻ đang lo lắng về tiền bạc và tìm kiếm những cách mới để quản lý cuộc sống tài chính của mình.
Nữ danh ca Ngọc Ánh mới đây đã xuất hiện trong chương trình Chuyện tối cùng sao và có những chia sẻ về những ngày tháng hoàng kim trong sự nghiệp. Theo lời Ngọc Ánh, thời điểm đó điều kiện đi lại vô cùng khó khăn. Để đến điểm diễn, cô phải ngồi một loại thuyền nhỏ, đi hơn một tiếng đồng hồ len lỏi vào rừng đước.
Nữ ca sĩ kể lại: "Tôi đứng hát bằng chiếc loa pin cầm tay, đến khi pin cạn thì để loa xuống và cứ thế hát mộc hoàn toàn giữa không gian im phăng phắc. Khán giả sụt sùi khóc, tôi cũng xúc động theo".
Bên cạnh đó, nhắc về tin đồn "mua vàng để lưu giữ tiền cát sê", Ngọc Ánh thẳng thắn xác nhận đó là thực tế của một thời kỳ chị là ngôi sao "gánh" vé cho mọi chương trình. Với tần suất chạy show dày đặc, lượng tiền mặt (thậm chí là tiền lẻ) quá nhiều khiến giọng ca Anh ba Hưng buộc phải chuyển đổi sang vàng để thuận tiện cất giữ trong những chuyến lưu diễn dài ngày.
Ngọc Ánh cho biết: "Muốn có được số tiền đó để mua vàng, mình phải là một ngôi sao bán được vé. Có những đêm, tôi phải hát liên tục từ 10 đến 12 bài để "gánh" giờ cho các bạn đồng nghiệp chạy không kịp show".
Để duy trì sức bền đáng nể suốt hơn 40 năm, Ngọc Ánh tiết lộ một chế độ sinh hoạt vô cùng nghiêm ngặt. Chị quan niệm sức khỏe của ca sĩ là "quan trọng kinh khủng", bởi sức diễn một đêm bằng người khác làm việc cả tuần.
Nữ ca sĩ chia sẻ lối sống "kỷ luật" của mình: "Tôi rất ít đi chơi. Hát xong về khách sạn là tôi ngủ ly bì đến 5 giờ chiều hôm sau để lấy lại giọng. Giấc ngủ chính là sự bồi đắp quan trọng nhất cho phong độ của người nghệ sĩ".
Ngọc Ánh (SN 1964) tại Tp.Hồ Chí Minh. Từ nhỏ, chị đã tham gia Câu lạc bộ Thiếu nhi quận Tân Bình, theo đoàn lưu diễn khắp cả nước và giành nhiều giải thưởng đơn ca. Đến năm 1986, tên tuổi của nữ ca sĩ bắt đầu được đông đảo khán giả biết đến qua ca khúc Mùa xuân trên những giếng dầu, mở ra chặng đường hoạt động âm nhạc chuyên nghiệp đầy dấu ấn.
Trong một chương trình truyền hình, Ngọc Ánh cho biết vào đầu thập niên 1990, chị là một trong số ít ca sĩ miền Nam tạo được sức hút mạnh mẽ với khán giả miền Bắc nhờ ca khúc Mùa xuân bên cửa sổ thường xuyên được phát trên Đài Tiếng nói Việt Nam.
Ở tuổi ngoài 60, Ngọc Ánh vẫn miệt mài với các hoạt động nghệ thuật, ngồi ghế nóng các cuộc thi âm nhạc để truyền đạt kinh nghiệm cho thế hệ trẻ. Đáng chú ý, chị từng tham gia Chị đẹp đạp gió, được yêu mến bởi sự máu lửa trên sân khấu và thân thiện khi làm việc với thế hệ đàn em.
Nói về danh xưng "chị đẹp lớn tuổi nhất" hay biệt danh "Bé Sáu" mà khán giả trẻ ưu ái đặt cho sau chương trình thực tế Chị đẹp đạp gió rẽ sóng, Ngọc Ánh không giấu được sự hãnh diện. Chị khẳng định không bao giờ giấu tuổi: "Tôi tự hào nói mình 60 tuổi nhưng vẫn đứng đây, vẫn đồng hành cùng các bạn trẻ. Dù tuổi nghề của tôi lớn hơn cả tuổi đời của các bạn, nhưng trong nghệ thuật, chúng tôi là một tập thể hòa đồng và tràn đầy năng lượng".
Khi góp mặt trong chương trình Chuyện tối cùng sao, Ngọc Ánh gây chú ý khi lựa chọn ca khúc Về đâu mái tóc người thương để dành tặng khán giả. Nữ nghệ sĩ gây ấn tượng bởi chất giọng khỏe, dù đã ngoài 60.
Ở phần Bật mí bí mật, "nữ hoàng rock" cũng chia sẻ thêm nhiều điều thú vị như con số cát sê lớn nhất từng nhận, bài hát được yêu cầu biểu diễn nhiều nhất sự nghiệp, hay những sở thích đời thường giúp chị cân bằng lại cuộc sống sau ánh đèn sân khấu.
