Trong các chu kỳ tài chính thông thường, khi giá tài sản leo lên vùng cao kỷ lục, lực cầu thường suy yếu do nhà đầu tư có xu hướng chốt lời. Tuy nhiên, thị trường vàng năm 2026 lại đang diễn biến theo hướng hoàn toàn ngược lại.
Tháng 1 năm nay, giá vàng thế giới thiết lập đỉnh lịch sử mới sát mốc 5.600 USD/ounce. Dù giá đã tăng mạnh chưa từng có, các ngân hàng Trung ương vẫn tiếp tục mua vào quy mô lớn.
Theo báo cáo của Hội đồng Vàng Thế giới (World Gold Council), lượng vàng mua ròng của các ngân hàng Trung ương trong quý I/2026 đạt 244 tấn, đánh dấu tốc độ tích lũy nhanh nhất trong hơn một năm qua.
Đáng chú ý, hoạt động gom vàng diễn ra ngay tại vùng giá cao lịch sử. Điều này cho thấy các ngân hàng Trung ương đang ưu tiên phòng vệ rủi ro dài hạn hơn là quan tâm tới biến động giá ngắn hạn.
Nghịch lý mua cao và những thương vụ ẩn danh
Con số 244 tấn không chỉ lớn về quy mô tuyệt đối mà còn phản ánh xu hướng mua vàng ngày càng tăng của các ngân hàng Trung ương toàn cầu. Lượng mua trong quý I/2026 tăng 17% so với quý trước và tiếp tục cao hơn cùng kỳ năm ngoái.
Đáng chú ý hơn, mức gom hàng hiện tại đã vượt xa con số trung bình hàng quý của 5 năm gần nhất. Bản thân mức trung bình của 5 năm qua cũng đã cao gần gấp đôi so với giai đoạn nửa thập kỷ trước đó.
Những tổ chức mua mạnh tay nhất tiếp tục là các gương mặt quen thuộc. Ba Lan dẫn đầu với 31 tấn nhằm hiện thực hóa tham vọng nâng tổng dự trữ quốc gia lên mức 700 tấn. Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc cũng không đứng ngoài cuộc khi kéo dài chuỗi mua ròng liên tiếp lên tháng thứ 17, đưa tổng dự trữ lên hơn 2.313 tấn. Các quốc gia như Uzbekistan, Kazakhstan hay Indonesia cũng tích cực gia tăng tỷ trọng kim loại quý trong kho bạc.
Ngoài những số liệu công khai, thị trường còn ghi nhận lượng mua chưa được báo cáo ở mức cao. Các chuyên gia theo dõi dòng chảy cung - cầu vàng cho rằng có sự chênh lệch đáng kể giữa lượng vàng thực tế lưu thông trên thị trường và số liệu mua bán chính thức. Điều này cho thấy nhu cầu tích lũy thực tế có thể còn lớn hơn nhiều so với dữ liệu công bố.
Nhiều quốc gia thường có độ trễ trong việc công bố hoạt động mua vàng dự trữ, khiến quy mô gom hàng thực tế trở nên khó đo lường đầy đủ.
Vì sao các ngân hàng Trung ương tăng mạnh dự trữ vàng?
Theo giới phân tích, việc các ngân hàng Trung ương đẩy mạnh mua vàng phản ánh mối lo ngày càng lớn đối với sức mua của tiền pháp định và những rủi ro của hệ thống tài chính toàn cầu.
Chỉ trong vòng một năm, từ đầu 2025 đến đầu 2026, giá vàng đã tăng từ khoảng 2.700 USD lên hơn 5.400 USD/ounce. Nếu lấy vàng làm thước đo giá trị, sức mua của nhiều đồng tiền pháp định lớn đã suy giảm mạnh chỉ trong thời gian ngắn. Xu hướng này không chỉ diễn ra với đồng USD mà còn xuất hiện ở nhiều đồng tiền chủ chốt khác trên thế giới.
Việc ngân hàng Trung ương tăng tích lũy vàng cũng tạo ra lực đỡ dài hạn cho thị trường. Mỗi tấn vàng được đưa vào kho dự trữ quốc gia đồng nghĩa nguồn cung lưu thông trên thị trường bị thu hẹp.
Dữ liệu lịch sử trong hơn 16 năm qua cho thấy các giai đoạn ngân hàng Trung ương mua vàng quy mô lớn thường mở đường cho các chu kỳ tăng giá kéo dài sau đó khoảng 12-18 tháng.
Ở chiều ngược lại, các hoạt động bán vàng gần đây chủ yếu mang tính giải quyết thanh khoản ngắn hạn hơn là thay đổi chiến lược dự trữ. Thổ Nhĩ Kỳ là bên bán lớn nhất khi giảm khoảng 70 tấn vàng dự trữ chính thức và sử dụng thêm khoảng 80 tấn thông qua các hợp đồng hoán đổi vàng.
Tuy nhiên, cơ quan quản lý tiền tệ nước này cho biết đây chủ yếu là các giao dịch hoán đổi kỳ hạn nhằm phục vụ nhu cầu ngoại hối và lượng vàng sẽ quay lại kho dự trữ khi hợp đồng đáo hạn.
Vàng miếng lên ngôi và sự dịch chuyển tài sản
Cùng với động thái của các ngân hàng Trung ương, cách người dân trên toàn cầu nắm giữ vàng cũng đang trải qua một cuộc thay đổi mang tính nền tảng. Theo dữ liệu quý I/2026, nhu cầu vàng miếng và vàng xu tăng 42% so với cùng kỳ năm trước, đạt 474 tấn - mức cao thứ hai lịch sử. Ngược lại, nhu cầu vàng trang sức giảm 23% do giá vàng tăng quá mạnh.
Sự trái ngược này phác họa rõ nét sự thay đổi trong tư duy tài chính của người dân. Cách đây khoảng 25 năm, nhu cầu chế tác trang sức từng chiếm tới 800 tấn trong quý đầu năm, trong khi vàng miếng gần như không đáng kể. Hiện tại, trật tự đã hoàn toàn đảo lộn. Người dân đang ưu tiên nắm giữ vàng dưới hình thức trực tiếp nhất để bảo toàn giá trị tài sản thay vì phục vụ nhu cầu thẩm mỹ.
Giới đầu tư châu Á tiếp tục là đầu tàu dẫn dắt xu hướng này. Lực mua từ phương Đông đang bù đắp hoàn toàn cho những đợt bán ròng của các quỹ ETF tại phương Tây. Dòng chảy tài sản đang dịch chuyển mạnh mẽ, minh chứng cho việc các nền kinh tế mới nổi ngày càng coi trọng tính an toàn của kim loại quý giữa bối cảnh địa chính trị còn nhiều bất ổn.
Tổng giá trị nhu cầu vàng toàn cầu trong quý vừa qua đạt kỷ lục khoảng 193 tỷ USD, cho thấy sức hút của kim loại quý không chỉ đến từ đầu cơ ngắn hạn mà còn phản ánh nhu cầu phòng vệ tài sản ngày càng rõ nét.
Các ngân hàng Trung ương không chi hàng tỷ USD để mua vàng ở vùng giá kỷ lục chỉ vì kỳ vọng ngắn hạn. Động thái này phản ánh sự chuẩn bị cho những biến động khó lường của kinh tế và tài chính toàn cầu trong giai đoạn tới.
Tin Gốc: Dân Trí
