Thông tin được ông Nghiêm Văn Bình, Trưởng phòng Quản lý thi và kiểm định chất lượng, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, chia sẻ tại hội nghị hướng dẫn tuyển sinh lớp 10, ngày 2/4.
Theo đó, thí sinh sẽ đăng ký lớp 10 trực tuyến, từ ngày 10 đến 17/4. Điểm mới nổi bật so với mọi năm là thí sinh có thể nhìn thấy biểu đồ thể hiện số lượng nguyện vọng 1, 2 và 3 đăng ký vào mỗi trường ngay trên hệ thống.
Dựa vào chỉ tiêu của trường và biểu đồ này, học sinh có thể tự tính toán tỷ lệ chọi tại thời điểm đó để quyết định giữ nguyên hoặc đổi nguyện vọng. Hệ thống cũng hiển thị khoảng cách từ nhà đến trường để các em cân nhắc điều kiện đi lại. Tuy nhiên, sau ngày 17/4, mọi thông tin sẽ được khóa lại và không thể thay đổi.
“Chúng tôi khuyến cáo việc điều chỉnh nguyện vọng nên căn cứ vào năng lực, điều kiện thực tiễn, khoảng cách, tránh đăng ký quá an toàn, khi đỗ lại không học, ảnh hưởng đến hoạt động tuyển sinh và chính các em”, ông Bình nói.
Về hình thức đăng ký, thí sinh tự thực hiện bằng cách dùng tài khoản VNEID của mình. Trong trường hợp cần hỗ trợ, giáo viên chủ nhiệm hoặc người thân có thể giúp đỡ nhưng phải xác minh VNEID cá nhân và dùng tài khoản định danh của học sinh.
Sau khi hoàn tất, thông tin nguyện vọng sẽ được in thành 4 bản, gửi về Sở, xã/phường, gia đình học sinh, còn trường giữ lại một bản để đối soát.
Nguyên tắc xét nguyện vọng lớp 10 công lập ở Hà Nội như sau:
– Học sinh đủ điểm đỗ nguyện vọng 1 sẽ không được xét nguyện vọng 2 và 3.
– Trượt nguyện vọng 1, thí sinh lần lượt được xét tới hai nguyện vọng sau, nếu có điểm cao hơn điểm chuẩn nguyện vọng 1 của trường đó ít nhất 0,5 và 1 điểm.
Các nguyện vọng được xét song song cho đến hết thí sinh đủ điều kiện, chứ không phải xét ưu tiên nguyện vọng 1, thiếu chỉ tiêu mới tới nguyện vọng 2 và 3.
Các mốc thời gian quan trọng trong kỳ thi lớp 10
Năm học 2025-2026, Hà Nội có khoảng 147.000 học sinh tốt nghiệp THCS, tăng 20.000 so với năm ngoái. Chỉ tiêu trường công lập là 88.000, tính cả THPT, giáo dục thường xuyên, trường nghề. Sở hiện chưa công bố chỉ tiêu chi tiết của từng trường.
Kỳ thi lớp 10 năm nay diễn ra ngày 30-31/5, thí sinh đăng ký trường chuyên sẽ thi thêm môn chuyên vào ngày 1/6. Dự kiến từ ngày 19 đến 22/6, Sở sẽ công bố điểm thi, điểm chuẩn lớp 10.
Ngày 22/5, ông Lê Văn Hùng, Hiệu trưởng trường THCS Thọ Dân (xã Thọ Phú), xác nhận trường yêu cầu Ban đại diện cha mẹ học sinh khối 9 hoàn trả số tiền trên, đồng thời dừng triển khai một số khoản thu cuối năm khác.
Động thái này diễn ra sau khi nhiều phụ huynh lớp 9 bức xúc vì liên tục nhận được thông báo đóng tiền phục vụ ôn thi vào lớp 10, dù quy định hiện hành cấm thu tiền dạy thêm trong trường công lập.
Cụ thể, khi chưa công bố môn thi thứ ba, họ đóng một triệu đồng mỗi học sinh để ôn Toán và Ngữ văn. Đến giữa tháng 2, hội phụ huynh tiếp tục thu 2,7 triệu đồng, gồm hai môn trên và tiếng Anh. Sau đó, do giảm số buổi học từ 90 xuống còn 80 nên tiền đóng còn 2,4 triệu đồng.
Ngoài ra, mỗi học sinh đóng thêm 450.000 đồng cho các khoản như trang trí khai giảng, quà tri ân giáo viên cuối năm và liên hoan lớp... Việc thu tiền thông qua nhóm lớp, do đại diện phụ huynh chủ trì, song trong một số giao dịch chuyển khoản, tài khoản nhận tiền lại là giáo viên chủ nhiệm.
"Chúng tôi hiểu giáo viên vất vả ôn thi cho các con nên phụ huynh sẽ có cách tri ân phù hợp. Nhưng việc bổ đầu học sinh để thu tiền như vậy là không đúng", một phụ huynh nói.
Ông Hùng khẳng định việc này do trưởng ban đại diện cha mẹ học sinh tự thực hiện, trường không chỉ đạo hay yêu cầu giáo viên vận động. Theo rà soát, đã có 43 phụ huynh đã nộp tiền, trong đó một người đóng 2,2 triệu đồng, còn lại đóng mức 2,4 triệu.
Theo Thông tư về dạy thêm của Bộ Giáo dục và Đào tạo, học sinh cuối cấp là một trong ba nhóm được học thêm miễn phí trong nhà trường, nếu có nhu cầu. Thời lượng học là 2 tiết một môn mỗi tuần.
Đây là chỉ số phản ánh sâu sắc hành vi học tập và chất lượng giáo dục, cần được công khai như một thông lệ chính thức.
Thực tế cho thấy điểm số cao chưa chắc đồng nghĩa với chất lượng cao. Nhiều địa phương đạt điểm trung bình ấn tượng, nhưng phần lớn học sinh (HS) lại tập trung vào những môn dễ đạt điểm, trong khi các môn có độ phân hóa cao như ngoại ngữ hay khoa học tự nhiên (KHTN) có tỷ lệ dự thi thấp. Khi đó, điểm số không còn phản ánh đầy đủ năng lực HS mà bị chi phối bởi chiến lược lựa chọn môn thi.
Vì thiếu dữ liệu về tỷ lệ chọn môn nên việc so sánh giữa các địa phương dễ rơi vào tình trạng khập khiễng. Năm 2025 là một ví dụ điển hình: Nghệ An đạt điểm trung bình 6,52, xếp thứ 1; Hà Tĩnh 6,48, xếp thứ 2; Thanh Hóa 6,31, xếp thứ 7; trong khi TP.HCM đạt 6,29, xếp thứ 8. Nếu chỉ nhìn vào thứ hạng, có thể cho rằng các địa phương đứng trên có chất lượng giáo dục cao hơn TP.HCM. Tuy nhiên, TP.HCM lại có tỷ lệ HS chọn tiếng Anh và các môn KHTN cao hơn đáng kể, đồng nghĩa với việc HS phải đối mặt với đề thi có độ khó và tính phân hóa cao hơn. Vì vậy, điểm số chỉ có ý nghĩa khi được đặt trong tương quan với tỷ lệ chọn môn; nếu tách rời, mọi kết luận đều thiếu cơ sở khoa học.
Một vấn đề đáng lo ngại hơn là việc lựa chọn môn thi đang tác động ngược trở lại mục tiêu giáo dục. Chương trình GDPT mới hướng tới phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực, nhưng trong thực tế, tâm lý "chọn an toàn để đỗ" lại chi phối mạnh mẽ quyết định của HS. Hệ quả là HS có xu hướng né tránh môn khó, ưu tiên môn dễ; nhà trường và địa phương cũng vô hình trung chạy theo thành tích; từ đó làm lệch hướng mục tiêu giáo dục ngay từ khâu lựa chọn môn học.
Khi việc học bị dẫn dắt bởi thi cử, mục tiêu phát triển toàn diện khó được thực hiện trọn vẹn. Điều này thể hiện rõ qua số liệu tại Hội thảo khoa học về giáo dục STEM ngày 21.3, Bộ GD-ĐT cho biết có khoảng 60 - 65% HS lựa chọn tổ hợp khoa học xã hội (KHXH) để học ở cấp THPT. Sự mất cân đối này kéo dài sẽ dẫn đến thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực KH-CN và kỹ thuật, đi ngược yêu cầu phát triển của kỷ nguyên vươn mình.
Trong bối cảnh như trên, việc công khai tỷ lệ các môn tự chọn không nhằm phê phán hay tạo áp lực cho địa phương, trường học mà để nhìn thẳng vào thực tế. Dữ liệu này giúp nhận diện rõ hành vi học tập của HS, phát hiện xu hướng trong lựa chọn và từ đó đánh giá đúng bản chất chất lượng giáo dục. Đây chính là "tấm gương" phản chiếu trung thực hơn so với các bảng điểm đơn thuần.
Khi dữ liệu được minh bạch, xã hội sẽ hiểu đúng hơn về kết quả thi; nhà quản lý có thêm căn cứ để điều chỉnh chính sách; còn các địa phương buộc phải nhìn lại chiến lược giáo dục của mình. Quan trọng hơn, minh bạch dữ liệu tạo ra một áp lực tích cực, thúc đẩy cải tiến từ bên trong thay vì chạy theo thành tích bề nổi.
Ở tầm vĩ mô, tỷ lệ chọn môn còn là công cụ dự báo quan trọng. Nếu HS ít chọn ngoại ngữ, cần xem lại cách dạy, học và thi môn này. Nếu các môn KHTN ít được lựa chọn, đó là dấu hiệu cảnh báo thiếu hụt nguồn nhân lực STEM trong tương lai. Ngược lại, khi HS tập trung quá nhiều vào một nhóm môn, nguy cơ mất cân đối nhân lực sẽ gia tăng. Khi đó, dữ liệu không chỉ là thống kê, mà trở thành cơ sở để hoạch định và điều chỉnh chiến lược phát triển quốc gia.
Trong xu hướng chuyển từ "dạy cái gì" sang "phát triển năng lực gì", minh bạch dữ liệu là yêu cầu tất yếu. Công khai tỷ lệ chọn môn không làm xấu đi hình ảnh giáo dục, mà ngược lại góp phần củng cố niềm tin xã hội và tạo động lực cải cách. Đây cần được xem là bước đi không thể né tránh.
Đã đến lúc việc công bố tỷ lệ HS chọn các môn tự chọn ở các địa phương trở thành thông lệ hằng năm, đi kèm với công bố điểm thi và được phân tích sâu theo từng địa phương, từng trường học. Chỉ khi đó, chúng ta mới có thể trả lời một cách trung thực câu hỏi: Giáo dục đang phát triển thực chất hay chỉ đẹp trên bảng điểm?
Trong suốt 133 năm, Đại học Princeton luôn tự hào về "Bộ quy tắc danh dự" đặc biệt: các kỳ thi không hề có giám thị, diễn ra hoàn toàn dựa trên cam kết không gian lận của sinh viên.
Kỷ nguyên đó đã kết thúc vào đầu tuần này, khi các giảng viên cùng bỏ phiếu để khôi phục quy định tổ chức thi có giám thị, bắt đầu từ kỳ hè tới, đảo ngược chính sách được thiết lập từ năm 1893.
Theo Giáo sư Michael Gordin, Hiệu trưởng trường thành viên của Princeton, thay đổi được đưa ra sau khi một lượng lớn sinh viên và giảng viên bày tỏ lo ngại rằng tình trạng gian lận đang trở nên phổ biến.
Ông Gordin nhấn mạnh AI khiến sinh viên dễ gian lận hơn nhưng lại khó bị phát hiện hơn. Bên cạnh đó, sinh viên thường ngại tố cáo bạn học vì sợ bị "tấn công" trên mạng xã hội. Những người báo cáo thường chọn ẩn danh, gây khó khăn cho quá trình điều tra của trường.
Trước đó, Princeton là một trong số ít đại học cho phép sinh viên làm bài thi mà không cần giáo viên túc trực. Dù thay đổi quy định, sinh viên vẫn phải viết lời thề không vi phạm "Bộ quy tắc danh dự" trong kỳ thi.
Việc tổ chức thi dựa hoàn toàn vào sự trung thực của sinh viên đã ăn sâu vào văn hóa của Princeton, là niềm tự hào lâu đời của trường. Theo tờ báo sinh viên của Princeton, truyền thống bắt đầu từ chính sinh viên, khi họ kiến nghị bãi bỏ giám thị trong phòng thi.
Nadia Makuc, sinh viên năm cuối kiêm chủ tịch Ủy ban Danh dự của Princeton, cho biết đa số ủng hộ quy định mới vì được trút bỏ áp lực phải "theo dõi" bạn học. Trong năm qua, ủy ban tiếp nhận khoảng 60 trường hợp vi phạm, nhưng cô tin rằng phần lớn kẻ gian lận vẫn nằm trong bóng tối.
"Nếu thi trên máy tính, người ta chỉ cần chuyển tab. Nếu thi trên giấy, họ có thể lén dùng điện thoại dưới gầm bàn hoặc vào nhà vệ sinh để tra cứu", Makuc nói.
Một cuộc khảo sát với hơn 500 sinh viên năm cuối vào năm ngoái cho thấy 30% thừa nhận từng gian lận trong bài tập hoặc bài thi. Gần một nửa biết về các hành vi vi phạm quy tắc danh dự, nhưng chưa đầy 1% chọn báo cáo.
Động thái của Princeton cho thấy thách thức khổng lồ mà các đại học đang đối mặt khi các công cụ AI tạo sinh phổ biến. Christian Moriarty, giáo sư môn Đạo đức và luật tại Đại học St. Petersburg, nói khoảng 1/3 sinh viên thừa nhận dùng AI để hoàn thành toàn bộ bài tập, theo các nghiên cứu trên toàn quốc.
Để đối phó, giảng viên khắp nước Mỹ đang quay lại với các phương pháp truyền thống như thi vấn đáp, viết giấy tay hoặc dùng phần mềm quét AI. Ngược lại, sinh viên cũng bắt đầu dùng chính các phần mềm này để "kiểm tra ngược" bài luận của mình trước khi nộp nhằm qua mặt giáo viên.
Theo ông Moriarty, tâm lý "ai cũng gian lận" khiến sinh viên cảm thấy việc này là chấp nhận được, thậm chí là bắt buộc để có thể cạnh tranh. Vòng xoáy này đang đe dọa trực tiếp đến giá trị của bằng cấp và nền tảng của giáo dục đại học.
"Thứ chúng ta đang đánh cược không chỉ là cái hồn của giáo dục, mà còn là khả năng tư duy phản biện thực sự của con người. Liệu bạn có muốn khám một bác sĩ từng dùng AI suốt thời trường y, hay thuê một luật sư từng dùng AI để vượt qua kỳ thi sát hạch?", ông Moriarty đặt câu hỏi.
Đại học Princeton hiện đứng thứ nhất Mỹ theo xếp hạng của U.S.News, nằm trong nhóm Ivy League danh giá của nước này. Trường hiện có khoảng 5.800 sinh viên, với tỷ lệ chấp thuận chỉ 4-5%.
